ies
qoN vwzI koeI sdf vI nhIN aqy ies qoN vwzf koeI isdk
vI nhIN ik sdf skUn imly. sbr, isdk aqy skUn dy gux
ijs sLKs nUM iml jfx Aus nfloN vwzf koeI sKI nhIN.
ijs kOm nUM ieh gux hfsl ho jfx Aus qoN KusLiksmq hor
koeI kOm nhIN ho skdI. jdoN ieh gux do guaFZI dysLF
nUM iml jfx, Aus qoN vwzI sdf koeI nhIN.
jdoN
do dysL ihMdusqfn aqy pfiksqfn vrgy hox ijnHF nUM
guVHqI ivwc hI nPrq aqy jMg imly hox AudoN qF ies
qrHF dI sdf hor vI mihmf vflI ho jFdI hY. jdoN ieh
sdf dohF hI mulkF dI jnqf vloN AuWTy AudooN ies sdf
dI aihmIaq nUM hukmrfn vI njLr aMdfjL nhIN kr skdy.
ieh hukmrfn BfvyN POjI hox, BfvyN gYr POjI; AunHF nUM
afpxy lokF dI gwl suxnI hI pYNdI hY. aqy jdoN lokF ny
afpxI gwl kihxI huMdI hY qF Auh afpxy mMUhoN qF
kihMdy hI hn, afpxy klfkfrF rfhIN vI afpxI afvfjL
bulMd krdy hn. klfkfrF ny sdf hI lokfeI dI gwl kIqI
hY aqy ies qrHF lokF nfl aqy klf nfl vPLf pflI hY.
ies
sbMD ivwc kuJ sfqy pihlF pMjfb dI rfjDfnI cMzIgVH
ivwc hoey nftk myly dI vI EnI hI sfriQkqf hY ijMnI
keI sflF qoN vfhgf bfrzr AuWqy pMdrF agsq nUM
mombwqIaF bfl ky amn aqy eykqf df sunyhf dyx dI clfeI
geI iprq hY. msLhUr rMg krmI sfhb isMG ies leI
sLfbfsL df hwkdfr hY ik Aus ny dohF hI mulkF dI jnqf
dI mn dI iewCf nUM jLfhrf rUp dyx leI hPqy Br dy ies
myly df bMdobsq kIqf. iesy qrHF hI myrf hm pysLf
sqnfm mfxk vI sLfbfsL df hwkdfr hY ijhVf keI sflF qoN
srhwdF qoVx dI kfmnf krn vflIaF mombwqIaF bflx dI rsm
inBfeI jf irhf hY.
Bfrq
aqy pfiksqfn dy lokF df irsLqf bhuq hI ajIb hY. ijwQy
iewk pfsy ieh afps ivwc aMqF df ipafr krdy hn AuWQy
jdoN kuJ nyqf aqy hfkm ienHF nUM BVkf idMdy hn qF
nPrq vI aMqF dI krn lgdy hn. dohF dysLF ivckfr
ijhVIaF iqMn lVfeIaF hoeIaF AunHF ivwc dohF hI dysLF
dy sfDfrn lok POjI jvfnF dy rUp ivwc mry. sMn sMqflI
dI vMz smyN ijhVf vwZ vZFgf hoieaf sI, Ausdf isLkfr
hoeI pIVHI ajy vI ijAUNdI hY. ies pIVHI dy sky sbMDI
iesdIaF awKF awgy koh koh ky mfry gey sn aqy dovyN
pfsy hI BfrI jLKLm lwgy sn. iPr vI iehI pIVHI hY
ijhVI dohF dysLF dy lokF dy myl imlfp dI sB qoN vwD
BwuKI vI hY aqy iewk dUjy nUM mfP krn leI rfjLI vI.
ieiqhfs nUM puwTf gyVf qF idwqf nhIN jf skdf. iesdf
ielm ies pIVHI nUM bfKUbI hY. pr nfl dI nfl iesdI ieh
cfhq vI hY ik sMqflI qoN pihlF vflI siQqI afvy ijs
ivwc ihMdU, iswK aqy muslmfn sB rl iml ky rihx.
