kyhr
sLrIPL (jrmnI) dIaF ilKfrI ivwc hux qwk 12 rcnfvF
pRkfisLq ho cuwkIaF hn . 'kuwjy ivwc smuMdr bMd' krn
vFg afp dIaF rcnfvF, iqwKf, idwl nUM tuMbvF, sMKyp pr
sd rihxf pRBfv CwzdIaF hn. sfrIaF hI rcnfvF nMU pfTkF/lyKkF
vloN bhuq hI BrvF huMgfrF imilaf hY. afp dI iewk hor
bhuq hI KLbsUrq, idl nUM tuMbdI aqy idmfgL nUM socx
leI mjLbUr krdI rcnf 'surF aqy sfihqkI' 'ilKfrI' dy
pfTkF gocry kridaF prsMnqf df anuBwv kr rhy hF.'----ilKfrI
******
iksy
vI iensfn vfsqy ijLMdgI qoN vwD ipafrf hor kuwJ nhIN
ho skdf. jfn nfl jhfn vflI khfvq ieQoN hI
pYdf huMdI hY. ies krky hI ijLMdgI nUM jIAUx df cfa
qy swDr mn ivc hoxI bhuq jLrUrI hY. jy iksy mn ivc
jIAUx dI swDr hI pYdf nf hovy qF kfhdf jIAUx? rox-Dox
vflI ijLMdgI ivcoN vI kdy iksy ny kuwJ Kwitaf? jwg
AuWqy afey hF qF ijLdgI sfriQk aqy arQ BrpUr vI hoxI
cfhIdI hY.
awj
dunIaF qknIkI qrwkI dI isKr Coh rhI hY. nvIaF
ivigafnk kfZF dy afsry awgy vDx dy dr KuwlH rhy hn,
nvyN suK, nvyN rfh mnuwK dy pYrF hyT ivC rhy hn. ieh
mnuwKI soc-sUJ dI srgrmI aqy isrjxf dy ikRsLmy hn.
ienHF vl iDafn nf dyxF afpxy afp nfl by-iensfPI krn
dy brfbr hY. pr ieh vI swc hY ik bhuq sfry lok ies
nUM smJx qoN vI asmrQ hn. aijhy lok awgy vI nhIN vD
skdy. ies krky hI Auh afpxy afp aqy smfj vfsqy suKfvF
mhOl isrjx qoN ivrvy rih jFdy hn. smfjI sMskfr dsdy
hn ik dunIaF aMdr ajy vI bhuq sfry ivqkry kfiem hn.
bhuq vfr pwKpfq Gr qoN hI sLurU ho jFdf hY.
BfrqI
smfj nUM iesdy guMJldfr vqIry krky smJxf bhuq aOKf hY.
kI ies nUM koeI smJdfrI dI gwl kih skdf hY ik smfj
aMdr aOrq nUM dUjy drjy df iensfn smiJaf jfvy, Auh vI
aOrq dy afpxy jfieaF vloN? jy sMskfrF dI qih Prolx vl
vDIey qF dyKdy hF ik mrd pRDfn smfj ny aOrq nUM hIxI
smJ ky bhuq roiÜaf hY, qVpfieaf, duKfieaf, sqfieaf
aqy ruafieaf hY. sMqfp Bogx vfsqy mjbUr kIqf hY. bwcy
nf jMmx qF aOrq df ksUr, bwcy bhuqy jMmx qF vI aOrq
dosLI. jy isrP DIaF hI jMm pYx qF AusnUM kulYhxI,
kulwCxI qy hor Blf ikhVf aijhf BYVf sLbd hY ijhVf
Auhdy vfsqy nhIN vriqaf jFdf? kI iksy jxnI df ies
qrHF ibnf iksy kfrn dy apmfn krnf TIk hY? kI mrd kdy
vI ksUrvfr nhIN huMdf? iehdy bfry TMZy idl qy idmfg
nfl socxf cfhIdf hY.
