dwKxI aPLrIkf dy lokF dI jMgy-afjLfdI
dy ieiqhfsk sMdrB ivc nYlsn mMzylf dI afpxy dysL dy
lokF pRqI kurbfnI iek pRyrnfmeI khfxI hY. Aus ny
afpxf pirvfrk jIvn dysL AuWqy kurbfn kr idwqf. afpxI
sfrI dI sfrI jvfnI dysL dI afjLfdI dI srdl qy
blI cfVH idwqI.
Bfrq dI afjLfdI ivc gLdrI-lihr df
iek pRiswD GulftIaf, afpxI iek kivqf ivc ilKdf hY:
syvf dysL dI ijMdVIey bVI aOKI,
gwlF krnIaF Zyr suKwlIaF ny.
ijnHF dysL syvf ivc pYr pfieaf,
AunHF lwK musIbqF JwlIaF ny.
jd mMzylf jylH qoN bfhr afieaf qF
Aus nUM dysL-ipqf hox df mfx imilaf bysLk Auh afpxy
bwicaF nUM ipqf df ipafr nf dy sikaf. mMzylf afpxI
svY-jIvnI, lFg vfk tU PLrIzm, ivc ilKdf
hY ik Aus dI bytI ijLMzjLI ny ikhf,
mYN ipqf dy sfey qoN ibnF vwzI hoeI pr jdoN Auh
vfps afieaf qF Auh dysL-ipqf bx igaf sI. mMzylf
vIhvIN sdI df byimsfl afjLfdI-GulftIaf hY.
hYrfnI vflI gwl ieh hY ik afpxy
dysL vfsIaF leI afjLfdI ijwqx ipwCoN, Aus dy mn ivc
afpxy ivroDIaF pRqI nPLrq AuWkf nhIN sI. gorI srkfr
ny mMzylf nUM Aus dy 27 sflF dy jylH-smyN dOrfn by-ihsfb
srIrk aqy mfnisk qsIhy idwqy. prMqU jdoN afjLfd dwKxI
aPLrIkf dI srkfr dI sQfpnf hoeI qF ipClI srkfr dy
gory sLfskF nUM vI ies ivc BfeIvfl bxfieaf igaf. gory
lokF nUM dwKxI aPLrIkf dy bf-iewjLq nfgirk hox df mfx
idwqf igaf. mMzylf nslI ivqkry df kwtV ivroDI sI. ies
qoN vwzf sihxsLIl aqy mnuwKqfvfdI kOx ho skdf hY?
aYsI mhfn sLKLsIaq nUM sfzf lwK-lwK vfr prnfm hY.
nYlsn rolIhlfhlf mMzylf df jnm 18
julfeI sMn 1918 nUM dwKxI aPLrIkf ivKy trFskeI sUby
dI rfjDfnI, Aumtftf nyVy mbfsLy diraf kMZy iek Coty
ijhy ipMz mvyjLo ivc hoieaf. nYlsn mMzylf
df muwZlf nF rolIhlfhlf sI. jLhosf kbIly dI bolI
anusfr rolIhlfhlf df arQ hY sLrfrqI.
mMzylf nUM nYlsn, iesfeI nF skUl dfKLl hox smyN iek
aiDafpk ny idwqf. nYlsn mMzylf dy dfdf df nF mMzylf
sI. mMzylf pirvfr jLhosf kOm dy iek kbIly QYNbU dI
mMizbf brfdrI nfl sbMD rwKdf hY.
mMzylf dy ipqf df nF gfzlf hYnrI
mPknfeIsvf sI. QYNbU kbIly dy bfdsLfh vwloN mMzylf dy
ipqf nUM mvyjLo df muKI Qfipaf hoieaf sI. sMn 1900ivaF
dy muwZly sflF ivc mMzylf df ipqf dfilMdfeIbo dy rfj
ivc QYNbUlYNz df muwK mMqrI vI irhf. mMzylf df ipqf
bfdsLfh df slfhkfr hI nhIN huMdf sI blik ikMg-mykr vI
huMdf sI. ies qrHF mMzylf aPLrIkI sLfhI KLfndfn nfl
sbMD rwKdf sI. mMzylf df ipqf sQfnk kbIilaF dy muKIaF
ivc bhuq asr-rsUK rwKdf sI aqy iensfPL-psMd sI pr
sKLq, awKV aqy ijLwdI suBf df mflk sI.
mMzylf dy ipqf dIaF cfr bIvIaF sn.
