kuJ
mhIny pihlF akfl qKq aqy hux kwQUnMgl. dohF QfvF dI
iewk gwl sFJI hY ik iewQy iswK pMQ dIaF do mhfn
sLqfbdIaF mOky iswKI hI rolI geI aqy iswKF dIaF
dsqfrF Kud iswKF vloN hI AuCflIaF geIaF. gurU vloN
gAU grIb dI rwiKaf leI bKsLI geI ikrpfn vI KUb cwlI
aqy kuqky vI vDIaf KVkfey gey.
iswK
pMQ ny ipCly kuJ sflF ivwc iswK ieiqhfs aqy Drm nfl
sbMDq keI sLqfbdIaF mnfeIaF hn aqy agly sflF dOrfn
hor keI mnfAux dI iqafrI hY. ies qrHF dy idn mnf ky
koeI vI kOm aqy lokfeI afpxy pUrvjF nUM vI cyqy krdI
hY aqy nfl dI nfl afpxy aMdr Jfq vI pfAuNdI hY. iswK
kOm nUM vI afpxy aMdr Jfq pfAux df iewk sunihrI mOkf
imilaf hY, ijs df Auh lfB lY skdI hY.
pr
kI iswK kOm ny ienHF sLqfbdIaF qoN koeI aYsf lfB ilaf
hY ijs nfl ieh afpxy aMdr Jfq pf skdI hovy? hux qwk
dIaF sB sLqfbdIaF qoN iehI pqf lgdf hY ik iswK kOm
nUM iswKI dI rUh nUM muV pCfnx df ijhVf mOkf imilaf
sI Auh guaf idwqf hY aqy ieh sLqfbdIaF sOVI isafsq dI
Byt cVH geIaF hn.
kwQUnMgl
ivwc iswK pMQ dy pihly muwK gRMQI bfbf buwZf jI dI
sLqfbdI smyN jo kuJ hoieaf, Auh ajy lokF dy mnF ivwc
qfjLf hY. ies qoN pihlF dmdmf sfihb qlvMzI sfbo ivKy
mnfeI geI sRI gurU grMQ sfihb dI sMpUrnqf dI qIjI
sLqfbdI qoN vI iehI iswtf inkldf hY. ies qoN pihlF
sRI akfl qKq sfihb dI sQfpnf dI sLqfbdI AuWqy hoey
hMgfmy ny vI iehI iswtf kwiZaf sI.
pµjfb
dy lokF ieh jfx ky swuK df sfh afieaf sI ik
sRI dmdmf sfihb ivKy iqµn sO sflf sQfpnf idvs mOky
akflI DiVaF ivcfly iksy iksm df tkrfE nhIN sI hoieaf.
do idn cwly ies ieiqhfsk smfgm ivwc BfvyN lwKF
sLrDflUaF ny gurduafrf sfihb dy drsLn kIqy pr sB dIaF
njLrF sLRomxI kmytI vloN kIqy jfx vfly Aus iekwT
AuWqy hI kyNdrq sn ijs ivwc sInIar akflI nyqfvF aqy
jQydfrF ny jnqf sµboDn hoxf sI.
kuJ
mhIny pihlF sRI akfl qKq sfihb dy cfr sO sflf sLqfbdI
smfgm mOky hoey tkrfE kfrn lokF ivwc ieh zr pfieaf
jFdf sI ik ies vfr vI sLfied Ausy qrHF df hI tkrfE
hoeygf.
iewQy
ieh dwsxf kuQF nhIN hovygf ik sRI akfl qKq sfihb dy
smfgm ivwc sRI ismrnjIq isµG mfn bolx nhIN sI
idwqf igaf, ijs krky AunHF dy smrQkF aqy akflI dl (bfdl)
dy vrkrF ivcfly JVp ho geI sI. ies JVp ivwc sRI
ismrnjIq isµG mfn aqy sLRomxI gurduafrf pRbµDk
kmytI dy pRDfn sRI avqfr isµG mwkV dIaF pwgF qwk vI
lih geIaF sn.
sLRomxI
kmytI vloN aYlfn kIqf igaf sI ik dmdmf sfihb ivKy hox
vfly smfgm ivwc sRI prkfsL isµG bfdl hI bolx
df mOkf idwqf jfvygf. dUjy pfsy sRI ismrnjIq isµG
mfn ny ieh aYlfn kIqf sI ik Auh afpxy smrQkF smyq
dmdmf sfihb dy smfgm ivwc sLfml hoxgy. ies leI hI nf
isrPL sLRomxI kmytI hI sgoN akflI dl (bfdl) dy nyqfvF
ivwc vI kfPLI qOKLlf sI aqy afm lokF ivwc vI zr sI.
ies leI smfgm vflI QF AuWqy sLRomxI kmytI dI tfsk
PoOrs vI lfeI geI sI aqy akflI dl dy nOjvfn ivMg vloN
vI lwTmfrF dI tolI ilaFdI geI sI. ierfdf ieh sI ik
sRI mfn nUM pMzfl ivwc dfKl hI nf hox idwqf jfvy. pr
sRI mfn nf isrP afpxy pMj sO dy krIb smrQkF nfl pMzfl
ivwc dfKl hI hoey sgoN AunHF smfgm nUM sMboDn vI kIqf
aqy sLRomxI kmytI qoN isropf hfsl krn ivwc vI sPl ho
gey.
