lyKkf: rjnI rfxI

vInf vrmf

dI khfxI klf

“PrMgIaf dI nUMh”

dy afDfr qy

-rjnI rfxI-

 

      

      ‘muwl dI qIvIN’ vflI vInf vrmf iewk hfdsy vFg buZlfzy qoN vlfieq phuMc geI, gory dysL dI iKwc kfrn jF koeI awDy aDUry supny pugfx, sulG rhI byqfbI jF iksy mUk AumMg df AuWqr lwBx leI iewk pRvfsI muMzy nfl ivafh krvf ilaf. iPkr hMZfAudI mF-byiPkr ho geI. pqI dy Gr dIaF dihlIjLF qoN vInf kuJ idnF aMdr hI bhfr af geI. dysL prfieaf, nf apxf Gr nf Gft, pqIhIx ruqbf ‘pqI’ boJ df tokrf bx ky icpk jFdf hY, ivafh qoN pihlF ivafh qoN bfd KlfsI pf ky vI ? aOrq kdy vI mukq nhIN hMudI. gory dysL dI TMZI awg iewkilaF Bogdy smF gujLrn lwgf. BfvyL gory dyysL `c rUh ihlf dyx vflI iewklqf hY, iPr vI sfh lYx dI KuwlH hY.vInf vrgI lyiKkf afpxI ies iewklqf nfl lVdy hoey hI vwzI hoeI hY. ieho vwzfpx Aus dI ijwd bx igaf. ies ijLwd ivc hI aijhy lyKk afpxI ijqw smJdy hn. AunHF dy mn ivc kuVwqx sulGdI hY.

      Auh afpxI rcnf ivc ieho dswdI hY ik aOrq hox df jo mqlb pMjfb `c hY sfAUQ hfl ivc Aus nfloLN vI ieh mqlb bdqr hY.vInf vrmf aOrq hox df shI arQ lBwx leI hI klm cuwk lYNdI hY, ijvNy qlvfr cwukIdI hY. ijvyN koeI sMvydnsLIl vjUd klm nUM Zfl qy vfr donF kMmF leI vrqy. aMdr mGdI kuVwqx klm leI isafhI bx jFdI hY. vInf vrmf dy sLbdF ivc isLdwq hY. Ausny jLihrIlf swc Boigaf hY.lflsf mfrIaF njrF qy mwkfr ichiraF nUM anuBv kIqf hY. irsLiqaF dy mujrm mrd Aus dIaF khfxIaF ivcw ijLdw vFg sLfiml hMudy hn. bybfk qy mUMhPt qy puKLqf sLYlI `c Aus ny mrd nUM sYks df BoKVf hMZfAuLNdf sfbq krn leI ibrqFq nUM bMnHxf sLurU kIqf.. keIaF dI ivlfsI cuwp hrfm hox lwgI.             

      vInf vrmf dIaF khfxIaF dy bhuqy mrd siBafcfrk XqIm hn. aOrq-gosLq dy BuwKy hn. byhXf iksm dy isLkfrI. ies qrHF dy ijLafdfqr mrd mnorogI huMdy hn. ijnHF leI ijMLdgI dy iksy hfdsy dy arQ mfnvI nhIN. aijhy mrd khfxI lyiKkf dI klpnf ivc nhIN vsdy blik sLryafm qurdy iPrdy hn. dysL `c pRdysL `c vI. pr jdoN koeI nvIN ivafhI kuVI ivdysL ivc afpxy pqI dy Gr jFdI hY qF Aus nUM duhrf sMqfp hMZfAuxf pYNdf hY.

      ‘muwl dI qIvIN’ df sfihq jgq ivc jo muwl ipaf hY Aus qoN pRyyirq ho ky hI ‘PrMgIaF dI nUMh’ khfxI sMgRih afieaf. Aus dI bybfkI keIaF nUM psMd hY qy keIaF nUM aKrdI hY. vInf vrmf ivvfd rihq khfxIaF bhuq Gwt ilKdI hY. jdoN ilKdI hY qF hMgfmF KVHf ho jFdf hY. vInf vrmF ny afpxy khfxI sMgRih ivc ijwQy smfj dy kOVy swc nUM pysL kIqf AuQy koml iensfnI jjLibaF dI aslI qsvIr vI pysL kIqI hY. vInf vrmF ilKdI hY ik Auh khfxI ilKdI nhIN jMmdI hY.vInf vrmf dIaF khfxIaF ivc AunHF jLKLmF qy hfdisaF dy insLfn hn jo pRvfsI pMjfbI aOrq nUM pMjfb qoN AuDr jf hMZfAuxy pYNdy hn. Auh aijhy anuBvF bfry khfxIaF ilKdI hY ijnHf nUM mwDvrgI aOrqF vrijq smJdIaF hn.

