|
ਲੇਖ/ਖੋਜ/ਵਿਚਾਰ/ਰੀਵੀਊ/ਆਲੋਚਨਾ |
|
|
ਲੇਖ/ਖੋਜ/ਵਿਚਾਰ/ਰੀਵੀਊ/ਆਲੋਚਨਾ |
|
 |
ਡਾ. ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਰੀ ਚਿੰਤਨ
|
 -ਡਾ:ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ- |
‘ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ’ ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਰਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹੈ।
ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਵਿਸਿ਼ਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਰੀਵਾਦ ਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਜਗਤ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੂਬ ਸਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਕਬੂਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਅਤੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ’ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ, ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ, ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਸਹਿਜ਼ੇ-ਸਹਿਜੇ ਪੂੰਜੀ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਰਣ ਮਰਦ ਨੇ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਮਰਦ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦਰਜ਼ੇ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨੀਵੇਂਪਣ ਅਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਪਲੈਟੋਂ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਰ ਹਨ, ਉਹੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਮਰਦ ਨਾਲੋਂ ਨੀਵਾਂ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਔਰਤ ਕੁਝ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਣ ਹੀ ਔਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ।” ਇਸੇ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰਕੇ ਮਰਦ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਿਕਾ ਮੇਰੀ ਵੋਲਸਟੋਨ ਡਾਫਟ ਦੇ ਕ੍ਰਾਤੀਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਛੇੜਨ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਉਂਜ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, “ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਥੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ।” ਜੇਕਰ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਥੇ ਦੇਖਣਾ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ਂ ਸੀਮਤ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਅੰਦਰ 33% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਬੁਰਜੂਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ ਇਸਤਰੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਅਸਲੀਅਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਔਰਤ ਮਰਦ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਆਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ‘ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚੇਤਨਾ : ਸਿਧਾਂਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ’ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੌਰ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਿ਼ਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਮਾਤਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਦੌਰ ਬੜਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਬਾਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੌਰਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਸੱਤਾ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਮਰਦ ਨੇ ਆਰਥਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਔਰਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾਸ ਵਾਲੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ਬਾਦ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਭਾਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦਾ ਉਸ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕ ਮਾਨਵੀ ਅਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋ ਸਕੇ।” ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਈ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕੰਨਿਆ ਬੱਧ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਵਿਧਵਾ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਬਾਈਕਾਟ ਆਦਿ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਚੱਲ ਪਈਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋ ਗਈ।
ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਟਾ ਵੀ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਰੀਵਾਦ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ’ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਨਾਰੀ ਦੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ। ਨਾਰੀਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1913 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੁਣ ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 1914 ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਇਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਿੰ਼ਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਚਲਾਏ ਗਏ, ਉਨਾਂ ਦਾ ਜਿ਼ਕਰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ 1869 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵੂਮੈਨ ਸੋਟਰੇਜ਼ ਐਸੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, 1869 ਵਿਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਸਰਫੇ਼ਜ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਫੇ਼ਜ਼ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ 1910 ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਮਹਾਂ ਮੰਡਲ ਅਤੇ 1917 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆਂ ਵੂਮੈਨ ਕਾਨਫਰੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਦਿ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤੇ। ਨਾਰੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੇ 1960 ਦੇ ਆਖਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਲਿਆ। 1965 ਵਿਚ ਫਰੀਡਨ ਦੁਆਰਾ ‘ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗੀਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵਿਮੈਨ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਔਰਤ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਡਾ. ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁੂਰਪ ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਬਜਾਇ ਅਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਮਖੌਲ ਵੀ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੈਕੜੇ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਪੂਰੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ’ਤੇ ਦੋ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਹਨ-ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਜੋ ਕਿ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। “ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਿਤਰੀ ਸੱਤਾ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਵਿਚ ਜੈਵਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲਿੰਗ ਭੇਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਤੇ ਸੈਕਸਵਾਦ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਦੇਹ ਵੇਚਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਾੜੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣ ਸਾਹਿਤ, ਰਮਾਇਣ ਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਚ ਦੇ ਧਾਰਣੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਦਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੜੀ ਨਿਰਲੱਜਤਾ ਨਾਲ ਨਿਰਵਸਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਵੀ ਦੇ ਚੌਵੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਅਵਤਾਰ ਮਰਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਡਾ. ਰਜਨੀ ਨੇ ਚੁਣੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨਵੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਅਤੇ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਥੇ ਪਰਵੇਜ਼ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ ਨੇ ਪਰਵਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਿ਼ਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।
ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਪੱਖ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸਣ। ਔਰਤ ਮਰਦ ਲਈ ਇਕ ਭੋਗਣ ਦੀ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਬਜਾਇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿਨਸ਼ੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜਿ਼ਕਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਪਾਠਕ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਮਰਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹਸਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੁਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ:ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ “ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨਾਲੋਂ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚਿਤਰਿਆਂ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਦੀ ਬੇਬੱਸੀ, ਲਾਚਾਰੀ, ਤਰਸ ਤੇ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਜਿ਼ਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਰਦ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਇਕ ਵੰਗਾਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।”
ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਣ ਵਿਚੋਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਨ ਦੀ ਔਰਤ ਨੇ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਾਂਗ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜਦਿਆਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਫਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਕਾਮ ਸੰਬੰਧੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦਾ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਔਰਤ ਭੋਗਵਾਦੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਾ. ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ: “ਉਹ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਚਿਤਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੇ ਅਤਿਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੱਟ ਸੀਰੀ ਦੇ ਦਵੰਦ ਤੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ।” ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੜ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਂਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸਗੋਂ ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਹਨ, ਸੈਕਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕ ਜਰੂਰਤ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਘਾੜਿਆਂ ਹੈ।
‘ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ’ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਿਭਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਰਦ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ, ਔਰਤ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਔਰਤ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਦ ਨੂੰ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਸਗੋਂ ਔਰਤ ਔਰਤ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸ੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਜਿਸ ਅਸਲੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਕਲਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਵਾਸੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਰਖੇਲ, ਵੇਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮਰਦ ਵਲੋਂ ਔਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਪਰਵਾਸ ਵਿਚ ਵਿਆਹੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਖੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਚਾਹ ਕਾਰਣ ਮਾਪੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹਾਮੀ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਰਵੇਜ਼ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ ਵੀ ਪਰਵਾਸੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਡਾ: ਰਜਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਤੇ ਸਿ਼ੱਦਤ ਭਰੇ ਮਾਨਵੀ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਵੈਰਾਗਾਤਮਿਕ ਕਥਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਬਿੰਬ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਉਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਸ ਔਰਤ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੋਣੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਹੈ। ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ ਉਭਰ ਰਹੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ - ‘ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਸੁਪਨੇ’, ‘ਸਵਰਗ’, ‘ਧੁਆਖੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ’ ‘ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚੀਖ’ ‘ਗੁਆਚੇ ਲੋਕ’, ‘ਚੱਕੀ ਦੇ ਪੁੜ’ ‘ਧੀਆਂ’ ਆਦਿ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।
ਡਾ:ਰਜਨੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਦਰ ਇੰਨੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਬਿਹੁਤੇ ਲੇਖਕਾਂ/ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਚਿਤਰਿਆਂ । ਡਾ: ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਡਾ:ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ।
********
{ਬਲਜਿੰਦਰ ਪਾਲ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕਖਾਨਾ ਖੀਵਾ ਕਲਾਂ, ਵਾਇਆ ਭੀਖੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ (ਇੰਡੀਆ)}
e-mail: baljinder_rishi@yahoo.com(29 ਅਪਰੈਲ 2007) ਯੂਨੀਕੋਡ
ਬਲਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ:
ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਦਸ਼ਤਾਵੇਜ਼: ਮੀਰਾ
e-mail:
ਲਿਖਾਰੀ
© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2007
