prvfsI
pMjfbI sfihq afm pMjfbI pfTkF dy idlF aMdr ieh swc
ivc kfmXfb ho cuwkf hY ik ies dI afpxI koeI ivÈyÈ
hoNd hY. smuwcy prvfsI pMjbI sfihq ivcoN khfxI iek
aijhf Kyqr hY ijs ivc prvfsI pMjfbI khfxIkfr prvfsI
cyqnf aDIn ivcfry jfx vfly aihm muwdy ijnHF ivcoN BU-hyrvf,
nslI ivqkrf, aMqr-siBafcfrk qxfA, pIVHI-pfVf afid
afpxI ivlwKxqf kfrx sfihq isrjxf ivc ivlwKx hoNd kfrx
ivÈyÈ iDafn dI mMg krdy hn.
prvfsI
cyqnf vflIaF khfxIaF ivc Kpq smfj dIaF dohrIaF cwkIaF
ivc ipsdy hfrn/iQVkx dy ieMqhF mOikaF dI hfËrI ivc
hr iksm dI siBafcfrk tyk qoN ivrvy aiq inktI irÈiqaF
dy mfx qgx qoN swKxy, aMdroN-aMdr Kur rhy nfiek dI
isrjxf ny pMjfbI khfxI iek nvF pfsfr idwqf hY.
prvfsI khfxI ny pMjfbI khfxI iek nvF ivÈf,
iek nvIN BfÈf hI nhIN idwqI sgoN iek pdfrQk imafrF
aqy KuwlHy jIvn mfzlF vflI jIvn idRÈtI nfl jfxU
krvfieaf hY.
prvfsI
pMjfbI khfxI dy afrMBk dOr dy kuJ iek khfxIkfrF
Cwz ky bfkI df sbMD brqfnIaF nfl hY. ies kfrx
prvfsI pMjfbI khfxI dy ies afrMBk dOr df bhuqf sbMD
brqfnvI pirvyÈ nfl bxdf hY. prvfsI khfxIkfrF ny cMgy
KuÈhfl jIvn dI iewCf aDIn swTivaF dy lgBg ienHF
mulkF ivc pRvyÈ kIqf. ieh prvfsI ies Brm dy iÈkfr
sn ik Auh pYsf kmf ky vfps afpxy ipMzF qy ÈihrF
muV jfxgy. prMqU aijhf nhIN hoieaf. koeI ivrlf
hI afpxI DrqI qy priqaf. ieh prvfsI pwCmI dyÈF ivclI
pUMjIvfdI rihxI-vihxI dIaF qUÌfnI CwlF nf
kyvl apxf rhy hn blik Aus df iKVy mwQy svfgq vI kr
rhy hn. iesy krky ienHF prvfsIaF df kyNdrI Durf qF
afriQkqf bx geI hY. prvfsIaF dI pihlI pIVHI qF kyvl
pYsf kmfAux leI hI AuQy geI sI ies leI AuQy Aus ny
afpxy rihx-sihx vwl bhuqf iDafn nhIN idwqf aqy vwD
qoN vwD kMjUsI Biraf jIvn jIivaf. nf hI ies pIVHI ny
Aus dyÈ dy lokF ivc rcn-imcx dI koiÈÈ kIqI qy nf
hI mUl vfsIaF ny ienHF bfhlf mUMh lfieaf. bhuq
sfry prvfsI lyKkF dIaF khfxIaF qoN ies hkIkq df sbUq
vI imldf hY.
kuJ
vrHy pihlF pRkfÈq hoey khfxI sMgRih do tfpU ny ijwQy
iek smrQk lyKk vwjoN jrnYl isMG dI pCfx krvfeI AuQy
Aus pusqk rfhIN prvfsI anuBv dI pyÈkfrI ivc vI iek
nvF pfsfr juiVaf sI. jrnYl isMG ny BfvyN afpxI
khfxIaF ivc BU-hyrvy df iËkr ieMnI iÈwdq nfl nhIN
kIqf ijs iÈwdq nfl pihly prvfsI khfxIkfr krdy rhy hn
pr iPr vI QoVHf bhuqf Jlkf prvfsI dy Dur aMdr qwk
PYly BU-hyrvy df asr ËrUr idKfeI idMdf hY. jrnYl
isMG ny pMjfbI prvfsIaF dy kYnyzIan smfj siBafcfr ivc
rlx dI pRikiraf ijs iÈwdq qy klfqmkqf nfl
pyÈ kIqf hY, do tfpU Aus dI iek pRqIinwD imsfl hY.
jrnYl isMG dy ies khfxI-sMgRih ivc Èfml khfxIaF Aus
jIvn dy AusfrU muwlF df DfrnI qy ivigafnk
idRÈtI vflf lyKk sQfpq krdIaF hn. vsqU qy qknIk dovF
hI pwKF qoN nvIN pMjfbI prvfsI khfxI nvIaF
cuxOqIaF dy hfx dI bxfAux dI gwl vI jrnYl isMG dIaF
rcnfvF rfhIN sfhmxy afAuNdI hY. jrnYl isMG dy kQf-pfT
df BrvF smwisafvI sMdrB, XQfrk vyrivaF df iek inÈcq
punr ivAuNq pRikiraf ivc pey hox kfrn iek bwJvyN qy
sMgiTq klf-ibMb df pRBfv isrjdf hY. pUrbI qy pwCmI
smfijk siBafcfrk XQfrQ dy qxfAuÈIl vsqU vyrvy afpxI
mUl pRmfixk pCfx kfiem rwKdy hoey jdoN kQf
ibMb ivc Zldy hn qF ieh iksy vI qrHF mfnvI arQF qoN
inKVy hoey bnfvtI qy asuBfivk nhIN lwgdy. qknIkI
idRÈtI qoN jrnYl isMG dIaF khfxIaF df qfxf-pytf aiq
jitl hY ikAuNik ieho XQfrQ dIaF aiq tyZIaF qy
ivroDfBfsk siQqIaF AunHF dy sMpUrn smfijk
siBafcfrk sMdrBF qy ipCokV sihq KVHf krdf hY. Aus
dIaF khfxIaF df afkfr lMbf hY ikAuNik Auh pwCmI
siBafcfr dy ivsfl dfiery aMdr kfrjÈIl guMJldfr
vrqfiraF qy msilaF dI EprI qy swqhI pCfx nhIN
krvfAuNdf sgoN ienHF dy ivvykI iviBMn pRsMgF
qy sMdrBF ivc PYlf ky rcnfqmk qrk-ivDI qy inaFÈIlqf
pRdfn krdf hY.
prvfs
ivc ilKy afpxy dUjy khfxI-sMgRih tfvrË ivc vI jrnYl
isMG ny afriQk ihwqF aqy Bfvnfqmk lgfE dy dvMd ivcoN
guËrdy prvfsI pMjfbIaF dy irÈiqaF dIaF AulJIaF qMdF
sMGxI buxqI vflIaF ienHF bhupqrI khfxIaF ivc
bhuq bfrIkI nfl icqiraf hY. jrnYl isMG keI khfxIaF
rfhIN ieh vI qwQ Aujfgr krdf hY ik hux prvfsI anukUl
hflfq nf hox qy vI vfps afpxIaF jVHF nfl juVx df
hyrvf nhIN krdy. prvfsI khfxI df kQf ibrqFq ieh vI
isrijaf igaf hY ik prvfsI mfnisk qxfAu df muwK kfrn
aksr ieh vI bxdf hY ik pMjfbI mfpy Epry siBafcfr ivc
pl rhy afpxy bwicaF afpxy mUl siBafcfr anusfr
ivcrdy dyKxf cfhuMdy hn, pr jd aijhf nhIN vfrpdf qF
ieh prvfsI mfpy mfnisk sMkt df iÈkfr ho jFdy hn.
jrnYl dy khfxI-sMgRih tfvrË ivclIaF khfxIaF guafcy
lok, pfxI aqy sVkF ivc ies gwl dI Jlk idKfeI idMdI hY.
pr ieh Jlk ieMnHI gUVHI nhIN ijMnI hor prvfsI
khfxIkfrF dIaF khfxIaF ivc idKfeI idMdI hY. jrnYl
isMG dIaF ienHF iqMnf khfxIaF ivc sMvydnÈIlqf qy
klfqmkqf dI Jlk vDyry idKfeI idMdI hY.
ivdyÈF
ivcly pMjfbIaF dI nvIN pIVHI AuDrlI ivwidaf pRfpq
krky jdoN nOkrIaF pRfpq krn dy Xog hoeI hY qF ies
pRikiraf ivc irÈiqaF aqy sbMDF dy tuwtx df islislf
bixaf hY. afpxI DrqI, afpxy klcr afpxy BfeIcfry ivc
rihx df sB qoN vwzf suwK, surwiKaf dI grMtI huMdf hY.
ivdyÈ rihMidaF aijhy bhuq sfry mOky afAuNdy hn jdoN
mnuwK afp iekwlf aqy asurwiKaq mihsUs krdf hY.
khfxI guafcy lok dy pfqr ÈmÈyr isMG df jdoN ilvr
Pyl ho jFdf hY qy hOlI-hOlI Aus df pirvfr vI Aus df
sfQ Cwz idMdf hY qF Aus afpxf Auh smF Xfd
afAuNdf hY jdoN Auh ieMzIaf qoN iekwilaF hI afieaf sI,
afpxy riPAUjI imwqrF nfl rihMdf sI. Auh iekwTy AuWTdy
qy bYTdy sI, GuMmx iPrn jFdy sn pr iPr vI twbr qoN
ibnF Dur aMdrIN Auh duwK qy iekwlqf hMZf rhy sn.
ÈmÈyr Auh vkq vI Xfd afAuNdf hY jdoN Auh
afpxy kmry dIaF suMnIaF-suMnIaF kMDF qoN puwiCaf krdf
sI, 'kdoN hoxgy myly ?` Aus dI pqnI jsbIr, dovyN
puwqr suirMdr qy mnijMdr Aus dIaF awQrU kyrdIaF awKF
mUhry afp-muhfry hI af KloNdy. jdoN kdI Èihr dy
aYkscyNË qoN Pon afAuNdf qF puwqrF qy pqnI dI afvfË
sux ky Auh AunHF imlx leI ibhbl ho AuWTdf sI.
pr jdoN qwk riPAUËI kys df PYslf nhIN sI huMdf AudoN
qwk Auh nf qF ieMzIaf jf skdf sI aqy nf hI afpxy twbr
kYnyzf swd skdf sI. Auh iesy Jory ivc qurn lwg
pYNdf qy socdf, 'jy pqf huMdf ik kys ny ies qrHF sflF
dy sfl Kf jfxy hn qF mYN Buwl ky vI iewDr pYr
nf puwtdf[[[ikho ijhf Ault gyVf hY smyN df.
jdoN
mnuwK mjbUrI vws jF iPr BfrqI afrikk ZFcy dy kfrn jF
hor kfrnF krky duwKI huMdf hY qF Auh aijhy vrqfry
ivcoN inklx leI pRdysF vwl mUMh kr lYNdf hY. khfxI df
nfiek ÈmÈyr isMG vI BfrqI rfjnIqk ZFcy qoN duKI ho
ky ivdyÈ af igaf pr kYnyzf af ky AulJy hoey riPAUjI
kys isry lwgx ds sfl lwg gey qy sfl hor
lwg igaf twbr kYnyzf phuMcidaF. kYnyzf af ky
ÈmÈyr isMG ny afpxy dovF puwqrF minMdr
aftomobfiel mkYink dy izplomf kors ivc aqy Coty puwqr
mnijMdr igafrHvyN gryz `c dfÉl krvf idwqf qy
pqnI jsbIr vI pYikMg job krn lwg peI. prvfsI jdoN
ivdyÈ phuMc ky vI afpxy bwicaF ivc BfrqI sMskfr
dyKdy hn qF bhuq KuÈ huMdy hn pr hOlI-hOlI Auh bwcy
vI Ausy siBafcfr ivc Ko jFdy hn. ieh ies khfxI ivc
pyÈ vI hoieaf hY. ÈurU ivc irÈqydfrF vwloN kIqI
geI ÈmÈyr isMG dy puwqrF dI qfrIÌ :
''ÈmÈyr
isaF ! qUM sfzy nfloN cMgf rih jfxY. qyry muMzy juafn
ho ky ieMzIaf qoN afey af[[[. sfzy inafixaF vfgUM gwl-gwl
qy 'afeI zOt kyar` nhIN kihxgy[[[qyrI gwl suxngy.
