vInf vrmf df khfxI sMgRih
“muwl dI qIvIN

-lyKkf: rjnI rfxI-

 

 

   vInf vrmf ny afpxy pihly khfxI sMgRih muwl dI qIvIN nflL hI pMjfbI khfxI dI mohrlI kqfr ivc afpxf sQfn bxf ilaf. rfm srUp axKI vInf vrmf nUM 1994 dy sfl dI sB qoN vwzI pRfpqI mMndf hY. vInf vrmf dI khfxI df ivsLf aOrq mrd dy asfvyN sMbMDF aqy aiDkfrF nflL juiVaf hoieaf hY.

   vInf vrmf duafrf pysL kIqy “muwl dI qIvIN” khfxI sMgRih dIaF lgBg sfrIaF khfxIaF KUbsUrq ibrqFq sLYlI df nmUnf pysL krdIaF hn. vInf vrmf dy ivcfrF, AusdI kQf sLYlI, Ausdf ibrqFqk lihjLf, BfsLf dI suXog vrqoN, cuxy hoey ivsLy Auwqy Ausdf pUrx aiDkfr hox qoN ienkfr nhIN kIqf jf skdf. 1970 qoN mgroN dI nvIN khfxI ivc kQf-sLYlI dI idRsLtI qoN jy ikDry koeI gOlxXog pirvrqn dyKx nUM imlLdf hY qF vInf vrmf dIaF khfxIaF ivc hI njLr afAuNdf hY.

   ienFH khfxIaF ivc Kpq smfj dIaF cwkIaF ivc ipsdy, hfrn/iQVkx dy ienHF mOikaF dI hfjLrI ivc hr iksm dI siBafcfrk tyk qoN ivrvy aiq inkt irsLiqaF dy mfn qfx qoN swKxy, aMdro aMdr Kur rhy kQf nfiek dI isrjxf ny pMjfbI khfxI nUM iek nvF pfsfr idwqf hY. ies khfxI sMgRih ny pMjfbI khfxI nUM iek nvF lokyl, iek nvIn BfsLf hI nhIN idwqI sgoN iek pdfrQk imafrF aqy KulHy jIvn mfzlF vflLI jIvn idRsLtI nflL ByV rcf ky mUlL mfnvI qkfijLaF dI iCwky tMgI hoNd qoN vI jfxU krfieaf hY. pdfrQk bhulqfvF dy hwQoN Twgy aqy jfqI jjLbfqI KjLfinaf pwKoN dIvflLIaf hoey pfqr ienHF khfxIaf ivc dyKy jf skdy hn.

   vInf vrmf dI crcf df sB qoN vwzf kfrx khfxI ivc nvIn vsqU sfmwgRI qy ijnsI pRikRaf bfry mrdfvyN bolF df hoxf hY. vInf vrmf dIaF ienHF khfxIaF dI isrjxf df kyNdr ibMdU pRvfsI BfrqI/pMjfbI aorq hY. ies aOrq df isrjx ies rUp ivc hoieaf hY ik ieh vwKo vwK mrdF nflL ipafr qy kfm sMbMDF nUM BogdI hY. ieh aOrq ienHF iviBMn kfm sMbMDF kfrx kdy kucIl, kdy muwl dI qIvIN kdI CotI srdfrnI aqy kdy qeIabf bx jFdI hY.

   vInf vrmf dIaF khfxIaF dy bhuqy mrd siBafcfrk qOr qy XqIm hn. aOrq dy gosLq dy BwuKy, byhXf iksm dy isLkfrI hn. ies qrHF dy ijLafdf qr mrd mnorogI huMdy hn ijnHF leI ijLMdgI dy iksy hfdsy dy arQ mfnvI nhIN. aijhy mrd khfxI lyiKkf dI klpxf ivc hI nhIN vwsdy sgoN sLryafm qury iPrdy hn. dysL ivc vI qy ivdysL ivc vI. lyiKkf afpxf khfxI ibrqFq qfkqhIx aqy ipafr dI iswk rwKx vflLI aOrq dy kptI mrd nflL idl ivMnHx vflLy tkrfAu isrjdI hY. aijhI isdLwq qy qIbrqf nflL ik ies ivc gihry qrk jF pycIdf AuDyV bux dI guMjfiesL nhIN rihMdI. ijsmfnI luqPL qy ijhnI pRdUsLx dI Kfiqr jo smF/spys mrd ny afpxy vws ivc kr rwiKaf hY vInf vrmf Aus nflL tkrfAuNdI, lhU luhfn huMdI mrd dI aslIaq nUM byprd krdI hY.