ies
qoN bfad sRI mwkV nUM sRI bfdl dI BfrI kropI df
sfhmxf krnf ipaf sI aqy Auh afpxy AuWqy lwgy ies
dfgL nUM Dox df mOkf lwB rhy sn. kwQUnMgl
dy smfgm ny AunHF nUM vPLfdfrI idKfAux df mOkf dy
idwqf. ies leI aYqkIN ismrnjIq isMG mfn aqy Aus dy
sfQIaF nUM zFgF aqy ikrpfnF df suafd cKfieaf igaf.
sLRomxI
kmytI dI inrol Dfrmk styj qoN akflI dl dy DiVaF
ivcfly vwD isafsI nµbr bnfAux dI dOV cldI rhI. sRI
prkfsL isµG bfdl qF ies gwl qoN KLPLf idKfeI idwqy
sn ik dmdmy sLRomxI kmytI ny ismrnjIq isµG mfn
bolx dI iejfjLq hI ikAuN idwqI. AuWqoN isqm
ieh ik AunHF nUM isropf vI dy idwqf igaf.
asl
ivwc bfdl aqy mfn dovyN hI Dfrimk iekwTF ivwc juVIaF
sµgqF afpo afpxy vot bYNk dy qOr qy
vrqx dI koisLsL kr rhy hn. sRI bfdl leI ieh gwl hor
vI kOVI bx geI sI ikAuNik ijhVI sLRomxI kmytI pihlF
sRI mfn bolx qwk dI iejfjLq dyx leI vI iqafr
nhIN sI, Ausy sLRomxI kmytI dy pRDfn ny AunHF
styj AuWqy bulf ky snmfnq kr idwqf. aijhf krn qoN
pihlF sRI bfdl qoN nhIN puwiCaf igaf ijsdf sRI bfdl
nUM guwsf sI. afpxy guwsy df pRgtfvf sRI prkfsL isµG
bfdl ny Ausy smyN hI afpxy BfsLn ivwc vI kr idwqf aqy
iewQoN qwk kih idwqf ik imhnq asIN krdy rhy hF aqy
Aus df lfhf Auh lok lY gey hn ijhVy isrPL huwlVbfjLI
krnf hI jfxdy hn.
ies
qoN pihlF sRI akfl qKq dy sLqfbdI smfgm smyN qF hwd
hI ho geI sI jdoN ies pivwqr sLQfn nUM isafsI dMgl df
aKfVf bxf idwqf igaf sI. akfl qKq sfihb dy cfr sO
sflf isrjxf smfgm dOrfn aµimRqsr dy mµjI sfihb
kµplYks ivwc jo kuJ vfpiraf, Aus ny nf isrPL sfrI
iswK kOm dy isr hI nIvyN kIqy sgoN ies gwl vwl vI
sµkyq idwqf hY ik afpxy isafsI ihwqF kfrn akflI DVy
iswK sµsQfvF aqy iswK mirafdfvF rolx ivwc rqf
nhIN iJjkdy. ies smfgm dOrfn sLRomxI kmytI dy pRDfn
sRI avqfr isµG mwkV dI pwg vI lwQI aqy akflI afgU
sRI ismrnjIq isµG mfn dI vI. ijs qrIky nfl mfeIk dI
Kohf KuhfeI kIqI geI, nµgIaF ikrpfnF DUhIaF geIaF
aqy sRI gurU gRµQ sfihb df inrfdr kIqf igaf, Aus qoN
afm iswK sLrDflUaF df bdjLn hoxf kudrqI gwl hY.
ies
leI koeI hYrfnI vflI gwl nhIN ik ijhVy sLrDflU Dfrmk
jsLnF ivwc sLfml hox leI sLrDf pUrvk sRI aµimRqsr
puwjy sn, Auh akflI nyqfvF df dµgf ÈurU hox sfr hI
bc ky inklx ivwc hI Blf smJx lwgy. iehI kuJ kwQUnMgl
ivwc vI hoieaf pr iewQy lwTmfrF ny kuqky idKf ky sMgq
nUM vI, BfvyN kuJ smyN leI hI shI, ibTf hI ilaf.
sLRomxI
gurduafrf pRbµDk kmytI dI Cqr Cfieaf hyT krvfey gey
akfl qKq dy smfgm ivwc gVbV AudoN hoeI jdoN akflI dl
(bfdl) dy pRDfn sRI prkfsL isµG bfdl dI qkrIr qoN
bfad akflI dl (aµimRqsr) dy pRDfn sRI ismrnjIq isµG
mfn bolx df smF nf idwqf igaf. ies AuWqy mfn
dl dy smrQkF ny styj AuWqy kbjLf kr ilaf aqy sRI bfdl
smyq hor bhuq sfry afgUaF afpxIaF jfnF aqy
pwgF bcfAux leI mOky qoN iKskxf ipaf. hor vI mµdBfgI
gwl ieh hoeI ik ies sfry rOly gOly dOrfn ardfs vI
nhIN kIqI jf skI.
