ਭਾਗਾਂ ਭਰਿਆ ਦਿਨ
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ (ਕੈਨੇਡਾ)
ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹਰ
ਕੁੜੀ ਸੋਚਾਂ,
ਆਸਾਂ ਅਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਵਾਨੀ ਦੀ
ਦਹਿਲੀਜ਼ ਉੱਪਰ ਪੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹੀ,
ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਲਪਨਾ
ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀ ਅਗਾਂਹ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹਨਾਂ
ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਘੱਟ ਹੀ ਵਾਹ ਪਿਆ।
ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਉਹ
ਹੀ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚਾ,
ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਅਤੀਤ
ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ।
ਘਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ
ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ,
ਪਰ ਮੇਰਾ ਵਜੂਦ ਖਾਲੀਪਨ
ਦੇ ਬੋਝ ਨਾਲ ਸੁੰਨਾ ਸੁੰਨਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ
ਰਸਮਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਰੀਝ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀ,
ਮੁਸਕਰਾ ਮੁਸਕਰਾ ਹਰ ਆਉਣ
ਵਾਲੇ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਚਾਅ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੇ ਵੀ ਥੋੜਾ ਅਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਪਰ ਮੇਰਾ
ਭੂਤਕਾਲ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਫਿਰ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਉਦੋਂ ਹੀ
ਗੁਆਂਢਣ ਚੌਧਰੀ ਆਂਟੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨੀ ਪਈ,
“ਭੈਣ
ਜੀ, ਵਧਾਈਆਂ
ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ।”
“ਤੁਸੀ
ਵੀ ਵਧੋ।”
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ
ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।
ਮੈਨੂੰ ਚੌਧਰੀ ਆਂਟੀ ਦੀ
ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਇਹ ਜਾਣਦੀ
ਹੋਈ ਵੀ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਮਾਂ ਨਹੀ ਹੈ,
ਫਿਰ ਵੀ ਅਨਜਾਣ ਹੀ ਬਣੀ
ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ
ਇਸ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਆਪ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ
ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਕਾ ਮਾਮਾ ਜਾਂ ਚਾਚਾ ਤਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਏ
ਮਹਿਮਾਨ, ਮੈਨੂੰ
ਸਕਿਆਂ ਨਾਲੋ ਵੱਧ ਲੱਗੇ।
ਉਹ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ
ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰਫ
ਮੇਰੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਹੀ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਸਭ
ਕੁੜੀਆ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤੋਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ,
ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਪਹੁੰਚੀ ਹੀ
ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤੋਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਹੀ
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ।
“ਕਿੱਧਰ
ਗੁਆਚ ਗਈ?”
ਲਾਗੇ ਬੈਠੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਤੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਇਹ
ਹਾਲ ਹੈ, ਸਹੁਰੇ
ਜਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇਂਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।”
“ਦਰਅਸਲ
ਤੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਆਈ,
ਮੈ ਇਹ ਹੀ ਸੋਚਦੀ ਪਈ ਸਾਂ।”
“ਕੱਲ੍ਹ
ਦਸ ਤਾਂ ਗਈ ਸੀ ਪਈ ਉਹ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਹੀ ਆਵੇਗੀ।”
ਤੋਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸਭ
ਕੁੱਝ ਜਾਣਦੀ ਸੀ।
ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ
ਮੇਰੀ ਵਿਚੋਲਣ ਬਣੀ।
ਧੰਨ ਉਹ ਬੰਦੇ
ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬਨਾਉਣਾ
ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ
ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਈ,
ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ
ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਹੀ ਲਾਏ।
ਕਈ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ
ਪਿਆਰਦੇ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਹੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਇਆ।
ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੀਤਾ
ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ਼ੀਅਤ ਇਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸ ਹੀ ਦੇਵਾਂ,
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ
ਘੇਰੀ ਬੈਠੀਆਂ ਨੇ।
“ਇਹ
ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਹੈ ਦੱਸਣ ਦਾ।’
ਫੇਰ ਮੈ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ
ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।
“ਜੇ
ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਡੈਡੀ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ।”
ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ
ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ।
ਉਸ ਦਾ ਇੰਨਾ
ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਰੋਮ ਰੋਮ ਕੁਰਲਾ ਉਠਿਆ।
ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ,
ਤਨ-ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਹੀ
ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹੋਣ।
“ਮੇਰਾ
ਡੈਡੀ ਮੰਮੀ ਸਭ ਕੁੱਝ,
ਮੇਰੀ ਇਹ ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ
ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ
ਮੈਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲ ਕੇ ਪਾਲਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਡਰਾਉਣੇ
ਪਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਾਲਜਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੈ।”
“ਚੱਲ
ਛੱਡ ਉਹਨਾ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ
।”
ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ
ਬਹੁਤ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੀ ਸੀ,
ਉਸ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ,
“ਪੁਰਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ
ਭੁਲ ਜਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰ।”
ਪਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ
ਆ ਗਈ।
ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ
ਲਾਉਂਦੀ ਬੋਲੀ:
“ਅੱਜ
ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ।
ਤੂੰ ਕਿਸਮਤ
ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ
ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਫ ਬੰਦਿਆ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।”
“ਮੰਮੀ,
ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੀ
ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਸ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ।”
“ਨਹੀਂ
ਬੇਟਾ, ਉਹ
ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਹੀ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਜੋ ਬਿਨਾ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਦੇ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿਚ
ਹੀ ਵਿਆਹੁਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ,
ਆਮ ਲੋਕ ਤਾਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ
‘ਮੈਰਿਜ਼ ਪੈਲਸ’
ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਨਾਮ
ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।”
ਚੌਧਰੀ ਆਂਟੀ ਨੇ ਵੀ ਮਾਂ
ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਈ।
ਭਾਂਵੇ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ,
ਫਿਰ ਵੀ ‘ਮੇਰਾ
ਭੂਤ’ ਮੇਰਾ
ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡ ਰਿਹਾ।
ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ
ਮਾਂ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਕਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ।
ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ
ਆਪਣੀ ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ: “ਮਾਂ,
ਉਹ ਕਿਉਂ ਮਰ ਗਈ ਸੀ?”
“ਉਹ
ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜਨਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ,
ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੋਰ ਤੇ ਏਨੀ
ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਸ
ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਦਾ ਲਈ
ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।”
ਮੈਂ,
ਮਾਂ ਦੇ ਇਸ ਜ਼ਵਾਬ ਨਾਲ
ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀ ਸਾਂ ਹੋਈ।
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ
ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪਾ ਦਿੱਤਾ,
“ਉਹ
ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੀ?”
“ਪੁੱਤ,
ਮੈ ਤਾਂ ਗੱਲਤੀ ਕਰ ਲਈ,
ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਕਿ
ਮੈ ਤੇਰੀ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਮੈ ਤੈਨੂੰ ਇਸ
ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ,
ਪਈ ਕੱਲ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ
ਹੋਰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੇ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।
ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ
ਬਰੀਕੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ।”
“ਮੰਮੀ,
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ
ਬਰੀਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ
ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ,
ਤੁਸੀ ਟਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼
ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਅੱਜ ਰੱਬ ਨੂੰ
ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦੱਸ ਦੇਵੋ।
ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ
ਮਨ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਹਲਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।”
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਇਕੋ
ਸਾਹ ਹੀ ਕਹਿ ਗਈ।
ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ
ਮੰਮੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇਕਦੱਮ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਹੁਣ
ਭੇਦ ਗੁੱਝਾ ਰੱਖਣਾ ਉਸ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਮੰਮੀ
ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਖਿੱਚ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ:
“ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਮਾਂ ਚੌਰਾਸੀ
ਦੇ ਦੰਗਿਆ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੀ।
ਜਿਸ ਹਸਪਤਾਲ
ਵਿਚ ਮੈਂ ਨਰਸ ਸੀ,
ਉਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਉਹ ਆਈ
ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਫਟੇ ਹੋਏ
ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ
ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ
ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀ।
ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ
ਪਰਵਾਰ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਾਂ ਵਿਛੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਜਿਹੜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ
ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟੀ ਸੀ,
ਉਹ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਦਿਨ ਦੇ
ਚਾਨਣੇ ਵਿਚ ਸ਼ਰੇਆਮ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਕੜ ਨਾਲ ਤੁਰੇ-ਫਿਰਦੇ ਨੇ ਪਰ…।”
“ਪਰ ਮੇਰੀ ਬੇਕਸੂਰ ਮਾਂ
ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛਪਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।”
ਮੈ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
“ਜਦੋਂ
ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੁੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਬੱਚੀ ਜਨਮੀ ਹੈ,
ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਦਮ ਪਾਗਲਾਂ
ਵਾਂਗ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ: “ਇਸ
ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਦਰਿੰਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ।”
ਉਹ ਉੱਠ-ਉੱਠ ਤੇਰਾ ਗੱਲ
ਘੁੱਟਣ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗ
ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇ ਉਹ ਪਸੂਆਂ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ
ਏਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ‘ਹੈਮਰਜ਼’
ਦੀ ਸੀਰੀਅਸ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ
ਹੋ ਗਈ।ਸਾਰੇ
ਸਟਾਫ਼ ਨੇ,
ਬਥੇਰੀ ਨੱਸ-ਭੱਜ ਕੀਤੀ।
ਪਰ ਖੂੰਨ ਰੁਕਣ
ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੈ ਰਿਹਾ।
ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਉਸਨੇ
ਮਰਨ ਲੱਗੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸਵਾਲੀਆ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ,
ਮੈ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਹਿਮਤੀ
ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ
‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’
ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ
ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਈ।
ਮੈਂ ੳੇੁਸੇ
ਵੇਲੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ‘ਅਡਾਪਟ’
ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ
ਫੇਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ।
ਮੈ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ
ਸਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ,
ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ
ਇਸ ਮਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ
ਆਪਾਂ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,
ਪਰ ਇਹ ਸਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਹੀ
ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ।
“ਅਸਾਂ
ਸੁਣਿਐ ਜਿਹੜਾ ਮੁੰਡਾ ਵਿਆਹੁਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ,
ਉਹ ਵੀ ਮੁਤਬੰਨਾ ਹੈ।”
ਪਿੱਛੇ ਖੜੀਆਂ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ
ਦੀ ਖੁਸਰ-ਮੁਸਰ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਪੁੰਹਚ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ
ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ
ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ,
ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ
ਕੁੱਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ
ਸਿਰਫ ਦੋ-ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਹੀ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈ
ਤੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਇਹ
ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਕਰਾਂਗੀ।”
ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ
ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।
ਤੋਸ਼ੀ ਤੋਂ
ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ
ਮੈ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਾਂ।
ਅਚਾਨਕ ਤੋਸ਼ੀ ਆ ਗੱਜੀ।
“ਤੋਸ਼ੀ,
ਸੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸੀ।”
ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਤੋਸ਼ੀ ਨੂੰ
ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੁਣੀ,
ਪਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ
ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੋ ਗਏ।
“ਹਾਂ,
ਦੱਸ,।
“ਆ
ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਾ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਜਾ ਆਈਏ।”
ਮੈ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ
ਉਹਲੇ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
“ਕੀ
ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅਸਲੀ ਮਾਪੇ ਕੌਣ ਨੇ?”
