do sLbd
s:
hrbIr isMG BMvr 'pMjfbI sfihqk jgq' ivc iek sPl lyKk
aqy pwqrkfr vjoN jfixaf pihcfixaf nF hY. 31 virHaF
qoN afp 'itRbIAUn' aKLbfr sMmUh leI 'sInIar pwqrkfr'
vjoN kMm krdy af rhy hn. afp dy bhu-muly lyK pMjfbI
dy pRmuwK pricaF ivc vI Cwpdy rihMdy hn. afpdIaF: (1)
soBf isMG-jIvn, sLKLsLIaq qy klf, (2) kI KLfilsqfn
bxygf?, (3) pMjfbI df lok nfiek(sMq hrcMd isMG
lONgovfl), (4) nfrIal dI DrqI aqy (5) zfierI dy pMny
afid pusqkF prkfisLq hoeIaF ijhnF nUMM pfTkF vloN
BrvF huMGfrf imilaf. 'zfierI dy pMny' leI afp nUM vwK
vwK sMsQfvF vloN snmfinaf vI igaf.
inDVk,
inrpwK, eImfndfr aqy sLkqIsLflI pwqrkfr s: BMvr dIaF
hux qwk 'ilKfrI' ivwc Cy rcnfvF CpIaF hn.
AuhnF dI iewk hor nvIN rcnf: cldI nbjL vflI lf?
ilKfrI dy pfTkF dy rU-b-rU kridaF asIN prsMnqf df
anuBwv kr rhy hF. -----ilKfrI
******
cldI nbjL vflI lf?
-hrbIr isMG BMvr-
afpxI
ijLMdgI dy 31 ku vrHy aMgryjLI dy vwK-vwK pRmuwK
aKbfrF jF Kbr eyjMsIaF ivc mYN kMm kIqf hY. ies dOrfn
vDyry smF aMimRqsr, jo iswK Drm qy rfjnIqI dI rfjDfnI
khI jf skdI hY, ivKy positMg rhI. pUrI iemfndfrI,
inrpwKqf qy inzrqf nfl pwqrkfrI kIqI jfey qF ieh
pysLf lokF dI bhuq syvf kr skdf hY. Koj
BrpUr pwqrkfrI (ienvYstIgyitMg jrniljLm) qF nfrml
hflfq ivc vI krnI aOKI hY, pr asfDfrn hflfq ivc qF afpxI
jfn jLoKm ivc pf ky kMm krnf pYNdf hY. afpxy ies
kYrIar ivc sB qoN vwD musLkl nfl kMm pMjfb ivc KfVkU
lihr dOrfn kIqf hY jdoN puils qy surwiKaf PorsF aqy
KfVkU gruwpF vloN afpo-afpxy pwK vflI hI Kbr CpvfAux
leI pwqrkfrF AuWqy bVf dbfAu pfieaf jFdf sI aqy
DmkIaF vI idwqIaF jFdIaF sn. keI pwqrkfrF nUM afpxI
jfn kurbfn krnI peI. mYnUM ies gwl df mfx hY ik Aus
smyN dovF iDrF dy dbfa dy bfvjUd aqy KfVkUaF vloN do
iqMn vfrI jfnoN mfrn dy XqnF dy bfvjUd mYN bqOr
pwqrkfr afpxI izAUtI pUrI lgn, iemfndfrI, inzrqf qy
inrpwKqf nfl inBfeI aqy aihm GtnfvF nUM nyiVAuN dyK
ky afpxy aKbfrF jF Kbr eyjMsIaF leI kvr kIqf. AunHF
ivcoN iek df ijLkr hyTF kIqf jf irhf hY.