      ‘PrMgIaF dI nUMh’ ivc vInf vrmf dIaF pMdrF khfxIaF hn. ienHF ivcoN iewk do (sqI qy gulbfno) nUMM Cwz ky bfkI sfrIaF khfxIaF aijhIaF hn ijs ivc pRvfsI aOrq dI qRfsLidk siQqI nUM pysL kIqf igaf hY. vInf vrmf dI khfxI ‘glq aOrq’ dI nfiekf mnjIq dI mF mr cwukI hY. bcpn ivc hI Auh mF bx jFdI hY Bfv ik afpxy Coty Brf dI dyK Bfl, Gr ivc cONkf culf afid sB ijMmydfrI Aus Aupr af jFdI hY. dswvI pfs krdy hI irsLqydfrF dy afKy lg ky pRgt isMLG afpxI DI df ivafh jrmn qoN afey iewk duhfjU nfl kr idMdf hY. khfxI df nfiek hrjIq Aus nfl kuJ rfqF gujLfr ky muV jrmn clf jFdf hY. Auh nfiekf nUM afpxy kol bulf lYx dy JuUTy vfady krdf hY iesy smyN dy dOrfn Auh iewk bwcy dI mF bx jFdI hY. pyky Gr dy mYNbLr Aus nUM boJ smJx lwg pYNdy hn. afiKr pRgt isMG jLmIn vyc ky afpxI DI nUM iel- lIgl qrIky nfl jrmn Byjx nUM iqafr ho jFdf hY.

      ies khfxI dI nfiekf nUM afpxy pqI qwk phuMcx leI keI musIbqF df sfhmxf krnf pYNdLf hY. ies lMbI dUrI ivc Auh keI eyjMtF leI Bog ivlfs dI vsqU bxdI hY. hr koeI Aus dI mjbUrI df Pfiedf AuTfANudf hY. jdoN mnjIq aijhf kuJ nhIN brdfsLq kr skdI qF Auh afpxy afp nUM Kqm krn bfry socdI hY. pr jdo Aus df puwqr dIpk Asdy sfhmxy afAuNdf hY qF Auh afKdI hY:-”myry bwcy[[[. jy awj qUM nf hMudf qF mYL jfn dy idMdI. kflf mUMh lY ky qyry ipAu dy sfhmxy ikvy jfvFgI mYN [[[?” ies siQqI ivc af ky aOrq prMprfvfdI bx jFdI hY. Auh Aus DoKybfjL pqI nUM jo Aus nUM aijhy rfhF ivc rulx leI Cwz igaf hY Aus bfry socdI hY qy Ausy duafrf idwqI geI insLfnI Kfqr hI aijhf kuJ sihMdI hY. rsqy ivc imilaF hr eyjMt Aus nUM Aus dy pqI qwk phuMcfAux df idlfsf idMidaF hoieaF Aus nUM Bogdf hY. ies khfxI ivc vInf vrmf ieh vI drsfANudI hY ik aOrq df dwuK ikMnf zMUGf huMdf hY! ijs dy hwQoN Auh brbfd hoeI hY jF ijs dy kfrn brbfd hoeI hY Ausy nUM Auh dyvqf smJdI hY qy pUjdI hY. iksy nuMU dwsx jogI vI nhIN huMdI ik ienHF Bwdr-pursLF dI hkIkq kI hY, ijhVy smfj dy Tykydfr bxy hoey hn. jykr ienHF dy iKlfPL jLubfn KolyHgI qF sjf pfvygI. smfj Aus df bfeIkft krygf, pqI qy ipAu dy Gr duqkfrI jfvygI. iesy kfrn sLfied Auh sfry jLKLm sihMdI hY qy sIa vI nhIN krdI. pr jdo nfiekf ienHF kMizaF Auwqy qurdI hoeI jrmn phuMcdI hY qF Aus df pqI Aus nuMU pCfnx qoN hI ienkfr kr idMdf hY. ies pRkfr khfxI dI nfiekf ieMny duK sihdI hY pr ijs dy kfrn Auh duwK sihdI hY, AuhI Aus nUUM nhIN pihcfxdf. blik nfiek mnjIq dI kuafry huMdy dI Poto kwZky kihMdf hY ik Auh myrI pqnI nhIN blik koeI glq aOrq hY. ievyN ieh khfxI nvNy arQ qy nvy sMdrB, isrjdI hY.

      dUjy pfsy aijhI hI iewk khfxI ‘rjfeI’ hY ijs dI nfiekf hrbMs koOr  ivdysL afpxy pqI kol afAudI hY. Auh iewk mym nfl ivafh krvf cukf hY. Aus kol vI Ausdy bwcy hn. nfiek Aus aOrq nUM apxfAux qoN ienkfr kr idMdf hY. iPr Aus TukrfeI hoeI aOrq nUM POjI shfrf idMdf hY. Auh Aus dy bwicaF nuM iewk bfp df shfrf idMdf hY. scfeI ieh hY ik POjI afpxf ijnsI aMg iewk lVfeI ivc guaf cuwkf hY. ies krky Auh Aus pRvfsI aOrq df Pfiedf vI nhIN AuTf skdf. qd vI Auh Aus nUM afsrf idMdf hY. ies qrHF vInf vrmf dI ieh khfxI ieh drsfAudI hY ik aOrq mrd df shI irsLqf psULaF dI pwDr Auqy srIirk myl qwk sImq nhIN hMudf. ieh sUKm aihsfs vflf irsLqf hY ies irsLqy ivc srIrk sMbMDF qoN agFh rUh dI sFJ vI juVI hMudI hY. iesy krky nfiekf afpxI nUMh kYQI nuMU ‘rjfeI’ dUr krn nhIN LidMdI. ieho ‘rjfeI’ nfiekf hrbMs kOr leI POjLI df ipafr hY. Auh afKdI hY:-”POjI nfl jo idl dI qy rUh dI sFJ sI Auh qF skI mF nfl vI nhIN sI.”