mMzylf dI mfqf df nF nojLkYnI PYnI sI aqy Auh mMzylf
dy ipqf dI qIsry nMbr qy bIvI sI. hryk bIvI df
afpxf afpxf Gr sI ijs nUM sQfnk bolI ivc krfl kihMdy
sn. ieh krfl dUr-dUr keI mIlF ivc PYly awz-awz QFvF
qy huMdy sn. sfrIaF bIvIaF ivcoN 13 bwcy hoey
4 muMzy aqy 9 kuVIaF. mMzylf afpxI mfqf df
ieko-iek vwzf muMzf sI aqy iqMn BYxF sn. ipqf dy cfr
muMizaF ivcoN mMzylf sB nfloN Cotf sI.
dwKxI aPLrIkf ivc aMgryjL srkfr
df rfj sQfpq sI. sQfnk JgVy kfrn aMgryjLI sLfsk
mYijstryt ny mMzylf dy ipqf dy sfry ieKLiqafr Koh ley.
ipqf dI jfiedfd Kuws geI aqy afAuNdI afmdn df Bog pY
igaf. GrylU mfiek hflfq ivc qMgI af geI. mMzylf dI
mfqf irsLqydfrF qoN mdd dI afs ivc mvyjLo Cwz ky
QoVHy vwzy ipMz ikAunU clI geI. mMzylf
dIaF bcpn dIaF ijLafdf XfdF eysy sQfn nfl juVIaF
hoeIaF hn.
ikAunU ipMz ivc 100 dy krIb lok
rihMdy sn. Gr AuhnF dy kwcIaF kMDF nfl bxIaF JuwgIaF
sn. lok nMgy pYrIN huMdy sn. gfeIaF, ByzF, bkrIaF,
GoVy afid sFJIaF crFdF ivc crdIaF sn. lok DrqI
qy hI sONdy sn.
mMzylf eysy ipMz ivc afpxy hfxIaF
nfl KylHdf sI, lVdf-JgVdf sI, ByzF-bkrIaF cfrdf sI.
gfvF dy QxF coN duwD cuMGdf sI. ndIaF-nfilLaF
ivc nhfAuNdf sI. mwCIaF PVdf sI.
mMzylf dI mfqf iesfeI Drm ivc
rucI rwKdI sI. PYnI nF asl ivc Aus nUM iesfeI Drm
ivcoN imilaf sI. mMzylf vI iesfeI Drm ivc sLfml kr
idwqf igaf ikAuNik smiJaf jFdf sI ik iesfeI bxnf
swiBak hox dI insLfnI hY.
mMzylf dy ipqf ny mMzylf nUM
pVHfAux df PLYslf kIqf. Aus smyN mMzylf swq sflF df
sI. ikAunU dIaF phfVIaF dy ipCvfVy ivc iek-kmry df
skUl sI. mMzylf nUM Aus skUl ivc dfKLl krf idwqf igaf.
mMzylf dI pVHfeI aMgryjLI ZMg-qrIky nfl sLurU hoeI
ijs kfrn Aus AuWqy aMgryjLI swiBafcfr df asr ipaf.
mMzylf nON sflF df sI jdoN mMzylf
dy ipqf dI mOq ho geI. mMzylf dy ipqf dI mOq dy QoVHf
icr ipwCoN mMzylf dI mfqf ny mMzylf nUM ikhf,
mMzylf, qYN hux ikAunU nUM Cwz dyxf hY.
mMzylf ny afpxI mfqf qoN ies df kfrn nhIN puwiCaf.
Aus nUM afpxI mfqf qy pUrf ivsLvfs sI. mMzylf
ny Bry mn nfl afpxI bcpn dI DrqI nUM ivdfiegI khI.
Auh afpxI mfqf nfl pYdl cuwp-cfp qur ipaf. mMzylf nUM
kuC pqf nhIN sI ik Aus df BivK kI hY?
mF-bytf pQrIly phfVI rfhF
qy qurdy gey aqy idn-Cupf vyly iek ipMz phuMcy.
ies ipMz df nF mkhykyjLvYnI sI aqy QYNbUlYNz dI
rfjDfnI sI. ijs Gr ivc mF-bytf gey, Auh Gr ies ipMz
ivc suMdr JuwgIaF df bixaf iek vwzf sLfhI-Gr sI. ieh
Gr muKI joignqfbf dfilMdfeIbo dI sLfhI rhfiesLgfh sI.