pMjfb
ivc KfVkU lihr afKrI sfhF `qy sI. puils smyq sfry
surwiKaf blF nUM KfVkUaF nfl hr jfiejL nfjfiejL ZMg
nfl nijwTx leI gvrnrI rfj dOrfn hI aQfh aiDkfr imly
hoey sn. byaMq isMG srkfr ny af ky qF
puils nUM pUrI KuwlHI CuwtI dy idwqI sI. tfzf vrgy
kfly kfnUMn pMjfb dy KfVkUaF nfl nijwTx leI hI bxfey
gey sn, ijnHF dI dwb ky durvrqoN kIqI geI. puils
vloN jLulm qsLwdd pUry jLorF AuWqy sI. pihlF
qoN ihrfsq ivc ley gey muMizaF nUM QfixaF ivcoN kwZ-kwZ
ky mukfblf idKf ky mfiraf jf irhf sI. mnuwKI
aiDkfr jQybMdIaF qy vwK-vwK akflI DVy ienHF JUTy
mukfbilaF ivruwD bQyrI hfl duhfeI pf rhy sn, pr koeI
nhIN sI suxdf.
ieh 31
akqUbr 1993 dI gwl hY. mYN AunHF idnF ivc aMimRqsr
ivKy dI itRibAUn' dy sInIar stfP irportr vjoN kMm kr
irhf sI. aMimRqsr siQq sfry pwqrkfr sLRomxI gurduafrf
pRbMDk kmytI dI vfrisLk cox kfrn iewDr ruwJy hoey sn.
sLRomxI kmytI dI cox bfry Kbr Byj ky mYN bfkI KbrF
vwl iDafn idwqf. kimAUinst afgU kfmryz sqpfl zFg df
hwQ nfl iliKaf iek pRYs not sI. kfmryz
zFg BfvyN awqvfdIaF dy kwtV ivroDI sn pr Auh puils
ijLafdqIaF dy iKlfP vI afvfjL bulMd kr rhy sn aqy
aksr ienHF ijLafdqIaF bfry AunHF dy pRYWs not afAuNdy
rihMdy sn. ijLafdqIaF bfry sB qoN vwD KbrF mYN hI
Byjdf rihMdf sF, ies leI sfzy afpxI isafsI ivcfrF
ivc mqBydF dy bfvjUd Auh myrf bVf siqkfr krdy sn.
aksr AunHF dy ibafn aMgryjLI ivc tfeIp ho ky afAuNdy
sn. pr Aus idn sLfied AunHF df tfeIipst nhIN afieaf,
ies leI AunHF ieh pRYs not afpxy hwQ nfl ilK ky hI
Byijaf sI. mYN ibafn piVHaf qF kfljf DUihaf igaf. ieh
pwtI puils vloN iek aKOqI puils mukfbly bfry sI, ijs
nUM kfmryz zFg ny cYlMj kIqf sI. puils do
kiQq KfVkUaF nUM iek 'mukfbly' ivc mfr ky lfsLF df
post mfrtm krn leI isvl hspqfl pwtI lY ky afeI.
zfktr
jdoN post mfrtm krn lwgy qF AunHF
dyiKaf ik donF 'lfsLF' ivcoN iek dI nbjL hfly cwl rhI
sI. afpxI zfktrI izAUtI inBfAuNidaF
AunHF ny Aus nUM zfktrI shfieqf idwqI aqy gulUkojL
lgfieaf qF kuJ smyN ipCoN Aus kiQq KfVkU nUM hosL af
geI. Aus nOjvfn ny dwisaf ik Aus df nF surjIq isMG hY
qy Auh ipMz vltohf df rihx vflf hY, puils ny Aus nUM
JUTy kys ivc Psf ky mukfblf bxfieaf sI. Aus ny dwisaf,
'vltohf qoN iek bIbI bljIq kOr iesy hspqfl ivc stfP
nrs lwgI hoeI hY, Aus nUM kih ky myry mfipaF nUM bulf
idAu.'
nrs
dy Gr sunyhf Byijaf igaf. Auh Gr nhIN sI. Aus dy pqI
kfmryz mhFbIr isMG, jo kimAUinst pfrtI dI pwtI qihsIl
iekfeI dy skwqr sn, af gey. AunHF ny zfktrF nUM ikhf
ik surjIq isMG nUM aMimRqsr hspqfl isLPt kr idAu.