mrd
pRDfn smfj aMdr mrdF ny afpxy afp nUM hI sUq bYTdIaF
rsmF/rIqF (alfmqF) sMskfrF dy nF hyT mwlojorI ibnF
AuhdI mrjLI qoN aOrq dy glL pfeIaF hn. ikAuNik ies
qrHF mrd dI hEmYN nUM pwTy pYNdy hn. aOrq dI hoNd nUM
Korn df Xqn kIqf jFdf hY. svY mfx aqy svY-ivkfs vl
vDdy iksy aOrq dy kdmF nUM bRfhmxI soc (jo gYr mnuwKI
hY) df zfhf pfieaf jFdf hY (ijnHF lokF ny Coty
huMidaF psLU cfry hn AunHf nUM pqf hoxY ik nwTx Bwjx
vfly avYV iksm dy psLUaF dy bfhr jfx vyly rwsy nfl
bMnH ky glL ivc mjbUq lwkV df iek totf pf idwqf jFdf
hY ijsnUM zfhf afiKaf jFdf hY. jy psLU nwTx-Bwjx df
Xqn kry qF Auh glL pfieaf zfhf Auhdy gozy-igwty BMndf
hY) bRfhmxI soc ny aOrq nfl sdIaF qwk ieh hI ivhfr
kIqf. aOrq nUM mry hoey pqI dy nfl mwlo-jorI
jIAUNidaF sfV ky sqI df iKqfb
idwqf jFdf hY. kI kdy iksy mrd ny vI jIAUNidaF
sqI hox vrgI mrdfngI ivKfeI
hY? smfj dy ienHF afpy bxy dwilaF vrgy muKIaF vloN
ivDvf aOrqF nUM nrk vrgI ijLMdgI Bogx vfsqy mjbUr
kIqf jFdf irhf. jdoN koeI isafxI, sUJvfn, jfigRq qy
dlyr dIpf mihqf klf dy rsqy aOrq dI ies kohJ BrI
ijLMdgI df icqRx pysL krn df sfhs qy Xqn krdI hY qF
bdI aqy hnyry dIaF hmfieqI, nykI aqy cfnx dIaF doKI
kflLIaF-kulYhxIaF bysLrm qfkqF afpxI isafsI rKyl rfj
sLkqI nUM vrqdIaF hn. aijhy smyN rfj swqf AuWqy kfbjL
lok doKI, isafsI hIjVy (ijnHF nUM rfjsI nyqf vI
afiKaf jFdf hY) lok rfj dy hmfieqI hox dI JUTI zONzI
ipwtx vfly, afpxy vot bYNk dI rfKI krn df dMB pfldy
hoey, suwcIaF lok BfvnfvF df apmfn krdy hoey gYr-mnuwKI
sMsikRqI dy JUTy dfavydfrF awgy isr prny
ho ky afpxI Buwl bKsLfAux dy KyKx vI krdy hn. kI JUT
dy ienHF puwqrF vloN iesy qrHF dy rfm rfj
nUM ilafAux dI duhfeI idwqI jFdI hY? Pyr qF ies qoN
ienkfrI hoxf bhuq jLrUrI ho jFdf hY. sgoN hr iksy
vloN afpo-afpxI smwrQf muqfibk ies kucwj df srgrmI
nfl jordfr ivroD krnf pivwqr mnuwKI PLrjL hoxf cfhIdf
hY.
aOrq
nUM sMsikRqI dy nF hyT lwjf, sLrm-hXf dy
bhuq pRvcn suxfey jFdy hn. kI sLrm-hXf df mslf aOrq
qwk hI sImq hoxf cfhIdf hY? kI mrdF df by-lwj qy by-hXf
hoxf sihxXog ho skdf hY? kI ieh ishqmMd smfj dI
insLfnI ho skdI hY? nhIN, iblkul nhIN.