TIk sfbq ho rhI sI. dovyN puwqr ÈmÈyr qy jsbIr df
afdr krdy pr iPr XUnIvristI ivc dfÉlf lYx qy mnijMdr
dy vfl ktfAux dI iewCf, hr vIk aYNz qy afpxy dosqF
nfl GuMmx iPrn jfxf ÈmÈyr ieh sB kuJ pryÈfn
nf krdf. mihMdr jo bcpn qoN Dfrimk rucIaF vflf sI.
Auh kYnyzf phuMc ky vI ibnf nfgf gurduafry dI syvf
leI jFdf qy pVHfeI dy nfl jOb vI krdf. iPr dovF ny
afpxI-afpxI psMd dI kuVIaF nfl ivafh krvf ilaf.
ÈmÈyr
isMG afpxy dovF puwqrF dI qrwkI qoN KuÈ huMdf pr
ieho qrwkI AunHF dy pirvfr dy tuwtx df kfrn bx jFdI
hY. puwqrF vwloN ho rhI bfp sMbMDI lfprvfhI ÈmÈyr
isMG qoN brdfÈq nhIN huMdI. jdoN Auh AunHF do
GVI bYT ky gwl krn leI afKdf qF Auh sfrI idhfVI dÌqr
gfhkF nfl gwl krdy Qwk jfx dI gwl afKdy hn. pr jdoN
ÈmÈyr isMG AunHF afpxIaF inwjI pfrtIaF
GtfAux leI qy hÌqy ivc iekwTy pirvfr dy iml ky bYTx
dI gwl krdf hY qF Aus dI h sYNzI afKdI hY ik
Auh aijhIaF pfrtIaF mOj msqI leI nhIN blik ibjns
vDfAux leI krdy hn. sYNzI dy aijhy Èbd sux ky
ÈmÈyr isMG lwgf ik ijvyN df vrqfrf Auh pMjfb
Cwz ky afieaf sI, ik hr koeI afpxy mqlb dy leI iksy
hwd qwk vI kuJ vI kr skdf hY- Auho sB kuJ awj Aus
afpxy pirvfr ivc dyKx leI iml irhf hY.
kfrobfr
ivc qrwkI dy nfl-nfl sYNzI dy mnijMdr nvyN Gr ivc cly
jFdy hn. ÈmÈyr isMG hux iekwlqf mihsUs huMdI
hY. Auh socdf hY ik jdoN Auh ieMzIaf qoN afieaf sI qF
Aus dy afpxy ikMny dosq sn. pr hOlI-hOlI pwky hox qoN
bfad twbrF dy afAux qy sfry iKlrdy gey. iPr inafixaF
pVHfAux qy sYWt krn dy cwkr ivc aijhy dOVy ik
iek dUjy qoN tuwtdy cly gey. ies qrHF idn rfq pYsf
kmfAux vflI mÈIn bx jfx kfrn jF afpxf kfrobfr vDfAux
leI idn rfq imhnq krn nfl mnuwK Éud hI guafc jFdf hY,
iPr Auh kuJ nhIN soc skdf. iesy qwQ dI puÈtI krdIaF
hn ieh lfeInF
ÈmÈyr
: ''jymË ! mYN hYrfn aF ik ieh dOV bMdy df eynf
nuksfn krI jf rhI ey qy bMdf ies bfry soc hI nhIN
irhf.
''socy qF qF jy Auh afpxy afp `c hovy, Auh qF guafc
cuwkY[[[afpxy kyNdrI Dury nfloN tuwt cuwkY.
jymË ny afiKaf:
''ikhVf kyNdrI Durf ? ÈmÈyr isMG ny puwiCaf.
''pRym-ipafr df. jymË ny AuWqr idwqf.
jymË
ies khfxI df iek aijhf pfqr hY jo afpxy leI nhIN blik
dUijaF leI ijAuNdf hY. iek aijhf iÌlfsÌr ijs dI
dosqI jUlI nF dI iek PYÈnpRsq aOrq nfl hY. dohF dy
ivcfrF ivc smfnqf nf hox qy vI dovyN iek dUjy
psMd krdy qy iekwTy rihMdy hn. ÈmÈyr isMG dy ilvr
Pyl hox qy Aus hspqfl 'trFsplFt sYNtr` dy Pon
qoN pqf lwgf ik koeI afpxf ilvr dfn kr irhf hY.
ÈmÈyr isMG Aus dy bfry socdf hY ik Auh kOx hovygf ?
amrIkn, aÌrIkn jF eyÈIan ? Aus dy bwcy hoxgy !
Èfied DIaF hI hox DIaF mfipaF df iËafdf qyh krdIaF
hn[[[Auh qy jsbIr qF hF vI DIaF vrgf
ipafr krnf cfhuMdy sn pr sYNzI qF AunHF ivc iBwjI hI
nhIN sI DI qF kI bxnf sI ? dUjI h pflI agr
AunHF df moh vI krdI sI qF Aus dy kMm df boJ Aus
aijhf krn df mOkf vI nf idMdf. Auh qy Aus df
pqI mihMdr 'guËfry` qy nhIN 'joVn` vwl vDyry iDafn
idMdy.
ÈmÈyr
isMG df dUjf puwqr mihMdr vI AuQy dy mfhOl qoN bc
nhIN sikaf. Auh pihlf qF Dfrimk afÈy nfl gurduafry
jFdf pr iPr Auh AuQy dy pRDfn nfl iml ky ibjns krn dy
ierfdy nfl jfx lwg pYNdf hY jo ÈmÈyr isMG qoN
iblkuwl brdfÈq nhIN huMdf ikAuNik Aus ny Éud keI
vfr puwqr jOb Cwz ky ibjns krn dI slfh idwqI
pr Aus dy puwqr ny kdy vI Aus dI slfh vl gOr nf kIqI
pr hux gurduafry dy pRDfn dy kihx qy jldI iqafr ho
igaf. ies qrHF dovyN puwqrF aqy hF dI vwD rhI
qrwkI
dyK ky jsbIr kOr vDyry KuÈ huMdI. mnijMdr qy sYNzI
dy puwqr golzI dy jnm idn Auqy irÈqydfrF nfloN vDyry
iekwT ibjnsmYnF df hI sI. ÈmÈyr isMG pfrtI
ivc ievyN mihsUs hoieaf ijvyN Auh BfeIcfrk iekwT ivc
nhIN iksy ibjns Èoa `c bYTf hovy. ibjns ivc dovyN
puwqrF dy pYr jMm jfx kfrn lok ÈmÈyr isMG qy
jsbIr kOr vDfeI idMdy hoey afKdy hn: ''BfgF
vflf hY ieh twbr[[[. prMqU ÈmÈyr isMG
jfpdf hY kI kihxy twbr dy ! sfry jIa afps ivc
bypCfx hoey pey aF. pr nfl hI Aus jymË dI gwl
Xfd afeI.
''sYm
! awj lokIN quhfzI pCfx qF hI kbUldy hn jy Èuhrq dy
nfl quhfzy kol Zyr sfry zflr vI hox[[[zflrF ibnF
lokIN qF kI, Gr dy bMdy quhf iksy igxqI `c nhIN
rwKdy.
jUlI dI iÈkfieq hY ik qflIm ny akl iks kMm dI ?
Gr cIjF pfsoN swKxf[[[nf mn BfAuNdIaF zrYsF nf koeI
PMn.
AuWqr ivc jymË afKdf hY :
''ijMnIaF mrËI zrYsF lY lf ijMnIaF mrËI cIËF
kwTIaF kr lY, qyrI iqRpqI nhIN hoxI ikAuNik qUM
aMdroN KflI aYN, KoKlI aYN[[[.
ies
qrHF vwD qoN vwD pYsy kmfAux dI lflsf ivc bMdf
afpixaF dy nfl do bol sFJy krn leI vI qrs jFdf hY.
ieho lflsf keI vfr mnuwK anYiqk kMm krn leI
mjbUr kr idMdI hY. mnuwK Aus dyÈ dy hfx df hox leI
hr qrIky nfl pYsy kmfAux df Xqn krdf hY. Auh afpxy
guafc rhy irÈiqaF vwl koeI iDafn nhIN idMdf. Aus df
kyvl iPr iek hI mksd bx jFdf hY kyvl vwD qoN vwD pYsy
kmfAuxf. khfxI ivc jdoN ÈmÈyr isMG dy dosq hrdyv
lon dI ËrUrq pYNdI hY qF Auh ÈmÈyr isMG
Aus dy h puwqr rfhIN srkfr qoN lon lYx
dI mMg krdf hY. ÈmÈyr isMG dy Ëordfr isÌfrÈ krn
qy vI Aus dy h puwqr Aus dy bolF df mfx nhIN
rwKdy ijs df pqf ÈmÈyr isMG afpxy dosq qoN
kuJ idnF bfad lwgdf hY. hrdyv df Pon afieaf, ''ÈmÈyr
isaF ! guwsf nf krIN BfeI, qyry h-puwq qF lokF
dI burI qrHF iCwl lfhuMdy hn. mY kihx lwgy aMkl
jI ! qusIN sfzy afpxy bMdy aF. quhfQoN asIN kfgËF-pwqrF
dy aqy Auprly Krcy nhIN lvFgy, bws PIs hI cfrj krFgy
kro eyQy dsKq. mYN puwiCaf, ''ikMnI PIs ?
aKy ds prsYNt mY iek cVHy iek AuWqry. mYN ikhf
Auey Blymfxso ! do hËfr mYN quhf dyvF, Pyr
bYNk dy nOrml ryt nfloN dUxf ivafË BrF. mY
nhIN cfhIdf quhfzf ieh lon.
ies
qrHF vwD pYsy kmfAux dI lflsf afpxy bygfny ivc Ìrk
nhIN rwKdI.
ieQy
asIN ieh vyKdy hF ik ÈmÈyr isMG dy h-puwq
afpxy ipAu dy dosq hrdyv nfl vI Auho ivhfr krdy hn
ijho ijhf Auh horF lokF nfl krdy hn. pr iPr vI
ivdyÈF ivc Bfrq nfloN Gwt hI irÈvq KorI ijhI burfeI
nËr afAuNdI hY agr afAuNdI hY qF Auh afpxy prfieaF
ivc koeI Ìrk nhIN dyKdI. prMqU ÈmÈyr isMG afpxy
h-puwq dy ibjns Auqy lfhnqF pfAuNdf hY. dUjy
pfsy jdoN mihMdr dy ibjns dI GwplybfËI dI Ébr AuWzI
qF Auh iPr pryÈfn ho igaf iPr Aus dI soc ivc ipClI
vfr df ieMzIaf df gyVf GuMm igaf sI lokF dy khy Èbd,
''ÈmÈyr isaF ! qUM cMgy vyly inkl igaf. eyQy qF hr
pfsy hI eynf inGfr[[[.
khfxI
dIaF ienHF lfeInF qoN ieh qwQ Aujfgr huMdf hY ik
BfvyN prvfsI lok aijhIaF burfeIaF svIkfr nhIN
krdy. Auh aijhf vrqfrf rokx leI Xqn vI krdy hn pr jy
mnuwK df mksd kyvl pYsf kmfAuxf hI hovy qF iPr aijhy
mnuwK dUijaF vwloN idwqI geI QoVHI mwdd dy aihsfn
vjoN AunHF dy hryk kMm ivc AunHF dI shfieqf krn dI
koiÈÈ krdy hn. ijvyN ibjns dy Gwply ivc ÈmÈyr
isMG suihMdr pRDfn jI df sfQ dyx qoN rokdf hY
qF suihMdr afKdf hY :
''mYN jy kfmXfb hoieaf hF qF isrÌ ies krky ik pRDfn
hurIN myry nfl sn. qy hux jd AunHF qy BfrI bxI ey qF
qusIN mY, AunHF Cwzx leI kih rhy E. ieh
koeI bMidaF df kMm aY ?
ienHF
lfeInF qoN lwgdf hY ik Èfied iensfnIaq ivc ajy vI
inGfr nhIN afieaf. iesy gwl df dUjf sbUq ilvr zonyt
krn vfly qoN imldf hY. ÈmÈyr isMG Aus zonr qy afpxy
afp dI qulnf krdf hoieaf socdf hY :
''Auh jo koeI vI sI myry vrgf nhIN sI twbr df lyKf
idMidaF hI sfrf jIvn guaf ilaY.[[[zonr bfkI aMgF nfl
hor bMidaF vI nvIN iËMdgI iml geI hovygI Auh
afpxf jnm sÌl kr igaY.
pr dUjy hI pl iPr suihMdr dy isMG swjx qoN bfad boly
gey Èbd Aus dy kMnF ivc gUMjdy hn.