AunHF ny surjIq dy Gr vltohf sunyhf vI Byj idwqf.
AuWDr puils nUM ies gwl df pqf lwgf qF sbMDq Qfxydfr
sIqf rfm puils Pors lY ky hspqfl af Dmikaf qy
jLbrdsqI surjIq nUM cuwk ky bfhr lY igaf qy lgBg do
GMty ipwCoN Aus nUM iPr golIaF nfl ivMnH ky lfsL suwt
igaf. ipwCoN puils ny dovF lfsLF nUM 'lfvfrs' krfr dy
ky pwtI ivKy hI sskfr kr idwqf, BfvyN surjIq dy mfpy
qy irsLqydfr pwtI puwj cuwky sn, AunHF nUM nyVy vI
nhIN jfx idwqf igaf. kfmryz zFg ny ies nUM JUTf puils
mukfblf grdfnidaF jFc dI mMg kIqI aqy mfry gey dUsry
kiQq KfVkU dI pCfx dwsx dI mMg vI kIqI.
kfmryz
df ieh pRYWs not bVy iDafn nfl pVH ky mYN imhnq nfl
Kbr iqafr kr ky afpxy aKbfrF (itRibAUn gruwp) nUM Byj
idwqI. agly idn ieh Kbr aMgryjLI aqy pMjfbI itRibAUn
ivc pihly pMny AuWqy bfks afeItm vjoN CpI. jsits
kuldIp isMG qy jsits aYs[sI[ agrvfl AunHF idnF ivc
suprIm kort dy jwj sn. AunHF dovF AuWqy afDfrq bYNc
ny ies Kbr df afpxy afp noits lYNidaF sI[bI[afeI[ nUM
ies dI jFc dy afdysL kr idwqy. AuWDr agly idn mYN ies
kiQq puils mukfbly qy surjIq isMG bfry jfxkfrI lYx
pwtI qihsIl dy ipMz qUq aqy vltohf igaf. surjIq isMG
dy mfpy qy AunHF pfs aPsos pRgt krn afey irsLqydfr
bVy hI zry hoey sn. Auh pihlF myry nfl gwl krn leI
iqafr hI nhIN sn. AunHF smiJaf ik mYN srkfr df jF
puils df koeI aiDkfrI sfdf kwpiVaF ivc afieaf hF. pr
jdoN mYN afpxf pCfx pwqr idKf ky dwisaf ik mYN iek
pwqrkfr hF qy aMgryjLI itRibAUn qy pMjfbI itRibAUn
ivc myrI ByjI hoeI Kbr hI awj CpI sI jo Auh pVH cuwky
sn, qF AunHF nUM XkIn ho igaf. AunHF ny mYnUM sfrI
khfxI dwsI. AunHF dwisaf ik sfry pirvfr smyq surjIq
isMG vltohf ivKy hI AunHF dy iek njLdIkI irsLqydfr dy
Gr ivafh igaf hoieaf sI, ijwQoN puils jLbrdsqI cuwk
ky lY geI qy do iqMn bfad ieh JUTf mukfblf idKf ky
Aus dI hwiqaf kr idwqI. mYnUM ieh vI pqf lwigaf ik
surjIq KfVkU vI nhIN sI. KfVkU do ku vfrI AunHF dy Gr
Kfxf Kfx leI Tihry sn. sLwk dy afDfr `qy puils ny Aus
nUM pihlF vI do iqMn vfrI pkiVaf sI, pr hr vfrI
puwCigwC kr ky kuJ idnF bfad Aus nUM Cwz idwqf jFdf
sI. mYN Aus sLfdI vfly Gr vI igaf aqy Gr vfilaF dy
ibafn vI not kIqy. ies qoN pihlF mYN kiQq mukfbly
vflI QF ipMz qUq vI jf ky afieaf sI qy afly-duafly
rihx vfly lokF dy ibafn not kr ilafieaf sF. aMimRqsr
afpxy dPqr vfps af ky mYN ies bfry ivsQfrpUrvk irport
Byj idwqI jo agly idn iPr sfzy gruwp dy aKbfrF ivc Cp
geI.