Bfrq,
Kfs krky pMjfb ivwc bhuqy lokF nUM sLfied ieh pqf nf
hovy ik do kOmF dy ijs isDFq AuWqy pfiksqfn kfiem
kIqf igaf sI Aus bfry afm lokF nUM awj vI bhuqf pqf
nhIN. AuWQoN dy lok awj kfiedy afjLm muhMmd alI
ijMnfh nUM Ausy qrHF hI Xfd krdy hn ijvyN awj dy
BfrqI mhfqmf gFDI nUM cyqy krdy hn. ieh cyqy krnf
isrP rsm mfqr hI rih igaf hY. jnm idn AuWqy srkfrI
qOr AuWqy CwutI kr idwqI jFdI hY. lok ies idn nUM
isrP CwutI krky hI Xfd krdy hn. jF iPr muMnf
BfeI vFg not AuWqy CpI qsvIr krky. jF Bfrq ivwc
keI QfeIN zrfeI zy krky. ihMdusqfn dy
bhuqy sUibaF ivwc sLrfb dI KwulH dy idwqI geI hY. pr
gFDI dy jnm idn AuWqy Tyky bMd rwKx df hukm jfrI kr
idwqf jFdf hY. pihlF hI hukm jfrI hox kfrn bhuqy
ipafkV vYsy qF pihlF hI bMdobsq kr lYNdy hn; nhIN qF
TyikaF vfly dukfn bMd kr ky morI KolH rwKdy hn. kol
pulIs vflf KVHf huMdf hY ijsdI ingrfnI ivwc sLrfb
ivkdI hY aqy bfpU dy poqry bfpU df jnm idn mnfAuNdy
hn.
pfiksqfn
ivwc hflfq sdIvI sLrfb bMdI dy hn. pr iesdf arQ ieh
nhIN ik AuWQy sLrfb pIqI hI nhIN jFdI. pIx dy sOkInF
leI bMdIaF aqy pfbMdIaF koeI arQ nhIN rwKdIaF. lokF
dy Kfx pIx AuWqy koeI vI hkUmq koeI bMdsL nhIN lf
skdI. iesy qrHF hI koeI vI hkUmq lokF dIaF BfvnfvF
AuWqy vI bMdsLF lfgU nhIN kr skdI. iewQoN qwk ik
pfiksqfn vrgI qfnfsLfh hkUmq vI nhIN.
pfiksqfn
dI hoNd dy swT sflF ivwcoN pMjfh qoN vwD sfl df smF
ies dysL ivwc POjI hkUmq rhI hY. AuNj vI hfkmF ny ies
dysL nUM ieslfmI inXmF muqfbk hI clfAux dI koisLsL
kIqI hY. iesdf kfrn ieh hY ik Drm df nF lY ky lokF
nUM dbfAuxf sOKf huMdf hY. iesdy bfvjUd bhuq sfry
POjI hfkm afp sLrfb pINdy rhy hn. Kbry ijLaf Aul hwk
hI sI ijhVf POjI vI sI aqy sLrfb qoN vI dUr sI.
pfiksqfn
ivwc sB qoN vwzI igxqI pMjfbIaF dI hY. pMjfbI Kfx pIx
ivwc hI nhIN sgoN KUn Krfby ivwc vI hor keI kOmF qoN
awgy hn. awgoN mfP krn ivwc vI ienHF df koeI sfnI
nhIN. vwzy qoN vwzf dusLmx vI jy iewk vfrI af ky mfPI
mMg lvy qF ieh AusdI jfn mfl hI nhIN bKsLdy sgoN
Ausdy sfry gunfh vI bKsL idMdy hn. ies sbMD ivwc
pMjfbI dy sky bfxIaf puwqr blvMq gfrgI dI khfxI
kVfkf isMG qoN vwzI koeI imsfl nhIN idwqI
jf skdI. aOrqF nUM nyjLy dI dUrI AuWqy rwKx vflf zyry
df muKI AudoN Aus kuVI dI iewjLq dI rfKI krn leI JUT
qwk vI bol idMdf hY jdoN Auh Aus nUM kihMdI hY ik Auh
Aus dI sLrn ivwc hY. iewQy ieh gwl kihxI kuQF nhIN
hovygI ik mYN keI sfl pihlF gfrgI jI nUM ikhf sI ik
ies khfxI AuWqy nftk ilKo. AunHF hfsy ivwc jF pqf
nhIN ikvyN mYnUM hI kih idwqf ik qUM hI ilK lY. awDI
ku skirpt ilK vI leI sI pr pUrI nhIN sI ho skI.
