kyhr
sLrIPL (jrmnI) dIaF ilKfrI ivwc hux qwk 15 rcnfvF
pRkfisLq ho cuwkIaF hn . 'kuwjy ivwc smuMdr bMd' krn
vFg afp dIaF rcnfvF, iqwKf, idwl nUM tuMbvF, sMKyp pr
sd rihxf pRBfv CwzdIaF hn. sfrIaF hI rcnfvF nMU pfTkF/lyKkF
vloN bhuq hI BrvF huMgfrF imilaf hY.
kyhr
sLrIP dI iewk hor nvIN rcnf 'ibn
pRCfivAuN AuzdI sqrMgI pING,' 'ilKfrI'
dy pfTkF gocry kridaF prsMnqf df anuBwv kr rhy hF.'----ilKfrI
******
ibn pRCfivAuN AuzdI sqrMgI pING
kyhr sLrIPL, jrmnI
hr
hkIkq pihlF iek supnf hI huMdI hY.
svyr
vyly cVHdy sUrj dI lflI, Gfa AuWqy pey sqrMgy qRylL
dy qupky kudrq df aByd, adBuq pr hulfry Biraf krm hY.
ieMJ hI iensfnI irsLqy hn, ijhVy sLurU qF iksy aihsfs
nfl huMdy hn- sUq dy iksy kwcy Dfgy vFg jF rysLm dI
iksy brIk jhI qMd vFg. ienHF pivqrqf vrgy suwcy
irsLiqaF df koeI nF vI nhIN huMdf. aijhy suwcy
irsLiqaF nUM iksy nF dI loV vI nhIN huMdI. ieh qF
dupfsV sUJ, smJ aqy sFJ dy afsry vDdy Puldyy, ivksq
aqy mjbUq huMdy hn. sihj qory quridaF zUMGy ivsLvfs
dy afsry ieh kwcy Dfgy jF rysLmI qMdF irsLiqaF ivckfr
kdy vI nf tuwtx vflI gUVHI, pwkI qy sdIvI sFJ dI iek
mjbUq zor bx jFdy hn.
vrqmfn
dy afdrsLk irsLiqaF aMdr irsLqy dI zUMGfeI,
BrosyXogqf, idlI moh aqy sFJI cyqnfmeI sUJ df BfrI
dKl huMdf hY. ienHF irsLiqaF nUM iksy nF dI muhqfjI
nhIN huMdI. dosqI nUM iksy ivafiKaf dI loV nhIN pYNdI-BlF
swc nUM ivafiKaf dI kI loV? smJ vfilaF vfsqy ieh
lPLjL afpxI ivafiKaf afp krdf hY.
KLq
iksy bxI sFJ-nyVqf nUM hor pwikaF krn dI vwzI sMBfvnf
bxdy hn. iksy vI moh Bry irsLqy nUM hor pwikaF-pIizaF
krn df bhuq hI jordfr qy kfrgr sfDn hn. idl dI
zUMGfeI ivcoN ilKIaF moh BrIaF kuwJ sqrF vflf kfgjL
df inwkf ijhf tukVf kuwJ sLbdF nfl hI mUMh-jLubfnI
boly hoey bolF nfloN ikqy BfrI ho jFdf hY. nf guafcx
vfly sdIvI aihsfs vrgf, aihsfs iksy msqI dI sugMDI
aqy KusLbU Bry KubsUrq Puwl dI lfjvfb mihk vrgf.
aijhy hulfs aqy anMd BrpUr plF dI muwTI ivc hI sfrf
jwg huMdf hY. loV hY aijhy bhumuwly plF nUM prKx vflI
awK kol hox dI aqy aijhy muwlvfn plF dI sfriQkqf nUM
smJx, PVn vflI soJI pwly hox dI.
iksy
nfl zUMGI idlI sFJ dy pl ieMJ huMdy hn ijvyN iksy
kudrqI Jrny dy izgdy pfxI df DUh pf ky idl nUM moh
lYx vflf kudrqI surIlf sMgIq. ies jIvq lYa aqy ies
suhj Bry mfxmwqy sMgIq dI iKwc df ibafn/ivafiKaf krnI
iksy mihk dI ivafiKaf krn dy brfbr hY. ies aihsfs dy
aMdrUnI Bfv nUM PVnf bhuq aOKf kfrj hY. hvf nUM PVn
ijMnf aOKf, ikAuN jo ieh iksy nklI bMDyj ivc bwJH hI
nhIN skdf.
sqrMgI
pING df pRCfvF nhIN huMdf, jy hovy vI qF Ausdy pYr
nhIN huMdy. Pyr vI Auh jIvq ho ky qurdI hY, AuzdI hY
sfzIaF socF/ivvyk ivc. sfzy iKaflF aqy supinaF
ivc. afpxy supinaF dI pUrqI dI qmMnf iensfn nUM jIAUx
vl qorI pRyrI rwKdI hY, kdy qF ieh jIAUx df sbwb hI
bx jFdI hY. ieh supny Aumr Br sfzy nfl iek sfr, iek
qory nhIN qurdy. ieh Aumr Br df pwkf sfQ qF huMdy hn
pr bhuq sfry supny, KfihsLF ijLMdgI dy awgy quridaF
afpxf vjUd, rUp qy srUp bdldy rihMdy hn. ieh smyN dy
qurn nfl mnuwK dy pROV , isafxf, cyqMn aqy sUJvfn hox
dI insLfnI hY. dUsry sLbdF ivc ies nUM smyN dy pMD
AuWqy XQfrQk swc dIaF pYVF vI ikhf jf skdf hY. ieQoN
hI smyN dI gqIsLIlqf nfl qurn vl ruK huMdf hY.
iksy
axjfxy QF dy jIvn (Bfv prvfs) dI hor kfsy nfl vI
qulnf nhIN kIqI jf skdI. ieh qF isrP afpxy ipMzy qy
hMZfAux vflf krm hY. ieh aihsfs (XQfrQ) PiVaf
nhIN jIivaf jFdf hY. aijhf jIAUx ikMnf aOKf jF sOKf
huMdf hY ieh qF isrP qy isrP iehnUM afpxy ipMzy qy
hMZfAux vfly jfxdy jF jfx skdy hn. kMizaF dI pIV kMzf
lwgx vflf hI jfx skdf hY.
iksy
iek bUty nUM dUjy QF lfAux lwigaF mflI nUM ies gwl df
iKafl rwKxf hI pvygf ik ijs QfvyN Auh lfieaf jf irhf
hY AuQoN df vfqfvrn/pOx pfxI Aus dy anukUl (myc df)
hovy. Aus nUM pRym pUrvk sFiBaf qy
pfiÜaf jfvy. cMgI dyK Bfl, loVINdI rOsLnI, sUrjI
inwG aqy pfxI afid vrgIaF buinafdI loVF dI pUrqI qoN
ibnF Auh hOlI hOlI murJFidaF hoieaF suwk jfvygf, muwk
jfvygf afKr dm qoV jfvygf. AusnUM qMdrusqI sihq
jIAUNdy rwKx vfsqy AusdIaF muZlIaF jLrUrqF pUrIaF
krnIaF mflI df PLrjL hoxf cfhIdf hY.
ieMJ
hI bygfny QfvyN, axjfxy mulkIN iensfnF nfl bIqdI/
gujLrdI hY. jy AuWQy koeI isrP afpxy hI swiBafcfr aqy
afpxIaF rhu-rIqF/ rsmF irvfjF nfl jIAUxf cfhygf Pyr
Auh bygfnf/ajnbI hI bixaf rhygf. ies qrHF ies afpy
isrjy hnyry (ajnbIaq) ivcoN iekwlqf hI nhIN sgoN
byBrosgI vI Ausdy pwly pvygI. Pyr jdoN mnuwK smyN dy
iesLfry nUM smJ ky Ausdf hfx df ho ky dUijaF (bygfny
smJy jFdy) nfl sFJ pfAux vl vDdf hY qF Auh pl ijLMdgI
ivc afAuNdI nvIN bhfr dI nvIN qMd vrgy huMdy hn. ieh
nvIaF vfkPIaF, nyVqfvF, dosqIaF dIaF rMg-brMgIaF
rysLmI qMdF bhfr dy idnIN iksy pOdy/drKq nUM inkldIaF
hrIaF kcUr awKF, idmfg nUM qfjLgI bKsLdIaF iKwc BrpUr
krUMblF dIaF pihlIaF nrm pwqIaF vrgIaF huMdIaF hn.
iksy bhuq hI ipafry aihsfs vrgIaF. iksy asloN nvyN
iKafl vrgIaF. sfry afpy nUM mihkf qy rusLnf dyx
vflIaF. ijLMdgI dy aMdrly arQ smJfAuNdIaF hoeIaF.
BivwK nUM nvIN qy cMgyrI syD vl qurn df iesLfrf
krdIaF hoeIaF.
iksy
dI soc qy afpxf nF ilKxf koeI bhuq aOKf nhIN
huMdf. pr bhuq aOKf aqy duKdfeI huMdf hY afpxy aihsfs
(khy hoey) nUM Buwl jfxf. ieh qF smyN aqy afpxy
afp nfl DoKf krn vflI gwl hY ijs krky iksy vI iensfn
vfsqy afpy isrjy afpxy drd nfl jIAUx vflI siQqI bx
jFdI hY. aijhf drd hMZfAuNdy hoieaF mnuwK dy suhj
ivhUxf ho jfx df zr bixaf rihMdf hY. ijs dy iswty afm
krky nFh pwKI hI ho skdy hn.
gorf
insLoh rMg, vwzIaF vwzIaF awKF (jF ihrnI vrgIaF awKF),
lfl surK buwlH aqy KubsUrq idsdI bfhrlI idwK, ieho
kuwJ qF suhwpx nhIN huMdf-iblkuwl nhIN. aslI suhwpx
dI cmk qF iensfn dy aMdroN afAuNdI hY, jo svY kyNdrq,
suafrQIpn aqy hMkfrvfdI smfjk (duinafvI) vrqfAu aqy
prqF qoN iblkul ajfd huMdI hY. ies sB kuJ dy asl nUM
smJx aqy iesdy hfx df hox vfsqy iensfn nUM hr hIly
aMdroN bfhroN sfP suQrf aqy Kuwly suBfa, swc BrI
eImfndfr soc vflf hoxf cfhIdf hY. jo aKOqI buDIjIvIaF
vflIaF aKOqI iKaflI plfAu pkfAux aqy mOkfpRsqI BrIaF
cflF Bfv AunHF dI KoKlI bOiDkqf qoN (rihq)
ajfd hox. ikAuNik ieh sB kuwJ smfj ivc plLdI ax-dfrsLink
soc qoN pRBfivq hoeI iensfnI mfniskqf aMdr pldy rog
hn. jy ieh vDdy hI jfx qF ieh iek idn ieh smfjk kohV
df rUp Dfrn kr jFdy hn. ieh koeI Brwpx qy sFJ BrI
smJdfrI dy lwCx nhIN jo Kry iensfnI guxF dy sUck qy
cflk huMdy hn.
cfnx
BrIaF rfqF bhuq KubsUrq huMdIaF hn. ieh ikMnIaF ku
KubsUrq huMdIaF hn? ieh qF ienHF nUM jIAUx/hMZfAux
vflf hI ibafn kr skdf hY/dws skdf hY. cMn dI cfnxI
aMdr bwicaF vloN vfhy hoey Kuwly KyqF ivc GMitaF bwDI
KyzxF ibnF iksy akyvyN-QkyvyN qoN. vwizaF ho ky
cMn dI cfnxI nUM mfnx dy sbwb nfl sYr krn inklxf aqy
sYr kridaF , asmfn vl vyKidaF nIJ lf ky cMn nUM qwkxF
aqy cMn dIaF sIq irsLmF df anMd mfnxF. ieh aijhy pl
huMdy hn jo mnuwKI ijLMdgI nUM bhuq hI husIn aqy
muwlvfn bxf idMdy hn. aijhy pl iksy vwzI qoN vwzI
dOlq nfl vI KrIdy nhIN jf skdy. iensfnI jIvn ivc
hnyry qoN pfr jf ky cfnx df Cwtf idMdy hn-ieh pl.
rOsLnI jo ijLMdgI dy BivwK dy cMgyry hox dI buinafd
huMdI hY. hnyry qoN pfr lMGx vfsqy mnuwK nUM Kud hI
afpxy hwQIN cfnx dI lkIr vhuxI pYNdI hY. cfnx dI ieh
lkIr hI ijLMdgI dI aslI KubsUrqI huMdI hY.
puMinaF
dI rfq mhIny dI sB qoN KubsUrq rfq huMdI hY. pr bhuq
sfry lok ies qoN vI zrdy hn, GbrfAuNdy hn. Kfs krky
pwCmI swiBafcfrF aMdr ieh hI Dfrnf hY. hflFik nf qF
ieh lok cMn dy aqy nf hI cfnxI dy ivroDI hn. ieh
Gbrfht aqy zr AunHF dy afpxy aMdr cfnx dI Gft df
iswtf hY. BlF vihm df kI ielfj? Auh lok jo asloN hI
aMDivsLvfsI hn drasl AunHF nUM afpxy afp qoN hI zr
lgdf hY. BfvyN kfÜI ibwlI hovy/jF rsqF kwtdI ibwlI,
qyrF df ihxsf hovy, ikDry lUx iKliraf hovy, ikDry
sMDUr jF iksy GtIaf jhy rMg nfl llyr jF kuwJ hor
ilbiVaf ipaf hovy, jF Pyr sihbn hI juwqI myjL
qy peI hovy afid. ieh sB kuwJ dyKky ibnf iksy
kfrn dy AunHF df mn dihldf hY. aijhy aMDivsLvfsI
grmIaF ivc Trdy/kMbdy dyKy jf skdy hn aqy srdIaF ivc
AunHF nUM psIno-psInI hoieaf dyiKaf jf skdf hY. ieh
AunHF dy aMdrlf ibnf iksy kfrn afpy pfilaf zr hY, jo
kdy kFbf bx jFdf hY kdy psInf bxky inwcVdf hY. ies
krky hI aijhy kmjLor mnuwKI mnF ivc vsdy aMDivsLvfs
dy hnyry nUM sUJ Bry cfnx dI bhuq loV huMdI hY-aMdrly
zr AuWqy kfbU pfAux vfsqy, ijLMdgI nUM sfvIN qory
qorn vfsqy.
iksy
cMgy dosq bfry socidaF ieMJ mihsUs huMdf hY ijvyN
sqrMgI pING dI mfÜf gÜ pfeI hovy. ijvyN iksy mihk
nUM suMiGaf hovy, dunIaF dI sB qoN suhxI, KusLbUdfr
mihk nUM. ies apxwq dI mihk nUM mnuwK isrP
sfP, Kuwly idl/mn nfl hI PV qy mfx skdf hY. Pyr qF
ijLMdgI Kud sqrMgI pING bxn dy rfhy pY jFdI hY.
____________
(21 nvMbr 2006)
jLrUr pVHo :
kyhr sLrIPL dIaF ilKqF sbMDI afey
kuJ pwqr kI kihMdy hn?---ilKfrI
kyhr sLrIPL horF dy
pMjfbI kivqf vfry iKafl cMgy lwgy--BUivMdr
kOr igwl
pMjfbI sfihq aMdr DWkf
cldf hY. kyhr sLrIP jI dI ieh aflocnf iblkul shI hY---zf:
blvMq isMG isWDU,pMjfb
jy Gr ivc ikqfbF hox
qF
ikaF bfqF! kyhr sLrIPL jI dI iek hor
imafrI ilKq leI buhq-buhq DnMvfd---srvjIq
isMG