lyK/Koj/ivcfr/aflocnf

 

zf[ jgqfr

pMjfbI df hrmn ipafrf sLfier: zf[ jgqfr

-dljIq isMG, aYzimMtn, knyzf-

Photo Daljit Singh

dljIq isMG

 

zf[ jgqfr dI sLfierI aqy Aus ivcly drsLn dI tIsI Aus nUM afpxy smyN df iek isr-kwZ hsqfKr bxfAuNdI hY. mjLhbo-imlq, akl-sLkl, rMg-nsl aqy hwdF-kMDF qoN pfr jgqfr df kfiv-klfvf srv-mnuwK isrjdf hY.
zf[ jgqfr ny 1960ivaF ivc ilKxf arMB kIqf. Aus smyN pRgqIvfdI kfivk-lihr dy nfl-nfl pRXogvfd, pwCm dy afDuinkqfvfdI-prCfvyN Qwly, mwDvrgI kvIaF dI cyqnf ivc Gr kr irhf sI. ies ipCokV ivc zf[ jgqfr df kfiv-sPLr sMn 1957 ivc ‘ruqF rFglIaF’ dy kfiv-sMgRih nfl sLurU huMdf hY. ies kfiv ivc jgqfr muwK qOr ‘qy rumfnI anuBv pysL krdf hY. sMn 1960 ivc ‘qlKLIaF-rMgInIaF’ kfiv-pusqk ivc pRgqIvfdI lihr nfl juVdf njLr afAuNdf hY. sMn 1961 ivc CpI ‘duwD pQrI’ ivwc pRgqIvfdI-XQfrQvfdI ivisLaF nUM mjLbUqI nfl prwsquq krdf hY. sMn 1967 dI pusqk ‘aDUrf afdmI’ ivc jgqfr pRXogvfd ivDI nUM bfhrI XQfrQ dI QF mnuwKI mfniskqf dy dvMdF dI qrjmfnI krdf hY. jgqfr aMqr-muKI ivDI df smrQk irhf hY.

swqrHivaF ivc CpI ‘lhU dy nksL’ (1973) juJfrvfdI lihr df asr kbUldI hY. Aus smyN ‘nkslbfVI lihr’ jLorF ‘qy sI. ‘lhU dy nksL’ ivclf kfiv-pfqr rvfieq aqy sQfpqI df ivdrohI hY, aqy dby-kucly lokF df sfQ idMdf hY:

mYN AunHF ivc sLfml hF
ijnHF lokF dy GrF ivc, swKxy BFzy, buJy cuwlHy
sdf hI dfixaF dI muwT nUM, qy awg nUM qrsdy rihMdy
ieh gulmohr dy PuwlF vrgIaF kuVIaF
jo gLm nfl, amlqfs ho geIaF
ieh aMgUrF ijhy bwcy
jo BuwKF ny hY awj, hrVF bxf idqy

AuprMq, ‘CFigaf ruwK’ (1976), ‘sLIsLy dy jMgl’ (1980), ‘jjLIiraF ivwc iGiraf smuMdr’ (1985), cnukrI sLfm (1990), ‘jugnUM dIvf qy diraf’ (1992), ‘awKF vflIaF pYVF’ (1999), ‘pRvysL duafr (2003) afid kfiv-sMgRih Cpy.
jgqfr burjafjLI/srmfiedfrI ivvsQf bfry zUMGf igafn rwKdf hY aqy Aus bfry BlI BFq cyqn vI hY. nv-sfmrfjvfd dI nIqI ny mnuwK dy sLosLn leI nvyN ZMg apnf ley hn. globlfeIjLysLn, KulHI mMzI afid srmfeydfrI dy nvyN hwiQafr hn. jgqfr ies nIqI df pCVy mulkF dy lokF‘qy pY rhy pRBfvF nUM afpxI kfiv-sLYlI ivwc nzr ho ky icwqrn krdf hY:

buiJaf crfgL, idl AudfsI JIl sLfm hY
ikwQy hY qyry ichry dI kMdIl sLfm hY
KyqF ‘c icmnIaF hux DUaF hY PYilaf
myry grF dI vI bVI qbdIl sLfm hY

sfmrfj qIjI dunIaf dy mulkF nUM hwiQafr vycdf hY. sfmrfjI cflF iehnF mulkF df afpsI ByV krvf idMdIaF hn. sfmrfjI nIqIaF aDIn GrogI jMgF iehnF mulkF dy lokF nUM sfh nhIN lYx idMdIaF. hwiQafrF rfhIN munfPLfKLorI nv-sfmrfjvfd df hwQkMzf kfmXfb hY. jgqfr df kfiv sfmrfjI cflF qoN sucyq hox leI qIjI dunIaf dy lokF nUM sfvDfn krdf hY:

asIN dovyN jxy, bfrUd dy ZyrF ‘qy bYTy hF[[[[[
asIN iewk dUsry nUM, qIlIaF kwZ kwZ zrfAuNdy hF
qy hr pl mfcsF dy mfrky, iewk dUsry qfeIN vKfAuNdy hF[[[[
kdy pr socdy nhIN, ik iks ny mfcsF sfnUM PVfeIaF ny

jgqfr mnuwKqfvfdI hY. soc srv-ivafpk hY. Drm inrpyK hY. Aus df kfiv-mnuwK lOikk hY. smfjvfdI soc aDIn afrQk nfbrfbrI sihn nhIN krdf hY. sB leI suwK-sLFqI df cfhvfn hY. Aus dI duaf hY:

hr iewk ivhVy’c lo lwgy, hirk aFgx ‘c rMg AuWgy
duaf kI hor krnI hY, myrI iewko duaf puwgy
kmidlF nUM idl, npiraF pr deIN
Xf KLudf sB byGrF nUM Gr deIN
sfiraF dysLF nUM bKLsLIN amn qUM
sB gLulfmF nUM suqMqr kr deIN

pMjfb ny sMn 1978 qoN lY ky qkrIbn zyZ dhfky dy smyN dOrfn aqMkvfd df qFzv nfc hMZfieaf. DrqI lflo-lfl ho geI. swQrF dy swQr ivwC gey. Drm aqy rfjnIqI ny kohJy sbMD pYdf kr ley. hflfq ieh sn – ‘srmu Drmu duie Cip Kloey kUVu iPrY prDfnu vy lflo’. jnqf dI bFh PVn vflf koeI nhIN sI - ‘kUVu amfvs scu cMdRmf dIsY nfhI kh ciVaf’. jgqfr ies smyN dIaF mOn-lfsLF dy jjLIry dI kfiv-idRsLtI mUrqImfn krdf hY:

ryl kbrF ivwc KVoqI, cIkdI hY
Dfn dy KyqF qoN lMG ky
nfl dy ipMzF dIaF, kMDF qy dihlIjLF nUM twp ky
hr iksy vfsI dy idl qoN ijLhn AuWqy
dsqkF cIkF ny idwqIaF
lok pr cuwp dy jjLIry bx gey[[[[
iewk mhfkflI dI KLfqr
aOrqF, bflF, jvfnF dI blI idqI geI
ies qrHF iewk jFglI qihjLIb dI
buinafd muV rwKI geI

jgqfr srv-hfry, dwby-kucly, inafsry lokF dI afvfjL bixaf. Aus df kfiv-drsLn smfjvfdI idRsLtI df DfrnI hY. Aus ny afpxy kfiv nUM nfarf nhIN bxn idqf. afpxI soc ‘qy lgfqfr zwitaf af irhf hY. iksy loB-lflc ny Aus nUM Brmfieaf nhIN .
jgqfr iek inpuMn gLjLlgo hY. Aus ny smfjvfdI drsLn dI aiBivakqI leI gLjLl kfiv-ivDI nUM bVI kfmXfbI nfl mfiDam bxfieaf hY. gLjLl dI bMdsL ny Aus dI ivafpk soc ivc rukfvt nhIN pfeI. sLbdF df DnI hY. Auh iewk afsLfvfdI kvI hY. Aus nUM srvhfiraF dy bfjLU-bl ‘qy jLrf vI sLwk nhIN:

1[ hr moV ‘qy slIbF, hr pYr ‘qy hnyrf.
iPr vI asIN ruky nf, sfzf vI dyK jyrf.

pwQr ‘qy nksL hF mYN, imwtI ‘qy qF nhIN hF,
ijMnf iksy imtfieaf, huMdf igaf zuMGyrf.

myry vI pYr cuMm ky, iewk idn khygI byVI,
sd sLukr hY ik afieaf, mihbUb aMq myrf.

2[ dosqo jy mr gey qF gLm nhIN,
dfsqF sfzI kdy jfxI nhIN.

byVIaF dI Cxk ivwc jo rmjL hY,
kOx kihMdY, lokF pihcfxI nhIN.

3[ bsqIaF ‘qy isLkiraF df jd kdI lsLkr cVyHgf,
vyKxf, GugIaF df dl hI, bsqIaF KLfqr lVygf.