      ies qrHF lyiKkf ny ‘rjfeI’ nUM  pRqIk dy qOr qy vriqaF hY. vInf vrmf ieMglYzL dy siBafcfrk pirvysL Auwqy JFq pvfAuLLdI hY qy ieh vI dwsdI hY ik AwuQoN df jIvn sOKf nhIN hY. AuQoN dy jIvn ivc ipafr qy pirvfr tuwt rhy hn. AuQy dy bwcy afpxy mfqf-ipqf df JUTf siqkfr krn leI mjbUr nhIN hn. Auh afp kmfAuLdy hn qy afp Krc krdy hn. Auh hr iewk dy mUMh qy swcI gwl kih idMdy hn, BfvyN LAunHF dy mF ipAu LhI ikAu nf hoxf . mfpy nf qF AunHF nUM kuwt mfr skdy hn qy nf hI iksy gwlo vrj skdy hn. ‘bMd bUhf’ nF dI khfxI ivc vInf vrmf ny aijhy hI aMgRyj pirvfr df ibrqFq pysL kIqf hY. ies pirvfr ivc aOrq iewkwlI hY. Aus df pqI Aus nuMU Cwz igaf hY. Aus df iewk jvfn ho irhf puwqr hY. jdo Aus aOrq somf df imwqr Aus nUM imlx afAuNdf hY qF Aus df pwuqr rUbI, ikcn ivc jF ky bYT jFdf hY. pr jdoN Aus dy puwqr dI aMgryjL dosq pYnI Aus nUM imlx afAudI hY qF Auh iewko iewk bYwz qy afpxf kbjLf jmF lYdLf hY. ieAuN ieQy vwsx vfly sfry pirvfr iksy nf iksy duwK nUM Bogdy hn. Auh jo kuJ afpxy pirvfr dy mYNbrF nuUM krdy vyKdy hn Auho kuJ afp krdy hn. AuQy jMmy ply bwcy iksy dI ijMLdgI ivc dKl aMdfjLI krnf psMd nhIN krdy. pr swc qF ieh hY ik Auh ieh sB kuJ afpxy Gr qo hI isKwdy hn.

      vInf vrmf dIaF khfxIaF ivc pRvfsI mrd ijMny prfeI aOrq nUM Bogx dI rucI rKdy hn AunIaF hI pRvfsI aOrqF vI prfey mrdF nuUM Bogx ivc rucI rKdIaF hn. khfxI ‘cfr rfqF’ ivc pwCmI dysLF dI dyKf dyKI pRvfsI aOrqF ivc vI ijnsI BuwK dI iqRpqI leI dOV suLrU ho jFdI hY. Aus dy  mfnisk ivkfr Ausdy srIr nUM pRBfivq krdy hn. ijvy khfxI dI nfiekf ‘ibMdU’ afpxf idmfgI sqMuln gvf cuwkI hY. Auh afpxf ielfj kr rhI zfktr Aurimlf nUM dwsdI hY ik Auh afpxI ijMdgI qoN pRysLfn hY. Auh nhIN cfhMudI ik Auh kdy buwZI hovy. Aus nUM buZfpy qoN bhuq zr lgdf hY. zfktr jdoN Aus nuM jIx df koeI rfh lwBx leI afKdI hY qF Auh kihMdI hY, ‘‘mYN sB kuJ kr ky vyK ilaf. ivafh krvf ky vyK ley[[[! iesLk hMZf ky vyK ley. dosqIaF inBf leIaF[[[! pr sB pfKMz aY[[[! hfr ky mYN afpxy afp nUM dunIaF qo kwt ilaf ! kI hY bfhr ? DoKy, Pryb qy TwgIaF ivafhF dy nfm qy mjbUrIaF [[[! mhuwbqF dy JMzy hyT DoKybfjIaF[[[! kI hY [[[! kI krnI aY aijhI dunIaF [[[!” vInf vrmf ny afpxI ies khfxI ivc iewk pfqr dfry dy muUMho ivafr qy vI ivaMg kwisaf hY, ‘‘ivafh qF nUV hMudy ny ibMdU [[[! hl vfhux vfly bldF nUM ijvy kwTf bMn idMdy ny iewko rusy nfl vI qurI jfAu. Auvy hI ivafh hMudy ny. ijvyN bld juwqy qurdy iewk duUjy dy isMg mfrdy ny qy kdy lwqF qy kdy pUCF pr rwsf qoV ky Bwj nhIN skdy. Ausy qrHF ivafhy bMdy iewk dUjy nfl qurdy hn.”

