ieh gwl keI vfrI Kud mYN hI
duhrfeI hY pr kIqf kI jfvy? myrI gwl df koeI asr hI
nhIN huMdf. pr ies df mqlb ieh qF nhIN ho skdf ik jy
isafsI nyqf ZIT hn qF asIN hfr mMn jfeIey? jy Auh
nhIN htdy qF asIN ikAuN htIey? ies leI Auh afpxf kMm
krI jfx aqy asIN afpxf. dyKo iks df sbr bhuqf hY?
Bfrq ivc coxF lVx leI joqsLIaF,
sfDF sMqF, BftiVaF, Dfgy qvIq krn vfilaF aqy ies qrF
dy hor lokF df shfrf bhuqy isafsqdfnF vloN ilaf jFdf
hY. ieQoN qk ik byldfr dI nOkrI Cwz ky afpxy afp nUM
dsvyN gurU df avqfr aKvfAux vfly dI vI puwC prqIq
coxF dy idnF ivc ho skdI hY. ho skdI nhIN
sgoN huMdI hY. ijMnf vwzf koeI nyqf hMdf hY Eny vwzy
hI joqsLI nUM Auh afpxI iksmq df pqf krn leI aqy ies
iksmq nUM bdlx leI bynqIaF krdf hY. agoN ieh Aus
joqsLI dI krfmfq hY ik Auh Aus nyqf dI
lokF nUM lLuwt ky bxfeI hoeI dOlq ivcoN ikMnI ku
afpxy leI Bot skdf hY.
jdoN joqsLIaF aqy qFqirkF dI gwl
cldI hY qF sB qoN pihlF Bfrq dI sfbkf pRDfn mMqrI
sRImqI ieMdrf gFDI dI gwl afAuNdI hY ijs ny iDryNdr
bRhmcfrI nF dy iek XogfcfrIaf nUM afpxy Gr rwiKaf
hoieaf sI. Aus dI mrjLI dy ibnF Auh koeI vI kMm nhIN
sI krdI. keI lok qF kihMdy hn ik iDryNdr bRhmcfrI Aus
df pRymI vI sI. afpxy nfvl brIal aYt sI
ivc KusLvMq isMG ibnF dohF df nFa ley iehI gwl kihMdf
hY. Auh ieMdrf gFDI dy bhuq hI nyVy sI aqy Aus nUM
swc df pqf hoxf cfhIdf hY.
awj dy joqsLIaF aqy qFqirkF dI
gwl cldI hY qF msLhUr (jF bdnfm) cMdrfsvfmI df nF sB
qoN pihlF afAuNdf hY. Auh vI keI isafsI nyqfvF df
PYimlI qFqirk hY. ienHF nyqfvF ivc pMjfb
df sfbkf iswK muK mMqrI pRkfsL isMG bfdl vI sLfml hY.
kuJ sfl hoey Aus ny muK mMqrI huMidaF afpxy ipMz ivc
cMdrfsvfmI qoN iek Xwg krvfieaf sI. Aus dI Drm pqnI
nkodr vfly Aus asLUqosL dy crnF ivc jf bYTI sI ijs
Auqy iswK ivroDI hox df ieljLfm Kud iswK imsLnrI hI
lfAuNdy hn. dohF dIaF PotUaF ieMtrnYt Auqy imldIaF hn.
kihx vfly kihMdy hn ik ies Xwg df
mksd coxF ivc ijwq hfsl krn leI Xqn krnf sI. aqy kihx
vfly ieh vI kihMdy hn ik ies Auqy lwKF rupey Krc kIqy
gey sn. ieh vI kihMdy hn ik pqI aqy puwqr dI sPlqf
leI bIbI ny eynI kiTn qpwisaf kIqI ik bYTI bYTI hI
byhosL ho geI pr AuT ky nhIN geI.
pqf nhIN qfjLf smyN dOrfn koeI
Xwg kIqf igaf hY jF nhIN. pr ipCly Xwg df lfB AunHF
nUM nhIN sI imilaf ikAuNik AudoN akflI coxF hfr gey
sn. gurU gRMQ sfihb ivc ivsLvfs krn vflf koeI iswK
Xwg aqy hvn krvfAuNdf iPry, ies nfloN vwzI doglI
ikhVI gwl ho skdI hY? AuNj ieh gwl qslIm krnI peygI
ik qFqirkF krky jF AuNj hI bfdl ny pihlI vfrI akflI
srkfr dy pMj sfl pUry krky iek irkfrz kfiem kr idqf
sI. ies qoN pihlF kdI vI koeI akflI srkfr afpxf
kfrjkfl pUrf nhIN sI kr skI. sRI bfdl ny pMj sfl rfj
hI nhIN kIqf sgoN iek-purKI rfj kIqf. iek purKI qoN
vI vD ky iek pirvfrk rfj kfiem kIqf. ies qoN pihlF
koeI kFgrsI vI ies qrF nhIN sI kr sikaf, iksy akflI
dI qF gwl hI kI krnI sI?
