mYN
ies nfvl nUM piVHaf vI hY aqy mfixaF vI hY. mYnUM ieh
iewk cMgI smqol ikrq lwgI hY. ies ivwc lyKk iksy vI
iewk iDr nflL nhIN KloNdf, hF lok muKI pfqrF nflL Aus
dI hmdrdI dy kuwJ Jlkfry ies ivwcoN jLrUr imlLdy hn.
iPr vI smuwcI ies rcnf ivwc Auh muwK qOr qy bqOr iewk
icMqk dy hI srbivafpI hY.
myrI
soc anusfr ajyhf icMqn hI nfm, dfn, iesLnfn
dI hr prfpqI df isKr hY.
ieh
nfvl bI[ aYWs[ iZwloN df pihlf nfvl hY jo pihlI vfr
1990 ivwc Cipaf aqy dUjI vfr 1995 ivwc. jfpdf hY ik
hux ieh qIjI vfr vI Cpx dI iqafrI aDIn hovygf.
kOr
isMG syKoN, pMjfbI XUnIvristI pitaflf, ny ies nfvl dI
BUimkf ivwc jo afpxy ivcfr prgtfey hn Auh ies nfvl
AuWqy sMpUrn Zukdy hn:
ieh
nfvl nkslvfVI lihr dy dOr dI khfxI ibafn krdf hY.
nfvl ivwc PLlYsLbYk qknIk dI vrqoN kIqI geI hY aqy
sfdI KUbsUrq sLYlI aqy Tuwkdfr isMblIaF dI vrqoN ilKq
nUM rOck bxfAuNdI hY. (ies nfvl df) muwK pfqr krqfr
dvMD ivwcoN gujLrdf hoieaf aqIq dIaF XfdF dI gTVI nUM
Poldf jIvn scfeIaF nUM prq dr prq Aujfgr krdf jFdf hY.
pfqrF df afqm icMqn aqy ies dI bolI AuWqy sMjmI pkV
nfvlkfr dI klf dI KUbI hY.
"[[[ijLMdgI
dy inwky inwky plF nUM KUbsUrqI nflL icqrxF lyKk dI
klm dI pRoVHqf drsfAuNdf hY.
"[[[nfvl
ivclf dvMD, Aus dy aqIq ivwc jo kuwJ vfpiraf hY, Aus
sbMDI hor awgy socx df pryrnf sroq bxdf hY. cyqnf
muwZ qoN hI smfj dI Aupj hY. jdoN qwk mnuwK dI hoNd
bxI rhygI. iesy krky mnuwKF df vrqfrf qy ivhfrk jIvn
vI Ausy qrHF df hI hovygf ijs qrHF dy smfj dI Auh
pYdfvfr hovygf.
"[[[lyKk
vwloN lokokqIaF dI vrqoN ilKq ivwc KLUbsUrqI vI pYdf
krdI hY aqy jIvn scfeIaF nUM prgt vI krdI hY.
"[[[ieh
nfvl smfijk aqy swiBafcfrk vrqfiraF bfry bVI ZuMGfeI
nflL ivcfr krdf hY. nfvlkfr ny inrpwKqf nflL ibafn
kIqf hY. ieh nF qF ies dOr bfry ilKy gey igxqI dy
pMjfbI nfvlF vFg rumFicq qy mihj ieiqhfs hI hY aqy nF
hI inrI nukqfcInI. nfvl ivdroh aqy ienklfbI qwq df
dvMD pysL krdf hY. nfvl lokFc dy Aus kQn qy pUrf
Auqrdf hY ik iek aijhy smfj ivwc ijwQy pUMjIvfd qy
algfv afm qy ivsLysL sMvydnfqimk smfijk qy ivakqIgq
burI qrHF iewk dUjy qoN tuwty hoey hn mhfn lyKk iehnF
nUM dvMD vfdI ZMg nflL jitl smuwcqf ivwc ilafAuNdf hY.
luwkfc vf-vroly vrgI rcnf nUM XQfrQvfd kihMdf hY.
