dunIaf ivwc gLrIbI df iBafnk rUp

dljIq isMG, aYzimMtn, knyzf

dunIaf ivwc gLrIbI dy iBafnk rUp df aMdfjLf lfAuxf afm iensfn leI sOKf nhIN hY. afpxy-afpxy dysL dI khfxI hY; sUby-sUby dI khfxI hY; sLihr-sLihr dI hY; ipMz-ipMz dI hY; prvfr-prvfr dI hY; asl ivwc dunIaf df awq-gMBIr mslf hY. afm afdmI smJ nhIN skdf ik dunIaf ivwc gLrIbI dI iBafnkqf iks hwd qwk vwD cuwkI hY. ies sbMDI aMkVy sfhmxy hoxy cfhIdy hn. ienHF aMkiVaF nUM smJxf vI jLrUrI hY. ies AuprMq hI sfrf cfnx ho skdf hY. sDfrn sUJ vfly ivcfry gLrIb lok ieh smJ ky cuwp kr jFdy hn ik AunHF dI iksmq ivwc iliKaf hI ies qrHF hY; sLfied prmfqmf dI kropI hY jF afpxy krmF df Pwl hY. aslIaq kI hY? ies dI gMZ KolHxI jLrUrI hY.

3 PLrvrI 2005 nUM lMzn dy trYPLlgr skuier ivwc iewk rYlI df afXojn hoieaf. ies rYlI nUM sMboDn kridaF dwKxI aPLrIkf dy 86 sflf nobyl pIs prfeIjL ivjyqf, pUrb-pRDfn, nYlsn mMzylf ny amIr dysLF qoN mMg kIqI ik dunIaf Br dy kroVF lokF nUM gLrIbI dI gLulfmI qoN Cutkfrf duafieaf jfey. mMzylf ny ikhf, “ gLrIbI mnuwKI dyx hY aqy mnuwK hI ies nUM KLqm kr skdf hY. gLrIbI dUr krnf koeI aihsfn nhIN hY; koeI dfn nhIN hY. ieh iensfPL df qkfjLf hY. gLrIbI ieiqhfs bx ky rih jfxI cfhIdI hY. gLrIb dysLF nUM shfieq vDfAuxI cfhIdI hY. afpsI vpfr ivwc iensfPL hoxf cfhIdf hY. gLrIb dysLF nUM krijLaF ivwc rfhq imlxI cfhIdI hY”.

ajoky sMsfr ivwc gLrIbI bhuq vwzI iPLkrmMdI df svfl bx geI hY.

gLrIbI kI hY? gLrIbI kwulI, guwlI aqy juwlI df svfl hY. isr Zkx leI mkfn, pyt Brn leI rotI aqy qn Zkx leI kwpVf mnuwK dIaF muwZlIaF loVF hn. mnuwK kol ienHF df nf hoxf Aus dI gLrIbI hY.

arQ-sLfsqrI gLrIbI dI ivafiKaf krdy kihMdy hn: gLrIbI BuwK hY; qn Zkx leI kwpVy dI axhoNd gLrIbI hY; by-Grf hoxf gLrIbI hY; bImfrI df zfktrI KLrcf nf dy skxf gLrIbI hY; skUl dI pVHfeI leI KLrcf dyx qoN asmrwQ hoxf gLrIbI hY; rojLI df sfDn nf hoxf gLrIbI hY. sLkqIhIx hoxf; smfj ivwc ibnF numfieMdgI rihxf; sB gLrIbI dI qsvIr hn.