ieh muKI QYNbU lokF df kfrjkfrI rIjYNt (sLfhI pRqIinD)
sI.
mMzylf dy ipqf dI mOq ipwCoN
joignqfbf ny mMzylf df vfrs bxn leI pysLksL kIqI sI
ik Auh mMzylf nUM afpxy bwicaF dI qrHF rwKygf.
joignqfbf dy muKI bxn mOky mMzylf dy ipqf dI kIqI mdd
nUM joignqfbf Buwilaf nhIN sI. mMzylf dI mfqf leI
mMzylf nUM joignqfbf kol Cwzx qoN ibnF hux hor koeI
cfrf nhIN sI ikAuNik Aus ny mMzylf nUM pVHfAux df
PLYslf kIqf hoieaf sI.
mMzylf dI mfqf, joignqfbf dy Gr
iek-do idn Tihr ky aqy mMzylf nUM AuWQy Cwz ky vfps
clI geI. mMzylf nvyN vfqfvrn ivc rihx lwg ipaf.
mMzylf df rihx-sihx Aus Gr anusfr sLfhI pwDr df ho
igaf. mMzylf pVHn pf idwqf igaf. mMzylf ny
mYtrIkUlysLn dI pRIiKaf pfs krn AuprMq XUnIvrstI kflj
afPL PLort hyar ivc dfKlf lY ilaf. kflj dI pVHfeI
dOrfn mMzylf stUzYNt rIprYjLYNtyitv kONsl
df mYNbr cuixaf igaf. kflj ivc iek aMdoln ivc ihwsf
lYx kfrn kflj ivcoN kwZ idwqf igaf. mMzylf johMsbrg
cilaf igaf. AuWQy Aus ny icwTI-pwqr ivhfr rfhIN bI[ey[
pfs kIqI. mMzylf df insLfnf aYWl[aYWlL[bI[ krn df sI.
Aus ny ies afsLy dI pUrqI leI aYWl[aYWlL[bI[ dy nots
lYxy arMB kr idwqy. johMsbrg ivc pVHfeI dOrfn hI dysL
dI rfjnIqI ivc kuwd ipaf. sMn 1942 ivc, afjLfdI KLfqr
lV rhI dwKxI aPLrIkf dI muwK rfjsI pfrtI, aPLrIkn
nYsLnl kFgrs (ey[aYWn[sI[) df mYNbr bx igaf.
dysL ivc aMgryjL srkfr ny afpxI
srkfr dy pYr pwky krn leI nslI-ivqkrfvfdI nIqI apnf
rwKI sI. srkfr ny ies nIqI anusfr anyk lok-mfrU
kfnUMn bxf idwqy sn. aPLrIkI lokF nUM nsl dy aDfr
qy vMz idwqf igaf. ichry dI sLkl dyK ky hI lokF
dI sLRyxI insLcq kr idwqI jFdI sI. ies qrHF GrF dy Gr
afps ivc pfV idwqy gey. irhfiesL aqy kMm-DMdy leI
hryk sLRyxI df afpxf afpxf Kyqr huMdf sI. kMm-DMdy
aqy pVHfeI afid leI koeI sLRyxI iek dUsry dy Kyqr ivc
nhIN jf skdI sI. icwty lokF leI jLmInF hfsl krn vfsqy
kfly lokF dy ipMzF dy ipMz AujfV idwqy jFdy sn.
aPLrIkn lokF nUM gorIaF bsqIaF dy nyVy qwk vI rihx dI
afigaf nhIN sI. pVHfeI prxflI aqy voitMg isstm judf-judf
rUVHIvfdI sLRyixk sI. pÈLU rwKx leI igxqI dI hwd
mukwrr sI. hryk nUM afpxf-afpxf pCfx-pwqr hr vkq
afpxy kol rwKxf jLrUrI sI.
dysL ivc rfjsI aMdoln qyjL krn
leI mMzylf ny 1944 ivc ey[aYWn[sI[ XUQ lIg (ey[aYWn[sI[vfeI[aYWl[)
dI sQfpnf krn ivc mdd kIqI. ies lIg ny 1949 ivc iek
aYksLn plfn iqafr kIqf. mMzylf nUM 1952 ivc hukm-adUlI
sMGrsL df kOmI muwK-vflMtIar cuixaf igaf. mMzylf ny
dysL ivc bxfey pwKpfqI kfnUnF dy iKLlfP lokF nUM
lfmbMd krn leI dysL df Brmx kIqf.