sfihq,
klf, nftk jF gfiekI do dysLF qF kI sfrI dunIaf dy
lokF nUM iewk kr skdy hn. ieh Auh sunyhf idMdy hn
ijhVf hor iksy qrHF idwqf vI nhIN jf skdf. jdoN
ihMdusqfn dy lok srhwd AuWqy mombwqIaF bfldy hn qF
Auh pfiksqfn ivcly pMjfbIaF nUM iehI kih rhy huMdy hn
ik kI hoieaf jy ieiqhfs ny vMz pfeI hY? jy asIN
jfgIey qF ieh vMz Kqm vI ho skdI hY. jdoN koeI sfihb
isMG iewDrly pMjfb ivwc sdf ey amn nF df
nftk mylf krdf hY qF Auh ieh sunyhf idMdf hY ik
srhwdF klf nUM nhIN vMz skdIaF. jdoN koeI mdIhf gOhr
iewDrly pMjfb dy klfkfrF nUM lY ky lfhOr ivwc koeI
nftk rcdI hY qF Auh vI iehI kihMdI hY ik sfzI bolI,
sfzy gIq, sfzf pihrfvf aqy sfzIaF mno BfvnfvF iewk hn
qF iPr asIN do ikvyyN ho gey?
mYN
Aus pIVHI nfl sbMD rwKdf hF ijs ny sMqflI df sMqfp
dyiKaf jF Boigaf nhIN sgoN ies nUM sfihq aqy klf
rfhIN hI jIivaf hY. myrI Aumr dy bhuq sfry lok vI
iehI cfhuMdy hn ik clo hux bws kro. bhuq lVfeIaF ho
geIaF. bhuq kfrigl ho gey. kfrigl kr ky pfiksqfnI
hfkmF ny AunHF kwtV pMQIaF nUM KusL kr ilaf hY ijhVy
ihMdusqfn nUM sMn iekwHqr dI lVfeI ivwc pfiksqfn dI
hfr aqy bMgfldysL dI hoNd leI ijLMmyvfr mMndy sn. afm
lokF nUM qF koeI Prk hI nhIN sI pYxf ik Zfkf pfiksqfn
ivwc hY jF nhIN. AunHF nUM qF isrP ies gwl df hI duwK
sI ik AunHF dy iqrFnvyN hjLfr puwqr pfiksqfnI POj
dIaF vrdIaF pf ky Zfky ivwc ihMdusqfnI POj sfhmxy
hiQafr suwt gey sn. lokF nUM ies qoN ibnF hor koeI vI
duwK nhIN sI. duwK isrP pfiksqfn dI POj nUM sI ijhVI
pcvMjf sfl qoN hfkm iDr clI af rhI hY. hux vI jnrl
prvyjL musLwrP afpxI hkUmq nUM clfeI rwKx leI hI
ihMdusqfn nfl kfrigl dI lVfeI df ishr afpxy isr bMnHx
aqy ies nUM ijwq krfr dyx dIaF koisLsLF kr irhf hY.
isafsqdfnF
nUM afpxf kMm krn idAu aqy bfkI dy lok afpo afpxf kMm
kro. sfnUM qF iehI slfh slfhuxI vI lgdI hY, sB qoN
cMgI vI aqy mn nUM BfAux vflI vI.
mYnUM
pqf hY ik lokF ny jdoN cMgI slfh qoN mUMh moiVaf,
hfkmF ny ieh kdI nhIN mMnI. pr iesdf ieh mqlb nhIN ik
asIN afpxf kMm krnf bMd kr dyeIey. asIN hnyry ivwc
dIvy bflx aqy mnF dy hnyry dUr krn df rfh nhIN CwzFgy.
afmIn!
*****
#412, sYktr 30ey, cMzIgVH.
E mail: dalbirsingh50@yahoo.com
******
(6 nvMbr 2006)