pihlI julfeI, knyzf-zy
knyzf dysL dy ieiqhfs df KLfs pMnf hY. ies idvs nUM
mnfAux leI knyzf srkfr, arD-srkfrI sMsQfvF, lok
sMsQfvF, vpfrk adfry afid hulfs Biraf progrfm AulIkdy
hn. knyzf vfsIaF dy idlF ivwc ies idn pRqI bVI sLrDf
hY. ies idn nUM mnfAux leI PLYzrl srkfr aqy sUbfeI
srkfrF vwloN sLfm vyly kIqI jFdI afqsLbfjLI df idRsL
bhuq idlcspI df kyNdr huMdf hY. sfl 2005 df knyzf-zy,
knyzf dI 138vIN vrHy-gMZ hY.
iewk julfeI 1867 nUM
ibRitsL nfrQ amYrIkf aYkt anusfr aMgryjLI
cfr bsqIaF: apr-knyzf, loier knyzf, nIAU brnjLivk aqy
novf skosLIaf df iewk rfj (zomInIan) bxfieaf igaf.
ies zomInIan df nF knyzf rwiKaf igaf. apr-knyzf nUM
AuntYrIE aqy loier knyzf nUM ikAUbYk dy nvyN nF idqy
gey. gvrnr-jnrl, lfrz moNk ny 20 jUn 1868 nUM iewk
aYlfn-nfmy qy dsqKLq kIqy ik knyzf PLYzrysLn
bxn dI KLusLI ivwc pihlI julfeI df idn knyzf dI vrHy-gMZ
dy qOr qy mnfieaf jfieaf krygf.
knyzf sLbd, knyzf aqy XU[aYWs[ey[ dy pUrbI Bfg ivwc
nfrQ amYrIkn ieMzIan dy BfsLf-prvfr dI
bolI afierkuvfien IroquoiAn ivwcoN ilaf
igaf hY. knyzf df mUl-sroq sLbd knftf (kAnAtA)
hY ijs dy arQ hn ipMz.
27 akqUbr 1982 qwk pihlI julfeI
zomInIan-zy kr ky jfixaf jFdf sI, pr ies ipwCoN
pfrlImYNt dy aYkt anusfr ies idn nUM knyzf-zy ikhf
jfx lwg ipaf. ies idn df dUjf nF knPYzrysLn-zy
vI hY. srkfrI aqy gLYr-srkfrI adfiraF ivwc ies idn dI
KLusLI ivwc CuwtI mnfeI jFdI hY.
vrqmfn knyzf ivwc 10 sUby (styts)
aqy iqMn tYrytrIjL hn, ijnHF dy nF aqy PLYzrysLn ivwc
sLfml hox dy sMn ies qrHF hn:
| 1[
AuntYrIE |
1867 |
8[
pirMs aYzvrz afielYNz (P[E[I) |
1873 |
| 2[
ikAUbYk |
1867 |
9[
XUkon tYrytrI |
1898 |
| 3[
novf skosLIaf |
1867 |
10[
albrtf |
1905 |
| 4[
nIAU brnjLivk |
1867 |
11[
swskYcvn |
1905 |
| 5[
mYnItobf |
1870 |
12[
nIAUPLfAuNzlYNz |
1949 |
| 6[
nfrQvYst tYrytrIjL |
1870 |
13[
nUnvUt (tYrytrI) |
1999 |
| 7[
ibRitsL kulMbIaf |
1871 |
|
|
rsmI qOr qy knyzf iewk sMivDfnk-bfdsLfhI
rfj qMqr hY. gvrnr-jnrl, ieMglYNz dy rfjf/rfnI dI
numfieMdgI krdf/krdI hY. vfsqv ivwc knyzf df
hfAUs afPL kfmnjL rfj-swqf dI sMBfl krdf
hY. gvrnr-jnrl, isrPL knyzf dy prfeIm-minstr dI slfh
qy srkfrI kMm-kfj krdf hY.
ikhf jFdf hY ik 10,000 sflF qoN
vI ijLafdf smF pihlF eysLIaf qoN AuWqrI amrIkf ivwc
puhMcx vfly muwZly lok, alfskf nUM sfiebyrIaf qoN awz
krn vfly pfxI dy iewk qMg iKLwqy rfhIN afey. ies QF
df nF bYirMg stryt hY. bYirMg stryt
AuWqrI DrU mhFsfgr (arctic) nUM bYirMg sfgr (AuWqrI
pYisiPk mfhFsfgr ivwc) nfl joVdf hY. knyzf ivwc muwK
rUp ivwc pihly bfisLMdy ienXUiet (aYskImo)
nyitv ieMzIan sn.
knyzf ivwc aMgryjLF df ieiqhfs
ieMglYNz dy bfdsLfh, hnrI VII dy iewk aiDkfrI jHfn
kYbt dy afAuyx nfl sMn 1497 qoN arMB huMdf hY.
PLrFsIsIaF ivwc pihlF-pihl iewk PLrFsIsI, jYkIjL
kfrtIar sMn 1534 ivwc knyzf afieaf. PLrFsIsIaF ny
1604 ivwc novf skosLIaf aqy 1608 ivwc ikAUbYk dIaF
bsqIaF vsf leIaF. aMgryjLF ny 1670 ivwc hwzsn
by kMpnI bxf leI. aMgryjL aqy PLrFsIsI donoN
mwCIaF aqy KwlF df vpfr krdy sn. vpfrk iKwcoqfx kfrn
AunHF ivcfly afpsI dusLmxI KVHI ho geI. eysy kfrn
donoN kOmF nyy sMn 1756 qoN 1763 qwk swq-sflf jMg lVI.
ies lVfeI ivwc 13 sqMbr 1759 nUM aMgryjL jrnYl, jymjL
vulPL ny PLrFsIsI jrnYl, lUeIs mONtkfm AuWqy
mhwqvpUrn ijwq pRfpq kIqI. ies ijwq anusfr aMgryjLF
ny PLrFsIsIaF qoN ikAUbYk Koh ilaf. AuprMq 1760 ivwc
mFtrIafl vI ijwq ilaf igaf. sMn 1763 ivwc pYrs sMDI
anusfr ieMglYNz df PLrFsIsI bsqIaF AuWpr kMtrol sQfpq
ho igaf.
agly keI dhfikaF ivwc aMgryjL
hjLfrF dI igxqI ivwc aMgryjLI tfpUaF (afierlYNz,
skftlYNz) aqy amrIkn bsqIaF ivwcoN knyzf nUM prvfs
krky af vwsy. amrIkn bwsqIaF ivwcoN aMgryjLF dy afAux
df kfrn amrIknF df 1776 dI afjLfdI dI jMg ijwqxf sI,
ijs rfhIN AunHF ny ieMglYNz dI hkUmq df jUlf afpxy
gloN lfh idwqf. aMgryjL, ijhVy ieMglYNz dy vPLfdfr sn
aqy ijnHF nUM torI ikhf jFdf sI, Bwj ky knyzf af vVy.
AunHf ny ibRitsL srkfr dI surwiKaf pRfpq kr leI.
XUrp dy hor dysLF ivwcoN vI prvfs
hoieaf. ivdysLF dy lok gLrIbI, hYjLf aqy cyck
bImfrIaF dI mhFmfrI, kfl, mjLhbI aiqafcfr aqy suMdr
BivwK dI iewiCaf kfrn prvfs krky afey. nvIN dunIaf,
amrIkf-knyzf dI afrQk cmk-dmk dIaF KLbrF ny ivdysLI
lokF nUM ienHF dysLF vwl prvfs krn leI pRyrq kIqf.