AuWpr
hvfly gey ivcfrF dy srokfrF sdkf, mYN bI[ aYWs[
iZwloN aYzvokyt dI hr ilKq nUM pUrI Auqsukqf nflL
AuzIkdf hF. myrf afpxf iewk supnf, sfzy zfktrF,
ieMjnIarF, vkIlF aqy ivigafnIaF afid nUM pMjfbI sfihq
rcnf ivwc afpo afpxf Xogdfn pf ky ies ivwc qrk qy
ivigafn dI rUh BrnI cfhIdI hY. bI[ aYWs[ iZwloN
dI hr rcnf ivwc pUrf huMdf jfpdf hY.
kdI
kdI ieh vI ivcfr bxdf hY ik pMjF dy afb
ivwc hux pfxIpwq dI cOQI lVfeI df muwZ
bMinHaF jf cuwkf hY. ijvyN ik imwqr sYn mIq dI kOrv
sBf qF juV hI cuwkI hY.
shI
arQF ivwc ies nUM qIsry ivsLv pMjfbI XuwD
df nfm vI idwqf jf skdf hY. ikAuNik awj dI hwk
swc dI lVfeI lVI BfvyN iksy vI DrqI dI ihwk (pMjfb
smyq) AuWqy jfvy pr do DiVaF ivwc vMzI hoeI sfry hI
sMsfr dI soc sLkqI AuWQy iksy nf iksy rUp ivwc jLrUr
lV rhI huMdI hY. Xfd rhy ik jdoN qIkr lok-POj hwk-swc
dy pwK ivwc pUrI qrHF nhIN KVHdI-lVdI AudoN qIkr vYrI
BfrU hI rhygf.
hrfm
aqy hwk (kUV aqy ksm) dI ajokI pihlI lVfeI lVI geI sI
nYkslfeIt mUvmYSt smyN. ijs df csLmdId kuwJ lyKf joKf
klfmeI ivDI nflL aMkq kIqf igaf hY ies nfvl vf-vroly
ivwc. sfry jfxdy hn ik ies ivwc hrfm ny hwk nUM burI
qrHF kucl idwqf sI. sYNkVy hoxhfr juafnIaF ies dI
Bytf cVH geIaF sn. ikAuNik kUV afpxIaF cflF nflL bfkI
sfrIaF sLkqIaF: adflqF df iensfP, BfVy dI ByVIey rUpI
pulIs, Drm, srmfeydfrI pwKI ivdysLI srkfrF, afid, nUM
afpxy hwk ivwc BgqfAux ivwc sPl ho igaf sI. ies hwk-swc
dI lVfeI dy dsqfvyjL AuWqy iewk rsIdI itkt lfeI geI
hY vf-vroly nfvl ivwc.
dUsrI
vyr iPr swc ny isr AuWqy KwPx bMnH ky kuPr dy ivruwD
bIVf cuwikaf. ies bfr Drm Aus dy nflL sI. ieh Drm
XuwD pihly XuwD nflLoN kuwJ lMbf cwilaf. pr Cfqr
srmfiedfrI ny ies ivwc vI afpxIaF kUV dIaF POjF ilaf
GsoVIaF. jrfiem pysLf lok aglIaF kqfrF ivwc af gey.
ies ivwc vI hjfrF kImqI jfnF BMg dy Bf geIaF aqy
mYdfn iPr srmfiedfrI dy hwQ afieaf. ies lVfeI dy
kfrn, kfrj aqy iswitaF dIaF GuMzIaF mylLdf hY iesy
lyKk df dUsrf nfvl bfjL.
ienHF
dohF nfvlF df gMBIrqf nflL icMqn krky hwk swc
leI qIsrI lVfeI dI sMBfvnf dI rUp ryKf iqafr kIqI jf
skdI hY aqy Aus AuWqy soc ivcfr vI kIqI jf skdI hY,
ik ieh kdoN ku arMB hovygI? aqy kI rMg ilafiegI? ieh
nfvl BivwK bfry mnuwKqf dy rfh dsyry df kMm krdf hY.
dYink,
spqfihk pMjfbI aKLbfrF aqy awj dIaF msLhUr pMjfbI
sfihqk vYWb sfeItF pVHn vflLy pfTk iZwlLoN dI nvyklI
sLYlI qoN BlI prkfr ByqI hn.
pOxy
do ku sO pMinaF df ieh nfvl hr cyqn pfTk nUM pVHn dI
isPfrsL kIqI jFdI hY qF ik AunHF dI qrk nflL dyKx
vflI qIsrI awK hor prcMz ho jfvy. aqy qIjI lVfeI hwk
swc dy pwK ivwc sPl hovy.