gLrIbI df aMdfjLf. ivsLv bYNk dI rIport anusfr dunIaf dI Cy arb afbfdI df qkrIbn awDf ihwsf gLrIbI dy Gol ivwc Gul irhf hY. koeI awq gLrIb hY. koeI mfzryt (awD-pcwD) gLrIb hY aqy koeI ies qoN QoVHf Gwt gLrIb hY ijs nUM arQ-sLfsqrIaF dI bolI ivwc rYilitv (anUpfqk) gLrIbI kihMdy hn. awq dI gLrIbI df arQ hY iewk zflr qoN Gwt pRqI idn afmdnI. sMn 1999 ivwc ies pwDr dy gLrIb lokF dI igxqI 11,690 lwK (1,169 imlIan) sI (Mitchell PCSL Represetative Home Office Group Personal Capacity). mfzryt gLrIbI df Bfv hY iewk qoN do zflr pRwqI idn afmdnI. rYilitv gLrIbI ivwc mwD-sLRyxI dy suwK-afrfm pRfpq nhIN huMdy. awq dI gLrIbI ivwc bsr krdI ijLMdgI, ijAuNdI-mOq df iBafnk rUp hY.

awq dI gLrIbI ivkfssLIl-dysLF ivwc hY. ienHF dysLF dI afbfdI dunIaf dI afbfdI df 4/5 Bfg hY. dunIaf ivwc bwicaF dI kul afbfdI df awDf ihwsf BuwK, nMg aqy bImfrI df isLkfr hY.

hryk sikMt ivwc iewk gLrIb dI mOq ho jFdI hY. iewk vfr gLrIbI ivwc Pisaf ivakqI gLrIbI dy Gxcwkr ivwcoN inkl nhIN skdf. hOlI hOlI Aus df sfrf prvfr KLqm ho jFdf hY. smyN dI cfl nfl prvfrF dy prvfr aqy nslF dIaF nslF KLqm ho jFdIaF hn.

dunIaf ivwc amIrI qy gLrIbI df afpsI pfVf

dunIaf dy sB nfloN vwD amIr iqMn ivakqIaF dI kuwl afmdn dunIaf dy sB nfloN vwD gLrIb 48 dysLF dI kuwl GrylU Aupj (jIzIpI GDP) nfloN vwD hY.

dunIaF dy sB nfloN vwD amIr 225 ivakqIaF dI kuwl afmdn dunIaF dy sB nfloN gLrIb 2[5 arb lokF dy brfbr hY.

sI[afeI[ey[ vrlz PYkt-buk (CIA World Factbook), julfeI 1, 2001 anusfr dunIaf dy amIr aqy gLrIb dysLF dy nF aqy AunHF dI afmdnI dI qulnf bfry kuwJ qwQ.

dunIaf dy sB nfloN vwD amIr dysLF dy drjfvfr nF ieh hn: lksmbrg, XUnfeItz styts, munYko, sivtjLrlYNz, kymn afeIlYNzjL, nfrvy, jrsI, zYnmfrk, bYljIam, isMgfpur, afstrIaf, jpfn, afeIslYNz, PLrFs aqy knyzf. dunIaf dI aOsq jIzIpI pr kYpItf (GDP: Gross Domestic Product Per Capita; pRqI ivakqI kuwl GrylU Aupj) 6,693 zflr hY. sB qoN vwD amIr dysL lksmbrg dI jIzIpI pRqI ivakqI (GDP Per Capita) 33,609 zflr hY. amIr dysLF dI ilst ivwc knyzf dI jIzIpI pRqI ivakqI (GDP Per Capita) 23,091 zflr hY.

dunIaf dy sB nfloN vwD gLrIb dysLF dy drjfvfr nF ieh hn: lfiebyrIaf, nfiejyrIaf, jLYNbIaf, guienIaf-ibsfAu (GuineA-BissAu), rvFzf, aPLgLfinsqfn, ikirbftI (KiribAti), mflI, mzgLfskr, Xmn, quvflU (TuvAlu), kfmros (Comoros), ieirtrIaf, brUMdI, zYmokrYitk rIpbilk afPL d kFgo, kMbozIaf, qnjLfnIaf, somflIaf, myAut, ieQopIaf, sfierf lIAun. lfiebyrIaf dI pRqI ivakqI GrylU Aupj jIzIpI pRqI ivakqI (GDP Per Capita) 901 zflr hY. sfierf lIAun dI pRqI ivakqI GrylU Aupj 478 zflr hY.

eysLIaf aqy aPLrIkf dI afbfdI ivwc gLrIb lokF dI igxqI bhuq vwzI hY. ivroDfBfs ies gwl ivwc hY ik AuWqrI amrIkf mhFdIp iewklf aYnF aMn pYdf krdf hY ik sfry sMsfr dy Kfx leI kfPLI hY. svfl hY ik ies dy bfvjUd dunIaf ivwc aYnI vwzI pwDr ‘qy BuwK ikAuN hY? jLrf soco qF!

gLrIb dysLF dI krjLdfrI aqy ies dy iswty

gLrIb dysL krjLy ivwc vfl-vfl Psy hoey hn. ieh krjLy amIr dysLF vwloN jF AunHF dIaF sQfpq eyjMsIaF vwloN pRfpq huMdy hn. krijLaF dy mUl ‘qy sUd-dr-sUd df ryt aYnf ijLafdf hY ik mUl moVnf qF iewk pfsy irhf, mUl df ivafj hI rbV vFg vwDdf gLrIb dysLF dy lokF df kcUmr kwZ irhf hY. anUp sLfh vwloN ‘d skyl afPL d zYWt krfeIisjL’ ivwcy 2 julfeI 2005 qwk dy kuwJ aMkiVaF ‘qy jLrf njLr mfro:

sMn 1970 ivwc sB qoN vwD gLrIb dysLF isr 25 arb zflr krjLf sI. sMn 2002 ivwc ieh krjLf 523 arb zflr ho igaf. sMn 1970 ivwc aPLrIkI dysLF isr 11 arb zflr krjLf sI pr sMn 2002 qwk ieh krjLf 295 arb zflr ho igaf.

nfeIjyrIaf dI AuDfrn lvo. ies dysL ny 1985/1986 ivwc 5 arb zflr krjLf ilaf. Aus ny 16 arb zflr vfps kIqy prMqU hfly vI 28 arb zflr KVyH hn. nfeIjyrIaf dy pRYjLIzYNt, AubfsYNjo df ikhxf hY ik dunIaf ivwc sB nfloN BYVI gwl jy hY qF Auh hY ‘sUd-dr-sUd’.

eyQy hI bws nhIN. krjLKLfh dysL krjLdfr dysLF ‘qy krjLf vfpsI leI iksm-iksm dy dbf pfAuNdy hn. AunHF df dbf hY ik syhq, ividaf aqy smfjk shUlqF dy Krcy Gtf idE. tYks dI dr vDf idAu. KyqI-bfVI AuqpfdkfrF nUM mflI shfieqf bMd kr idE. gLrIb dysLF nUM KuwlHI mMzI-krn vfsqy mjbUr kIqf jFdf hY. amIr dysL afpxy iksfnF nUM mflI shfieqf idMdy hn. afpxf mfl gudfmF ivwc jmHF kr lYNdy hn. krjLdfr dysLF dy iksfn srkfrI mflI shfieqf qoN ibnF kMgfl ho rhy hn. AunHF dy mulk ivwc aMn df qotf ho jFdf hY. amIr mulkF df stor kIqf mfl mihMgy Bf ‘qy ivkdf hY. KuwlHI mMzI dy isDFq anusfr amIr dysL gLrIb dysLF ivwc afpxIaF vsqF dI Brmfr kr idMdy hn. gLrIb dysLF df gLYr-ivksq dsqkfrI/AudXog ZFcf tuwt jFdf hY. lokF dI rotI-rojLI nUM lwq vjdI hY. gLrIbI df mgrmwC aijhy lokF nUM afsfnI nfl dboc lYNdf hY. gLrIb leI gLrIbI dI lCmx-ryKf pfr krn dI ieWiCaf ivarQ dy supny bx jFdy hn.

gLrIb dysLF ‘qy syhq aqy ividaf dy KLricaF AuWpr pfey dbf, AunHF dysLF dy lokF nUM pCVypn vwl hor Dwk idMdy hn. syhq pwKoN AunHF lokF dI jvfnI vyly qoN pihlF hI Zl jFdI hY. gLrIb dysLF dy lokF ivwc aYWc[afeI[vI (HIV) dI nfmurfd bImfrI df bol bflf hY. AunHF nUM pVHn dy mOky pRfpq nhIN hn. bImfrIaF ny jvfnI df alwg Gfx kIqf hoieaf hY. ivkfs ikwQoN hovy? gLrIbI dy idAuy df mukfblf ikvyN hovy? gLrIb dysL nUM ivkfs krn dy mOky dyx dI bjfey, amIr dysLF ny krjLy nUM afpxy srmfey dy vfDy df sfDn bxf ilaf hY.

mMzylf df kihxf hY, “gLrIbI ajoky smyN df cfbk hY, aiqafcfr hY. lokF dy muwZly mnuwKI hwkF dI rfKI hoxI cfhIdI hY; snmfn aqy susLIl ijLMdgI df hwk hoxf cfhIdf hY”.

sb sYhrf aPLrIkf (sub Sahra of Africa)

sb sYhrf aPLrIkf df nksLf dyK skdy hF. nksLy df sPLYd Bfg ies iKLwqy df nF hY. ies iKLwqy dy dysF dy lokF bfry qwQ ijLMdgI aqy mOq dI khfxI pfAuNdy hn:

XUnIsYP (UNICEF) dI rIport anusfr ienHF dysLF dy 50 lwK bwcy aqy bflgL 1980ivaF dy aKLIr qoN hux qwk krijLaF dI dfVH Qwly af ky afpxI ijLMdgI qoN hwQ Do bYTy hoxgy. XU[aYWn[E[ nUM zr hY ik ies iKLwqy dy gLrIb dysLF dy 30 lwK hor bwcy sMn 2015 qwk mOq dy mUMh ivwc jf pYxgy.

sfrI dunIaf ivwc hr sfl 110 lwK bwcy gLrIbI aqy krjLy kfrn mr jFdy hn. ieh KLfs qwQ 5 sfl dy Gwt Aumr dy bwicaF dy hn. ies Aumr qoN vwD 6/7 sfl dy bwicaF nfl kI bIqdI hY? aMdfjLf afp lf lvo. jy bwcy nhIN hoxgy, jvfnI ikwQoN lwBogy? jvfnI qoN ibnF dysL df ivkfs dUr dI khfxI hY.

vrlz bYNk dI globl PLfeInFs zvYlpmYNt 1999 dI prkfsLnf dwsdI hY ik krijLaF dI vwDdI adfiegI dy bfvjUd kuwl krijLaF dI rkm ivwc vfDf ho irhf hY. jublI 2000 dy aMkiVaF anusfr ivkfssLIl dysL hr iewk zflr krjLy dI adfiegI ‘qy 13 zflr vfps krdy hn.

sfPL jLfhr hY ik qIjI dunIaf (Third World) df ivkfs asl ivwc vwzIaF qfkqF dI nIqI dI gLulfmI hY. ieh nIqI krijLaF dI kImq mMgdI hY. ieh nIqI qIjI dunIaf dy Kwpqkfr dI KLrId-sLkqI ‘qy rokF lfAuNdI hY. (jy[zblXU[ simQ, JW Smith, The World Fasted Health 2)

Auprokq lyKk df ihsfb hY ik jy krjL-jfl ‘qy nwQ nf pfeI geI qF 10% ivafj-dr-ivafj nfl iewk tirlIan (Krb) zflr 50 sflF ivwc 117 tirlIan zflr bx jfeygf aqy sO sflF ivwc 13[78 kuafzirlIan zflr ho jfeygf. ies df mqlb ieh hovygf ik Aus smyN qIjI dunIaf dy hryk mrd, aOrq, bwcy, buwZy isr 35 lwK zflr krjLf hovygf.