''ieh jnm Ausy df sÌl hoxY jo afpxy Drm `c pwky aY.
iekwlqf
df aihsfs mnuwK aMdr hI aMdr ilqfVdf rihMdf hY
iesy kfrn mnuwK afpxy aMdr qy Gr ivc psry qxfa qoN
mukq hox leI iensfn boql cuwk lYNdf hY, zfktrF dy
mnfhI krn qy vI aml nhIN huMdf. ienHF hflqF kfrn hI
khfxI dy pfqr ÈmÈyr dI aijhI siQqI bxdI hY. pflI qy
suihMdr qy AunHF dI DI dy dUjy Gr ivc cly jfx nfl
ÈmÈyr isMG df idl hor vI iqVk jFdf hY qy Auh afKdf
hY :
''duwK GrF ivclI dUrI df nhIN, idlF ivclI dUrI df hY.
prMqU
jymË dy hONslf dyx qy ik Auh iekwlf ikvyN hY Aus dI
pqnI jsbIr qF hY. iekwlqf df duwK qF Auh Aus (jymË)
puwC ky dyKy. dUjy pfsy mnijMdr qy sYNzI ivc
axbx ho jFdI hY Auh dovyN iek dUjy Auqy byvÌfeI df
doÈ lgf rhy hn. JgVf hox qoN bfad sYNzI mfipaF kol
clI jFdI hY. Èfied ies tuwt-Bwj df kfrn vI roË dI
Bwj dOV hY jo iensfn cMgI jIvn dI afÈf nfl krdf hY
pr huMdf hY Ault. jdoN ÈmÈyr dyKdf hY ik sfry bMdy
sYNzI qy mnijMdr dI sulfh krvfAux dI bjfey kuJ hor hI
gwlF kr rhy hn qF ÈmÈyr isMG KfmoÈ ho ky bYTf
rihMdf hY. ÈmÈyr isMG dy gwl krn qy pRDfn afKdf hY
:
''bfpU
jI ! qusIN kfhly nf pvo. ho lYx idAu Auh ajy
hor hlkI. Aus mnijMdr horF ny qF nhIN sI ikhf
peI Gr Cwz ky jfh. ijvyN geI aYN, AuvyN hI af jfvy.
ieh qIvIN jfq ijMnF Qwly lf ky rwKo AunHI hI
sUq rihMdI ey.
pRDfn
dIaF ienHF gwlF qoN pqf lwgdf hY ik BfvyN prvfsI lokF
ny ivdyÈ dIaF ikMnIaF hI afdqF iKVy mwQy
pRvfn kIqf hY prMqU aOrq nIvIN rwKx dI soc ivc
AunHF ny bdlfv nhIN ilaFdf. prMqU iPr vI ÈmÈyr isMG
ies h-puwqr dy iqVkdy irÈqy df pRBfv
AunHF dy puwqr golzI qy pYNdf idKfeI idMdf hY. Aus dI
ies soc kwtidaF pRDfn ny ikhf :
''bfpU jI ! golzI dI AudfsI df ielfË bVf sOKy. qusIN
bysmYNt Cwzo qy ieQy af jfE. nfly puwq dy aflIÈfn Gr
df suwK mfxo qy nfly poqy sFBo.
pRDfn
dI ies gwl df guwsf ÈmÈyr isMG afieaf ik Auh
kOx huMdf hY AunHF dy Gr ivc AunHF mwqF dyx
vflf. pr Aus dy puwqF leI qF pRDfn dI hr gwl iKVy
mwQy pRvfn sI. pRDfn dy ienHF vfkF qoN pqf lwgdf hY
ik BfvyN lok ikMny vI DrmI-krmI ikAuN nf hox prMqU
AunHF vloN vI BOiqk suwKF vDyry qrjIh idwqI
geI hY bjfie afqmf dI sMquÈtI dy. smfj ivc mnuwK
dyÈ qF bdl skdf hY pr afpxy mn ivclI gMdgI
bdlxf keI prvfsIaF dy vws qoN ajy vI bfhr hY. ieh
sbUq sf hor vI keI khfxIaF qoN imldf hY.
jsbIr
kOr df golzI leI ieh afKxf mUl nfloN ivafË vwD
ipafrf huMdf ey ? jsbIr kOr dI BfrqI soc
Aujfgr krdf hY qy iPr Auh afdrÈvfdI dfdI vflI gwl 'sfzy
huMidaF sfzf inÈfn rul jfey ?[[[qwqI vf nf lwgx
idaFgy.` ivcfr ky Gr qy golzI dohF dI dyK-ryK ivc
ivasq ho jFdI hY. Auh ÈmÈyr isMG afpxy puwqr
mnijMdr dy Gr mUv krn leI afKdI hY qF jo Auh shI ZMg
nfl golzI dI dyK-ryK kr sky nfl hI Auh afpxy puwqr dI
ieh skIm isry cfVHnf cfhuMdI hY ik mnijMdr
cfhuMdf hY ik afpF golzI ieMnF ipafr krIey ik
Aus afpxI mF df cyqf hI Buwl jfey. pr ÈmÈyr
isMG afpxy puwqr qy pqnI dI ieh nIqI TIk nhIN
lwgdI Auh sYNzI dy mfipaF nfl bYT ky gwl krnI shI kdm
mMndf hY. pr pirvfr dy sfry jIaF ny Aus dI gwl axsuxI
kr idwqI. ÈmÈyr isMG mihsUs krdf hY ik As dI pqnI
vI afpxy puwqrF qy hF dI syvf ivc ieMnI ruJ geI
hY ik Auh Aus vwl koeI iDafn nhIN idMdI qF Auh afpxI
pqnI qy vr ipaf :
''hor
ikMnf ku lyKf lYxY sfQoN ienHF hF-puwqF ny.
alihdf ho ky vI KihVf nhIN Cwzdy.
iekwlqf
dy ies qxfa ivc ÈmÈyr isMG mihsUs huMdf hY
ijvyN Auh suwK dI qlfÈ ivc smyN qoN Twigaf igaf hovy.
pr iPr socdf hY smyN koloN nhIN, iksy ibgfny qoN nhIN,
Kfs afpixaF koloN hI Twigaf igaf sI[[[ijnHF dI Kfqr
swq smuMdr pfr af ky aiq aOKy, krVy qy duKdfeI vkqF
nfl igafrF sfl jUJdf irhf. Gor inrfÈqf `c zuwibaf vI
Auh afpxy afp hONslf idMdf irhf sI, 'mnF !
qkVf ho. iek nf iek idn smF ËrUr bdlygf. jsbIr,
suihMdr qy mnijMdr qyry kol, qyry nfl hoxgy. hfloN
byhfl hoey ny vI Aus ny BivwK df, BivwK dy supinaF df
pwlf nhIN sI Cwizaf[[[qy hux cknfcUr hoey AunHF
supinaF dIaF kMkrF nfl Aus dI hoNd df potf-potf
ËÉmI hoieaf ipaf sI.
khfxI
qoN ieh qwQ sfÌ Aujfgr huMdf hY ik jdoN iekwlqf df
qxfa mnuwK cfry pfisAuN Gyr lYNdf hY qF Auh
afpxy agly ipCly idnF df ihsfb ikqfb lgfAux lwgdf hY.
supinaF pUrf nf huMdf vyK Auh ipCly aqIq ivc
phuMc jFdf hY qy afpxy ienHF sMGrÈF df lyKf-joKf Auh
supinaF ivcoN qlfÈdf hY. iek hor Jtkf ÈmÈyr
AudoN lwgdf hY jdoN vwKrIaF gwlF krn vflf Aus df dosq
jymË afpxI sMsQf dI nvIN brFc KolHx leI hYlIPYks clf
igaf.
hYlIPYks
jfx qoN pihlF hI jUlI qy jymË alwg ho cuwky sn pr
AunHF ny afpsI bol cfl bMd nhIN sI kIqI. ies qrHF
jUlI vI jymË qoN ibnF iekwlI rih geI qy ÈmÈyr isMG
vI jsbIr dy afpxy puwqr dy Gr cly jfx qoN mgroN
iekwlf ho igaf. dovF ny afpxI ies iekwlqf Brn
leI iek dUjy nfl smF ibqfieaf. iesy smyN mnijMdr ny
pfrlImYNt dI cox lVx df aYlfn kr idwqf. keI vwzy-vwzy
ibjnsmYnF df hwQ mnijMdr dI ipwT qy sI. pr ivroDI DVy
sYNzI qy mnijMdr dy irÈqy ivc afeI drfr lY ky
gwlF krn lwgy ijvyN aksr rfjnIqI ivc huMdf hY, pr
mnijMdr dy smrwQkF ny Aus pUrf sihXog idwqf.
jsbIr
kOr afpxy puwqrF dI idno-idn vwDdI kfmXfbI vyK ky bVI
KuÈ huMdI. Auh ÈmÈyr isMG vI afKdI ik Auh
vI iek idn afpxy puwqr dI kfmXfbI qy vwDdy hoey js
Gr af ky vyK jfvy prMqU ÈmÈyr isMG sfÌ
ienkfr kr idMdf hY.
jUlI qy ÈmÈyr dy vwDdy hoey myl ny ÈmÈyr isMG dI
iekwlqf Br idwqf.
ÈmÈyr
isMG ny Èrfb pIxI bMd kr idwqI. iPr iek idn ÈmÈyr
isMG dy puwCx qy ik Aus dI jymË nfl ikAuN nf inBI ?
ies dy AuWqr ivc julI ny dwisaf ik jymË dy iÌlfsÌr
suBfa ny Aus aiBmfnI bxf idwqf ijs kfrn Auh
afpxy ivcfrF nfl dUijaF qy BfrU ho jFdf hY. ieho kfrn
sI ik Auh jymË qoN alwg ho geI.
ÈmÈyr
isMG julI dy sfQ iekwlqf Brn leI mfxdf-mfxdf
Aus afpxy Gr qy idl dohF ivc vsf lYNdf hY. pr
Aus dI pqnI jdoN ieh dyKdI hY qF Aus duwK
huMdf hY. Auh afKdI hY :
''buwDI BirÈt ho geI quhfzI[[[. mYN ajy jINdI hF, mr
nhIN geI.
jvfb ivc ÈmÈyr isMG afKdf hY :
''jINdI qUM myry leI nhIN, puwqF leI aF.
asIN
vyKdy hF ik jdoN aOrq afpdy pqnI dy irÈqy
Buwl ky aOlfd vwl Aulfr ho jFdI hY qF pqI
jfpdf hY ik Èfied Aus dI pqnI ny Aus axgOilaF
kr idwqf hY. pr ieh swc nhIN, pqnI afpxy sfry
irÈiqaF nfl iensfÌ krdI hY. Auh afpxy hr irÈqy
sMBfl ky rwKxf cfhuMdI hY. jsbIr kOr vI ieho
krdI hY. ies df pRmfx hY ik afpxy puwqr kol mUv krn
qoN bfad vI Aus df ÈmÈyr isMG bfr-bfr dyKx
afAuxf qy afpxI ishq df iDafn rwKx leI afKxf. dUjy
pfsy ieh vI swc hY ik afdmI BfvyN pirvfr dy
sfry irÈqy axgOilaF kr dyx pr pqnI qoN aijhf nhIN
huMdf. ieh mslf kyvl prvfsIaF dy dUsry dyÈ ivc rih
ky hI nhIN blik BfrqIaF df afpxy dyÈ ivc rih ky vI
hY. ÈmÈyr isMG jdoN afpxy afp afpxI pqnI qoN
axgOilaF dyKdf hY qF Auh julI vwl afkriÈq ho jFdf hY.
ies gwl df sbUq ÈmÈyr isMG dIaF ienHF lfeInF qoN
lwgdf hY. Auh jgbIr kor afKdf hY :
''kI
Kwitaf kI kmfieaf, ieh gwlF qyrI smJ `c afAux vflIaF
nhIN. jy qUM aqy qyry puwqr ivcfr krn afly huMdy qF
twbr KuÈkIaF dI mfr nf pYNdI[[[twbr df ieh
hÈr nf huMdf.