XUQ lIg df insLfnf sI: pUrI
nfgrkqf, sfry dwKxI aPLrIkn lokF leI pfrlImYNt ivc
iswDI numfieMdgI, jLmIn dI dubfrf vMz, tryz XUnIan dy
hwk, ivwidaf aqy swiBafcfr dy KuwlHy hwk, bwicaF leI
muPLq pVHfeI aqy afm bflgL ivwidaf df pRbMD.
ey[aYWn[sI[ pfrtI vwloN ies afsLy
dI pUrqI leI gFDI mfzl qy ivsLfl aqy sLFqmeI
ZMg anusfr isvl-nfPLrmfnI aqy nf-imlvrqn df aMdoln
arMB krn df PLYslf ilaf igaf. skIm ieh sI ik pihlF
igxy-cuxy vflMtIar ihwsf lYxgy. nfl dI nfl afm lokF
nUM joiVaf jfeygf aqy afKLr iek smUh jnqk lihr pYdf
kIqI jfeygI. ey[aYWn[sI[ pfrtI vwloN dysL ivc gorI
srkfr vwloN pfs kIqy lok ivroDI kfly kfnUMnF nUM vfps
lYx leI cuxOqI dy idwqI geI.
22 jUn 1952 nUM zrbn ivc iek rYlI
kIqI geI ijs ivc qkrIbn 10,000 lokF ny ihwsf ilaf.
hukm-adUlI aMdoln 26 jUn nUM port
aYiljLbYQ ivc ÈLurU hoieaf. pMj mhIinaF ivc 8500
lokF ny ies sMGrsL ivc ihwsf ilaf. ey[aYWn[sI[ dI
mYNbrisLp 20,000 qoN vD ky iek lwK ho geI.
30 julfeI 1952 nUM mMzylf nUM
girPLqfr kr ilaf igaf. mukwdmy ivc sfbq hoieaf ik
mMzylf aqy Aus dy sfQIaF ny aMdolnkfrIaF nUM pur-amn
aqy aihMsk rihx leI lgfqfr jLor pfieaf. prMqU mMzylf
nUM suprYsLn afPL kimAUinjLm aYkt aDIn
nON mhIny dI bf-musLwkq lmkvIN-kYd dI sjLf idwqI geI
ijhVI do sfl cldI geI. mMzylf AuWqy Cy mhIny leI
johMsbrg qoN bfhr jfx aqy iksy iekwT ivc sLfml hox
leI mnfhI dy hukm jfrI kr idwqy gey. ies smyN dOrfn
mMzylf ny aYWl[aYWlL[bI[ pfs kr leI aqy vkflq dy
ikwqy ivc sLfml ho igaf.
lok ies sMGrsL ivc jylH jfxf mfx
vflI gwl smJx lwg pey. sMGrsL mukwml anusLfsn ivc sI.
ieh sMGrsL lokF aqy nyqfvF leI vDIaf qjrbf sfbq
hoieaf. mMzylf ny mfnisk-hIxqf qoN CuwtI pRfpq kIqI.
mMzylf iek pROZ afjLfdI GulftIaf bx igaf. gorI srkfr
qy ijwq pRfpq krnI Aus dy mn df pwkf ivsLvfs bx
igaf.
nyqf ies sMGrsL nUM bhuqf
lmkfAuxf nhIN cfhuMdy sn. ies leI Aus sfl dy aMq qwk
ieh Gol smfpq kr idwqf igaf. Aus smyN qwk ieh Gol lok
rfey bx igaf sI aqy lokF dy idlF aMdr byaMq AuqsLfh
Br igaf sI.
mMzylf trFsvfl dI XUQ lIg df
pRDfn aqy ey[aYWn[sI[ df izptI pRDfn bxf idwqf igaf.
mMzylf ny ElIvr tYNbo nfl rl ky
johMsbrg ivc kfly lokF dI mdd leI vkflq sLurU kr leI.
kfly lokF df AuhnF dy dPLqr awgy qFqf lwigaf rihMdf
sI. mMzylf afpxy lokF dy duwK-drd dyK ky bhuq duKI
huMdf sI. srkfrI aPLsrF ny mMzylf aqy tYNbo nUM qMg
kIqf ik Auh johMsbrg ivc pRYkits nhIN kr skdy ikAuNik
ieh icwty lokF df Kyqr hY. prMqU mMzylf aqy Aus df
sfQI srkfrI jLor-jLbr sfhmxy zty rhy. AuprMq ivroDI
icwty lokF ny AuhnF nUM vkflq dy ikwqy ivcoN KLfrj
krvfAux dI vI koisLsL kIqI prMqU adflq ny ivroDIaF dI
gwl svIkfr nf kIqI.