jgqfr ny mwD-sLRyxI dy gLrIb iksfnI Grfxy ivwc jnm lY ky bcpn qoN hI gLrIbI hMZfeI. mulk dI vMz vyly jgqfr afpxI BYx kol rih ky sLyKLUpur (hux pfiksqfn) ivKy cOQI jmfq ivwc pVHdf sI. Bfrq ivc af ky Aus ny qMgIaF-qursLIaF qoN hfr nhIN mMnI. ijLMdgI dy Gol ny Aus dy sMvydnsLIl mn nUM kfiv-rcYqf bxf idqf. jgqfr PLfrsI, AurdU aqy pMjfbI BfsLfvF df aYWm[ey[ hY. hux qwk Auh 32 ikqfbF ilK cuwikaf hY ijnHF ivwco 11 kfiv-pusqkF hn. Aus ny ‘hIr dmodr’ ‘qy Koj df kMm kIqf aqy ieh ikqfb hux pMjfb XUnIvristI ivc tYkst-buwk dy qOr ‘qy lwgI hoeI hY. jgqfr ny pfiksqfnI lyKk abduwlf hsn dI AurdU ikqfb ‘rfq’ aqy PLYjL aihmd PLYjL dI ‘rfq kf rfjL’ dy pMjfbI ivc AulQy kIqy hn. ies ny 1947 qoN 1972 qwk dy pfiksqfnI afDuink pMjfbI kfiv ‘qy Koj df kMm kIqf. ies sLfier ny ikwisaF ivcoN arbI, PLfrsI aqy sMskirq dy 200 sLbdF aqy muhfviraF df pMjfbI ivc qrjmf kIqf hY. jgqfr ny ‘ihstrI afPL pyNitMg ien ieMzIaf’ aqy krqul hYdr dI ikqfb ‘ey rYwz kfeIt’ dy AulQy kIqy hn.

jgqfr nUM Aus dI pMjfbI gLjLlF dI ikqfb ‘jugnUM dIvf qy diraf’ leI sfihq akfdmI df sfihq purskfr imilaf. Aus dy gIqF aqy gLjLlF kfrn Aus nUM BfsLf ivBfg vwloN avfrz pRfpq hoieaf. pfiksqfn dy sfihqkfrF vwloN Aus nUM ‘poiet afPL tuzy’ avfrz idwqf igaf. amrIkf ivwc 2000 sfl df ‘poiet afPL milnIam’ mMinaf igaf aqy ‘sdI df kvI’ dy qOr ‘qy mfnqf idwqI geI. iehnF purskfrF qoN ielfvf Aus nUM ‘proPLYsr mohn isMG’ aqy ‘bfvf blvMq’ avfrz pRfpq hoeyy. Auh ‘PLYlo afPL pMjfbI XUnIvristI’ vI irhf hY.

zf[ jgqfr prOZ soc df mflk hY. srmfeydfr dy ichry df nkfb lfhuMdf, Auh Aus dI kohJI mfniskqf df BFzf BMndf hY:

zbo ky mYnUM lihrfieaf, AuCilaf, grijaf, hwisaf,
smuMdr idl df kmjLorf sI, pr sfijLsL ‘c gihrf sI.

jgqfr dIaF do gLjLlF:

1[ koeI mjbUrI nhIN

koeI mjbUrI nhIN jy idl kry qF KLq ilKIN
irsLiqaF dI BIV ‘coN PLursq imly qF KLq ilKIN

hY bhfrF df ajy mOsm qUM jMm jMm mfx ieh
qyry afÕx ivwc jdoN pwqy JVy qF KLq ilKIN

kOx jsLnF ivwc iksy nUM icwq Dry, cyqy kry
ijLMdgI ivc jd kdy qlKLI vDy qF KLq ilKIN

mihkdy mihMdI Bry hwQF dI iek vI ryK ‘coN
rMg jy myrI muhwbq df idsy qF KLq ilKIN

myrI bMjr KLfk nUM qF KLfb qk afAyuxf nhIN
jd iqrI imwtI ’c koeI Puwl iKVy qF KLq ilKIN

mihPLlF ivc, cfr XfrI ivc, Auqsv ’c vI
ijLkr myrf jy iksy nUM vI cuBy qF KLq ilKIN

jo iqrf qIrQ, iek iebfdq, dIn dunIaf sI kdy
hux kdy ‘jgqfr’ Auh qYnUM imly qF KLq ilKIN.

2[ mMijLl ‘qy jo nf phuMcy

mMijLl ‘qy jo nf phuMcy, prqy nf GrF nUM
rHfvF ny Kf ilaf hY, AuhnF musfPLrF nUM

sVdy hoey vxF nUM, koeI hI gOldf hY
lgdI hY lfs awg dI afpxy jdoN GrF nUM

brbfd kr ky sfnUM, jo Jol pfAux Gogy
afE nkyl pfeIey, AuhnF smuMdrF nUM

qpdy QlF ‘c eydF, afeI hY Xfd qyrI
kmlF dy KLfb afvx ijAuN suwk gey srF nUM

qnhfeI ny hI myrf, afKLr nUM hwQ PiVaf
sB lok, afpxy afpxy jF qur gey GrF nUM

BuwKF dy nfl hMBy, JwKV dy nfl JMby
lokI AuzIkdy nf, ruwqF nUM rihbrF nUM

bfjLF ny aMq Auzxf, aMbrF qoN vI agyry
pfeygf zor koeI, kd qIk Blf prF nUM.

(12 jUn 2006)

*****

dljIq isMG, aYzimMtn, knyzf
(
Daljit Singh Rakhra)
1107 – 10149 Saskathewan Drive
Edmonton AB T6E 6B6
Canada
Phone: (780) 989 - 2977

 

e-mail:
ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2006