Aus smyN smuMdrI jhfjLF dIaF keI
jrmn kMpnIaF prvfsI lokF dI Zoaf-ZuafeI df kMm krdIaF
sn. ienHF jhfjLF ivwc irhfiesL, rotI-pfxI, sPLfeI aqy
svfrIaF nfl slUk bhuq mfVf sI. iPr vI prvfsI duwKF,
qklIPLF aqy byiejLqIaF Jwl ky afm qOr qy pihlF amrIkf
phuMcdy sn aqy iPr Aus qoN awgy keI knyzf vwl cfly
pfAuNdyy sn.
knyzf ivwc jrmn lokF dy afAux dI
iewk qkVI lihr 1750 qoN 1752 ivwc afeI. rUsI lokF ny
1870ivaF ivwc knyzf nUM prvfs krnf sLurU kIqf. ietlI
dy lokF df afAuxf 1871 qoN smiJaf jFdf hY. smyN dI
cfl nfl hor dysLF: skyNzynyvIan dysLF, iPnlYNz, XUnfn,
ilQUeynIaf, nfrvy, polYNz, afstrIaf, blkfn dysLF aqy
keI hor anyk XUrpI dysLF qoN prvfsIaF ny knyzf nUM
afpxf Gr bxfieaf. keI nfmvr jfqIaF: slfv aqy XhUdIaF
ny anyk mulkF ivwcoN prvfs krky knyzf dI DrqI apxfeI.
sMn 1788 ivwc iewk aMgryjL KojI,
jHfn mIryjL cIn ivwc purqgflI kflonI mkfE
qoN 70 cInIaF nUM vYnkovr lY ky afieaf. ieh cInI lkVI
dy kMm ivwc mfhr sn. knyzf ivwc afAux vfly ieh pihly
cInI sn. AunHF cInIaF ny sQfnk nyitvjL nfl ivafh krvf
ley aqy qkrIbn 70 sflF ivwc afpxI pCfx guaf bYTy. asl
ivwc cInI lokF dI afmd 19vIN sdI dy awD ivwc sLurU
hoeI. sMn 1860 ivwc cInI iswDy bI[sI[ ivwc phuMcx
lwgy. bI[sI ivwc knyzIan pYisiPk rylvy dy
iewk ihwsy ivwc qkrIbn 17,000 cInI kMm krdy sn. AunHF
nUM mjLdUrI gory lokF nfloN awDI imldI sI. ieh lok
hor Coty-Coty iksm dy kMmF dI mjLdUrI vI krdy sn.
cInI dUjI ivsLv jMg ivwc knyzIan PLOj ivwc vI BrqI
hoey. dwKxI eysLIaf aqy lYitn amrIkf dy bhuq sfry
dysLF ivwcoN vI cInI knyzf ivwc afey.
jpfnI lok afpxy dysL qoN 1900vyN
dy muwZ qoN afAuxy sLurU hoey aqy 1907 qwk ienHF dI
igxqI kfPLI vwD geI.
pihly eIst-ieMzIan (ihMdosqfnI)
lok knyzf dy pwCmI qwt qy qkrIbn 19vIN sdI dy
aKLIr ivwc phuMcyy. sMn 1904 qoN knyzf ivwc afAux
vfly eIst-ieMzIan lokF df irkfrz ies qrHF pRfpq hY:
sfl
|
kuwl igxqI
|
sfl
|
kuwl igxqI
|
1904-1905
|
45
|
1911-1912
|
3
|
1905-1906
|
387
|
1912-1913
|
5
|
1906-1907
|
2124
|
1913-1924
|
88
|
1907-1908
|
2623
|
|
|
1908-1909
|
6
|
|
|
1909-1910
|
10
|
|
|
1910-1911
|
5
|
|
|
pihlI ivsLv jMg dy mOky qy
bhuq sfry ihMdosqfnI vfps vqn muV gey. qkrIbn 2000
ipwCy knyzf rih gey. pihlF-pihl afAux vfilaF ivwc
ihMdU aqy muslmfn vI sn pr bhuqI igxqI iswKF dI sI,
ijhVy bhuqf krky pMjfb sUby dy huisLafrpur aqy jlMDr
ijLilHaF ivwcoN afey. AuWqr-pRdysL aqy mdrfs
coN vI lok afey.
bhuqy eIst-ieMzIan vYnkovr aqy
vYstminstr ivwc vsy. ieh lok afm qOr qy afrf-imwlF,
lMbr-kYNpF, rylvy aqy mOsmI-KyqF ivwc mjLdUrI krdy sn.
ienHF nUM vI cInIaF aqy jpfnIaF dI qrHF mjLdUrI bhuq
Gwt imldI sI. knyzf dI srkfr ny eysLIan lokF dI afmd
qy bhuq sfrIaF pfbMdIaF lf idwqIaF sn. meI 1914
ivwc vYnkovr ivKy kfmfgftf mfrU jhfjL dI
Gtnf vfprI. ies jhfjL ivwc 376 eIst-ieMzIan sn ijhVy
knyzf ivwc dfKLl hoxf cfhuMdy sn. knyzf srkfr ny
AunHF nUM jhfjL qoN nf Auqrn idwqf aqy bhuq sKLqI
vrqI. afKLr do mhIny dI iKwco-qfx ipwCoN jhfjL nUM
musfPLrF smyq vfps jfxf ipaf. sMn 1947 ivwc Bfrq
afjLfd hox mgroN eIst-ieMzIan lokF df knyzf ivwc
afAuyxf jfrI irhf aqy AunHF nUM vot pfAux df hwk vI
iml igaf.
sMn 2001 dI mrdm sLumfrI anusfr
knyzf ivwc mjLHb dy aDfr qy prvfsIaF dI igxqI
ies qrHF ho geI sI:
mjLhb
|
lokF dI igxqI
2001
|
% 2001 dI kuwl
afbfdI df
|
% 1991-2001
anusfr qbdIlI
|
romn kYQoilk
|
12[8 imlIan
|
43[2
|
4[8
|
protystYNt
|
8[7 imlIan
|
29[2
|
-8[2
|
ikRscIan afrQozks
|
479,620
|
1[8
|
23[8
|
hor dUjy ikRscIan
|
780,450
|
2[6
|
121[1
|
muslmfn
|
579,640
|
2[0
|
128[9
|
XhUdI
|
329,995
|
1[1
|
3[7
|
boDI
|
300,345
|
1[0
|
83[8
|
ihMdU
|
297,200
|
1[0
|
89[3
|
iswK
|
278,415
|
1[0
|
88[8
|
koeI mjLhb nhIN
|
4[8 imlIan
|
16[0
|
43[9
|
sMn 2001 dI mrdm sLumfrI anusfr
knyzf dI afbfdI 32,805,041 sI. aMgryjLI tfpUaF dy mUl
aMgryjL 28%; mUl PLrFsIsI 23%; dUjy XUrpIan 15%;
nyitv-ieMzIan aqy ienXUiet 2%; hor ijLafdf eysLIan,
aPLrIkn aqy arb 6%; imsLrq ipCokV vfly 26% sn.
knyzf ijs df KyqrPl 3,855,081 vrg
mIl (9,984,670 vrg iklomItr), iewk bhusWiBafcfrk dysL
hY. isafsI ZFcf prjfqMqr hY. lokF ivwc sihhoNd aqy
ipafr Bfvnf hY. iensfnI kdrF kImqF df Xog mfx hY.
ivdysLF qoN prvfs kr ky afey lok knyzf smfj ivwc
sihjy hI Gul-iml jFdy hn. hr iewk nUM qrwkI krn dy
brfbr mOky prfpq hn. bjLurgF, bwicaF aqy apMgF nUM
KLfs shUlqF pRdfn hn. knyzf-zy knyzf vfsIaF dy idlF
ivwc dysL BgqI dI Bfvnf pYdf krdf hY aqy eykqf dy
aihsfs df pRqIk hY. hr iewk knyzf vfsI nUM afpxy dysL,
knyzf qy mfx hY.
dljIq
isMG, aYzimMtn, knyzf (Daljit
Rakhra)
1107 10149 Saskathewan Drive
Edmonton AB T6E 6B6
Canada
Phone: (780) 989 - 2977