iËMdgI
Br kmfey hMZfey isdk qy svYmfx df pqnI dIaF nËrF ivc
dfgI ho jfxf Èfied khfxI dy nfiek ÈmÈyr isMG dy
leI asih sI pr nfl hI dUjy pfsy ijs dy kfrn (julI)
ieh sB hoieaf, ijs df shfrf Auh iekwlqf ivc smJx lwgf
sI Auh vI Aus Cwz ky CuwtIaF ivc clI geI qy
iPr Auh iekwlf rih igaf. hux iPr Aus df shfrf Èrfb
bxdI hY pr Èrfb iËafdf pIx kfrn Auh bImfr ho igaf
qy hspqfl ivcoN afeI Aus dI irport qoN pqf lwgdf hY
ik Aus df ilvr jvfb dy igaf hY prMqU pqf krn afey
afpxy nfl jfx leI afKdy hn prMqU Aus df jvfb ajy vI
nFh ivc huMdf hY. kyvl jsbIr kOr vfps Byjx leI
Auh ËrUr puwqrF afKdf hY. julI vI roË Aus df
Pon qy hfl-cfl puwCdI hY.
puwqrF
vwloN afpxy Gr lY jfx df mMqv vI Aus afpxI
h pflI dy Pon qoN smJ afAuNdf hY. Aus df puwqr
mnijMdr df aYm[sI[ bxnf sfrI BfrqI kimAUintI vfsqy
mfx dI gwl sI. ÈmÈyr isMG df afpxy puwqr dy Gr ivc
rihxf Aus dI pujIÈn hor vI strONg krygf. lokF
ivc kihx hovygf ik Auh PYimlI vYlXUË df
muwdeI hY. mfipaF dI syvf krdf, puwq dI sFB-sMBfl kr
irhf hY ibnf pqnI dy. sYNzI nfl ivgfV df kfrn vI iehI
bx jfeygf ik sYNzI PYimlI vYlXUË nkfrdI sI
iesy leI aijhf hoieaf. awj iensfnIaq ies hwd qwk Kqm
ho geI hY ik mnuwK afpxIaF iËMmyvfrIaF kyvl
afpxI kfmXfbI dI pOVI bxf ky pUrIaF krnf cfhuMdf hY.
dUjy
pfsy ÈmÈyr dI pqnI pihlF qF ÈmÈyr qy julI dy
sbMDF lY ky lokF ivc ho rhI crcf bfry ivs
GoldI rhI qy iPr ÈmÈyr isMG puwqrF df sfQ nf
dyx leI qfhny-imhxy dyx lwgI. kihx df Bfv ik hryk gwl
df doÈI ÈmÈyr isMG hI Tihrfieaf igaf.
CuwtIaF
bIqf ky afAux qoN bfad iPr julI ÈmÈyr isMG df iDafn
rwKx lwg peI prMqU iPr acfnk cYlIPYks qoN julI dI
icwTI afeI ijs ivc Aus ny iliKaf ik jymË df iksy
mnorogI muMzy ny kql kr idwqf pr jymË dy hmfieqI Aus
dy kql sMsQf dy kfrkuMnF dI sfiËÈ smJdy hn.
AunHF anusfr jymË sMsQf qy ies pRkfr Cf igaf ik
kfrkuMn afpxy afp mhwqvhIx smJx lwg pey. BfvyN
jymË sB afpxy kMtrol ivc krn df afdI sI,
dUijaF dI kfblIaq ieMnI aihmIaq nhIN sI dyNdf
pr iPr vI Aus dI jfn lYx df hwk iksy nhIN sI.
jymË mrdy dm qwk julI Xfd krdf irhf pr julI
Aus Buwl cuwkI sI. pr Aus dI mOq ny Aus dIaF
XfdF muV qfËf kr idwqf qy Auh iPr jymË nfl
bIqfey idnF df lyKf-joKf krn lwg peI. jymË ijAuNdy
jIa hI nhIN mr ky vI lokF dy kMm afieaY ikAuNik Auh
mrdf hoieaf afpxy aMg vI dfn kr igaf hY. ies qrHF ieh
khfxI mnuwK dI iekwlqf qoN hoey sfry kfry df ibafn
krdI hY.
khfxI-sMgRih
ivclI khfxI 'pfxI` iek aijhI rUVHIvfdI aOrq dI khfxI
hY jo kdy-kdy prvfs dy siBafcfr nfl afpxy afp
mylx dI koiÈÈ krdI hY qy kdy-kdy afpxI BfrqI soc dy
pRBfv hyTF af jFdI hY. suKjIq iek BfrqI lVkI hY ijs
df ivafh kYnyzf ivc kfÌI lMmy arsy qoN rihMdy prvfsI
pirvfr ivc ho jFdf hY. suKjIq df pqI bldyv afpxy
mfipaF vrgf huMdf hoieaf vI AunHF nfloN iBMn sI. Aus
dI rUh `c moh dI mihk sI pr Aus dy mF bfp pUry
aMgryË sn. Auh nf qF inafixaF dy kMmF ivc dÉl-aMdfËI
krdy qy nf hI cfhuMdy ik koeI AunHF dy kMmF ivc dÉl-aMdfËI
kry. Auh pUrI qrHF afËfd rihxf cfhuMdy sn pr suKjIq
jo BfrqI pirvfr nfl sbMD rwKdI hY. pMjfb ivc Aus df
sfrf pirvfr iml ky rihMdf hY. mF-bfp, cfcf-cfcI aqy
AunHF dy bwcy. suKjIq afpxy BfrqI pirvfr dI qulnf
bldyv dy pirvfr nfl krn lwg pYNdI. afpxy sFJy pirvfr
vwloN imly gUVHy ipafr cyqy kridaF Aus df mn
keI vfr Br afAuNdf hY.
pfxI
khfxI ivc keI qwQ aijhy Aujfgr huMdy hn ijwQy nfiekf
bfr-bfr socdI hoeI kdy pMjfb aqy kdy ivdyÈ ivc guafc
jFdI hY. suKjIq kOr df puwqr rfjU aqy h ÈYrn
jdoN Aus Gr ivc sivimMg pUl bxvf dyx dI gwl krdy hn
qF Aus AunHF Auqy bhuq guwsf afAuNdf hY. guwsy
df iek kfrn ieh vI hY ik rfjU afpxI mF afpxI
ieMzIaf vflI ËmIn syl krn leI afKdf hY qF ik afsfnI
nfl swT hËfr zflr df sivimMg pUl kYnyzf ivc bxfieaf
jf sky. pr ieh suxidaF hI suKjIq ievyN lwgdf
hY ijvyN Aus df puwq Aus dIaF jVHF nfl juVI hoeI
imwtI Kurc ky iksy gfrbyË dy toey ivc suwtxI
cfh irhf hovy.[[[Auh socdI hY ik bwicaF kyvl
afpxy mqlb hI idsdy hn[[[agly dI BfvyN hoNd hI jFdI
lwgy. ies qrHF suKjIq afpxI hoNd dI pCfx ieMzIaf ivc
peI ËmIn smJdI hY. dUjf Aus lwgdf hY
ik ieh sfrI gwl Aus df puwqr Éud nhIN blik Aus dI
h ÈYrn Aus isKf rhI hovy ijvyN :
''mY
lf ky gwl kIqI ey[[[ikMnI ÈYqfn hY[[[nf ieh ies Gr `c
afAuNdI nf sivimMg pUl df isafpf KVHf huMdf. pqf nhIN
kdoN dI rfjU pwtI pVHf rhI ey. Auho ijhf imwtI
df mfDo Auh. aKy, mfm quhfzI ËmIn vyc[[[ikwQy
myry bfp dI zwkry vrgI ËmIn[[[ikwQy myry qy jfn dyx
vfly
myry cfcf jI qy ikwQy afpxy hI srUr `c afkVI hoeI
dUijaF `c nf iBwjx vflI ÈYrn[[[.
suKjIq
goiraF vwloN lgfey gey ielËfm ik prvfsI BfrqI pwCmI
klcr ivc iBwjdy nhIN pr mUl vfsI ikMnI ku idlcspI
lYNdy hn BfrqI klcr ivc. Auh pMjfbI dy ikMny lÌË
ÈYrn isKf-isKf ky Qwk geI sI. pr swq sflF ivc
ÈYrn ny kyvl AuhI awKr iswKy ijhVy kMm dy sI. suKjIq
aijhIaF gwlF afpxy afp nfl hI krdI hY jo Aus dI
rUVHIvfd hox df pRgtfvf krdIaF hn.
nfiekf
pwCm dy Kfx-pIx dy ZMg vI nkfrdI hY. Aus dy mn
ivc iKafl afAuNdf hY ik jy ies vkq Auh h sws
rwl ky srHoN, pflk qy brOklI iCwl cIr ky sfg
bxf rhIaF huMdIaF[[[qy nfl-nfl bIqy hÌqy dIaF jmHF
hoeIaF gwlF vI sFJIaF kr rhIaF huMdIaF. pr hOkf
BridaF Auh buVbuVfeI, 'pr ikwQy[[[nf Kfx pIx dI sFJ
qy nf bolI dI.
ies
qrHF ies khfxI dIaF ieh sqrF ieh qwQ Aujfgr krdIaF hn
ik suKjIq BfvyN hux prvfsI sI pr Aus dI soc BfrqIaF
vflI hI sI. Auh ijs qrHF afpxy Gr df mfhOl dyKdI sI,
afpxI cfcI aqy afpxI mF iekwTy iml ky kMm
kridaF qy duwK-suwK sFJf kridaF dyK ky afeI sI,
ieQy Aus aijhf kuJ vI nËr nhIN afAuNdf jo Aus
dI soc bdl skdf. ies qrHF ieh Èfied Aus dy
supny sn jo ik Auh BfrqI pirvfr ivc ivafhux qy soc ky
afeI sI pr Auh ieh Buwl geI ik ieh pMjfb nhIN kYnyzf
hY ijwQy lokF df sB kuJ alwg-alwg hY. Auh BfvyN Kfx
dI sFJ hovy aqy BfvyN hor iksy cIË dI sFJ hovy. rfjU
vloN afKI geI ieMzIaf dI ËmIn syl krn dI gwl suKjIq
kOr dy idlo idmfg Auqy asr krdI hY ik Auh ies sB df
guwsf afpxI h ÈYrn qy kwZdI hY. ÈYrn jdoN
kwpVy rwsI qy pfAux afAuNdI hY qF suKjIq kOr dIaF
awKF sfhmxy Aus df hor hI aks AuBrdf hY ijvyN :''vwzy-vwzy
jbfiVHaF qy lMbUqrI grdn vflI mÈIn AunHF dy bYkXfrz
puwt rhI hovy[[[ijvyN bx rhy sivimMg pUl dIaF
nIhF hyT Aus dy purKF dI ËmIn dwbI jf rhI hovy[[[ijvyN
AuQy dIaF motrF df pfxI sUq ky sivimMg pUl dy iZwz
ivc pfieaf jf irhf hovy.
Aus
dI soc iPr pMjfb ivc GuMmdI hY. Aus Xfd
afAuNdf hY ik itXUbvYWl lgvfAux qy trYktr KrIdx vfly
Auh ipMz `coN pihly iksfn sn. suKjIq kOr df bfpU
inÈfn isMG isMGfpur kMm krdf hY qF ik Auh afpxy
bwicaF dIaF ËrUrqF pUrIaF kr sky aqy afpxI DI df
ivafh kr sky. Aus dI mF DMn kOr ny vI awDI Aumr Aus
dy bfp qoN ibnF ibqfeI pr Aus mfx sI ik Aus df
dyvr qy drfxI Aus df bVf mfx krdy sn. ieho sfrIaF
socF suKjIq ivdyÈF ivc pryÈfn krdIaF.
iek
pfsy suKjIq rUVHIvfdI socF dI mflk hY. dUjy pfsy Aus
df pqI bldyv BfvyN afpxy mfipaF vrgf sI pr alwg sI.
