hrBjn isMG huMdl df pMjfbI
sfihq Kyqr ivc invyklF sQfn hY. huMdl ny kvI hox
dy nfl nfl jIvnI, sPLrnfmf,anuvfdk aqy aflocnf qy
vI hwQ ajmfeI kIqI. ies ivc Aus nUM BrpUr sPlqf
vI pRfpq hoeI. dosqInfmf huMdl dI bYNq CMd ivc
ilKI iek lMmI kivqf hY. ies ivc gwl Bfvy inwjI
dosqI qoN surU huMdI hY pr ieh bhuq sfry Aup
ivisLaf nUM smytdI hoeI dosqI dy mhwqv qy cfxnf
pfAudI hY.
dosqInfmf
ivc huMdl afpxy purfxy dosqF rGvIr isMG
isrjxf(isrjxf dy sMpfdk) aqy zf[suirMdr
igwl jo ik iek kvI hY nUM sMboiDq huMdf hY. huMdl,
rGvIr aqy suirMdr jo ik iqMno iek hI ivcfrDfrf
nfl sMbMiDq hn. mfrksvfdI ivcfrDfrf df pRcfr qy
pRsfr krn df dfavf krdy hn. pr keI QF AunHF df
ahMm tkrfAuNdf njLr afAuNdf hY, idl dy iksy nf
kony ivcoN jlx dI boH afAudI hY. huMdl dy
ijafdfqr dosq KwbI iDr nfl sMbMiDq rhy hn, pr
smyN dIaF qbdIlIaF kfrn aqy Kwby pwKIaF ivc cldy
tkrf ny keI gUVy imwqrF dy mnf ivc vI qryVHF pf
idwqIaf hn. huMdl dy keI imwqr suhyl isMG vrgy
ies dunIaF nUM cVHdI jvfnI ivc alivdf kih gey sn.
ies leI Aus dI jo vI imwqr mMzlI sI Auh pUrI qrHF
ibKr cuwkI hY. ies qo ielfvf Aus nUM ijwQy srkfrF-drbfrF
nfl sMGrsL krnf ipaf AuQy Aus nUM pfrtI aMdr vI
bhuq gMBIr msilaF qy lVHfeI lVnI peI. ijs kfrn
kuJ smyN leI huMdl prysLfn vI irhf aqy
muKbrI krdy idn kivqf dI pusqk iesy
sMGrsL df iswtf sI.
hrBjn isMG huMdl aqy Aus dy
imwqrF zf[ rGvIr isrjxf aqy suirMdr igwl dI sLbdI
jMg vI Kwby pwKIaF ivc afeIaF qryVF df nqIjf
jfpdI hY. ijs kfrn Aus dy ieMnHF imwqrF dIaF
kivqfvF df iek nukfqI pRogrfm huMdl dI iKlfPq
irhf aqy ieh kivqfvF isrjxf smyq keI
pwqrkfvF ivc pRkfisLq huMdIaF rhIaF. huMdl jo ik
iek sMjIdf iksm df iensfn hox kfrn kuJ smyN leI
ies imwqr mMzlI dI iKlfPLq nUM njLraMdfj krdf
irhf. afKr iksy cIjL dI hwd huMdI hY, iesy kfrn
huMdl ny AunHF dI qMgidlI df jvfb vI kivqf dy rUp
ivc hI idwqf ijs df nF rwiKaf igaf
dosqInfmf.
ies kfiv rcnf bfry huMdl KuLd
ilKdf hY, afpxy 45 sfl purfxy dosqF vwlo
kIqy jFdy hsd Bry hmilaF dy drd nUM zUMGI qrF
anuBv krdI qy ies df pRgtfvf krdI ieh lMmyrI kfiv
rcnf myrI Aus zUMGI pIVH dI sfihiqk dsqfvyj hY jo
ik mYN keI sfl afpxy aMdr dbfeI iPrdf irhf sI,
afKr ies zUMGy drd ny kivqf rfhI pRgt hox df rfh
lwB hI ilaf. Auh kUV pRcfr dy jvfb ivc
sLurU ivc hI ilKdf hY;
qyrI klm ny
burj nhIN koeI Zfhy,
GWtf jLrf Auzfieaf, qF kI hoieaf,
Poky Pfier ivgfVdy dws kIhdf,
pMCI suwqf jgfieaf qF kI hoieaf.
kihMdy hn dosqF dy qIr dusmxF
qo vI zUMGy Auqr jFdy hn iPr Aus df jvfb vI iqwKf
dyxf pYdf hY sLfied iesy kfrn dosqInfmf ivc huMdl
dI sur vI kfPI iqwKI hY. pr Auh iqwKI nsLqr lfAux
qoN bfd agly hI pl mlHm pwtI vI krdf hY qF ik
imwqrF dy ijafdf drd nf hovy. afKr imwqr qF imwqr
hI huMdy hn Bfvy dusLmxf vrgy hI ikAuN nf hox. pr
jdNo huMdl nUM guwsf afAudf hY iPr Aus dy sLbd
ijafdf hI Kqrnfk rUp Dfrn kr jFdy hn qy sfhmxy
vfly nUM Bwjidaf rfh nhIN lwBdf aqy ivaMg bVfH hI
qyjLDfr huMdf hY. ijvyN ik Auh ilKdf hY;
ikMny sfl
hoey qYnUM kuVidaF nUM,
myrf dws qUM kI ivgfV idwqf.