   vInf vrmf afpxy sLbdF ivc bybfk ZMg nflL afKdI hY ik pUrvI smfj qF kI, siBak khy jFdy pwCmI smfj ivc vI pUrvI aOrq df sQfn rKyl, vysvf aqy vsqU qoN vwD kuJ nhIN. vInf vrmf anusfr ieh aOrq dI BRFqI hY ik aijhI ivvsQf ivc Auh ipafr dOrfn brfbr dI iDr vjoN svIkfrI jfvygI. asl ivc ies sMgRih dIaF khfxIaF pwCmI qy pUrvI smfj ivc pMjfbxF dI awDvfty rhI pRIq dI rhwsmeI gfQf hn. vInf vrmf aOrq dI mukqI leI afriQk afjLfdI hI sB kuJ nhIN mMndI.

   vInf vrmf ny aOrq dI hoNd qy hoxI dy kTor XQfrQ dy snmuK aOrq dy afdrsL jF supny nUM KVf krn df Xqn kIqf hY. vInf vrmf dIaF khfxIaF ivc kF duafrf koiel nUM Cly jfx dI lok kQf rUVHI prvfsI aOrq mrd dy pRsMg ivc rupFiqRq huMdI jfpdI hY. ienHF khfxIaF dI sMrcnf alfhuxI kfiv rUp vFg hY ijs ivc aMqry dy mUlL QIm nUM vwK vwK kfiv bMdF ivc pysL kIqf igaf hY. vInf vrmf dIaF ienHF khfxIaF ivc sMvydnsLIl ibrqFqkfr svYjIvnIafqimk kQf jugq rfhIN afpxy aMdrlI mr rhI aOrq dy hyrvy ivc iqlimlfAuNdI hY.

   vInf vrmf dIaF khfxIaF dI sur ivaMgmeI qy ivsLlysLxI suBf vflLI hY. vInf vrmf dIaF khxIaF ivc prvfsI aOrq anykF rUpF ivc mrd pRDfn smfj ivc qnfa BogdI njLr afAuNdI hY. pihlI muhwbq dI apRvfngI (bnvfs), anjoV ivafh (dUjI nf qIjI), inpuMsk pqI df sfQ (hor Aupr), bFJ hox df srfp (hor Aupr), CwutV hox dy imhxy (CwtV), pqI vloN vycI geI pqnI (qeIabf), mqryeI mF vloN pYsy vwt ky buZy dy lV lfeI muitafr (miraf cUhf) afid rUpF ivc aOrq df smfjI qy ijnsI duKFq AuBrdf hY. mfpy afpxf BwivK suafrn leI DIaF nUM prvfsIaF kolL ByzF bkrIaF vFg vyc idMdy hn. sws dy rUp ivc qIvIN; qIvIN dI dusLmx bx bYTdI hY. prvfsI mrdF nUM aOrq dI kmfeI qy ijsm cfhIdf hY. aijhy anykF vyrvy vInf vrmf dIaF khfxIaF ivc PYly pey hn.

   asl ivc asIN AusdIaF khfxIaF nUM dyKIey aqy socIey qF sfnUM pqf lwgdf hY ik vInf vrmf ny nfrIvfdI idRsLtIkox qoN aOrq mrd dy irsLqy ivc aOrq nUM vPLfdfr qy mrd nUM byvPLf iswD krn df Xqn kIqf hY pr ieh swc nhIN hY. ies leI sfnUM AusdIaF khfxIaf ivc pey rcnf ivvyk qk phuMcx leI zUMGfeI ivc jfxf pvygf.

   vInf vrmf ny mwDkflI sfmMqI cyqnf qy purKvfdI jIvn-idRsLtI nUM AulMG ky AusnUM ivaMg df insLfnf bxfAux df Xqn kIqf hY. Aus ivclf bykfbU roh AusnUM mrd ivakqIaF dy inKyD Awuqy ienF kyNidRq kr idMdf hY ik bLlvMq gfrgI dy sLbdF ivc, “Auh sYks dy vrijq sLbd nUM iewt vFg smfj dy mwQy qy mfrdI hY qy lhU dIaF qqIrIaF dyK ky KusL huMdI hY.”

   ieho roh vInf vrmf dI sLkqI qy sImf vI bx jFdf hY. vInf vrmf mrd dy ivafh-bfhry ijnsI sMbMDF nUM mjbUrI nflL joV ky pysL nhIN krdI, sgoN iesdy Ault mrdF dI aijhI cysLtf nUM Auh AunHF dI hvs pUrqI nflL sMbMiDq krdI hY. vInf vrmf afpxI khfxI ‘awqvfdI dI mfsLUk’ ivc vsqU XQfrQ dy jitl sMdrBF qk phuMcx ivc vI sPLl hoeI hY. ies khfxI ivc ibrqFqkfr aOrq df mrd nUM prKx df mfpdMz Drm, ilMgByd aqy pdvI nhIN blik mnwuKvfdI ivvhfr nUM smJdI hY. vInf vrmf afpxIaF keI khfxIaF ivc mrd dI inMdf dI QF ivvsQf dIaF AunHF qRfsdIaF nUM pCfnx df vI Xqn krdI hY jo aOrq mrd dy irsLqy ivc qyRV df kfrx bxdIaF hn.

   vInf vrmf dI rcnf ivc vsqUmuKI qwqF dI QF afqmmuKI qwqF df dKLl vDyry hY. vInf vrmf dI rcnf idRsLtI ivc keI vfrI sfmMqI mfzl hI iKwc pfAuMdf njLr afAuNdf hY ijs ivc aOrq syvf, inmRqf, ipafr aqy kurbfnI nflL mrd df idl ijwq ky AusnUM affpxf bxfAux ivc sPLl huMdI hY; qy pwCmI dysLF vFg afriQk qOr qy afjLfd aOrq df sMklp AusnUM afkrsLk jfpdf hY. ivafh ivvsQf dy pRsMg ivc vI Auh ikqy AupBfvukqf vws iesdy hwk ivc Bugq jFdI hY qy ikqy ivroD ivc. khfxI ‘muwl dI qIvIN’ ivc iek bMgflx BfvyN trwk zrfievr mwGr dI muwl KrIdI qIvIN hY aqy Ausdf mwGr nflL irsLqf kyvl kfm-pUrqI vflLf hY, pr afpxI inmrqf, syvf, kurbfnI aqy rumFitk idwK nflL Auh hOlLI hOlLI mwGr dy idl dI pUrI pUrI mflkx bx jFdI h.Y pr dUjy pfsy prvfs ivc aOrq afpxf sB kuJ pqI nUM smripq krky vI AusnUM afpxy nflL bMnH skx qoN asmrwQ hY qy ivafhuqf dy drjy qoN izgdI izgdI rKyl dI hwd qk phuMc jFdI hY (dUjI nf qIjI). ies pRkfr vInf vrmf ienHF dohF siQqIaF dy snmuK huMdI hY.

   vInf vrmf ny sucyq qOr qy prvfsI mrdF ivc ijnsI cyqnf dy AulfrF df bhuqF vrxn kIqf hY. pr Ausdy avcyqn rfhIN prvfsI aOrqF ivc vwD rhIaF dyhvfdI rucIaF df jo pRdrsLn hoieaf hY Auh pMjfbI khfxI df invyklLf anuBv hY, AusdIaF khfxIaF ivc Cuipaf ieh ivsLysL qwQ sfhmxy afAuNdf hY ik BfvyN AusdIaF aOrq pfqr bfhroN prMpirk BFq dIaF pqIvrqf jfpdIaF hn pr AunHF aMdr pwCmI sMsikRqI dy prBfvF nflL AuBiraf dyhvfd sfrIaF pUrvI prMprk hwdF qoV ky insMg pRgt hox leI Auqfvlf njLr afAuNdf hY.

   imsfl vjoN aOrq khfxIkfr vloN bybfkI dy bYnr hyT sYks dy vrijq sLbdF vflLy muhfvry dI sucyq vrqoN aqy rsdfr sLYlI dI bhuqfq ivc vrqoN vI iek AuqpfdkI sfDn qoN Gwt nhIN. zf[ DMnvMq kOr ny “muwl dI qIvIN” khfxI sMgRih nUM prvfsI aorq dI hUk df nF idwqf hY. Aus anusfr ieh ivsLy dI vwKrqf, ibrqFq dI mOilkqf, rsdfr sLYlI aqy klfqimkqf kfrx pMjfbI khfxI df iek nvF aMdfjL ho inbiVaf hY. ieh khfxI sMgRih prvfsI sfihq nUM hI nhIN blik aOrq dI sMvydnf nUM iek nvF moV idMdf hY.

   vInf vrmf dy ies sMgRih bfry iek aflock df kQn hY ik, “ijLMdgI dy swc nUM dlyrI dy ibnF aMikq nhIN kIqf jf skdf. vInf vrmf dI pihlI khfxI BfvyN pMjfb dI DrqI qy hI ivcrdI hY pr Aus ivclI aOrq dI qRfsdI smuwcI aOrq nUM vMgfr hY. glq smfijk kdrF kImqF df muKOtf lfh mfrdI hY. Aus ivclI aOrq df ikrdfr ienF Auwcf-suwcf hY ijhVf klMikq smfjI sLbdF dy qUsy AuVf idMdf hY. ajoky smfijk qy srkfrI ZFicaF nUM lfhnq hY ijhVy dwuD vrgI icwtI cfdr nUM dfgI krn dy BfeIvfl hn.”

   vInf vrmf ny aorq dI qRfsdI nUM klfqimkqf nflL ibafn kIqf hY. Ausny pr-pIV nUM afpxI pIV smJ ky nfrI jfqI dIaF musIbqF nUM bhuq nyVy ho ky dyiKaf hY. vInf vrmf ny khfxI sMgRih ivc BfsLfeI cyqnf df pUrf pUrf iKafl rwiKaf hY. pyNzU, sLihrI, dys-ivdysL dy siBafcfr qy Auho ijhI BfsLf dI ZukvIN vrqoN kIqI hY. gurbcn Buwlr ny vInf vrmf duafrf vrqI geI BfsLf nUM slfihaf hY.

   vInf vrmf dI sLYlI pfTk nUM moh lYNdI hY. Ausny sucyq pwDr qy aijhI sLbdfvlI qy siQqIaF qy Poks krn dI koisLsL kIqI hY, ijwQy ikDry Ausny afpxI gwl nUM pRqIkfqimk qor qy kihx dI koisLsL kIqI hY AwuQy vI AusdI gwl klfqimk Ehly ivc nf rih ky nMgy ibafn dy rup ivc sfhmxy afeI hY. zf[ tI afr ivnod anusfr muwl dI qIvIN mrd pRDfn smfj Aupr iek iqwKf ivaMg hY.

   vInf vrmf afpxy khfxI sMgRih ivc mflvy dy iKwqy dI bolI dI vrqoN krdI hY. Auh GtIaf qoN GtIaf smJy jFdy sLbdF nUM vI afpxI klf ikrq ivc pysL krdI hY. vInf vrmf duafrf rcI jF isrjI aOrq kuJ pfTkF/lyKkF aqy aflockF leI rumFitk ho skdI hY lyikn pMjfbI siBafcfr dIaF sOVIaF mirafdfvF Aupr ieh qkVI cot hY. vInf vrmf qoN pihlF keI lyKkF ny aOrq mrd dy kfm sMbMDF bfry iliKaf hY pr Auh iek hwd nUM pfr nhIN krdy jo vInf vrmf kr jFdI hY.

   vInf vrmf Bly hI pwCmI siBafcfr ivc pMjfbI aOrq dI qRfsdI nUM pysL krdI hY lyikn aijhf krdy smyN Auh pMjfbI/BfrqI siBafcfr qy sdfcfr nUM iblkul njLr aMdfjL nhIN krdI . AusdI afpxI dlyrI krky “muwl dI qIvIN” iek ivlwKx khfxI sMgRih bx jFdf hY. blvMq gfrgI vInf vrmf dy ies khfxI sMgRih nUM idlcsp, dlyr qy sYks cyqnf pRvfh dIaF khfxIaF dI iek lMbI ClFg dwsdf hY.

   aMq ivc asIN ieh khFgy ik iesqRI mn dI Qfh pfAux leI ieh kuJ khfxIaF afDfr nhIN bx skdIaF pr ieh Auh pRiqinD khfxIaF hn ijhVIaF iesqRI nUM kyNdr bxf ky ilKIaF geIaF hn ijhVIaF iesqRI dy cwirqr qy mn dI zUMGfeI ivc Cupy BfvF df pRgtfvf krdIaF pRiqinD khfxIaF dy rUp ivc sfzy sfhmxy afAuNdIaF hn. ienHF khfxIaF rfhIN iesqRI mn dIaF keI guMJlF nUM KolHx df Xqn kIqf hY, pr dfavf nhIN.

sI-122, XUnIvristI kYNps, kurUksLyqr, hirafxf (ieMzIaf)-136119[

__________

jLrUrI not: irvIAU leI do pusqkF ByjIaF jfx.

 

e-mail:
ilKfrI



© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2004