Auh ÈYrn kihMdf ik PuwlF ivc bih ky bMdy
PuwlF vFg hI iKVy hoey hoxf cfhIdf hY, aYvyN
CotIaF gwlF Auqy Audfs nhIN hoxf cfhIdf. jdoN suKjIq
afpxy puwqr dI PrmfieÈ afpxy pqI dwsdI hY qF
bldyv Aus dI gwl vwl iDafn nf idMdf hoieaf Aus
bwicaF dy nfl bIc qy cwlx leI afKdf hY. suKjIq dI soc
iPr Bfrq ivc guafc jFdI hY jdoN Auh afpxI mF dy bImfr
hox qy AuQy geI sI pr Aus dI mF kYNsr dI mrIË hox
kfrn nhIN bcI. kuJ idn AuQy rih ky jdoN Auh afeI qF
ipwCoN inÈfn isMG vI afpxI pqnI df Êm idl Auqy lgf
bYTf qy dunIaF Cwz igaf. suKjIq dy AuQy afAux qy Aus
dy cfcy ny dwisaf ik, ''Auh hux sÌYidaF vfly rfh qoN
lY ky jMizaF dy nfl-nfl lfByikaF dy bMinaF qwk igafrF
GumfvF dI mflk ey[[[.
suKjIq
dI soc df muV-muV ky pMjfb guafc jfxf qy iPr vfps
prqx qy ÈYrn ies gwl df ksUrvfr TihrfAuxf ik
Aus dy afKy lwg ky Aus dy puwqr ny ËmIn syl krn dI
gwl afKI Aus pRyÈfn krdI hY. suKjIq
ieh vI guwsf sI ik jy Auh afpxI h ÈYrn
iksy irÈqydfr dy kol cwlx leI afKdI hY qF Auh sfÌ
nFh kr idMdI hY prMqU Aus dI ies gwl df jvfb ÈYrn ny
idMidaF afiKaf sI :
''mfm
! quhfzIaF irÈqydfr aOrqF afpxIaF pMjfbI gwlF ivc
aYnIaF msq ho jFdIaF ny ik AunHF surq hI nhIN
rihMdI ik mYN vI AunHF dy kol bYTIaF[[[.
prvfsI
pMjfbI khfxI ivc ies qwQ dy pRBfv vI dyKy jFdy hn ik
afpxI aOlfd dI bÊfvq vfsqy vDyry krky mfpy hI
iËMmyvfr hn. suKjIq kOr dy mn dy aMdr muV-muV ieho
gwlF GuMm jFdIaF, ''cMdiraF. qY eyny cfvF nfl
pfilaf, pVHfieaf[[[aYh qUM kI kIqf, myrIaF rIJF hI
kucl suwtIaF[[[mYN qY prI vrgI qy GrylU ijhI
pMjfbx kuVI lwB ky dyxI sI.
iesy
kfrn Auh rfjU nfl keI idn gwl nf krdI ikAuN jo rfjU
afpxI jmfqx nfl ivafh krvfAuxf cfhuMdf sI pr rfjU dy
mnfAux qy Aus ny sfrf hrK Cwz idwqf qy socx lwgI 'ikMny
ku ny, msF ieko iek qF hY[[[jy AuWcf nIvF bolI qF kI
pqY, mUMh Pyr ky ikDr qur jfey.`
suKjIq
kOr dUjf ieh duwK afAuNdf hY ik jdoN afpxy hI
irÈqydfrF qoN ieh brdfÈq nhIN huMdf ik koeI AuQy dI
jMmpl kuVI nfl ivafh krvfey, Auh ies qrHF keI gwlF
bxfAux lwgdy hn. prvfsIaF dI ieh soc dyÈ bdlx dy nfl
vI nhIN bdlI. prMqU suKjIq dI soc ieQy vI prvfs dI
soc dy hfx dI hox df Xqn krdI hY. ies qwQ df sbUq
AudoN imldf hY jdoN bldyv dy cfcy df puwqr hrdyv
kihMdf hY, ''sfzy Brf BrjfeI ny ieh kI cwj Goilaf[[[ieMzIan
kuVIaF df ikqy kfl pY igaf sI. suKjIq df idl
kIqf Auh Aus sfhmxy Klo ky puwCy, ''Bf jI !
quhf Auh idn Buwl gey jdoN quhfzI pMjfbx
h qhfzy sfry twbr nfl inwq kuwqy KfxI kiraf
krdI sI qy qusIN sf roË Pon krdy huMdy sI[[[aKy
asIN qF pMjfb df awzf gwzf vI guaf afey hF[[[hux eyQy
sfzI mwdd kro. ieh isrÌ mYN qy bldyv hurIN hI jfxdy
aF ik ikvyN asIN quhf qy quhfzIaF dohF DIaF
kMm ky luafieaf sI[[[iPr iek bysmMt lwB ky
quhf AuQy mUv krvfieaf[[[qy awj qusIN[[[.
ies
gwl dy nfl hI Aus ny afpxy afp kosxf ÈurU kr
idwqf ik ikMnf cMgf huMdf jy Aus ny bldyv dI gwl mMn
leI huMdI bldyv ny qF bQyrf ikhf ik :''suwKI ! Cwz
prHF pfrtI [[[lokIN sfzf hI aMn pfVngy sfzI hI
Èrfb zkfrngy qy iPr sfzI hI imwtI puwtxgy.
prMqU
dUjy hI pl iPr Aus dI soc df ÈYrn dy ivruwD nkfrfqmk
rvweIaf apxfAuNdI hY. lokF dy vqIry dIaF iCwlqrF
mihsUs krdI Auh ikMnf hI icr ipwCoN pIV pIV
huMdI rhI[[[. ''pr iPr Aus mihsUs hoieaf ik
ieh iCwlqrF qF aYvy hI sn asl iCwlqrF qF Aus dy afpxy
mnF aMdr jmHF hoeIaF peIaF sn[[[tuwt gey supinaF dIaF
iCwlqrF[[[qy Auh ijvyN afpxy afp puwCx lwgI sI,
'ikho ijhf ivafh sI ieh ? nf mfeIaF lwgf, nf GoVIaF
gfeIaF, nf pfxI vfiraf[[[.
khfxI
dIaF ienHF lfeInF qoN ieh vI gwl sfhmxy afAuNdI hY ik
suKjIq afpxy supinaF dy tuwtx df zr pihlF ieho
supny Aus dy afpxy afp leI tuwtdy hn jdoN Aus dy sws
qy shurf Aus dy ivc rucI nhIN ivKfAuNdy. suKjIq jdoN
afpxy leI jo afpxy shuiraF qoN cfhuMdI hY Auh nhIN
imldf qy Éud afpxI h Auh dyxf cfhuMdI
hY.
ieQy
hflfq iek dUjy dy Ault hn. ieh mslf pwCmI prvfsI qy
BfrqI soc dy tkrfAu df hY.
suKjIq
dy Ault bldyv pUrI qrHF pwCmI soc dy anukUl Zilaf
hoieaf hY. Èfied ies df kfrn ieh hY ik suKjIq ny
dohrf klcr dyiKaf hY iesy leI Auh iek dUjy
pUrk rwK ky qolx lwg pYNdI hY pr bldyv ny kyvl pwCmI
klcr hI vyiKaf qy jIivaf hY iesy leI Auh bIc Auqy
phuMc ky pUrf afnMd lYNdf hY jd ik suKjIq afpxI iesy
soc ivc iGrI rihMdI hY. bldyv Aus smJfAuNdf
hoieaf afKdf hY :''dyK ! afpxy leI sivimMg pUl df
koeI mfanf nhIN pr inafixaF dI iËMdgI dI ieh iek
vwzI aYspIryÈn ey. jy mYQoN puwCyN qF ies ivc mfVf
vI kuJ nhIN. mYN Éud keI vfr sivimMg pul qy lyk `c
qYr ky dyiKaY bVf luqÌ afAuNdf ey[[[aYh sfhmxy dyK
lY, KuwlHy afsmfn Qwly, pfxI ivc lokIN ikwdF
ieMjuafie kr rhy af.
bldyv
dI JIl vwl GuMmI AuNgl dy nfl hI suKjIq kOr dI ingh
vI Aupr GuMm geI. dUr dumyl qwk psry asIm pfxI ivc
sÌr kr rhy Coty-vwzy jhfË pfxI cIridaF qy
kMkrF vFg AuCldIaF vMn-suvMnIaF botF, qYrdy Kyzdy qy
msqIaF mfrdy anykF lok iek mylf ijhf lwgf hoieaf sI.
afpxy aMdr skUn mihsUs kridaF Auh buVbuVfeI 'ieh rOxk
mylf pfxI df hI prqfp ey[[[pfxI lokF imlfAuNdf
ey, joVdf
ey[[[pfxI
afp vI qF ies smuMdr ijwzI JIl ivc iekwTy hoey ny.
kOx jfxdY ik ies pfxI dI iek-iek bUMd ikwQy-ikwQy
jnmI sI.` iesy qrHF df rhws Aus dI iËMdgI ivc
vfpiraf ikwQy jMmI plI qy ikwQy swq smuMdr pfr ies
DrqI df aMg af bxI sI.
pr
dUjy pfsy iPr BfrqI soc Aus qy dbfAu pfAuNdI hY qy
AuhI gwl Aus pryÈfn krdI hY ijvyN Aus dy bIjI
qy bfpU Aus kih rhy hox, suwKI ! qUM cMgI
inklI. puwqr dy ipwCy lg ky sfzf inÈfn hI imtf cwlI
eyN[[[? ieh sfrIaF gwlF Aus dIaF afpxI hI nfkfrfqmk
soc df pRgtfvf krdIaF hn. Auh afpxy pqI afKdI
hY ik :''TIk aY mYN mMndI hF peI sivimMg pUl cMgI
cIË ey pr h puwq afpxI kmfeI nfl bxf lYx.
donoN cMgIaF jObF qy hn. ÌjUl KrcI bMd krn[[[mYN
ËmIn ikAuN vycF ?[[[
eynf
icr ho igaY qusIN awj qwk myrI ËmIn vwl awK Br ky
nhIN dyiKaf[[[qy sfzy lfzly ny mUMh pfV ky eydF kih
idwqf ijvyN ËmIn nf hovy, PrYNcfeIjr qoN leI hoeI
koeI kOÌI-sOp hovy.
AuWqr ivc bldyv afKdf hY :
''suwKI ! mYN qyrI PIilMg smJdF. pr iek gwl ieh vI hY
ik qyrI ËmIn Enf icr syP ey ijMnf icr cfcf jI bYTy
ny[[[BuwpI kuJ hor qrHF df bMdf ey[[[cyqf nhIN, jdoN
Pon afieaf sI[[[aKy myry iek dosq iksy qrHF vI
kYnyzf lMGfAu. eyjMt nfl gwl krky mYN dwisaf peI vIh
hËfr zflr lwgU, ds hËfr pihlF[[[aKy icMqf nf kro[[[qusIN
dy idE[[[pYsy qF smJ lE myrI jyb `c pey af[[[mYN ikhf
jy qyrI jyb `c pey af qF Byj dy[[[bs iPr cuwp ho igaf.
bldyv
dI gwl sux ky suKjIq dI soc iPr pMjfb guafc geI jdoN
Auh sfry gey sn. ÈYrn ny afpxIaF iqwKIaF nËrF nfl
sws dI ËmIn iek isry qoN dUjy isry qIk dyiKaf
sI qy acMiBq ho ky bolI sI, ''iets nfeIs prOprtI.
ies qrHF bldyv dy khy anusfr afpxy ccyry Brf BuwpI dI
gwl qy ÈYrn dI gwl dI qulnf krdI hY.