sI[bI[afeI[
ny ies kys dI jFc kIqI. ies sbMDI myrIaF ByjIaF
sfrIaF KbrF swc sfbq hoeIaF. sbMDq Qfxydfr qy Aus dy
do iqMn hor sfQI puils krmcfrI igRPqfr ho gey. mukwdmf
cwilaf. puils ny kfmryz mhFbIr isMG nUM bVf zrfieaf
Dmkfieaf, gvfhI dyx vfly idnF ivc Aus nUM cuwkx jF
mfrn df vI Xqn kIqf pr Auh iQVky nhIN, bhfdrI nfl zty
rhy. gvfhI dy ky keI vfrI Auh myry pfs myry dPqr af
ky puils vloN AunHF df ipwCf krn aqy zrfAux DmkfAux
bfry dwsdy rhy. mYN KbrF Byjdf irhf. kfmryz zFg qoN
mYnUM sihXog imldf irhf. afKr Qfxydfr smyq dUjy sfry
puils krmcfrIaF nUM sjLf ho geI. awj klH vI Auh jylH
dI hvf Kf rhy hn.
sfl 1999
dOrfn jI-tI[vI[ vloN swcIaF GtnfvF dy afDfr `qyy iek
tI[vI[ sIrIjL 'agnI cwkr' pysL kIqI
geI. iesy sIrIjL ivc nvMbr 1999 dy dOrfn ies Kbr
sbMDI iek aYpIsoz pysL kIqf igaf. kudrqI mYN ieh
pRogrfm dyK irhf sF ik Brf hrbMs isMG df Pon afieaf
ik qyrI Kbr AuWqy awj jI-tI[vI[ AuWqy aYpIsoz
ivKfieaf jf irhf hY. agly idn qF mYnUM vDfeI dy anykF
Pon afey. ieho myrI pwqrkfrI df ienfm sI.
mYnUM
ies gwl df bVf PKr hY ik mYN pMjfb ivc KfVkU lihr
smyN ijwQy KfVkUaF vloN kIqIaF jf rhIaF ihMsk GtnfvF
dI mOky `qy jf ky shI irporitMg kIqI, AuWQy puils
ijLafdqIaF nUM vI Aujfgr kIqf. Auprokq Kbr qF KfVkU
lihr dOrfn iek nvF moV (trinMg puafieMt) ilafAux vflI
sI. pihlI vfrI puils vDIkIaF df dysL dI srb-Auc adflq
vloN noits ilaf igaf sI. Aus ipwCoN qF ieh islislf hI
sLurU ho igaf. suprIm kort nUM dyK ky pMjfb qy
hirafxf hfeI kort ny keI KbrF df noits ilaf jF jdoN
vI iksy mnuwKI aiDkfr sBf jF iksy ivakqI ny pI[afeI[aYl[
(pbilk ieMtrYst iltIgysLn) aDIn irwt PfeIl kIqI,
mfnXog adflqF ny Aus dI suxvfeI kIqI qy jFc dy afdysL
idwqy.
vYsy
Auprokq kys ivc kfmryz mhFbIr isMG aqy kfmryz zFg df
bhuq vwzf rol hY. iek pwqrkfr vjoN mYN AunHF df zt ky
sfQ idwqf. mYN ienHF donF nUM mnuwKI aiDkfrF dI
rwiKaf krn leI slfm krdf hF.
(22
sqMbr 2006)
241,sYNtrl
tfAUn, dfd, pKovfl roz,luiDafxf-142022 Pon:91-161-2562715e-mail:harbir65 @ sify.com