jdoN
vI iksy iksm dy kihr vfprdy hn qF rfj swqf AuWqy
kfbjL, swc dy nF qy JUTIaF ksmF Kfx vfly JUT dy
puwqr loV vyly smyN aqy smfj vl ipwT kr lYNdy hn.
afpxy hI rfj (ijsnUM Auh lok rfj vI kihMdy hn) dI
pRjf nUM dirMidaF dy mUMh dyx qoN guryjL nhIN krdy
aqy bysLrmI dy GoVy qy svfr ho ky nYiqkqf bfry
lYkcr vI JfVdy iPrngy. kfnUMn ijhVy AunHF ny Kud hI
bxfey huMdy hn, AunHf dy kmjLor hox dI duhfeI dyxgy.
Bfv lokF nUM mUrK bnfAux vfsqy pUrf itwl lf idMdy hn.
afpxy vloN pUrI koisLsL krdy hn jfgidaF nUM pONdI
pfAux dI. aijhy kmIinaF nUM byeImfn nf ikhf jfvy qF
kI ikhf jfvy?
BfrqI
sMsikRqI ijs nUM afm krky ihMdUvfd dy nF
Qwly hoey vfpry, ieiqhfsk/imiQhfsk klolF nfl bMnx df
Xqn kIqf jFdf hY. JUT nUM swc dy qOr qy pysL
krn dy mwlojLorI gYrieKLlfkI Auprfly kIqy jFdy hn.
cyiqaF ivcoN nf ivsrn dyx vflI mhwqv BrI gwl ieh hY
ik BfrqI swiBafcfrk rvfieq sfrI dI sfrI iblkul
gYrmnuwKI nhIN rhI. ies aMdr sihxsLIlqf, Brwpx, afpsI
sFJ aqy msilaF sbMDI sMvfd rcfAux dy jordfr hMBly
vjdy rhy hn. dUr nf jfeIey BgqI lihr, gurUaF dI bfxI
aqy sUPIaF dy suwcy drvysLI bol kfhdf swdf idMdy hn
BlF? afiraF Qwly KVHy hoxf, jLulm nUM vMgfridaF qwqI
qvI qy bYT qwqI ryq isr ivc pYNdI sihxf, afpxf
isr lokF qoN vfr ky ihMd dI axK df nMgf isr Zkxf,
dysL dI iewjq-axK Kfqr qopF mUhry KVHy ho qUMbf qUMbf
ho ky Auzxf, axKI qy sUJvfn gwBrUaF vloN mulk dy gÜ
pey gulfmI dy sMgl kwtx vfsqy hwsidaF PFsI dy rwsy
cuMmxy afid iehnUM kihMdy hn nYiqkqf, lok drd aqy
sihxsLIlqf.
jdoN
vI bRfhmxI soc/sMskfrF dI gwl krdy hF qF dyKdy hF ik
ieh mnuwKqf nUM pfVdI, iensfnF drimafn iek dUjy pRqI
nPLrq pYdf krdI njLr afAuNdI hY. aOrq df sB qoN vwD
apmfn ies soc nUM apxfey hoey lokF ny hI kIqf hY.
aOrq nUM sLrm-hXf df pfT pVfHAux vfly ivhlV, inkMmy ,
TrkI aqy awXfsL iksm dy mhFpursL aOrq nUM
jUey qy dfa qy lfAux aqy hfrn vrgf kukrm vI
krdy rhy hn. ieh hI hn, sLrmF vfly nYiqkqf dy vwzy
Tykydfr? kdy afpxy afp nUM Bgvfn khfAux vfly afpxI hI
arDFgnI (pqnI) nUM sLwkI smJ ky agnI
pRIiKaf dyx vfsqy afKdy rhy. iehqoN vwzf anwrQ hor kI
ho skdf hY? ieh qF Bfrq dy BRwpx Bry sFJy lok
swiBafcfr dy ieiqhfs AWqy pey kfly Dwby hn. kfly
DwibaF dI pUjf nhIN kIqI jf skdI, dlIl nfl prKidaF
ienHF nUM nkfrnf smyN dI vwzI loV hY.
smfjI
rhu-rIqF dy afsry vI aOrq nUM pCfiVaf qy lqfiVaf jFdf
hY. aOrq dy pqI-bRqf hox df sbUq dyx Kfqr ivafh vyly
iek mMgl sUqr (drasl ieh sMgl sUqr hY, psLUaF dy gl
ivc sMgl pfieaf jFdf hY aOrqF dy gl ivc sMgl sUqr)
pfieaf jFdf hY. dUjy sLbdF ivc iesnUM psLUaF dy gl
ivc pfey jfx vfly zfhy df hI suDiraf rUp kihxf cfhIdf
hY. kI aOrq dy gl ivc mMgl sUqr pfAuxf hI AusdI
vPLfdfrI aqy pRym AuWqy sLwk nhIN? mrd pqnI-bRqf vjoN
gl ivc ikAuN kuwJ nhIN pfAuNdf? kI mrd vfsqy sB kuwJ
jfiejL hY, Auh isafh kry jF suafh? pRym aqy vPLfdfrI
qF iek dUjy pRqI idlF dy sOdy hn, apxwq dIaF gMZF hn.
swcf ipafr qF do idlF ivclI sFJ dI KusLboeI hY. iehnF
kwcy DfigaF (pYsy vfly byhwd kImqI sony dy hIiraF jVy
vI pfAuNdy hn) qoN ibnF afpsI ivsLvfs zolx nhIN lwgf,
aqy ies pKMz qoN ibnf pRym iKlrn nhIN lwgf. ieh qF
isrP aOrq nUM hIxI krn df sLrfrqIaF vloN kmIngI Biraf
sucyq Xqn hI afiKaf jf skdf hY. iesy qrHF aOrq dy nwk
ivc pfey koky aqy nwQ df hvflf vI idwqf jf skdf hY.
nwQ vI psLUaF Kfs krky bÜdF aqy JoitaF (sMiZaF) dy
nwk ivc pfeI jFdI hY. ies qrHF ieh vI afiKaf jf skdf
hY ik ieh mrd pRDfn smfj aMdrlI BYVI aqy bOnI soc
vloN aOrq nUM iensfn qoN hIxf krn vl qurdy kdm hn.
keI vfr ijsnUM bhuqy isafxy ihMdU rhu-rIqF
vI afK idMdy hn. ieh jo kuwJ vI hovy pr swc nhIN, ieh
qF inrf JUT hY, dMB hY , pKMz hY. ieh BMzx Xog qoN vI
awgy nkfrn Xog hY. aOrqF vloN vrqmfn dy hfx df ho ky
jIAUx vfsqy, afpxy svYmfx dI rfKI leI ieho jhy pKMzF
nUM Cwzxf bhuq jLrUrI hY.
iek
hor BYVI rIq df ijLkr krnf jLrUrI hY ik aOrq nUM
afpxy pqI dI lMbI Aumr vfsqy vrq rwKx (krvf cOQ afid)
df afdysL hY. ieMglYNz ivc ies vrqfry bfry bVf kuwJ
suxn nUM imldf hY, koeI bIbI qVky hI AuWTky,
lfeIt jgf ky Gr dy aMdr iewDr qoN AuWDr aqy AuWDr qoN
iewDr iPrn lwgI. Auh krvf cOQ df vrq rwKx dI iqafrI
kr rhI sI. suwqy pey Ausdy Gr vfly dI awK Kuwl geI
Auh kihx lwgf- Bfgvfny kI gwl aY, GVI sON lYx dy Pyr
kMm qy vI jfxf hY. bIbI jo pihlF hI KpI peI sI kihx
lwgI cuwp krky pey rho quhfzf hI isafpf kr rhI
hF ies df Bfv smJxf smJfAuxf aOKf nhIN. bs!
mjbUrI df nF sLukrIaf hY.