1955 ivc ey[aYWn[sI[ ny PrIzm
cfrtr (afjLfdI aiDkfr-pwqr) pfs kIqf ijs nUM mMzylf
ny lokF qwk phuMcfAux leI axQwk jqn kIqy.
pMjfhivaF dy sfry dhfky ivc
mMzylf qy vfr-vfr mnfhI dy hukm jfrI kIqy gey.
Aus nUM igRPLqfr kIqf igaf aqy jylH ivc suitaf igaf.
ies dhfky dy aKLIr ivc Aus AuWqy dysL Droh df mukwdmf
clfieaf igaf. sMn 1960 ivc ey[aYWn[sI[ pfrtI nUM gLYr-kfnUMnI
krfr dy idwqf igaf. sMn 1961 ivc mMzylf qy dysL
DrohI dy cldy mukwdmy ivc dysL DrohI df jurm sfbq nf
ho sikaf aqy mukwdmf PLyl ho igaf.
1961 ivc srkfr dwKxI aPLrIkf nUM
rIpbilk bxfAux ivc ruwJI hoeI sI. ey[aYWn[sI[ gLYr-kfnUMnI
hox kfrn mMzylf ies pfrtI dy KLuPLIaf dPLqr ivcoN kMm
krdf sI. mfrc 1961 nUM pfrtI vwloN pItrmfrbrg ivc iek
kfnPLrMs bulfeI geI. mMzylf muwK bulfrf sI. Aus ny
iek josL Bry BfÈx rfhIN srkfr nUM cuxOqI idwqI ik
Auh iek kOmI knvYnsLn bulfey ijs ivc dysL dy rIpbilk
bxn leI sMivDfn qy bfq-cIq kIqI jfey. jy srkfr
ny ieh gwl nf mMnI qF rIpbilk dy AudGftn mOky kfly
lok afm hVqfl krngy. ies dy POrn bfad mMzylf gupq-vfs
ho igaf. srkfr ny jLbrdsq imltrI df pRbMD kIqf aqy
rIpbilk dI sQfpnf ho geI.
gupqvfs dOrfn srkfrI msLInrI qoN
bcdf mMzylf kdy mjLdUr bxdf sI aqy kdy ÈoPLr. ies
smyN ivc mMzylf aqy dUsry nyqfvF ny 1961 ivc iek nvIN
jwQybMdI, AumKFto vI isjLvI df gTn kIqf
qFik hiQafrbMd sMGrsL arMB kIqf jfey. nyqfvF nUM
ivsLvfs ho cuwikaf sI ik hwkI mMgF mnfAux leI sfry
rfh bMd ho cuwky hn. srkfr sLFqI sMGrsL nUM qfkq nfl
dbfAuNdI hY aqy hux hiQafrbMd sMGrsL qoN ibnF hor
koeI cfrf nhIN hY. mMzylf nUM ies df kmFzr-ien-cIPL
inXukq kIqf igaf.
1962 ivc mMzylf gLYr-kfnUnI ZMg
nfl dysL qoN bfhr cilaf igaf. mMzylf keI aPLrIkI
dysLF dy sLfskF aqy rfjsI nyqfvF nUM imilaf, aqy
AuhnF sfhmxy afpxy dysL dI hflq ibafn kIqI. mMzylf ny
AuhnF qoN hiQafrF aqy vlMtIarF dI jMgI tryinMg dI mMg
kIqI qFik gorIlf jMg ÈurU kIqI jfey. mMzylf nUM sB
pfisaF qoN BrvF smrQn imilaf.
jd mMzylf dysL priqaf qF Aus nUM
girPLqfr kr ilaf igaf. mMzylf AuWqy gLYr-kfnUMnI ZMg
nfl dysL qoN bfhr jfx aqy dysL aMdr strfeIk krvfAux
leI AuksfAux dy dosL lfey gey. ies mukwdmy ivc mMzylf
nUM pMj sfl dI kYd suxfeI geI.
mMzylf dI ieh kYd hfly cwl hI rhI
sI ik Aus qy iek hor mukwdmf clfieaf igaf. ieh
mukwdmf irvonIaf trfiel nF nfl bhuq
msLhUr hY. ies mukwdmy ivc mMzylf qy dysL aMdr
qoV-PoV krn df dosL lfieaf igaf. ies mukwdmy ivc
mMzylf ny ijhVf ibafn idwqf, Auh nslI ivqkry iKLlfPL
sMGrsL dy ieiqhfs ivc klfisk (tksflI) hox df drjf
rwKdf hY. ieh ibafn lokF dy idlF aMdr amuwk josL aqy
AuqsLfh Br igaf. mMzylf df ibafn ienHF sLbdF nfl
smfpq hoieaf:
mYN icwty rfj dy gLlby iKLlfPL
liVaf hF, aqy kfly lokF dI pRBuqf dI muKLflPLq kIqI
hY. mYN aYsy lokrfj aqy afjLfd smfj dy afdrsL nUM
apxfieaf hY, ijs ivc sfry lok iekwTy ieksurqf nfl
rihx aqy brfbr dy avsr pRfpq krn. ieh myrf afdrsL hY.
ies mnorQ KLfqr mYN ijAuxf hY aqy ies nUM hfsl krn dI
afs rwKdf hF. hF, jy loV peI qF ies afdrsL pRqI mYN
jfn dy idaFgf.
mMzylf aqy Aus dy sfQIaF nUM ies
mukwdmy ivc Aumr-kYd ho geI. mMzylf dI kYd dwKxI
aPLrIkf dy bdnfm kfly-pfxI tfpU rfbn
afeIlYNz kYdKLfny ivc ÈurU hoeI. rfbn afeIlYNz
dI kYd df smF ksLtF BrpUr sI. kYd bf-musLkq sI. Kfxf
bhuq GtIaf sI. kYd-koTVI bhuq qMg sI. kwpVy gMdy-mMdy
aqy bhuq QoVHy huMdy sn.
mMzylf dI kYd dOrfn afjLfdI
sMGrsL lokF aqy rfjsI nyqfvF duafrf jLorF qy
cldf irhf. dwKxI aPLrIkf dI srkfr qy aMqr-rfsLtrI
dbf vwDdf igaf. mMzylf aqy Aus dy sfQIaF dI irhfeI dI
mMg jLor PVdI geI.
afKLr dwKxI aPLrIkf dI srkfr ny
mMzylf nUM 11 PLrvrI 1990 nUM irhf kr idwqf. sB
pfbMdIaF vfps lY leIaF geIaF. sMn 1991 ivc ey[aYWn[sI[
dI kfnPLrMs hoeI. mMzylf nUM ey[aYWn[sI[ df pRDfn bxf
idwqf igaf. rfjsI bfqcIq isry cVHI. dysL leI nvyN lok-qMqrI
aDfr qy PLYzrl ZFcy df sMivDfn iqafr hoieaf.
mMzylf nUM 10 meI 1994 nUM lokqMqr dwKxI aPLrIkf
srkfr df pRDfn bxfieaf igaf. jUn 1999 ivc srkfr ivc
pRDfngI smF smfpq hox mgroN mMzylf pbilk ijLMdgI qoN
rItfier ho igaf.
mMzylf sfrI Aumr lokqMqrI rfh qoN
kdy nhIN iQVikaf. bfvjUd ies dy ik Aus qy byaMq
asih aqy akih ksLt Zfhy gey prMqU Aus ny kdy vI
nslvfd df jvfb nslvfd nfl nhIN idwqf. mMzylf dI
kurbfnI BrI jIvn kQf Aus dy dysL-vfsIaF leI hI nhIN
blik sfrI dunIaf dy dwby-kucly lokF leI iek cfnx-munfrf
hY. mMzylf df jIvn jbr-Ëulm ivruwD mnuwKqf dI ijwq
df prqIk hY.
mMzylf hux afpxI jnm-BUmI ikAunU,
trFskeI ivKy rihMdf hY. mMzylf df nF ivsLv Br ivc mfx-ipafr
nfl ilaf jFdf hY.
(22 meI 2006)
*****
dljIq
isMG, aYzimMtn, knyzf
(Daljit Singh Rakhra)
1107 10149 Saskathewan Drive
Edmonton AB T6E 6B6
Canada
Phone: (780) 989 - 2977
ies lVI
dy sfry lyK pVHn leI kilwk kro:
albrt afienstfien
mjLhb aqy ivigafn (2)
mjLhb aqy ivigafn (3)
mjLhb aqy ivigafn (4)