       ies khfxI ivc lyiKkf ieh pRgt krdI hY k mrd kyvl dUsrI aOrq nUM hmdrdI jqF ky, Gr bfr df lfrf lf ky, jF afpxI qy afpxI pqnI dIaF JUTIaF khfxIaF GV ky hI Aus nfl pihlf hmdrdI sFJI krdy hn qy iPr Aus nUM Bogdy hn. pr Gr qF AunHF df aslI afpxf twbr hI hMudf hY. Auh duUsrIaF aOrqF nfl qF kyvn afpxI hvs hI buJf skdy hn. ies khfxI df suprvfeIjLLr vI Aus nuM Bogdf hY. vInf vrmf mrdF dI jfq qy ivaMg krdI hoeI afpxI nfiekf dy mUMhoN afKvfAudI hY. ‘‘ksUr qyrf nhIN myrI qkdIr df aY.[[[! mYN ijhVy vI kuwq ynfl sONdI hF, Auh iehI kusL krdf [[[! myry krmF `c iliKaY kuwiqaF qy giDaF nfl sOxf.”

      khfxIaF nUM dyKx qy pVHx qoN ievyN lwgdf hY ik aiq ivkisq pMUjIvfdI smfjF ivc rotI df mslf hwl ho jfx qo bfad, Kpq siBafcfr dI lpyt ivc afAux qoN ipCoN kfm BVkfht vDxI suBfivk hY. dUjf ieh ik jdo aOrq afpxI ijMLdgI ivc sB qoN pihly mrd qoN DoKf KFdI hY qF iPr Auh dUsry mrdF qoN afpxI ies byjLqI df bdlf lYx leI hI AunHF nfl hmibsqr huMdI hY. ies krky vInf vrmf dIaF khfxIaF dIaF sfrIaF nfiekfvF pRqwK jF apRqwK rUp ivc mrdF nUM Bogx dI rucI rwKdIaF hn.

      ‘ilbVI hoeI cfdr’ khfxI ivc vI aijhf hI ibMb Ausfiraf igaF hY. ies khfxI ivc vInf vrmf sYks bfry afpxy ivcfr pysL krdI hY, ‘‘sYks iewk isrjxfqmk ikiraf hY, pr sfzy smfj ivc ies nuM sLosLx aqy asLlIlqf dy ivsLysLx dy idwqy jFdy ny qy mYN eyny dkIaFnUsI iKaflF dI nhIN hF[[[! koeI PLrk nhIN pYdLf jy koeI cfr rfqF iksy nfl sON igaf. mYN pMj sflF qoN afpxy afdmI nfl rojL sONdI hF qy mYnUM lwgdf hY ik mYN Kud nUM avXUjL krdI hF, isrPL ies leI ik mYN Aus sVy hoey isstm df ihwsf hF, ijwQy sB kuJ vrijq hY. adrvfeIjL[[[!” vInf vrmf dI khfxIaF dIaF nfiekfvF ivc KudfrI dy icMnH vI njLr afAuNdy hn, bysLwk Auh sYks leI bfr-bfr afdmI df shfrf cfhuMdI hY. khfxI dI nfiekf sujfqf jdoN afpxf Gr iqafg ky ikrfey qy mkfn lYNdI hY qF Aus dy dPqr df sfQI kumfr JUTI hmdrdI jqfAuNdf hY. Auh Aus nfl rihx dI iejLfjLq mMgdf hY qF Auh afKdI hY, ‘‘kumfr[[[! myrf mqlb ieh nhIN sI. mYN iksy nUM gulfm bxf ky nhI rwKxf cfhMudI pr jy lfeIP iPPtI iPPtI hovy, qF jIx df mjLf hY.”

      pRvfsI aOrq sYks dy nfl-nfl afpxy jIvn dI afjLfdI nUM vI mhwqqf idMdI hY. Auh mrd nUM gulfm bxf ky nhIN rKwxf cfhMudI. sYks dy mfmly ivc Auh dUjI aOrq dy pRqI eIrKf vI jLfihr krdI hY. ijvy sujfqf df pqI sujfqf dy ieMzIaF gey hox qy dUsrI aorq nUM afpxy Gr lY afieaf qF Auh kumfr nUM dwsdI hY, ‘‘sMjIv bfhr jFdf hY qF jfvy pr myry bYzrUm ivc dUsrI aOrq[[[! ies qoN vwD hor myrI kI ieMnslt ho skdI hY? afeI aYm no vyar.” iesy kfrn Auh afpxf Gr bfr Cwz ky ikrfey qy Gr lY ky rihMdI hY. ies khfxI ivc vInf vrmf ieh vI kihMdI hY ik pyky Gr ivc ivafh qoN bfd DIaF df afpxf koeI vjUd nhIN rihMdf. Aus dy pqI dy nfl hI Aus dI pCfx kIqI jFdI hY. iewk nvf qwQ jo sfhmxy afieaf hY ik aOrq kyvl iqMn kfrnF krky hI bwcf pYdf krdI hY. iewk qF ijs mrd dy Gr ivc pwky pYrIN vwsxf hovy qy koeI lONg plYinMg hovy lfeIP dI. dUjy jdo iksy mrd qoN jfiedfd ivc lflc hovy ik vsIaq ivwc ihwsf imlygf. qIsrf jdoN iksy nUM bypnfh mhuwbq krdI hovy qy Aus sLKLs df aksL afpxy aMdr vyKxf cfhMudI hovy. Bfvy iPr Auh jfiejL hovy qy cfhy njLfiejL, ies gwl dI Aus nUM koeI pRvfh nhIN hMudI.

      vInf vrmf dI hr khfxI nvy arQ isrjdI hY. asl ivc bMdf rUp qoN nhIN gux qo pCfixaF jFdf hY aOrq nUM smfj ivc iewk mfzl bx ky rihxf pYdLf hY ikAuNik AuhN cMgy Bly GrF dIaF lVkIaF hn. AunHF nUM hr drd qy hr gm ivc muskrfAuxf pYdLf hY qy afpxy gmF nUM CpfAuxf pYNdf hY. Aus leI AuhI styjF pihlf sn AuhI hux vI hn ik pihly pVHfeI iPr ivafh qy iPr bwcy pYdf krnf. awj vI ienHF ivco kuJ vI nhIN bdilaf sB kuJ AuvyN hI cl irhf hY. pRvfs dI aOrq afpxI afjLfdI afpxI hflq suDfrn ivc hI smJdI hY qF vI mrd keI vfr brdfsLq nhIN krdf ik aOrq df afpxf koeI vjUd hovy. ijvy ‘sukI KUhI’ ivc sYLlI nUM aYmI dwsdf hY ik AuhI aOrqF ilqfVIaF jFdIaF hn ijnHF nuM sMBflx vflf koeI nhIN huMdf Aus dy anusfr, ‘‘AuhI ilqfVIaF jFdIaF rhIaF ny ijnHF nUM koeI sMBflx vflf nhIN hMudf. ijhVIaF ipwCo muribaF vflIaF hMudIaF ny mqlb pyikaF qoN dfj `c [[[ qy jLmInF lY ky afAudIaF ny. AunHF nUM qF koeI qMg nhIN krdf. aOrq dI mfzrn ilbrysLn hI Gr qoV rhI ey [[[!”

      pRvfsI aOrq BfvyN pwCmI pRBfvF qoN pRBfivq hMudI hY pr iPr vI Auh afpxI pRMprfvfdI nIqI nUM nhIN Cwz skdI. Aus nUM ieh sB kuJ iewk mrd qoN ibnF cMgf nhIN lwgdf. ijvy ies khfxI dI nfiekf sLYlI ieMzIaf qoN afey afpxy ivafhy hoey dosq nfl rihMdI hY. Aus nfl srIrk sMbMD sQfipq krdI hY. Bfvy Auh afriQk pwKo vI kfPI KusLhfl hY qy afpxy pYrF qy KVI hY qy iPr vI mihsUs krdI hY ik, ‘‘pr sB kuJ hfsl kr lYx nfl Auh afpxy aMdr iewk KflIpx mihsUs krdI hY. Gr dy cmc qoN lYky kfr qwk Aus ny afpxI strgl rfhIN bxfieaF sI. svYmfn nfl BrI sLYlI ny kdy iksy qoN mdd nhIN mMgI sI. pr sB kuJ bx jfx qoN bfd hux AuhnUM hr cIjL QoQI ijhI jfpdI sI.” ieh khfxI ies qwQ  qy rOsLnI pfANdI hY ik BfvyL aOOrq afriQk pwK qoN KusLhfl hovy AusnUM  afpxI afriQk KusLhflI pfAux leI vI bhuq sMGrsL krny pYNdy hn. aijhIaF aOrqF nUM ijnHF hflqF ivco gujLrnf pYNdLf hY Auh bhuq hI duwK Bry hMudy hn. AunHF nUM ivdysLIaF qoN ikho ijhy qfany imhxy suxny pYdy hn.

      khfxI ‘iek sI mYN ’ dI nfiekf jdoN nokrI mMgx jFdI hY qF iewk aMgRyj sosLl sikAurtI dI gorI pfqr afKdI hY, ‘‘qusIN sfly BuwKy ieMzIan sosl sikAurtI qoN pYsy mMgx vfsqy hI ieMzIaf ‘qoN afAudLy ho. ivafh sLfdIaF qF bhfny hI hMudy ny.” vInf vrmf dI ieh khfxI ieh spwsLt krdI hy ik BfvyL ieMzIan lOk pwCm qoN pRBfivq hoey jfpdy hn pr Auh afpxy afp nUM pUrI qrHF ies rMg ivc nhIN rMgdy. ijvy LkhfxI dI nfiekf dy sLbd pRgtfAudy hn, ‘‘mYN qF socdI sI ik ieMny vDIaF mulk ivc jf ky pqf nhIN kI-kI bdl jfvy pr aijhf kuJ nhI.L afpxf smfj qF ieQy vI AuhI hY. keI gwlF ivc qF AuQy nflo LvI bwdqr. AuhI jfq-pfq, AuhI AUc-nIc AuhI kdrF-kImqF. keI vfr qF lwgdf hY rUVIaF qy rih rhy hF. afpxy dysL ivc qF amIrI grIbI dy ihsfb nfl lokF dIaF klfsF bxIaF hn pr iewQy qF rMgvfd, nslvfd qy sYksvfd sfnUM pIh ky rwK idMdy hn. gory sfnUM nPLrq krdy hn. smJ afAuLLLdI hY. pr sfzy afpxy lok ieMny azvFs mulk ivc af ky vI mnuwKqf qoN igrIaF hrkqF krdy hn qF socIdf hY ik asI ijwQy mrjLI phuMc jfeIey pr sfzI aOkfq nhIN bdldI.”

       pMjfbI lok eyDro jf ky vI ieMglYzL vrgy ivkisq dysLF ivc afpxI soc aqy jLihnIaq nUM bdlx dI cysLtf nhIN krdy blik AunF dI qMg-idlI aqy aOOrq bfry AunHF dy ivcfr hor pwky ho jFdy hn. sLfied mfnv dI sDfrn pRqIikRaF hI ieho ijhI hMudI hovy. ipCly keI virHaF qoN ivdysLF ivc sYtl hox dy bfvjLUd  Auh iesqrI nUM pYr dI juwqI qy sYks abjYkt qoN vwD hor kuJ nhIN smJdy. Bfrq ivco LgeIaF pVHIaF ilKIaF sMudr qy sMvydnsLIl lVkIaF ivdysLF ivc jF ky burI qrHF Ps jFdIaF hn. Auh nF qF ivdysLF ivc rih skdIaF hn qy nf hI Bfrq vfps prq skdIaF hn. Auh ieDr Bfrq ivc rihx vfly afpxy mfipaF aqy BYx-BrfvF dy supinaF AuqoN afpxy afp nUM kurbfn kr lYdLIaF hn. vInf vrmf ny BfrqI soc qy qrjIhF dI bVI sKq alocnf kIqI hY.   

      ‘PrMgIaF dI nUMh’ khfxI dI nfiekf sFqI BfrqI lokF dI jLihnIaq bfry KulH ky boldI hY, ‘‘smfj nI kuqIV aY ieh. smfj bxfieaf sI rwb ny bMdy nUM afsrf dyx leI. pr sfzf smfj[[[! zMgrF dy bwg qoN vI igaf bIiqaY [[[! zMgr qF bcfry gUMgy hox krky jugflI cuwp cfp krdy ny, pr bMdy nuM rwb ny jIB kI dyqI Auh cuglI ckfrI nUM eI jugflI smJdY. pr mYN ienHF mfAUaF qoN zrdI nI L.” ieMglYzL ivc jf ky vwsy BfrqI mrdF bfry Auh ieh dwsxf cfhMudI hY ik ieh lok iesqrI nfl sMbMD joVn df mqlb Aus nfl sYks krnf hI socdy hn. Auh jfxdy hI nhIN ik sYks krn qoN ibnF iesqrI pfs hor vI bhuq kuJ hY. pRikRqI vlo LsFjI geI iewk isrjxf hox dI sUrq ivc iesqrI nuUM pVHxf, vyKxf, suxnf vI iewk aloikk anuBv hY pr loikk suK nUM iqafg ky aloikk suK dI Auh qlfsL nhIN krdy.