krjLy dI smwisaf ‘qy kMm krn vfly ivdvfnF df iswtf hY ik krjLf mflI jF afrQk mslf nhIN hY. asl ivwc ieh iewk isafsI mslf hY. dunIaf dy AuWqrI Bfg vfilaF dI dunIaf dy dwKxI aqy pUrbI ihwsy ‘qy afpxI qfkq jmfAux vfsqy krjLy dy hiQafr dI iewk vDIaf kfZ hY. ieh hiQafr AunHF leI bwsqIvfd-nIqI nfloN ikqy lfBdfiek hY. krjLf prxflI leI nf PLOj dI loV, nf ieMqjLfmIaf msLInrI dI loV. lok afpxy sLosLn leI afp hI adfiegI krdy hn. (sUsn jfrj, Susan George, The Global Citizens Movement(30 august 2001)

qIjI dunIaF (Third-World) dI gLrIbI dy kfrn: qIjI dunIaf dI gLrIbI dy kfrn iewk nhIN hn. kfrnF bfry jfxkfrI iewk guMJldfr svfl hY. afpF awz-awz idsLfvF qoN kfrn jfnx dI koisLsL krFgy.

1[ dunIaf dIaF ‘ivdysLI shfieqf dyx vflIaF eyjMsIaF’ df kQn hY ik ‘gLrIbI iewk mfVf dOr’ hY. AunHF eyjMsIaF anusfr ieh iewk dOr hI hY aqy ieh dOr gLrIb dysLF dy afrQk ivkfs ivwc rukfvt bx irhf hY. ies df mukfblf krn leI ivdysLI shfieqf dI loV hY.

svfl pYdf huMdf hY ik XU[aYWs[ey[, ieMglYNz, knyzf, inAujLIlYNz, sivtjLrlYNz aqy hor dUjy dysLF ivwc vI mfVy dOr afey. AunHf afpxy dysLF ivwc ajyhy mfVy dOr df ikvyN tfkrf kIqf? iksy mOky ieh dysL vI pCVy hoey sn. Auh ikvyN amIr ho gey? kI Auh jMmy hI amIr sn? AunHf nUM krijLaF dI loV ikAuN nf peI? ikhf jf skdf hY ik Aus vyly krjLy vrgIaF shUlqF nhIN sn. ‘hYrItyj PLfAUNzysLn’ dy ivsLlysLk (Analyst) pyaflo pYsIkoln aqy sYrf iPtjLjIrflz dI rIport anusfr keI dhfikaF qoN afrQk shfieqf dy bfvjUd shfieqf pRfpq krn vfly dysL pihlF nfloN hor vI gLrIb ho gey hn.

krjLy dy loV dI dlIl koeI bhuqI vjLnI nhIN lwgdI. hF, jy krjLy nfl mdd krnI hY qF rfjnIqI juVI nhIN hoxI cfhIdI. gLrIb dysLF ivwc gLrIbI hY. Aus df nF BfvyN dOr dy lvo jF hor kuJ. ‘dOr’ sLbd kfrn nfl Gwt hI myl KFdf hY.

2[ qIjI dunIaF dy keI jfbr hfkmF ny ivdysLI shfieqf afn-sLfn vfly prfjYktF ‘qy Krc kIqI, ijnHF df koeI afrQk lfB nhIN sI. AunHF ny ies shfieqf ivwcoN afpxIaF aqy afpxy ijgrI XfrF dIaF jybF BrIaF. afpxy lokF nUM dbfAux vfsqy PLOjI hwiQafr KLrIdy. sivs bYNk ivwc arbF zflr dy gupq Kfqy bxfey. ivdysLI shfieqf df PLfiedf Auprokq iksm dy lokF nUM imilaf hY pr jnqf gLrIb hI rhI. ies kfrn ny gLrIb dysLF dI gLrIbI vDfAux ivwc inwgr ihwsf pfieaf hY.