ijs
Zµg nfl iswK sLqfbdIaF nUM isafsI mµqvF leI vrqx dI
koisLsL kIqI jf rhI hY, Aus leI sLRomxI kmytI dy
ahudydfr vI ijLµmyvfr hn aqy akflI dl (bfdl) dy nyqf
sRI prkfsL isµG bfdl vI. ieh kdficq sLoBf nhIN
idµdf ik Dfrmk smfgm votF mµgx
leI vriqaf jfey jF iPr afpxy isafsI ivroDIaF
Kuwzy lfAux leI. ismrnjIq isµG mfn aqy AunHF dy
sfQIaF nUM vI ies hMgfmy leI dosL mukq nhIN ikhf jf
skdf.
sLRomxI
kmytI dy pRDfn sRI mwkV ny AudoN ieh dlIl idwqI sI ik
sRI mfn ies smfgm leI swidaf hI nhIN sI igaf.
ieh dlIl vI isafsq dI mUµh boldI qsvIr hY. iksy
Dfrmk smfgm ivwc iksy iswK swdx jF nf swdx dI
dlIl dyxI iehI sfbq krdf hY ik smfgm iewk KLfs isafsI
guwt vloN kIqf igaf sI nf ik iswKF dI sFJI sMsQf vloN.
ienHF
GtnfvF df iewk Kqrnfk pihlU ieh vI hY ik ies qoN iswK
jnqf ivwc BVkfht pYdf krn dIaF koisLsLF dI Jlk idKfeI
idµdI hY. ieiqhfs gvfh hY ik pµjfb ivwc ZfeI dhfky
pihlF ÈurU hoeI ihµsk lihr df afgfjL vI aµimRqsr
ivwc hI vfprIaF GtnfvF qoN hoieaf sI. bysLwk akflI
nyqfvF eynI sLrm qy soJI nhIN ik Auh pivwqr
idhfiVaF isafsI mµqvF leI vrqx qoN guryjL krn
pr iswK sµgq ivwc eynI soJI jLrUr hY ik Auh ienHF dI
sOVI isafsq aqy koJIaF cflF qoN sucyq rihx. iswK
sµgq dI isafxp aqy soJI hI pµjfb dy amn, KusLhflI
aqy cµgyry BivwK dI jLfmnI hY.
iswK
Drm aqy sRI gurU gRµQ sfihb dy mnuwKqf dy Bly dy srb
ivafpI sµdysL prcfrn aqy prsfrn leI sLqfbdIaF
mnfAuxIaF bVI cµgI gwl hY. inrol Dfrimk smfgmF df
isafsq dI Byt cVH jfxf mµdBfgf hI ikhf jf skdf hY.
sRI gurU gRµQ sfihb dy mfnvvfdI aqy srbwq dy Bly
vfly sµdysL dy prcfr leI sLRomxI gurduafrf pRbµDk
kmytI isrPL sLqfbdIaF mnf ky hI cuwp nhIN kr
jfxf cfhIdf. jLrUrq ies gwl dI hY ik nf isrPL ies
sµdysL Gr Gr phuµcfAux leI vwzy pwDr AuWqy
Xqn kIqy jfx sgoN iesdy sµdysL pujfrIaF,
pfTIaF aqy awDpVHy ivafiKafkfrF qoN vI bcfieaf jfey.
pr
afpxy afp pµQ dy sB qoN vwzy syvfdfr kihx
vfly AunHF iswK nyqfvF qoN aijhf kIqy jfx dI afs nhIN
kIqI jf skdI ijhVy Dfrimk smfgmF sOVI isafsq
aqy QoVH icry lfBF leI vrqx qoN vI guryjL nhIN krdy.
hux qwk dy sfry sLqfbdI smfgmF dOrfn iehI pqf lgdf
irhf hY ik ienHF nUM isrP isafsI mMqvF leI hI vriqaf
jFdf hY aqy awj dy iswK afgUaF qoN ieh afs kdficq
nhIN rwKI jf skdI ik Auh afpxIaF afdqF ivwc qbdIlI
ilafAuxgy. ies qrHF sLqfbdIaF isrP isafsI afgUaF df
hI mMqv sOrdIaF hn aqy afm jnqf jF iswKI df kuJ nhIN
sOrdf.
iswKI
ikrpfnF aqy kuqky lihrf ky afpxy isafsI ivroDIaF nUM
awgy lfAux df nF nhIN sgoN gAU grIb dI rfKI krn df nF
hY. pr awj dI gqky dI pMQk isafsq ivwc ies gwl nUM
kOx smJdf hY? aqy ngfrKfny dy rOly ivwc qUqI dI kOx
suxdf hY?
*****
#412, sYktr 30ey, cMzIgVH.
E mail: dalbirsingh50@yahoo.com
******
(6 nvMbr 2006)