      vInf vrmf dI khfxI ‘PrMgIaF dI nUMh’ df iewk hor klf pwK sfhmxy afAudf hY ik ies khfxI ivc Aus ny pwCmI smfj qy BfrqI smfj dI qulnf krky ieMglYzL dy siBafcfrk pirvysL nfl joiVaf hY. Aus dI ieh khfxI ieh iswD krdI hY ik ieglYzL dy aMgRyj lok JUTy qy mwkfr nhIN hn. Auh iksy mirafdf df pflx krnf jrUrI nhIN smJdy. AunHF leI inwjI squMqrqf hI sB kuJ hY. ieho kfrn hY ik Auh afpxy kMm ivc dUijaf dI dKl-aMdfjLI psMd nhIN krdy. Auh ijvyL LcfhMudy hn Auvy LhI ijAuLdy hn. Auh awj ivc qy hux ivc jIdLy hn. iksy iesqrI nfl sMbMD joVL ky Aus dIaF syKIaF mfrnf jF Aus dIaF aPvfhF AuzfAuxf AunHF nUM nhIN afAudLf. jdoN ik sfzy ieMzIan Bfvy LieDr hn qy Bfvy LpRdysL ivc Auh afpxIaF afdqF qoN bFj nhI afAudLy. agr AunHF df iksy aOrq nfl sMbMD juV jFdf hY qF Auh ies gwl nUM dUr-dUr qwk PYlf idMdy hn pr agr koeI aOrq AunHF dy hwQ nf afvy qF Auh Ausdy cirwqr nUM vI AuCfl idMdy hn qy iesy ivc afpxI bhfdrI smJdy hn. ies khfxI dI nfiekf ieMzIan pRymIaF bfry qy ivdysLI pRymIaF bfry jo sLbd boldI hY Auh pVHnXog hn. ‘‘qyry vrgy afsLk bhuqI dUr nhIN jFdy hMudy. do cfr bfrI imlxgy, smosy Kfxgy, cfhF pIxgy qy Pyr ihsfb krn bYT jfxgy beI kI Kwitaf. iesLk bhuq AuwcI cIjL hY[[[[[[[[ bMdy nUM bhuq ivsLfl bxf idMdY. iesLk qy bMdy qoN dyvqf bxf idMdY. qyry aMdrlf qF jfnvr  hI inkilaF hfly. TIk aY tYm pfs krn nuM mfVf nI. qUML jF smJ lY bury kMm krn leI burf nhIL. pr ieh kMm qF koeI vI kr skdY. ds pOz dI msLIn af jFdI aY, qyry nfl mUMhkflf krn jF Kyh Kfx dI kI loV aY ?”  

      sFqI dy ieh boly gey sLbd ieMzIan pRymIaF Auqy iblkul Zuwkdy hn. ies qoN ielfvf Auh iezIan lokF dI hrkqF df pRgtf ievyN krdI hY, ‘‘pqf nhI jNY sRI mYN qF jdoN dI ies kMtrI ivc afeI aF mYnUM qF afpxy dysLI lokF ny hI ijLafdf qMg kIqf. inwkIaF-inwkIaF gwlF vfsqy lVI jfxgy. jYlsI dy mfry hoey. myrf iewk vfr Gr tuwitaF qF myry dysLI smfj ny Auh kuwqy KfxI kIqI ik rhy rwb df nF pr Aus afdmI nUM kuLsLL nhIN ikhf ijhVf bfhr kMjrpuxy krky rojNL afQx nUM mYnUM kuwtdf sI. Auh suwcy df suwcf irhf. BuwKy mr jFdy myry inafxy jy mYN eys kMtrI ivc nf hMudI. ieho muulk hY ijhVf myry vrgIaF izwgIaF tuwtIaF nUM shfrf idMdY. lok qF rodLy ny vqnF nUM qy afpxy irsLqydfrF nUM. pr mY kihnI aF mYN KusLiksmq aF ijhVI eyzy vDIaF mulk ivc rihMdI aF.”

       Auuh aMgRyjL (jon) dI pRsMLsLf krdI hoeI afKdI hY, ‘‘qYnUM pqY goiraF dI soc ikMnI KuwlI hMudI aY. sfzy smfj aflf hfl qF hY nI ienHF df ik muUMh q ykusL qy ipwT ipwCy kusL . gory jdoN nrfjL ho jfx qF sOrI qy QYNkAU kih ky afpy mMn jFdy hn, pr sfzy lokF dy qusI Bfvy pYr PV lAU pr AunHF aMdro jLihr nhIN jFdI, mYnuM qF Borf cMgf nhIN lwgdf afpxf smfj.” ies pRkfr khfxI dI nfiekf sLFqI BfrqI nUMh khfAux qoN awCf ‘PrMgIaF dI nuMUh’ khfAuxf vDyry cMgf smJdI hY.

      BfrqI smfj dy lok jdo ivdysL ivc jF ky AuQy dI nfgirkqf pRfpq kr lYdLy hn qF Auh AuQo dy hI bx ky rih jFdy hn. AunHF ivc afpxy BfrqIaF pRqI koeI pRym ipafr nhIN rihMdf. ies pRkfr sfzy dysL Bfrq df mnuwK ivkisq pUMjIvfdI dI bjfie arD-jgIrdfrI, arD-pUMjIvfdI bx jFdf hY. ieho qwQ vInf vrmf dI aglI khfxI ‘goly kbUqr’ ivc Aujfgr hMudf hY. sfzy dysL dy lok ikvy irsLiqaF dI tuwt Bwj dy isLkfr huMdy hn. ijvy khfxI df nfiek afpxI sws nuM qlfk bfry dwsdf hoieaF afKdf hY ik BfrqI smfj qF qlfk nUM iejLfjq nhIN idMdf qF Aus dI sws jo ik Aus nUM ieMzIaF qo bulf ky afpxI kuVI nfl ivafh krvfAudI hY Auh afKdI hY, ‘‘ikhVy eysLIan smfj dI gwl krdy E[[[ ijwQy svyry ivafh qy sLfm nuUM qlfk ho jFdy ny[[[! ijwQy ivafh sOd ybxky rih gey qy grIb dI dfj ivhUxI DI sfrI Aumr kuafrI bYTI rihMdI aY[[[! ijQy pfsportF qy stNYpLF lgvfAux leI lok afpxIaF skIaF BYxF nfl ivafh krvf lYdLy ny jF Pyr ijwQy gorIaF nfl aXfsLI krn qoN bfd sLfm nUM sLrfbI bMdy Gr af ky afpxIaF qImIaF nuM kuwtdy ny[[[? qYnUM pqy ijhVy smfj dI qUM gwl krdIaYN AwuQy qIvIaF ijANuLdy jI nrk BogdIaF ny ? nvF nvF ieMzIaF qoN afieaYN[[[! hfly qyry aMdro qImI L qy rfj krn dI jwdI pusLqI iewCF nhI geI pr LeyQy rihxY qF qYnUM ieQo dy ihsfb nfl cwlxf pvygf nhIN qf muV jF afpxy ipMz nUM AuWQy isljUgI qYnUM idn rfq qlvy cwtx vflI.”