3[ gLrIb dysLF dI aiDk afbfdI df imwQ vI pysL kIqf jFdf hY. ieh dlIl vI koeI lV PLVfAuNdI idKfeI nhIN idMdI. cIn dI pRqI vrg mIl zYnistI (densiy) Gxqf/afbfdI df sMGxfpn) 409 hY. qfievfn dI zYnistI 1,478 hY aqy hFkFg dI 247,500 hY. mukfbly ivwc hFkFg dI afmdn bhuq ijLafdf hY. iPr qusIN kI nqIjf kwZ skdy ho? zYnistI dy ihsfb nfl cIn sB nfloN amIr hoxf cfhIdf sI aqy hFkFg sB nfloN gLrIb pr hY ies dy Ault. iewk arQ-sLfsqrI lfrz pItr bfier ilKdf hY, “afrQk pRfpqI aqy ivkfs lokF dy afcfr-ivhfr ‘qy inrBr krdf hY nfik afbfdI dI zYnistI ‘qy”.

4[ qIjI dunIaf dI vwDdI gLrIbI df kfrn vpfr df globlfeIjLysLn (sMsfrIkrn) aqy bhu-kOmI kfrporysLnF dI sLosLx-nIqI ikhf jFdf hY. KLulHI mMzI dy isDFq aqy krijLaF dI nIqI ivwc rfjsI KLuwd-gLrjLI lukI huMdI hY. ieh nIqI gLrIb dysLF nUM hmysLf leI afpxf afrQk gLulfm bxf lYNdI hY. ies leI gLrIb dysL hor gLrIb ho rhy hn.

dyKx nUM ieh vI afAuNdf hY ik eysLIaf ivwc nypfl, iqbq aqy Butfn; aPLrIkf ivwc ieQopIaf aqy lfiebyrIaf ivwc pwCmI kfrporysLnF phuMcIaf hI nhIN pr Auh dysL awq gLrIb hn.

XuUnfeItz styts sMn 1776 ivwc qIjI dunIaf dy pwDr ‘qy sI. AunHf ny afpxy dysL df aYsf ZFcf pYdf kIqf ijs nfl amIrI vDy. ies Zfcy ny ivdysLI invysLkfrI (investment) nUM afpxy vwl iKwicaf. imhnqI aqy lfiek ikrqIaF ny dUjy dysLF ‘coN ies dysL vwl prvfs kIqf. mulk amIr bxdf igaf. gwl buinafdI ZFcy dI hY.

ies dy ivprIq gLrIb dysLF dy buinafdI ZFcy afpxy hI dysL dy lfiek ikrqIaF nUM afpxy dysLF ivwc smf nhIN rhy aqy Auh lfiek ikrqI bfhrly dysLF nUM prvfs kr rhy hn. ivdysLI invysLkfrI leI koeI iKwc nhIN hY. vwZIKLorI afpxy jobn ’qy hY.

5[ dysL dy lokF ivwc anpVHqf, mfrU bImfrIaF dI Brmfr, juMzI-rfj, vwZIKLorI, lok-qMqrqf dI kmI, smfjI sMkIrnqf, mnuwK-pRDfn smfj, mnuwK-aOrq dI nfbrfbrI afid gLrIbI vDfAux dy vwzy kfrn hn.

6[ guaFZI dysL df jbr gLrIb dysL dy ivkfs ivwc rukfvt pfAuNdf hY.

7[ keI vfr Bucfl, hV, juaflfmuKI phfVF qoN qbfhI, sokf, aOV afid dIaF kudrqI afPLqF mulk dI gLrIbI dy kfrn bx skdIaF hn.

8[ amIr dysLF dI KLuwd-gLrjLI aqy bhu-kOmI kMpnIaF dy lflc sMsfr-gLrIbI dy vwDx dy kfrn bxy hn.