''sfzy
eyQy smuMdr JIlF BfvyN nhIN hn pr DrqI hyT bVf pfxI
ey[[[qy ievyN hI[[[smJ lY peI sfzy pMjfbIaF dIaF rUhF
aMdr vI bVf pfxI ey.
suKjIq
dy ienHF bolF qoN Bfv sI ik BfvyN BuwpI myrf skf Brf
nhIN myry cfcy df puwqr hY pr iPr vI Auh sikaf nfloN
vwD mfx krdf hY. bldyv dI khI gwl suKjIq bldyv
dy afpdy KuÈk idmfg dI Aupj jfpI sI.
hr
mnuwK jdoN dUijaF qoN iËafdf afÈfvF rwKdf hY qF Auh
hmyÈf hI duwK Bogdf hY. ienHF afÈfvF qy iewCfvF
sihjy hI cldy rihx dyxf cfhIdf hY iksy
afpxy aDIn rwKx dI koiÈÈ hmyÈf mnuwK
pryÈfn krdI hY. ieh qwQ ies khfxI ivc vI Aujfgr
huMdf hY. ÈYrn dy nvIN-nvIN ivafh ky afAux qy suKjIq
Aus dI kIqI Gr dI sYitMg bVI psMd afeI pr Auh
socdI hY ik Èfied Aus dy duafrf kIqf igaf kMm ÈYrn
Aus dy hwQoN pkV ky Éud krygI ik ilafE mYN krdI aF
pr aijhf nhIN huMdf qF suKjIq guwsf afAuNdf hY,
suKjIq dy rsoeI ivc kMm krn qy jdoN ÈYrn afKdI hY ik
:
''mfm
vts ids[[[jOb qy jfx qoN pihlF qUM ieh iek hor jOb
afpxy gl pfeI ey ?
qF
suKjIq kOr smJdI hY ik Aus dI h ÈYrn cfhuMdI
hY ik Auh qy bldyv vI AunHF vFg kOPI ÈOp qoN nfÈqf
qy lMc bfhr ikqoN kr ilaf krn. Auh ÈYrn dI ies soc
vI nfkfrqmk pwK qoN socdI hY ik Èfied Auh
Kfxf bxfAuxf hI nhIN cfhuMdI. jd ik ÈYrn Aus
cOky cuwly qoN bfhr afAux leI kihMdI hY. ieh soc vI
Èfied pwCmI qy BfrqI soc df tkrfAu hI hY. rfjU dy
anusfr suKjIq bfhr Kfxf Kfx ÌËUl KrcI smJdI
hY jd ik ÈYrn df mMnxf hY ik agr mnwK kmfAuNdf hY qF
Aus Krc vI krnf cfhIdf hY.
suKjIq
Gr kI qy bfhr kI hr vyly kuVHdI rihMdI hY ik Aus dy
krmF ivc suwK nhIN. pr iPr dUjy hI pl afpxy mn
Zfrs idMdI hoeI afKdI hY ik ''Cwz mnF suKI qF ieMzIan
hF vflIaF vI nhIN.[[[Aus dI PYktrI ivc
kMm krdIaF ieMzIan buVHIaF aksr hI hF dI
iÈkfieq krdIaF rihMdIaF hn. nfiekf ieQy vI afpxI
h ÈYrn dI qulnf ieMzIan hF nfl krdI qy
socdI ik Aus dI h ny afpxy dovF bwicaF dy jnm
smyN ikvyN hr cIË df tfeIm bMnH rwiKaf sI. Auh ikDry-ikDry
afpxI nfkfrfqmk soc kwtdI vI hY ik ikAuN Auh
ienHF iPkrF ivc peI hY jdoN ik pirvfr dy hor mYNbr
koeI pRvfh vI nhIN krdy Èfied iesy krky Aus dy afpxy
sws shurf suKI sn ikAuNik Auh bhuqy jMjflF ivc nhIN
sn pey. ÈYrn vI jd vyKdI hY ik Aus dI sws GroN bfhr
af ky vI afpxIaF socF ivc guafcI hoeI hY aqy bIc qy
pfxI dy nËfry vI nhIN lY rhI qF ieh sB dyK ky Auh
afKdI hY :''mfm ! Èfied afpxI pihlF vI gwl hoeI sI[[[hux
iPr kih rhI aF ik iËMdgI iknfiraF qy bYT ky jIx vflI
cIË nhIN[[[so jo mËf pfxI ivc kuwdx pfxI, nfl Kihx
Kyzx aqy pfxI qy svfr hox `coN afAuNdf ey, Auh iknfry
qy bYT ky nhIN af skdf.
ÈYrn
dy ienHF lÌËF ivc gihry Byd Cupy hoey hn. ieQy
spwÈt qOr qy BfrqI qy pwCmI idRÈtIkox df tkrfa hr
pwDr qy idKfeI idMdf hY. bIc qoN vfps af ky jdoN sfrf
pirvfr rYstorYNt ivc slfh krdf hY qF suKjIq jfx qoN
nFh kr idMdI hY, iesy kfrn ik Auh ikDry iPr Aus qy
dbfAu nf pf dyx, ies leI Auh Gr jf ky afrfm krn dI
afKdI hY pr Gr jfx mgroN iPr pCqfAuNdI hY ik Aus ny
afpxy sfry pirvfr dy jIaF df mfx qoiVaf hY. Auh ieh
gwl pihlF vI keI vfr socdI hY ik Gr ivcoN moh ikAuN
Kurdf jf irhf sI. iek vfrI kYnyzf dI amIrI dIaF gwlF
krdI ÈYrn jdoN kYnyzf dy pfxIaF dy amuwl KËfny bfry
dws rhI sI qF ÈYrn Aus ny tokidaF ikhf sI :
''mMndy aF peI eyQoN dy smuMdrF, JIlF qy dirafvF ivc
aQfh pfxI ey pr eyQoN dy lokF dIaF rUhF ivc qF Borf
vI pfxI hIN dINhdf[[[bws KuÈkI hI KuÈkI ey.
ienHF
lfeInF nfl hI ÈYrn dI Auh gwl juVdI hY ik iËMdgI
iknfiraF qy bYT ky jIx vflI cIË nhIN, Bfv ieho hY ik
pwCm df klcr dUroN mfnx vflf nhIN blik ieh aMdr jf ky
dyKx vflf hY. agr ieDr bhuq kuJ glq hY qF bhuq kuJ
Bfrq nfloN cMgf vI hY pr ieh dyKx leI mnuwK/pRvfsIaF
afpxI soc pwCmI lokF dI soc dy hfx dI bxfAux
df Xqn krnf cfhIdf hY. jdoN suKjIq ieMzIaf jfx dy
pRogrfm bfry soc rhI sI qF Aus nINd af geI.
Ausy vkq tYlIPon dI GMtI vwjdI hY. Aus ny irsIvr AuTf
ilaf. dUjy pfsy Aus dy cfcy df puwqr BuwpI bol irhf
sI aqy Aus qoN Aus dI ËmIn df muKiqafrnfmf mMg irhf
sI qF ik Auh ËmIn vyc ky kuJ hor kMm kr sky ikAuNik
Aus df kihxf sI ik ËmIn QwilAuN pfxI suwk igaY,
ËmIn vyc ky Auh koeI hor jugfV iPwt krnf cfhuMdf hY.
''hYN
! ËmIn QwilAuN pfxI suwk igaY[[[pfxI suwk igaY.
suwq-AunINdI hflq ivc suKjIq pqf nhIN lwgf ik
Pon scumwc afieaf sI jF Aus ny koeI supnf dyiKaf sI.
ies pRkfr ËmIn vycx dI gwl Aus dy idmfg Auqy ieMnI
BfrI ho jFdI hY ik Auh hr vkq iesy bfry socdI hY
sONidaF jfgidaF. ieh sB duwK asl ivc afpxIaF jVHF qoN
tuwtx df hY pr dUjy pfsy pwCm ivc rihMidaF Auh AuQy
dI soc dy hfx dy vI hoxf cfhuMdy hn. jrnYl isMG dI
ieh khfxI ieho qwQ Aujfgr krdI hY.
afriQk
ihwqF qy Bfvnfqmk lgfAu dy dvMd ivcoN guËrdy prvfsI
pMjfbIaF dy irÈiqaF dIaF AulJIaF qMdF jrnYl
isMG ny sMGxI buxqI vflIaF ienHF bhu-prqI khfxIaF ivc
bhuq brIkbfnI nfl icqiraf hY. prMqU asIN vyKdy hF ik
afriQkqf dI mjbUrI dy nfl-nfl smfijk rfjnIqk KyqrF
ivc igxfqmk pRfpqIaF kIqIaF hn. AunHF afpxIaF
ienHF pRfpqIaF Aupr mfx vI hY. ivdyÈ jf ky prvfsI
BfrqIaF ny kfPI mwlF mfrIaF hn. iesy qrHF dI khfxI hY
sVkF. ivdyÈ ivc imhnq df muwl vDyry pYx krky hI keI
anpVH gMvfr aqy slIkf rihq ivakqI vI vwD qoN vwD
kmfeI krky amIr bx jFdy hn. prvfs hMZfAuNidaF
prvfsIaF ies qwQ df bhuq Drvfs rihMdf hY ik
AuQy AunHF dI kIqI imhnq df shI muwl pYNdf hY, BfvyN
ikqy-ikqy AunHF nfl Ìrk vI rwiKaf jFdf hY pr iPr vI
Bfrq jF pMjfb nfloN AuQy imhnq ikqy iËafdf hY. iesy
krky loVINdIaF shUlqF dI pUrqI vfsqy pirvfr dy sB
jIaF kMm krnf pYNdf hY. ieh khfxI aijhI khfxI
hY ijs ivc khfxI df nfiek ajIq isMG trwkF df mflk hY
pr kuJ mhIny pihlF hI Aus df puwqr krn iek hfdsy ivc
mfiraf igaf. Auh Aus dy jnm idn vfly idn Aus
Xfd krky ipCly sfl dIaF XfdF ivc Ko jFdf hY. Qkfvt
qoN bfad afrfm kr rhy ajIq isMG dy iKaflF ivc muV-muV
Aus df puwqr krn GuMmdf hY - AuWcf lMmf kxkvMnF,
muskrf-muskrf ky gwlF krn vflf krn[[[. ajIq isMG sfrI
rfq sVkF dy jMgl ivc hI Btkdf irhf. ajIq isMG df sVkF
nfl nfqf ieMzIaf `c hI bx igaf sI. pVHfeI ivc Kfs
idlcspI nf hox kfrn Auh tYksI clfAux lwg ipaf sI. iPr
ajIq isMG dy Brf rqn isMG ny mwD pRdyÈ ivc trwk
zrfeIvrI kridaF do trwk bxf ley aqy afpxy nfl ajIq
isMG kMm lf ilaf. Brf df kfrobfr vDfAux ivc
Aus ny idn rfq iek kr idwqf.[[[QoVHy hI icrF ivc rqn
dy trwkF dI igxqI vwD geI. ijAuN-ijAuN smF bIqdf igaf
iqAuN-iqAuN Aus dy afpxy Brf nfl sbMD ivgVdy gey. mF-bfp
ny vI rqn isMG df sfQ idwqf aKIr ajIq isMG afpxy nF
dI ËmIn vyc ky kYnyzf af igaf.
hOlI-hOlI
Aus ny tYpryNrI jOb Cwz ky afpxI mnpsMd trwk zrfeIvrI
df kMm ÈurU kr idwqf qy afpxI pqnI suirMdr kOr qy
bwicaF vI kYnyzf mMgvf ilaf. suirMdr kOr vI
jOb krn lwgI. dovyN bwcy krn qy lwKI pVHn lf idwqy.
iek vfr jdoN Aus df trwk hYimltn phuMicaf qF gYs
styÈn koloN lMGdI sVk AuWqy lwgf sfeFIn borz Aus dI
soc aqIq vwl lY AuWizaf jdoN Aus df pirvfr nvF-nvF
kYnyzf afieaf sI. Aus dy bwcy qy pqnI ikMny KuÈ sn,
ajIq isMG ny twbr nfl iek KuÈI sFJI kIqI sI :
''kwlH jdoN jYk ny myrf roz tYst ilaf qF vYarI guwz -
vYarI guwz kr AuWiTaf[[[ryt vI mfn tryikMg kMpnI
nfloN vwD dyeygf. afpxy bMdy kMm bhuq iËafdf lYNdy
hn BfvyN zrfeIvr dy kMm ivc ijvyN ieMzIaf dy zrfeIvrF
df hfl hY ik Auh nÈy ivc vI gwzIaF clfAuNdy hn pr
ies dy leI kYnyzf ivc ies dy iKlfÌ vI sÉq kfn
hY pr ies kMm ivc pYsy cMgy bxdy hn. ieho ajIq isMG
ny afpxI pqnI qy bwicaF dwisaf. pqnI ny vI
ajIq isMG dwisaf ik ajIq isMG dy kYnyzf af jfx
qy lwKI qF koeI Prk nf pYNdf kr krn vDyry ims
krdf sI Aus .
acfnk
Aus dI soc muV 'botYnIkl` gfrzn ivc prq afAuNdI hY.
krn dy vYrfg ivc Auh buVbuVfAuNdf hY :
''krn ! AudoN dy ivCVy qF afpF iml gey sI pr hux mYN
qF sflF bwDI qyry rfhF `c KVf rihMdf pr qUM muVn vfly
rfhIN nhIN igaf[[[.