ਮੈ ਘਰ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ
ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਤੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਮੁੰਡੇ
ਦੇ ਮਾਪਿਆ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਹੈ।”
“ਮੈ
ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।”
“ਪਤਾ
ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”
“ਹੋਵੇਗਾ
ਨਹੀਂ, ਹੋਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਮੈ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ।
“ਪਤਾ
ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ,
ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਵਿਆਹੁਣ ਆ ਹੀ ਗਏ ਨੇ।”
“ਵਿਆਹੁਣ
ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ
ਵਿਆਹ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਮੈ ਉਨੀਂ ਦੇਰ
ਫੇਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ।”
“ਅੱਛਾ
ਬਾਬਾ, ਜਨੇਤ
ਅਜੇ ਚਾਹ ਪੀ ਰਹੀ ਹੈ,
ਮੈ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ
ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ।
ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ
ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਲਈਂ।”
ਉਹ ਕੁਝ ਖਿਝ ਕੇ ਬੋਲੀ।
“ਤੂੰ
ਫਿਰ ਕੀਤੀ ਨਾ,
ਉਹੀ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ।”
ਤੋਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ
ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਨਹੋਣੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।
ਮੈਂ ਮਸੀਂ ਹੀ
ਪਿਛਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ।
ਤੋਸ਼ੀ ਵੀ ਉਹਨੀਂ
ਪੈਰੀ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਮੁੜ ਆਈ।
ਰਸਮੀ ਸਲਾਮ-ਦੁਆ
ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਹੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: “ਪ੍ਰੀਤਮ
ਜੀ, ਕੀ ਆਪ ਨੂੰ
ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਸ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਅਡੌਪਟ’
ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।”
“ਹਾਂ
ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ
ਵੀ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ‘ਅਡੌਪਟ’
ਕੀਤਾ ਹੈ।”
“ਚੱਲੋ,
ਗੱਲ ‘ਕਲੀਅਰ’
ਹੋ ਗਈ,
ਹੁਣ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾ।”
ਕੋਲ ਖਲੋਤੀ ਤੋਸ਼ੀ ਬੋਲੀ।
“ਅਸਲੀ
ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ,
ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ
ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਮਿਲੇਗੀ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਤਬਾਹ ਕੀਤੀ।”
ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਚਾਨਕ ਇਹ
ਸ਼ਬਦ ਨਿਕਲ ਗਏ।
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਰਾਤ ਵੱਲ
ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਮੇਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਰੁੱਕ ਗਿਆ।
ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ
ਨੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ।ਤੋਸ਼ੀ
ਮੇਰੇ ਉੱਪਰ ਦੰਦ ਕਰੀਚ ਰਹੀ ਸੀ।
“ਕੌਣ
ਸਨ, ਉਹ ਜਿਹਨਾ
ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ? ”
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਚਲੋ,
ਛਡੋ ਪਰ੍ਹਾਂ,
20-22 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ
ਗੱਲਾਂ।
ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਸੋ ਹੋ ਗਿਆ।”
ਤੋਸ਼ੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਗੱਲ
ਅਗਾਂਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।
ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ
ਅਥਰੂ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਮਂੈ ਭਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ: “ਮੈ
ਉਹਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕਹਿਰ
ਮਚਾਇਆ ਸੀ।”
“ਕੀ
ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋ?”
ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਦੇ ਢੰਗ
ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਮੁਕਰ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ
ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੰਬ ਜਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੈ ਤੋਸ਼ੀ ਵੱਲ
ਦੇਖਿਆ।
ਤੋਸ਼ੀ ਤੇ ਇਕ ਰੰਗ ਆ
ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚ
ਇਕਦੱਮ ਚੁੱਪ ਪਸਰ ਗਈ।
“ਤਾਂ
ਫਿਰ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ
ਇਹ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋ?”
ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੀ।
ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ
ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
“ਕਮਲ
ਜੀ, ਇਹਨਾਂ
ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦਾ,
ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ
ਦਾ ਕੀ ਕਸੂਰ?
ਉਹਨਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤਾਂ ਸੱਚ-ਮੁਚ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੀਰ
ਮੰਨੂੰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਟੋਟਿਆ ਦੇ ਹਾਰ ਆਪਣੇ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪੁਆਏ ਸਨ।”
“ਸ਼ੁਕਰ
ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ,
ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਸੁਹਿਰਦ ਦਿਲ ਇਨਸਾਨ ਹੋ।
ਤੋਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ,
ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
ਵਿਚ, ਇਕ
ਅਗਾਂਹ-ਵਧੂ ਜੀਵਨ-ਸਾਥਣ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਫ਼ ਝਲਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ
ਮਾਂ ਨੇ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਆਖਿਆ।
“ਕੁੜੀਓ,
ਵਿਆਹ ਦੇ ਫੇਰੇ ਏਸੇ
ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਾ ਦੇਈਏ ਜਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਚੱਲਣਾ ਹੈ।”
****
(28
ਮਈ 2007) -ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਯੂਨੀਕੋਡ
