lyK/Koj/aflocnf/ivcfr/pTn/irvIAU

 

sMq rfm AudfsI
dI
kivqf df punr mulFkx


-lyKk: blijMdr pfl-

 

blijMdr pfl df pihlf lyK 'dwibaF ilqfiVaF df kvI: lfl isMG idl' 'ilKfrI' ivwc Cp cuwkf hY. iewQy Ausdf dUjf lyK AudfsI bfry CfpidaF 'ilKfrI' prsMnqf df anwuBv kr irhf hY. do lyKF qoN bfd blijMdr dI phuMc bfry kuJ gwl kridaF zf: krmjIq isMG df kihxf hY: "Auh (blijMdrpfl) pihlF qoN iksy lyKk bfry bxIaF bxfeIaF DfrxfvF qoN hwt ky cldf hY. dUsrf Auh iksy lyKk nUM smuwcqf ivc lYNdf hY qy ieiqhfsk sMdrBF ivc Ausdf lyKf joKf krdf hY. iesy leI Ausdy ivcfr pihilaF aflockF qoN huxy hI vwKry idKfeI dyx lwg pey hn. jy Auh ievyN hI ivkfs krdf igaf qF Aus ivc mOilk aflock bxn dIaF sfrIaF sMBvnfvF mOjUd hn."

 

mF DrqIey qyrI god nUM cMn hor bQyry
qUM mGdf rhIN vy sUrjf kMmIaF dy ivhVy

   nkslvfVI lihr dy kvIaF ivc sMq rfm AudfsI iek mhwqvpUrn nF hY. mflvy dy Coty ijhy ipMz rfiesr (sMgrUr) ivc aiq dy grIb pirvfr ivc pYdf hoieaf AudfsI kivqf dy ipV ivc ieMnIaF vwzIaF mwlF mfrygf ieh iksy ny soicaf vI nhIN hovygf. AusdI kivqf dI ijMd jfn ikrqI, iksfn qy imhnqksL jnqf hY. sMqrfm AudfsI df pirvfr bcpn smyN jIvn ngr isrsy ivc rihMdf sI. Aus pirvfr df sMbMD nfmDfrI sMpRdfie nflL sI. Aus smyN grIb jnqf nUM nfmDfrI sMpRdfie kfPLI hwd qk pRBfivq kr cuwkf sI. sLurU sLurU ivc Ausny nfmDfrI gurU dI AusqqI ivc kivqf rcI. Ausny bfbf rfm isMG nUM srvoc Dfrimk nyqf vI ikhf. Auh ilKdf hY,

myry pRIqmf mYN BYxI sfihb aMdr
qYnUM sLrDf dy Pwul cVHfAux afieaf
qyrI mVHI qy bYT ky do GVIaF
hMJU ipafr dy iek do bhfAux afieaf.

   ies qoN bfd sMq rfm AudfsI ny pRym gIqF vl moVf kwitaf ijnHF dI hyk qy lYa lokgIqF vflLI hY. Auh ikqy pRdys gey mfhI dI AuzIk ivc aOrq vloN kfvF nUM cUrI pfAux dy prMprfgq gIq ilKdf hY qy ikqy Auh mfvF TMzIaF CfvF dI gwl krdf hY. Ausdy pRym gIqF dy ivsLy hn, bsMq ruwq dy PuwlF dI mihk, icwTIaF vflLy zfkIey dI AuzIk afid. AudfsI ilKdf hY,

Auz jf kfvF kfilLaf vy, Auz jf kfvF kfilLaf
pYrIN qyry GUMgrU pfvF,
af sony dI cuMJ mVfvF,
kuwt kuwt qYnUM cUrIaF pfvF,
mfhI myry df qUM isrnfvF,
KMBF Aupr ilKf ilaf vy. Auz jf kfvF kfilLaf vy….

   mF dI mhfnqf bfry Auh ilKdf hY,

jug jug jIvy bfbl
pyky mfvF nflL
mfvF TMZIaF CfvF
mOj BrfvF nflL.

   ies qoN bfd sMq rfm AudfsI dysL ipafr dy ivsLy nUM CuMhidaF pMdrF agsq 1947 dI afjLfdI nUM smfijk qbdIlI df icHMn mMndf hY. Auh afpxy gIqF ivc Bfrq mfqf qy jvfhr lfl nihrU dI pRsMsf krdf hY ik Bfrq dy lok hmysLf nihrU dI afjLfdI dI kIqI geI Gflxf awgy sIs JukfAuNdy rihxgy. Auh anusfr,

jo qUM ihMd Kfqr vftF kwCIaF ny rhU kIrqI sdf afbfd qyrI.
qyrI ieMdrf nUM BfvyN Buwl jfvy, pr lok nf Buwlxgy Xfd qyrI.
sfry jwg dy suwcy ieiqhfs aMdr, jnm BumI ielfhfbfd qyrI.
kdy arsLF dy ivcoN PLLirsLiqaf vy, af ky sux ilaf krIN PLirafd myrI.

   jdoN sMq rfm AudfsI nUM ieh smJ afeI ik grIbI, byrujLgfrI jF BuwKmrI df hwl nf koeI Dfrimk lihr nF hI afjLfdI qoN bfd kfiem hoeI srkfr kr skdI hY sgoN iesdf ieko iek hwl vrg rihq smfjvfdI injLfm hY aqy ies leI imhnqksLF df sMgiTq hoxf lfjLmI hY qF Ausny pRgqIvfdI lihr vl moVf kwitaF. sMq rfm AudfsI nkslvfVI lihr smyN ies ivc srgrm irhf ijs kfrx keI vfr AusnUM afpxI aiDafpk dI nOkrI qoN muawql rihxf ipaf, jylHF kwtxIaF peIaF aqy puils qsLwdd df vI sfhmxf krnf ipaf.

   iewQy af ky sMq rfm AudfsI lokF df kvI bxdf hY. Auh pMjfbI kivqf ivc hrmn ipafrf nfm hY. AusdI kivqf dIaF sqrF sihj hI pfTk/sLRoqy dy muMh cVH jFdIaF hn. Auh iswDI qy sfdI BfsLf sLYlI ivc ilKdf hY. AusdI kivqf ivc afm grIb pirvfrF dI afriQk qy smfijk siQqI dI qsvIr pysL huMdI hY. Auh sfihq AuWqy rfjnIqk pRBfv nUM pUrI qrHF kbUl krdf hY. Aus anusfr hr kvI, hr lyKk iksy nf iksy rfjnIqk soc df DfrxI huMdf hY. Aus anusfr, “ijwQy hr gwl isafsq ivc hovy AuWQy sfihq isafsq qoN mukq ikvyN ho skdf hY. jo sfihqkfr isafsq qoN bcxf cfhuMdf hY Auh sfmfeydfrI df hwQkMzf hY.”

   Gr dI mfVI afriQk siQqI, aflLy duaflLy dy ikrqI iksfnF dI qrsXog hflq qy smfj dI inwGrdI jf rhI siQqI ny sMqrfm AudfsI nUM ivsLy pRdfn kIqy. keI pMjfbI qy ivdysLI sfihqkfrF qoN prBfivq ho ky Ausny mfrksvfdI soc nUM apxf ilaf aqy afm lokF dI hflq bfry ilKxf sLurU kr idwqf. sMq rfm AudfsI dy iqMn kfiv sMgRih pRkfisLq hoey-lhU iBwjy bol (1972), sYnqF (1977), cOnukwrIaF sIKLF (1978). huxy hI rfijMdr rfhI ny AudfsI dI sMpUrn rcnf qy jIvn nUM sMpfidq kIqf hY ijs ivc kivqf qoN ielfvf AudfsI dy jIvn bfry ivsqfr sihq crcf kIqI geI hY. AudfsI afpxI kivqf nUM ikrqIaf dy sMd dy rUp ivc vrqdf hY. Auh ilKdf hY,

hy ikrq dy sMdF nflL ilKI geI mhfn kivqf
mYN iek adnf ijhf ilKfrI
sLbdF df jMjflL lY ky qyry duafr afieaf hF
qUM ienHF nUM afpxIaF imwTIaF surF dI Cuh dy
qF jo ienHF df bx sky koeI gIq
qy Auh gIq bx sky
qIaF dIaF nwcdIaF kuVIaF dI
siBafcfrk ienklfbI hyk.

   jy kr ieh ikhf jfvy ik AudfsI dI kuJ sLurUafqI dOr dI kivqf qy kuJ aMqly smyN dIaF rcnfvF nUM Cwz ky bfkI dI sfrI kivqf dwby kucly qy sLoisLq vrg dy hwkF dI afvfjL hY qF ies ivc koeI aiqkQnI nhIN hovygI. Auh afpxI kivqf ivc smfijk avsQf, imhnq dy mwul dI gwl kridaF smfj ivc PYlIaF dfj vrgIaF kurIqIaF Aupr vI AuNglL Drdf hY.

jMmI nf nI mfey sfnUM ieho ijhy ipMz
ijwQy swDrF dy sMglL rvy
ijwQy myry vIr dIaF qwqIaF qRylLIaF df
cwpf twuk muwl nf pvy.
ijhVy ipMz lfvF dIaF awKIaF `c awQrU,
qy ishiraF dy awKrF ivc awg nI.
jMmdIaF kuVIaF nUM, rog ijwQy dfj df hY,
jFdf aTvfry vFgUM lwg nI.
ijhVy ipMz sony idaF buMidaF dI,
QfvyN mfey BuwiKaF df hokf hI pvy.

   AudfsI dI kivqf ikrqI vrg nUM sMGrsL df hokf idMdI hY. Auh jfxdf hY ik ikrqI vrg nUM iksy ny cuwp-cfp hwk QflLI Aupr rwK ky nhIN dyxy. nf hI AunHF dI sLmUlIaq qoN bgYr iksy hor sMgTn ny AunHF dI lVfeI lVnI hY. AunHF nUM KLud hI afpxy hwkF leI kmr kwsxI pvygI. “AudfsI dy gIqF df sB qoN aihm pwK ieh hY ik ienHF gIqF ivc ‘afpxf kfj afp svfrIey’ dI pRyrnf hY. ieh gIq lokF nUM ijLMdgI qoN Audfs nhIN krdy; ieh gIq lokF nUM iksy bfhrI sLkqI ivc ivsLvfs krn dI pRyrnf nhIN idMdy; ieh gIq lokF nUM bOxy nhIN bxfAuNdy sgoN ieh gIq lokF nUM AuhnF dy afpxy zOilLaF dI swqf df aihsfs krfAuNdy hn.[[[[ieh gIq afpxy afp ivc sLkqI nhIN sgoN lokF dI suwqI peI sLkqI nUM jgfAux df vsIlf hn.” (pRo[ ivnod, mskflIn njLr, sMq rfm AudfsI ivsLysL aMk, pMnf-55[)
sMqrfm AudfsI vI dUsry nkslvfdI kvIaF vFg mfarky bfjLI qoN nhIN bc sikaf. Auh vI ienklfb nUM bMdUk dI nflLI ivcoN inklLdf dyKdf hY. (jdoN sLfied ajy bMdUkF cukx df smF nhIN hY.) Auh KyqF ivc hiQafr bIjx dI gwl vI iesy idRsLtI qoN krdf hY.

dbf db cl myry bYlF dIey joVIey nI
bIjxy ny asIN hiQafr.
muVHky df vwqr mYN msF hY sMBfilLaf nI,
pvy nf cOmfisaF dI mfr.

   Auh vI afpxy nkslvfVI lihr dy iek nukfqI pRogrfm qy cldf hY ijs anusfr pUMjIvfdI rfjnIqk dlF dI ivroDqf nfloN vI KwbI iDr dI aflocnf vDyry mhwqvpUrn ho jFdI hY. Auh KwbIaF iDrF nUM hI ienklfb dy rfh ivc roVf mMnidaF afpxI kivqf ivc AunHF nUM ktihry ivc KVy kr idMdf hY. Auh KwbIaF iDrF bfry ilKdf hY,

swjy Kwby kOminstIey aYvyN cfrdy kwty.
jY pRkfsL dI sLFq kRFqI ijvyN plLy hoey gwTy.
afpojILsLn vFg lUMbVI khy aMgUr ny Kwty.
sosLiljLm dI afs qF loko pY geI KUh ZwTy.

   sMq rfm AudfsI nkslbfVI lihr nflL Bfvuk rUp ivc ienI zUMGI qrHF juiVaf sI ik Auh Bfrq srkfr qoN koeI vI mfn snmfn lYx nUM sLhIdIaF jF cMgy kMmF df muwl vsUlxf mMndf hY. ieQoN qk ik jdoN Bfrq srkfr sLhId Bgq isMG dI mfqf df snmfn krdI hoeI AusnUM pYnsLn idMdI hY qF AusnUM vI Auh afpxI kivqf rfhIN bydfvy ilKx qk jFdf hY. Auh ilKdf hY ik,

Kbr pVHI ik iek sLhId dI mF
dysL BgqI dI pYnsLn hY pfAux lwgI.
puwqr smJ ky kflLy Auzvfier qfeIN,
nflL Aus dy Poto iKcvfAux lwgI.

   agFh jf ky Auh ilKdf hY,

eynf cOVf ey notF df Gyr mfqf,
qyrf jyrf vI eys dy kYd hoieaf.
icwty duwD buZfpy dy vFg jF iPr,
surK lhU vIL qyrf sPyd hoieaf.

   Kud sMq rfm AudfsI jdoN CwbI jnvrI nUM lfl ikly dy musLfiery ivc kivqf pVH ky afAuNdf hY aqy jdoN jsdyv isMG jwsovflLIaf sMq rfm AudfsI nUM iswikaF nflL qoldf hY qF AusnUM sLfied Bgq isMG dI mfqf vflLI afpxI ilKI hoeI kivqf Xfd nhIN sI afeI. sMq rfm AudfsI dy afpxy imwqrF ny Aus nUMN lok kvI dI QF ‘not kvI’ df iKLqfb dy idwqf qy AusnUM ‘lhU iBwjy bolF’ dy kvI dI QF ‘sLrfbI bolF’ df kvI kih ky invfijaf. ienHF inMidafjnk kfiv bolF nUM qy kvI dy jIvn ivc afeIaF ienHF GtnfvF nUM pRsiQqIaF dI dyx mMn ky apvfd rUp hI mMnxf pvygf. AudfsI df aslI mulFkx qF AusdI nkslvfdI kivqf nUM iDafn ivc rwK ky hI krnf pvygf.

   sMq rfm AudfsI dI bdiksmqI ieh hY ik AusdI soc prpwk nf ho ky Bfvuk vihxF ivc vih qurdI hY. ieh vI iek kfrx hY ik Auh pfsL qoN pRiqbwDqf ivc pwCV jFdf hY. jdoN pMjfb ivc aiqvfdI aMsr bydoisLaF dy KUn dIaF ndIaF vhf rhy sn aqy pMjfb dIaF agFhvwDU iDrF (kuJ ku lokF nUM Cwz ky) ienHF sB df ivroD kr rhIaF sn, Aus smyN AudfsI ies lihr nUM ienklfbI lihr dws ky iesdy sohly gfAux lwgdf hY. AusnUM iek smyN JUT qy swc dI pCfx vI Buwl jFdI hY. AusdIaF kfiv sqrF hn,

swc mUhry sfh qyry jfxgy AuqfhF nUM.
gwl nhIN afAuxI qyry JUiTaF gvfhF nUM.
sMgqF dI swQ ivc jdoN qYnUM Kunxy nI
lY ky PojI Kflsy Kvy.

   ies sMdrB ivc sMq rfm AudfsI jIvn aqy smuwcI rcnf df sMpfdk rfijMdr rfhI ilKdf hY, “ieMdrf gFDI dy kql qoN bfd nvMbr 1984 ivc idwlI `c iswK kqlfm hoieaf qF AudfsI mfnisk qOr qy burI qrHF ihwl igaf sI. ies smyN afpxy imwqrF nflL gwl bfq ivc AudfsI ny do gwlF qy jLor idwqf sI. iek qF ieh ik nkslvfVI lihr, lihr nhIN sI isrPL iek aYksLn hI sI. dUjf KfilsqfnI lihr iswKF AuWqy jbr dy pRqIkrm vjoN pYdf hoeI iksfnI lihr sI ijsdI Ausny KulH ky ihmfieq kIqI.” ies qoN spwsLt hY ik AudfsI smyN smyN iQVkdf irhf hY. nkslvfVI lihr qoN moh BMg hox qoN bfd Ausny gurduafiraF dI styj qy kivqfvF pVHnIaF sLurU kr idwqIaF sn. Auh Gr dIaF afriQk qMgIaF aqy hor aflLy duaflLy dIaF GtnfvF qoN qMg af ky sLrfb pIx df afdI ho igaf sI. afpxI mOq smyN Auh hjLUr sfihb dy drsLnF leI nMdyV (mhfrfsLtr) igaf hoieaf sI. gwzI ivc hoeI AusdI mOq awj qk buJfrq bxI hoeI hY.

   aWj sfihq aMdr cl rhI jfq-pfq dI privrqI ny lyKkF nUM vI iesy afDfr qy vMzx df kMm kIqf hY. ies kVI ivc pRgqIvfdI kvIaF nUM vI nhIN bKisLaf igaf. Llfl isMG idl qy sMq rfm AudfsI nUM vI dilq kvIaF ivc rwiKaf jfx lwgf hY. ies sMdrB ivc pRgqIvfdIaF ivc jfq-pfq dI pRivrqI dI qF inKyDI hoxI cfhIdI hY pr pRgqIvfdI kvIaF nUM pRgqIvfdI hI rihx idwqf jfxf cfhIdf hY. kvI smuwcI lukfeI df huMdf hY, Auh BfvyN lfl isMG idl hovy jF iPr sMq rfm AudfsI.

   smuwcy qOr qy ieh ikhf jf skdf hY ik BfvyN AudfsI dI ijLMdgI ivc bVy Auqrf cVHf afey, ivcfrDfrk qOr qy vI Auh idl vFg iQVkdf njLr afAuNdf hY; iesdy bfvjUd AusdI kivqf df afpxf iek muwl hY ijsqoN koeI vI ienkfr nhIN kr skdf. AusdI sLYlI, BfsLf, ibMbfvlI qy suhj AusdI AuzfrI dy hfx df hY. sMq rfm AudfsI vrgf kvI lokF dy idlF qy rfj krdf hY. asIN AusdIaF ienHF sqrF nflL afpxI gwl smfpq krnf cfhFgy,

myrI mOq qy nf roieE, myrI soc nUM bcfieE.
myry lhU df kysr, ryqy `c nf rlLfieE.
jIvn qoN mOq qfeIN, afAuNdy bVy curfhy,
ijsdf hY pMD ibKVf, Ausy hI rfh iljfieE.

{blijMdr pfl, ipMz qy zfkKfnf KIvf klF, vfieaf BIKI, ijLlf mfnsf, pMjfb (ieMzIaf)}

 

blijMdr pfl df 'lfl isG idl' bfry Cipaf lyK pVHn leI kilwk kro:
dwibaF ilqfiVaF df kvI : lfl isMG idl

ieh vI pVHo:
do pfT-do idRsLtIaF--imrjLf sfihbF pIlU df qy aOrqF df:
zf[ krm jIq isMG

qknIkI kRFqI qy pMjfbI dy msly: zf[ krmjIq isMG

knyzf dI pMjfbI khfxI dy mUlL srokfr: kQf knyzf dy sMdrB ivc--zf: krmjIq isMG
kOrv sBf : ivcfrDfrfeI pRsMg
-zf: krmjIq isMG

e-mail:
ilKfrI


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2004