jvfn
puwq dI mOq qoN bfad ajIq isMG ieMnf tuwt igaf sI ik
Auh sÌr qy ijwQy vI jFdf AuQy hI socdf-socdf aqIq
ivc phuMc jFdf. ajIq isMG keI vfr inrfÈqfvF ivcoN
gujiraf sI pr Aus dI rUh kdy eydF nhIN sI buJI ijvyN
hux, krn qoN ibnF Auh socdf[[[. ajIq dI zrfeIvrI dy
kMm ivc lgn dyK ky hI iek vfr jYk ny ikhf sI:
''aYjIq ! mY qyry `c amrIkn zrIm nËr afAuNdY.
amYrIkn zrIm bfry jfxdf ey nf ? XfanI koeI vI amIr bx
skdY. ibËns ivc afpxI Dfk jmf skdY.[[[qUM dyKdf eI
aYN ikMny mOky ny ieQy. pr eyQy sfrf kuJ bdldf vI bVI
qyËI nfl ey[[[.
ajIq
isMG afpxI pqnI suirMdr nfl bhuq ipafr sI iesy
leI Auh keI vfr mn ivc suirMdr dy rMg rUp lY
ky socdf ik Auh suirMdr bx Tx ky rihx dy mOky
pRdfn nhIN kr sikaf. hmyÈf kMmF hyT hI dwbI rhI sI
Auh, pihlF ieMzIaf `c qy hux eyQy[[[. Auh hmyÈf
suirMdr dy kMm GtfAux leI skImF GVdf qy socdf
ik afpxy trwk lY ky Auh Aus df EvrtfeIm Cuwzvf dyvygf.
ies qrHF hOlI-hOlI ajIq isMG kfmXfbI dI pOVI cVHdf
igaf. ivXogy hoey ipAu dy mn ivc krn dI bfr-bfr Xfd
AuWBr afAuNdI. Aus lwgdf ik Aus df puwqr krn
ijvyN mypl df bUtf gwz irhf sI. suirMdr kOr dy iek
vfr kihx qy aMgUrF dI vyl lfAux ikhf qF Aus dy
AuWqr ivc krn ny afiKaf sI :
''Cwzo mMmI, ikDr Cwq bxfAuNdy iPrFgy. mY qF
vylF nfloN drKq vDIaf lgdy af. koeI sport nhIN mMgdy.
afpxIaF jVHF aqy qxy qy KVdy af. strONg qxy vflf ieh
mypl df drKq nfly dyKx suhxf qy nfly kYnyzf df
nYÈnl trI.
''pr
Pldfr bUty dI afpxI ieMpOrtYNs huMdI ey. ajIq
isMG ny pqnI dI hfmI BridaF ikhf sI.
''zYzI ! PrUt df kI af, storF `coN ijMnf mrËI KrId
lE. pr CF qF nhIN nf KrIdI jf skdI. ieh qF sf
afpxy hI bUty qoN imlxI aF. krn ny ikhf.
puwqrF
qoN ibnF mypl dI CF df mfpy kI krn ieho swc ajIq isMG
muV krn dI Xfd ivc lY jFdf hY. hfeIvy `c af
imlI iek sVk qwkidaF Aus dy kMnF ivc jYk dy
bol gUMj gey, ''aYjIq ! ijs qrHF axjfxIaF sVkF dUr-durfzy
koinaF qoN ÈurU ho ky iek dUjI jf imldIaF ny,
iesy qrHF bMidaF dy vI myl ho jFdy ny.[[[ieh Audfhrx
sI jdoN jYk qy ajIq dovyN kMm kfr dy ivc iek dUjy dy
nËdIk afey qy iek dUjy dy ivÈvfs dy pfqr bxy. dovF
ny imstr bfrtn df kMm Cwz ky iek sFJI kMpnI dI nINh
rwKI `qy afpxI kMpnI bfbq AunHF ny ilKqI inXm bMnH
ley ik Auh afpo afpxI trwkF dy Krcy dy iËMmyvfr qy
afmdn dy hwkdfr hoxgy. sFJy Krcy trwkF dI kmfeI dy
anupfq anusfr vMzy jfxgy. ies qrHF trwkF dI mYntnYNs
df kMm ajIq dy aqy brokrF koloN ibjns hfsl krn df kMm
jYk dy ihwsy afieaf.
ajIq
isMG hmyÈf soc smJ ky Krcy krdf Aus df mksd kyvl DMn
kmfAuxf hI sI pr dUjy pfsy jYk dI pqnI kYNQI hr
holIzyaË ivc ikDry nf ikDry jfx df pRogrfm bxfAuNdI
pr kMm ivc ieMny ibËI hox kfrn jYk keI vfr
hux vkq df pqf hI nf lwgdf. Auh sB qoN pihlF ibËns
pUrI qrHF sQfpq krnf cfhuMdf sI pr kYQI ieh
gwlF sB byQvIaF lwgIaF qy Auh Éud bwicaF lY
ky holIzyaË leI Ploirzf clI geI. iek idn acfnk 14
sflF dI bwcI ikwtI dy acfnk guMm ho jfx qy aqy puils
dy qurMq aYkÈn ny Aus bcf ilaf. iesy dOrfn
kYQI ieMnI zr geI ik Aus bury-bury iKafl afAux
lwgy qy Auh kMb geI. muV kYQI ny kdy holIzyaË qy jfx
df nfm nf ilaf. hOlI-hOlI dohF dI imhnq rMg
lwgf trwkF dI igxqI vwD geI. ajIq isMG dy puwqr lwKI
ny vI afpxf iDafn pVHfeI qoN htf ky trwkF dI zrfeIvrI
vwl lgf ilaf. pr krn dI idlcspI afto mobfeIl ivc sI.
krn dy aftomobfeIl ivc aYzmIÈn lYx qoN bfad ajIq
isMG lwgf Èfied Aus df nfmvr trwkr bxn df
supnf hux dUr nhIN qy sVkF vI ies dI gvfhI BrdIaF Aus
hONslf idMdIaF ijvyN kih rhIaF hox ''qUM ihMmq
kr asIN qyry nfl hF. pr ajIq isMG lwgf
ijvyN ieh Aus df BulyKf sI. sVkF df iksy nfl koeI ihq
nhIN huMdf. ienHF df afpxf mksd huMdf ey. ieh lokF
duVHfeI rwKxf cfhuMdIaF ny[[[iek dUjy qoN
muhry inkl jfx hI iËMdgI df mnorQ bxf idMdIaF
ny. ievyN kuJ hI sflF ivc CotIaF-CotIaF keI trikMg
kMpnIaF qoN Auh mUhry inkl gey. sVkF vI ijvyN slfmF
krn lwg peIaF hox. ijwDr vI ikDry pMjfbI trwkrË dI
mIitMg huMdI AunHF dI kMpnI df iËkr ËrUr huMdf.
ajIq
isMG ny afpxy puwqr lwKI df ivafh pwkf kr idwqf ? Aus
ny ivafh pUry BfrqI klcr vFg gurduafry ivc kIqf. jYk
ny gurduafry ivc ilKIaF qukF jfxn dI iewCf
pRgt kIqI. ajIq isMG ny jdoN dwisaf : rUijn pRym ikAu
iqn hI pRBU pfieE df aMgryËI anuvfd kIqf qF jYk
boilaf - 'ieho gwl eIsfeI mq ivc vI hY lv ieË gOz`.
'vMz
Cko` df anuvfd sux ky vI Aus ny afiKaf : 'sfzIaF PUz
bYkF df arQ vI iehI ey.`
ivcfr vtfdrf kridaF AunHF iswK Drm df syvf qy
eIsfeI Drm `c cYirtI dy isDFqF ivc sumylqf nËr afeI
sI. gwl cldI-cldI ajoky inGfrF dI, igrËf-GrF qy
gurduafiraF dy Dur aMdr qwk phuMc cuwkIaF mMzI dIaF
sVkF dI, rfjnIqI dIaF sVkF dI[[[.`
lMc
krdy ibMdr dy ivcoN vI ajIq isMG krn df Jlkfrf
hI pYNdf hY. ibMdr ajIq isMG dy puwqr lwKI qy krn df
cMgf imwqr sI. suirMdr kOr vI afpxy jvfn puwqr dI mOq
dy Êm ivc ieMnI kmlf geI ik Auh keI vfr ajy vI afKdI
ik Aus df puwqr krn afpxy dosq nfl GuMmx igaf hY. lyt
rfq qwk muV afeygf. pr ajIq isMG Aus afKdf : 'BlIey
loky ! afpxI ieh rfq bhuq lMmI ey, AumrF jyzI lMbI[[[kdoN
qwk AuzIkdI rhyNgI krn . pr Auh nf mMndI puwqr
dy Êm ivc prl-prl hMJU vgFAuNdI. hux qF ajIq isMG
vI zr ho igaf ik ikDry puwqr dy Êm ivc Auh
aMnHI hI nf ho jfey. Èfied ieho huMdf hY jvfn bwicaF
dI mOq df Êm.
ajIq
isMG idn rfq imhnq krky pYsy kmfAuNdf pr jdoN lwKI qy
lwKI dI pqnI dUjy sfl iPr holIzyaË qy jfx dI gwl
krdy hn qF ajIq isMG guwsf afAuNdf hY qy Auh
afKdf hY :
''lwKI ieMnI aMnHI kmfeI hY nI ik hryk sfl kdI
Ploirzf kdI ikAUbf qy kdI ikqy hor, holIzyaË krn
qury rho. zih ky kMm kro.
Auh
afpxI h vfDU Krc kr qoN vI rokdf hY. Aus
df socxf hY ik agr qnKfh nvIaF-nvIaF zrYsF qy knyzIan
KfixaF qy hI Krc krI jfxIaF hn qF jOb krn df kI
Pfiedf ? pr iek idn Aus dI h mI bol pYNdI
hY, 'quhfzf lfeIÌ stfeIl afpxf qy myrf afpxf hY.` pr
ajIq isMG afKdf hY :''mI ! qUM Èfied byihsfby
Krcy hI lfeIP stfeIl smJ rhI eyN. lfeIP stfeIl
`c qF bVf kuJ huMdf ey[[[ies ivc bMdy dy afpxy pirvfr
dy gol vI huMdy ny, ijnHF acIv krnf huMdY.
''mYN
quhfzy golF nfl aYgrI nhIN krdI, iËMdgI dI kuaYiltI
vI koeI cIË huMdI ey[[[Pfr XU df lfeIP ieË eIt,
slIp aYNz tU vrk. bt Pfr mI dyar ieË mor tU
lfeIP krn vI afpxI BfbI mI
smJfAuNdf hY ik pfpf ny ieMnI strgl nfl kMpnI KVI
kIqI aY. bjt nfl cwlx qy hI hor groa ho skdf hY. pr
mI nf mMnx qy lwKI vI Ausy df sfQ idMdf hY qy
mfipaF nfloN vfeIP iËafdf ieMpOrtYNs idMdf hY.
ienHF kfrnF nfl Gr ibKrnf ÈurU ho jFdf. hr koeI ajIq
isMG pirvfr ivc alwg-alwg slfh idMdf hY. ijvyN
jYk kihMdf hY :
''aYjIq zONt krIeyt aYnI Pws[[[ibËins coN lwKI df
bxdf ihwsf Aus dy dy.
gurnfm vVYc ievyN mwq idMdf :
''ajIq ! qUM aV jf[[[jy mYN qyrI jgHf hovF qF kuJ vI
nF idaF ieho ijhy aVIal h puwq .
suirMdr kOr ny afiKaf :
''lokF ny qF qmfÈf dyKxf huMdf ey[[[jYk dI gwl TIk
ey[[[afpF h puwq nfl koeI ivgfV bKyVf nhIN
pfAuxf.