kI
kdy iksy pqI ny vI afpxI pqnI dI lMbI Aumr vfsqy vrq
rwiKaf hY? jy nhIN qF aOrq dy gÜ ieh Pfhf ikAuN
pfieaf igaf hY? aOrq vfsqy ieh mjbUrI ikAuN? ies
pwKpfq aqy mrd aOrq dy vrqF bwDy irsLqy
vflI asmfnqf ivcoN iGRxF dI boa afAuNdI hY. nf iehdy
nfl irsLqy ivc pikafeI afAux dI koeI sMBfvnf huMdI hY
nf iksy dI Aumr lMbI ho jfx dI grMtI. CfnxI ivcoN cMn
sfP nhIN GsmYÜf hI njLr afvygf, BfvyN lwK vfr vyKo.
pRdys
vsdy (dys ivc vI vwKrf nhIN) BfrqI lokF ivcoN ijhVy
ihMdU mwq dy DfrnI hn AunHF ivclI vwzI igxqI kfPI
sfrIaF mfVIaF rhu-rIqF bFdrI dy mry bwcy vFg nfl hI
cwukI iPrdy hn. dys qy pRdys dohIN QfeIN bhuq sfrIaF
aOrqF bysmJI ivc hI sony dy moty moty sMgl
sUqr gÜF ivc ltkfeI iPrdIaF imlxgIaF. ienHF
ivc sfrIaF ihMdU aOrqF hI nhIN, aPsos nfl kihxf pYNdf
hY ik ieh gurduafiraF ivc vI dyKIaF jf skdIaF hn.
gurU nfnk dy iksy vI nfm lyvf qoN kdy vI aijhI afs
nhIN rwKI jf skdI pr ieh ho irhf hY. duwK huMdf hY
jdoN sdIaF pihlF JUT, dMB, pKMz qy hr iksm dIaF
bodIaF rsmF dy iKlfP prcfr krn vfly bfby nfnk dy
pYrokfr vI ies rfhy qurdy dyKdy hF. ivafhF dy iekwTF
ivc ieh qmfsLf kfPI vwzy pwDr qy huMdf hY.
Kfs
krky mfvF-BYxF dy socx df vylf hY. afpxI hoNd nUM
Korf lfAux df jF afpxI hI kdr GtfeI krn df Xqn
iblkuwl nhIN krnf cfhIdf. aijhy XqnF nUM AuqsLfihq
krn vfly hr kdm df jordfr ivroD vI hoxf cfhIdf hY.
asloN smJx vflf mslf ieh hY ik quhfzy gÜF ivc pfieaf
ieh sLrfrqI mMgl sUqr drasl sMgl
sUqr hY, jo quhfzI ajfd sLKsIaq, quhfzy svYmfx
aqy quhfzy bhu pwKI ivkfs dy rfh df vwzf roVf hY. mrd
pRDfn smfj aMdrlI mfVI soc vloN Dwky nfl quhfzy AuWqy
lwdI geI ies socDfrf qoN Cutkfrf pfAuxf bhuq jLrUrI
hY. ieh afpxy hwQIN afpxf apmfn hI nhIN sgoN, ieh qF
ijMd df KOa hY.
(15 sqMbr 2006)
____________
jLrUr pVHo :
kyhr sLrIPL dIaF ilKqF sbMDI afey
kuJ pwqr kI kihMdy hn?---ilKfrI
kyhr sLrIPL horF dy
pMjfbI kivqf vfry iKafl cMgy lwgy--BUivMdr
kOr igwl
pMjfbI sfihq aMdr DWkf
cldf hY. kyhr sLrIP jI dI ieh aflocnf iblkul shI hY---zf:
blvMq isMG isWDU,pMjfb
jy Gr ivc ikqfbF hox
qF
ikaF bfqF! kyhr sLrIPL jI dI iek hor
imafrI ilKq leI buhq-buhq DnMvfd---srvjIq
isMG