9[ ‘ikRscIan eyzjL zfimink nwt’ 5 julfeI 2005 anusfr jI8 dy dysLF: ibRitsL, amrIkf, PLrFs, jrmn aqy rUs dIaF kMpnIaF mukfbly-bfjLI df PLfiedf lYx leI aPLrIkI dysLF ivwc irsLvq nUM bVHfvf idMdIaF hn. ‘trFspyarYNsI ientrnYsLnl’ dy srvy anusfr rUs, amrIkf, ietlI aqy PLrFs sB nfloN vwD irsLvq idMdy dysL hn. ibRitsL srkfr ny qF ieh vI kfnUn bxfieaf hoieaf hY ik ivdysLF ivwc idqI irsLvq dy aDfr ‘qy afpxy dysL ivwc mukwdmF nhIN clfieaf jf skdf.

10[ jrmnI, bYljIam, PLrFs aqy purqgfl ny aPLrIkI dysLF nUM Cwzdy smyN AuWQy ajyhf srkfrI ZFcf Cwizaf, ijwQy vwZIKLorI ny afpxy pYr sOKy hI jmf ley.

11[ amIr dysLF ny afpxIaF hwQ-Tokf skfrF bxfeIaF aqy zYmokrysI nUM Zfh lfeI ijvyN jLfiery ivwc hoieaf. bYljIam aqy amrIkf ny lokF dI rfeysLumfrI dy ivruD sLfsk ilaFdy aqy izktytrF nUM KuwlHy gwPy Ckx df mOkf idqf. ajyhf hI kuC aMgolf aqy mOjLMbIk ivwc hoieaf.

12[ aPLrIkI dysLF ivwc GrogI-jMg aqy guaFZI dysLF nUM afpsI jMg ivwc AulJf ky amIr dysLF ny PLOjI hwiQafr vycy aqy AunHF isr krjLf cfVH idqf. Auh dysL gLrIb kr idqy gey aqy hux AunHF qoN krjLf-vfpsI mMgI jf rhI hY.

13[ aPLrIkI nyqf vI afpxI jLuMmyvfrI qoN mukq nhIN ho skdy. AunHF ny vI lokF nfl Droh kIqf hY. AunHF dysLF dy lokF ivwc gLrIbI awq drjy qwk phuMc geI hY.

Auprokq qwQ dwsdy hn ik amIr dysLF aqy sbMDq dysLF dy nyqfvF sB ny rl ky lokF nUM cUMizaf hY. afp hI cor aqy afp hI cor-cor df rOlf, kyho jyhI rfm-khfxI hY? lok mdfrI-cflF nUM kI smJx?

aMqm inrxf: sO gjL rwsf isry ‘qy gMZ, gMBIr msly df hwl vI gMBIrqf nfl hI ho skdf hY. jy sMsfr dI gLribI htfAuxI hY qF gLrIb dysLF dy sB nyqfvF, amIr dysLF dIaF srkfrF aqy bhu-kOmI kMpnIaF nUM suihrd hoxf pvygf. lflc nUM iCwky ‘qy tMgxf hovygf. iPr hI gLrIbI htfAux aQvf GtfAux dy Auprfly kIqy jf skdy hn.

zYmokrysI df syhqmMd buinafdI ZFcf dysL nUM awgy qorn dy Xog hY. lok BlfeI dy kfrj qn-dyhI nfl qFhI clfey jf skdy hn jy lokF ivwc afpsI ipafr aqy sih-hoNd dI Bfvnf hY. ajyhy ZFcy ivwc KLud-gLrjLI, afpsI rMjsLF, lflc aqy irsLvq nUM koeI QF nhIN hY. gLrIb dysL afpxy nyqfvF qoN hAumY df blIdfn mMgdy hn. dysL-syvf dI pukfr hY: ‘jAu qAu pRym Kylx kf cfAu] isru Dir qlI glI myrI afAu’]

gLrIb dysLF dy brafmdI vpfr ivwc coKf vfDf hoxf cfhIdf hY. ies nfl hI AunHF dysLF dI afrQk hflq suDr skdI hY. ‘afksPYm kimAuintI eyz aYbrfz’ df aMdfjLf hY ik jy aPLrIkI dysLF dI brafmd sMsfrk-brafmdI mMzI df 1% hovy qF AunHF dI sflfnf afmdn ivwc 700 kroV XU[aYWs[ zflr df vfDf ho skdf hY ijhVI AunHF nUM hux imldI iemdfd aqy krjLy df pMj guxf bxdI hY.

sMsfrk-brafmd df 1% aPLrIkf, pUrbI eysLIaf aqy lYitn amrIkf dy 1280 lwK lokF dI gLrIbI dUr kr skdf hY.

syhq, ividaf aqy sQfnk igafn dy bVHfvy leI krjLy aqy shfieqf KLrc hovy. cMgIaF srkfrF hI cMgIaF afrQk nIqIaF iqafr kr skdIaF hn. ivdysLI-pUMjI invysLkfrI leI iKwc pYdf kIqI jf skdI hY.

gLrIb lokF leI pOsLitk KLurfk, eyzjL aqy hor bImfrIaF dI rok-Qfm vfsqy amIr dysLF dI iemdfd bhuq jLrUrI hY. gLrIb lokF dy rihx-sihx dy pwDr nUM AuWcf cukxf amIr dysLF df PLrjL bxdf hY. ‘mnuwKqf df afpsI rwl-iml ky rihxf’ iewk sunihrI asUl hY.

‘vrlz ivjLn 40-afvr PLYimn’ anusfr amIr dysLF ivwcoN iewk Audfhrn hY. afstrylIaf ivwc 40 GMty ivwc 31[5 lwK zflr dI afeIs-krIm KfDI jFdI hY. ieh Dn 250,000 BuwKy bwicaF nUM mhInf Br Kfxf dyx leI kfPLI hY.

‘d gfrzIan’ 6 julfeI 2005 dy aMkVy dwsdy hn ik pwCmI dysL ijMnI mdd ivdysLF nUM idMdy hn Aus nfloN 25 guxf ijLafdf afpxy dysL dy zPLYNs ‘qy KLrc krdy hn. gLrIb dysLF dI mdd vfsqy Dn dI kmI nhIN hY.

kI gLrIb dysL krjLy moV skdy hn? ieh dUr dI gwl hY. jI8 dy dysLF nUM ies smwisaF df hwl kZxf pYxf hY. sMsfr gLrIbI dUr krnf — zor amIr dysLF dy hwQ ivwc hY.

******

dljIq isMG, aYzimMtn, knyzf (Daljit Rakhra)
1107 – 10149 Saskathewan Drive
Edmonton AB T6E 6B6
Canada
Phone: (780) 989 - 2977

dljIq isMG (aYzimMtn, knyzf) dI iewk hor rcnf pVHn leI kilwk kro:

ipsf df tyZf imnfr

knyzf dI eykqf df pRqIk: knyzf-zy

amlI aqy mfnvI buwD-drČn : gOqm buwD

ivsLv Br dI vYsfKI

mnuwKqf df mujwsmf tYrI PLfks (tYrI PLfks dI ‘mYrfQn afPL hop’dI 25vIN vrHy gMZ dy mOky qy)

ipafr-insLfnI qfj mhwl

-kuJ hor lyK-

dunIaf df anoKf dyČ 'astrIaf': lyKk-hYpI mfn
suBfsL cMdr bos dI DI “anIqf pPL”: lyKk-hYpI mfn
nyqf jI suBfsL cMdr bos--zf: guridafl isMG rfey
sLhId AUDm isMG: suKdyv iswDU
sLhId Bgq isMG nfsqk sI: suKdyv iswDU
sLhId Bgq isMG-iek ienklfb: surjIq isMG jIq
sLhId Bgq isMG df iswKI isdwk: hrijMdr isMG kMvl
suqMqrqf sMgrfm dy sLhIdF dy nfm:
"bol aY lhU kI Dfr--" durgf BfbI, Bgq isMg qy suKdyv--zf: guridafl isMG rfey

 

e-mail:
ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2005