AuNj ieh gwl vI cyqy rwKx vflI hY
ik pihlF pihl bhuqI vfrI akflI dl dIaF hI srkfrF qoVx
ivc pRkfsL isMG bfdl df hwQ irhf hY. Kfs krky jsits
gurnfm isMG dI srkfr aqy mgroN sRI surjIq isMG brnflf
dI srkfr AunHF ny hI qoVI sI.
ivdvfnF dy sdIaF dy qjrby df
incoV ikqfbF ivc hI nhIN lok kQfvF ivc vI iml jFdf hY.
iehI qjrbf kihMdf hY ik rfj swqf hfsl krnI bhuqI aOKI
nhIN hMdI pr Aus nUM kfiem rwKxf ijLafdf musLkl huMdf
hY. swqf hfsl krn leI keI vfrI dusLmxF nfl hI nhIN
isafsI ivroDIaF nfl vI smJOqy krny pYNdy hn aqy Aus
nUM kfiem rwKx leI afpxy nyVilaF dI vI blI dyxI pYNdI
hY. mugl rfijaF vloN swqf hfsl krn dIaF hor vI keI
AudfhrxF imldIaF hn pr ienHF ivcoN sB qoN vDIaf imsfl
aOrMgjLyb dI idqI jf skdI hY ijs ny swqf Auqy kbjLf
krn leI afpxy bfp nUM kYd kr idqf sI aqy afpxy BrfvF
nUM mfr idqf sI. jdoN qk gwdI df koeI vI Kqrnfk vfrs
ijAuNdf hovy AudoN qk gwdI leI KLqrf bixaf hI rihMdf
hY. rfj swqf hfsl krn leI mF bfp, BYx Brf, nfqy
irsLqydfr sB df moh iqafgxf pYNdf hY. isrP puwqr moh
hI nhIN iqafigaf jFdf.
aOrMgjLyb nUM muslmfn bhuq hI
cMgf rfjf hI nhIN cMgf muslmfn vI mMndy hn. Auh pMj
vkq df nmfjI sI. pr iesy aOrMgjLyb nUM iswKF ivc bhuq
hI nPrq nfl dyiKaf jFdf hY ikAuNik Aus dy rfj ivc
nOvyN gurU sRI gurU qyg bhfdr sfihb nUM idwlI ivc
afpxf sIs dyxf ipaf sI. iswK KojIaF df kihxf hY ik
AunHF ny ihMdU Drm dI rfKI leI sIs idqf. pr keI hor
gLYr iswK ieqhfskfr kihMdy hn ik ies df kfrn koeI hor
sI. kuJ sfl pihlF idwlI ivc kyNdrI srkfr dI iek ikqfb
skUlF ivc lfeI geI ijs ivc ikhf igaf sI ik gurU qygL
bhfdr nUM ies kfrn sjLf idqI geI sI ikAuNik Aus ny
pMjfb ivc luwtF KohF df islislf sLurU krky gdr krn dI
koisLsL kIqI sI. ieh vI ik AunHF ny mugl bfdsLfh dI
kfPI sfrI rkm vI mfr leI sI.
ies gwl qoN ienkfr nhIN kIqf jf
skdf ik gurU sfihb nUM idwlI dy cFdnI cOk ivc sLryafm
sLhId kIqf igaf sI. mgroN dsvyN gurU sfihb nfl vI
aOrMgjLyb dI lVfeI cldI rhI aqy mugl bfdsLfh dy
aihlkfrF, sUbydfrF aqy POjdfrF ny sdf hI gurU sfihb
nfl lVfeIaF jfrI rKIaF. AunHF ny hI dsvyN gurU jI dy
pirvfr nUM vI Kqm krn ivc ihwsf pfieaf. ies gwwl nUM
koeI vI afm gurU df iswK kdy vI Buwl nhIN skdf. Auh
sB kuJ mfP kr skdf hY pr afpxy gurU nfl aOrMgjLyb
vloN kIqy srIhn Dwky nUM brdfsLq nhIN kr skdf.