jYk
dI gwl qrjIh idMdy hoey ajIq isMG ny iqMn trwk
lwKI dy idwqy. ihsfb-ikqfb kridaF Aus ny afpxy
Brf rqn dI Xfd afeI ijs ny kuJ vI nhIN sI idwqf. hux
Aus jYk dy trwkF nfl eIrKf huMdI. jYk kol vIh
trwk qy ajIq kol isrÌ qyrF hI sn. ajIq isMG
lwgdf hY ijvyN Èfied Aus df nfmvr trwkrË bxn df
supnf tuwtdf jf irhf hovy. ieho icMqf Aus dI ishq qy
asr krn lwgI pr krn dy ies kMm ivc lwgx nfl ajIq isMG
muV afpxf supnf sfkfr huMdf nËr afieaf. krn
hr kMm bVy qrIky nfl krdf. Auh sfry trwk
trylrF dI jnrl hflfq, AunHF dIaF smyN-smyN hox vflIaF
srivsF roËfnf kfrgujfrIaF sbMDI vyrvy
kMipAUtr `c pfAuNdf qy ieMtrnYWt dI vrqoN vI krdf.
ies qrHF krn dI soc df afDuinkqf nfl juiVaf hoxf qy
hr gwl ivc smJdfrI nfl kMm krnf ajIq isMG leI mfx
vflI gwl sI. ajIq isMG dy trwkF ivc iPr vfDf hox lwgf.
krmcfrI vI kMpnI dy mflkF jYk hYrIsn qy ajIq huMdl dI
zflr kuwt ibrqI inMddy hoey Qwkx-tuwtx dIaF
iÈkfieqF krdy rihMdy qy nfl hI EvrtfeIm aqy bons dy
lflc ivc idhfVIaF vI nf Cwzdy. pr jdoN AunINdry kfrn
kuJ zrfeIvrF dI bybsI hox lwgdI qF AunHF rYst
dyx leI ajIq, krn qy jYk vI trwkF nfl jfx lwgy. iek
idn acfnk 'PrIiËMg ryn` (mINh jo DrqI qy izgdf hI
jMm jFdf hY. ÈIÈy vrgI iqlkvI ies brÌ Auqy qurnf
jF zrfeIv krnf bVf hI Éqrnfk huMdf hY.) ÈurU ho geI.
pr iPr vI hOlI-hOlI AunHF ny sÌr cflU rwKx df PYslf
kIqf. kMm imwQI qfrIk qwk Kqm krnf sI. pr
acfnk krn ny dyiKaf ik iek trwk PrIiËMg ryn qoN iqlk
ky jYk dy trwk ivc vwjf. krn jdoN sIn qy phuMcf qF
vyiKaf ik ieMjx dy ivc Dws jfx kfrn jYk qy Aus
df zrfeIvr gYrI sItF ivc burI qrHF Psy hoey sn. dohF
dy trwk awg pY cuwkI sI. ipwCy ajIq qy ibMdr
afpxf trwk rok hI rhy sn ik iek kfr AunHF ivc af ky
vwjI ies qrHF iqMn kfrF bykfbU ho ky afps ivc iBV
geIaF. zrfeIv kr rhy ibMdr ny trwk msF hI
sFiBaf. krn ny bhfdrI nfl jYk qy gYrI bfhr kwZ
ilaf. pr krn ny dyiKaf jYk AunHF dy ivc vwjx vfly
trwk df zrfeIvr awg qoN bfhr inklx leI qrly mfr irhf
sI pr pYr bryk ivc Pisaf hox kfrn asÌl ho irhf sI.
krn dy hONsly nfl Aus zrfeIvr df pYr PrI ho igaf. pr
awg cfry pfsy PYl geI sI. zrfeIvr qF bfhr inkl igaf
pr krn df drvfËy ivc pYr AuKV igaf qy Auh awg dIaF
lptF dy ivckfr izg igaf. krn bcfAux ivc zfktrF
ny pUrf vfh lfieaf pr[[[.
juafn
puwqr dI mOq nfl ajIq isMG dy Gr hf-hf-kfr mc geI.
krn dI mOq ny ajIq qy suirMdr aMdroN iblkuwl
qoV idwqf. suirMdr kOr afvfË mfrdI :
''krn, myry lfl ! ikDr clf igaYN qUM[[[dyK mYN drF `c
KVHI aF[[[qyry isr qoN pfxI vfrnY[[[.
khfxI
ivc ajIq isMG dI pqnI suirMdr kOr vI afpxy juafn
puwqr dy ivafh dIaF rIJF mn ivc pfl ky bYTI sI pr rwb
Èfied kuJ hor hI mnËUr sI. ies qrHF khfxIkfr
ny aijhI khfxI ilK ky pfTkF ihlf idwqf hY ieh
dws ky ik keI vfr prvfsIaF ies ckfcOND dI Kfqr
ikMnIaF kurbfnIaF dyxIaF pYNdIaF hn. rIJF qy cfvF nfl
pfly puwqrF qy DIaF hor irÈiqaF ikvyN
Koxf pYNdf hY. Èfied ieh vI swc hY ik mOq iksy df
ieMqËfr nhIN krdI. Auh BfrqI jF prvfsI ivc koeI aMqr
nhIN rwKdI. ieh ËrUr hY ik idn rfq amIr jF nfmdfr
bxn leI kuJ qF Koxf pYNdf hY. iesy gwl df pRgtfvf
ajIq isMG dIaF ienHF lfeInF qoN lwgdf hY jo Auh afpxy
puwqr dI mOq qoN bfad buVbuVfAuNdf hY :
''myry
dyKidaF-dyKidaF hI sB kuJ vfpr igaY[[[puwqrF. qyrI
mMmI mY muV-muV puwC rhI ey[[[myry krn
ikwQy Cwz afieaYN ?[[[dws mYN kI jvfb idaF[[[koeI Blf
eynI CyqI vI jFdf huMdY[[[?
puwqr
lwKI qy h mI vI mF-bfp hONslf
idMdy. Bfrq bYTy Brf qy ajIq isMG dy mfipaF dy hmdrdI
Bry bol sux ky hor vI kurlf AuWTdf hY. swc hY ieh
khfvq nhuM nfloN mfs kdy alwg nhIN huMdf. duwK sB dy
sFJy huMdy hn.
jdoN
ajIq isMG, suirMdr kOr, lwKI, mI, jYk qy kYQI
Gtnf sQl qy Puwl rwKx gey qF idl tuMbvyN idRÈ
vyK ky AunHF dy ihridaF `c AuCilaf mfx awKF rfhIN vih
quiraf[[[hfeIvy dy nfl-nfl dUr qwk anykF lokF vwloN
sjfey Zyr sfry Puwl aqy PuwlF nfl tuMgy hoey moh-Bry
Èbd ijwQy krn dy Br juafnI `c tur jfx df sog mnf rhy
sn AuQy iqMn jfnF bcfAux leI Aus dy gOrvmeI krqwv
sjdy vI kr rhy sn.
jdoN
jYk dwsdf hY ik Aus dI h mI qy puwqr lwKI
AunHF kol prq afAuxf cfhuMdy hn qF ajIq isMG afKdf hY
:
''jYk qUM jfxdf hI eyN sfzy qy AunHF dy lfeIP stfeIl
`c ikMnf aMqr ey[[[Auh afpxI QF KuÈ rihx qy asIN
afpxI QF ijvyN vI hF[[[TIk hF.
ajIq
isMG dy ienHF bolF qoN lwgdf hY ik Auh vkq nfl smJOqf
krn leI iqafr hY pr afpxy h-puwqr muV
afpxy ivc Èfiml krn leI iqafr nhIN ikAuNik ijMdgI
ijAux dy ZMg hr mnuwK dy afpo-afpxy huMdy hn.
jYk
ajIq isMG kihMdf hY ik Auh afpxy afp
kwlf mihsUs nf kry, afpF kMpnI cldI rwKFgy. ies pRkfr
ajIq isMG muV afpxy kMm ivc ruJ jFdf hY qy ieh sfrI
khfxI aqIq ivc hI ibafn huMdI hY. pr pl-pl afAuNdI
krn dI Xfd ajIq bycYn kr idMdI hY. srkfrI
icwTI pVHidaF hI Aus dy idl aMdr mfx dIaF CwlF AuWT
pYNdIaF hn qy vyg ivc af ky afKdf ey :
''vfh Auey puwqrf ! vfh Auey puwqrf[[[.
jYk
jdoN Aus dI KuÈI ivc Èfiml huMidaF srkfrI icwTI
pVHdf hY. ijs ivc iliKaf hY ik kYnyzf srkfr ny mYzl
afÌ bryvrI nfl snmfinaf ey krn . ieh Ébr dwsx
leI Auh kYQI mI qy lwKI qy Kfs-Kfs trwkr
dosqF dwsx leI nMbr imlfAuxy ÈurU kr idMdf hY.
ajIq isMG vI mfx nfl pqnI afKdf hY : ''krn
sfzf hI nhIN sfrI ieMzo kYnyzIan kimAUintI df isr
AuWcf kr igaY[[[mIzIey `c Kbr afAux dI dyr ey, sfzf
puwqr hr kYnyzIan dy mn qy Cf jfeygf.
pr
jvfb ivc suirMdr kOr afKdI hY : 'jd sfzf srU vrgf
jvfn puwqr hI nhIN irhf qF kI krnf ies aYvfrz .
jy awj krn ijAuNdf huMdf[[[afpxI hwQIN ienfm lYNdf[[[rwj-rwj
KuÈIaF mfxdf[[[asIN vI Aus nfl AuWzdy iPrdy[[[.
ajIq
isMG qy suirMdr kOr dy afpxy puwqr dy Êm ivc awKF Br
afAux qy jYk AunHF hONslf idMdf afKdf hY :
''mYN quhfzf drd smJdf hF[[[pr afpF mfx hY ik
afpxf krn awj kYnyzf dy ieiqhfs dy sunihrI pMinaF `c
clf igaY.
''pr
sfzy ieiqhfs ivc qF hux hnyrf hI hnyrf ey.
suirMdr kOr dI afvfË BrI hoeI sI. jYk ny iPr Aumfh
BrI afvfË `c ikhf:
''hnyry ivc vI loa huMdI ey[[[qfiraF dI loa.
ievyN
khfxI df pfqr jYk krn dI qulnf qfiraF nfl krdf hY jo
rfq cmkdy hn, kdy nhIN buJdy qy loa idMdy hn.
ies pRkfr krn vI mr ky ijAuNdf hY, amr hY. iek dyÈ
Bgq dI qrHF jo kyvl afpxy leI nhIN dUijaF leI
kurbfnIaF idMdy hn. ies pRkfr khfxI df pfqr jYk vI
pMjfbI pfqrF dy mukfbly vDyry guxvfn qy iensfnIaq df
iKafl rwKx vflf hY.
jrnYl
isMG dIaF khfxIaF ivc iek gwl hor vI Aujfgr hoeI hY
ik ies khfxI-sMgRih ivc pyÈ pfxI, guafcy lok, sVkF
iqMnoN khfxIaF dy pfqr - pfxI khfxI dI nfiekf suKjIq,
guafcy lok khfxI df pfqr ÈmÈyr isMG aqy sVkF khfxI
df pfqr ajIq isMG aqy ivdyÈ dy dovyN pfqr jymË aqy
jYk dy ieh sB pfqrF dy nF afps ivc rlgwz hoey lwgdy
hn.
ies
qrHF asIN vyKdy hF ik prvfsI pMjfbI khfxI ajoky mnuwK
dI sfDfrnqf dy pRsMg ivc mnoivÈlyÈx krdI hoeI nvyN
pfsfr isrj rhI hY. prvfsI khfxI pwKoN sfihq
mfXUs hox dI loV nhIN. pwCmI dunIaF df mnuwK inwq
nvyN aYzvYNcr krn dy rfh qur irhf hY ijs df ihwsf
prvfsI pMjfbI vI hn aqy AunHF koloN nvyN iviÈaF,
nvIaF jugqF vflIaF khfxIaF dI hF-muKI AumId vI hY.
ienHF khfxIaF df sB qoN cMgf pihlU ieh hY ik Auh
pfqrF ivcfrf bxn nhIN idMdIaF sgoN pRsiQqIaF
dIaF ËrUrqF rfhIN duKFq boD isjr ky kQf rcnf
sMjIdf kfrj bxf idMdIaF hn. ieho jrnYl isMG dI
klfpUrk hox df pRmfixk pihlU hY. jrnYl isMG ijhy
prvfsI khfxIkfr dI khfxI nfl pMjfbI kQf jgq dI amIrI
df aihsfs kIqf jf skdf hY. ieh khfxI leI ÈuB Ègn hn.
***
sI-122,
XUnIvristI kYNps, kurUksLyqr, hirafxf (ieMzIaf)-136119[
(14 julfeI 2006)