       vInf vrmf dIaF kuwl imlf dy sfrIaF khfxIaF ieho qwQ Aujfgr krdIaF hn ik jdoN bMdf ivdyLs jFdf hY qF bhuq tkrfa afAudy hn. nYiqk tkrfa ivcfrF df tkrfa, kMm dy qrIky df tkrfa pr ienHF sfrIaF tuwtF-BwjF dy nfl irsLiqaF dI vI tuwt-Bwj hMudI hY. ies pRkfr vInf vrmf dIaF khfxIaF ijnsI sMbMDF dy qrkF qy nhI sgo L mrd dIaF ijLafdqIaF qy bybPLfeIaF dy ivroD Aupr aDfirq hn. ies qrHF ieh Bfvk soc df isLkfr ho ky nfrIvfdI ivcfrDfrf dI soc dIaF khfxIaF ho inbVIaF hn. BfsLf sLYlI dy pwK qoN vInf vrmf dIaF khfxIaF dI sLkqI Aus dI BfsLf ivc lukI hoeI hY. Auh BfrqI aOrq vlo L vrqy jfx vflI asBX BfsLf dI qlfsL ivc afpxI rcnfqmk smwrQF nUM nsLt nhIN krdI blik Aus BfsLf ivc ilKdI hY ijs nuM mrd afpxI BfsLf df nfm dy ky sdIaF qoN aOrq Aupr afpxI DONs jmf irhf hY. mrd nuM ieh aiCmfn hY ik kyvl AuhI smfj ivc mrd aQvf Auh aOrq dy gupq aMgF df nfm lY skdf hY. jy koeI aOrq AusdI mrjLI dy ivruwD jfx dI koisLsL krdI hY qF Auh ies ivDI dafrf Aus nuM cup krvf dyvygf. pr jdo nfrI KulH ky ilKdI hY qF Auh aOrLq dy mukfbly KVHf nhIN ho skdf. vInf vrmf mrd dI BfsLf ivc hI gwl krdI hY. Aus dI BfsLf ivc mflvy dI bolI dI CUh hY. Auh afpxIaF pRvfsI nfiekfvF qoN aMgRyjI bulvfAuLdLI hY, BfvyL Auh nfiekf sFqI vrgI anpVH hovy qy Bfvy jyY sLLRI vrgI pVHI ilKI. pfqr tuwtI BwjI aMgRyjLI bol ky vI AuwQy dy lokF nUM afpxI gwl smJf idMdy hn.

      vInf vrmf qoN pwuCy gey iewk suafl ivc Aus ny dwisaF hY ik ‘‘mYN kyvl AunHF lOkF bfry hI ilK skdI hF ijnHF bfry mYN jfxdI hF. Auh lok myry afpxy hn. goiraF dI mfniskqf df mYnUM vDyry pqf nhIN.”

****

pusqr sUcI

1[ ‘PrMgIaF dI nUMh’
2[ ‘‘ ‘glq aOrq ‘ pMnf 43
3[ AuhI pMnf 49[
4[ ‘rjfeI’ pMnf 25[
5[ ‘cfr rfqF’ pMnf 170
6[ ‘‘ pMnf 177
7[ cfr rfqF pMnf 182
8[ ilbVI hoeI cfdr pMnf 230
9[ “ “ pMnf 231
10[ “ “ pMnf 229
11[ suwkI KUhI pMnf 60
12[ “ “ pMnf 64
13[ iek sI mYN pMnf124
14[ “ “ pMnf 126
15[ PrMgIaF dI nuUMh pMnf 263
16[ “ “ pMnf 263.
17[ “ “ pMnf 274
18[ “ “ pMnf 274
19[ goly kbUqr pMnf 243

sI-122, XUnIvristI kYNps, kurUksLyqr-136119[

__________

 

zRoRI Nhl: RIVIUo LeI Dh POSTKa bQJIWa JAi.

 

e-mail:
ilKfrI



© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2004