pr hfkm afm iswK nhIN huMdy. awj
dy hfkmF Auqy vI iehI gwl ZukdI hY. ies kfrn Auh afm
iswKF qoN vwKrf hY. AuprlI crcf qoN iswtf inkldf hY
ik mugl hukmrfnF ivcoN iswKF leI sB qoN vD ky nPrq df
jy koeI pfqr hY qF Auh aOrMgjLyb hY. jdoN srdfr sfihb
ny qIjI vfrI pMjfb dy muwK mMqrI dI gwdI sMBflI qF
AunHF kol BfrI bhusMmqI sI. afpxI pfrtI dy ielfvf
AunHF dI hI GnyVHI cVH ky BfrqI jnqf pfrtI vI kfPI
sItF lY geI sI. ieh AuhI BfrqI jnqf pfrtI sI ijhVI
AudoN srdfr hurF dy iKlfP sI jdoN pMjfb ivc KUn dI
Kyz KyzI jf rhI sI. bhuqy akflI ieh holI Kyz rhy
muMizaF nUM afpxy muMzy hI nhIN sn kihMdy
sgoN ieh vI kihMdy sn ik pMjfb dI pRqIinDqf vI iehI
muMzy krdy hn. Auh ies gwl qoN awj vI nhIN mukr skdy.
AuNj isafsq ivc mukrnf koeI vwzI
gwl nhIN hY aqy isafsI nyqf afpxI khI hoeI gwl qoN
Ausy idn hI nhIN sgoN Ausy pl hI mukr skdy hn. srdfr
sihb kol hor koeI cfrf hI nhIN sI ik qfkq hfsl krn
mgroN Aus nUM kfiem rwKx leI afpxy hI kuJ sfQIaF df
Jtkf kry. iehI qF aorMgjLybI nIqI hY. goieaf ik ijs
ny vI swqf hfsl krnI hY Aus nUM aorMgjLyb df Bgq hoxf
hI pYxf hY BfvyN Auh gurU df iswK hI ikAuN nf hovy.
afpxy njLdIkI sfQIaF qk nUM pfrtI ivcoN kwZ ky
qfnfsLfhI rfj kfiem kr ilaf.
ijs aOrMgjLyb nUM iswK sB qoN vwD
nPrq krdy hn Aus aOrMgjLyb dI isafsq dy vrky ivcoN
sbk lYNdy hoey srdfr ny kIqf ieh ik afpxy AunHF
sfQIaF nUM vfrI vfrI pfrtI ivcoN kwZxf sLurU kr idqf
ijhVy AunHF leI iksy vI smyN Kqrf bx skdy sn. iehI
nhIN, jdoN dyiKaf ik sRI akfl qKq df jQydfr, ijs nMU
AudoN Qfipaf igaf sI jdoN Auh ajy inrMkfrI muKI dI
hwiqaf dy islisly ivc jylH ivc hI sI, pirvfr leI Kqrf
bx skdf hY qF Aus df vI Jtkf kr idqf igaf. mgroN Aus
dI QF Qfpy gey jQydfr nUM vI rfqo rfq hI lfh idqf
igaf ikAuNik Auh vI shI rsqy Auqy nhIN sI
qur irhf.
ieh qF hn srdfr bfdl dy ikwsy.
mhfrfjf amirMdr isMG dI hkUmq dy pMj sflF dy ikwsy vI
bhuq hn. ienHF dI crcf vI iksy smyN hovygI hI. hux
coxF df smF af irhf hY. ijwq hfr df PYslf jF inbyVf
qF amlF Auqy hI hoxf hY. iksy qFqirk jF sfDU sMq dy
gozy Guwtx df lfB nhIN jy ho skxf. iPr vI ienHF lokF
ny htxf nhIN ikAuNik nf afpxy Auqy ieqbfr hY aqy nf
hI afpxy kIqy kMmF Auqy. jdoN kMm hI mMdy kIqy hox qF
AunHF mfVy kMmf df pflf mfrdf hI hY. AudoN hI ieh
pFzy, pFDy, qFqirk aqy sfD mYdfn ivc inqrdy hn. BrmF
dy mfry ijhVy nyqf Kud ivc XkIn nhIN rKdy, lok AunHF
ivc XkIn ikvyN rwKx?
pr Bfrq vrsL dI iehI qrfsdI hY.
nyqf jn sfDF dy goizaF nUM cMbVdy hn aqy jnqf nUM
Tyzy mfrdy hn. Auh afpxf kMm nhIN Cwzdy aqy asF afpxf
nhIN jy Cwzxf.
*****
#412, sYktr 30ey, cMzIgVH.
E mail: dalbirsingh50@yahoo.com
******
(16 nvMbr 2006)