dosqInfmf Bfvy ik dosqI bfry
aqy dosqF nfl nrfjLgI vflf kfiv hY pr huMdl qYsL
ivc afky isrP quwkbMdI nhIN krdf Auh kivqf dy
inXmF df pUrn iKafl rwKdf hY. Aus ny ies kfiv
rcnf ivc bVy hI kmfl dy ibNMbF dI vrqoN kIqI hY.ijvyN
ik;
jy qUM jLihr
hI Pwkxf iswiKaf hY
asIN sLihd nhIN Gol ipaf skdy.
dosqInfmf jo ik bYNq CMd ivc
ilKI lMmI rcnf hY. ies CMd dI KfsIaq ieh hY ik
ies dIaF bhuq sfrIaF qukF aKfx bx jFdIaF hn ies
leI bYNq CMd ivc ilKI kivqf ivc aKfxF dI Brmfr
huMdI hY. ies sMgRih ivc vI bhuq sfry aKfx pRXog
kIqy gey hn.ijvy;
mYN nhIN
ilKy ksIdy,nf gfey suhly,
mYnUM Jwilaf kI smJfeygf qUM,
cfr GrF nUM zfiex vI Cwz lYNdI,
dyr qwk hux roey kurlfeygF qMU.
hrBjLn isMG huMdl jo ik iek
pRgqIvfdI kvI hY. pRgqIvfdI hmysLf hI ienklfb,smfjvfd
aqy krFqI dI gwl krdy hn. Auh hmysf lokF nUM
sMGrs krn dI pRyrnf idMdy hn. huMdl Kud muLLlLfjm
lLihr nfl juiVaf irhf hY. awj vI mjLdUrF,iksfnF
dy hwkF leI sMGrsLsLIl hY.ies leI Auh afpxy kfiv
sMgRih dosqInfmf ivc vI sMGrsL dI gwl krno nhIN
cUkdf. ijvyN ik;
XfrF ibnHF
sMgrfm nf ijwq huMdy,
PLOjF ijwqIaF vI aMq hfrIaF jI.
huMdl ies kfiv ivc swcy
imwqrF dI mhwqqf nUM bVHy hI cMgy ZMg nfl pysL
krdf hY. mOsmI imwqr kdy vI awD ivckfr zob skdy
hn. ivafkqI dIaF keI loVF Gr pirvfr pUrIaF nhIN
kr skdf Auh isrP swcy imwqr hI pUrIaF kr skdy hn.
iewQy huMdl dI iek ivsLysLqf ieh vI hY ik Auh ijs
irsLqy df mhwqv pysL krdf hY,ieMny cMgy ZMg nfl
pysL krdf hY ik Auh pfTk dy zUMGy Auqr jFdf hY.
ijvy ik Auh kivqf dI qlfs kfiv sMgRih
ivc BrFvF dy mhwqv bfry ilKdf hY;
qIrF qy
qlvfrF Aupr mfx bVf sI krdf ,
aYpr pr jd miraf imrjLf,miraf bFJ BrfvF.
iesy qrF Auh dosqInfmf ivc
dosqI df mhwqv dwsdf ilKdf hY;
XfrF bfJ nf
ijLMdgI soBdI hY,
XfrF ibnHF nf bfg bhfr huMdI.
lwK vfr afKo nhIN loVH koeI,
byVI cwpUaF bfJ nf pfr huMdI.
dosqInfmf ivc huMdl klf aqy
klfkfr nUM vI nsIaq idMdf hY. Aus anusfr klfkfr
nUM asmfn ivc AuzfrIaF lfAux dI bjfey jLmIn nfl
ijafdf juVuy rihxf cfhIdf hY. Aus nUM lokF dI gwl
krnI cfhIdI hY nf ik srkfrI srpRsqI leI koisLsF.
Aus anusfr hr klfkfr dI afpxI sYLlI afpxf ZMg
huMdf hY Aus nUM bMDnF ivc nhI bMinaF jf skdf.
kivqf isrP quwkbMdI nhI hY, kvI bxn leI kfPI
mMijLlF qih krnIaF pYNdIaf hn. ijvy ik Auh ilKdf
hY;
qyry nfl
kfhdf sfzf tfkrf hY,
hr kvI df afpxf rMg huMdf.
klf iksy nUM ZUMizaF nhIN imldI,
gwuJI msLkrI kdy ivaMg huMdf?
AuhI kvI hY aMq pRvfn cVHdf,
aOKI GVHI jo lokF dy sMg huMdf.
klpnf kivqf df iek mhwqvpUrn
qwq hY. ies qoN ibnHF kivqf nUM aDUrf mMinaf jFdf
hY. huMdl ies gwlo prpwk kvI hY,Aus df ivsLf Bfvy
koeI vI hovy Auh kivqf dy qwqf qoN bfhr jfxf psMd
nhIN krdf. Aus ny dosqInfmf ivc vI klpnf dI
AuzfrI BrI hY. ijvyN ik hyT ilKIaF sqrF hn;
mYnUM pqf hY
aMq qUM bih roxf,cMzIgV iPr Pon Kvkfeygf
qUM,
roxf roidaF bxygf afp swcf,ilK ilK
icwTIaF lMmIaF pfeygf qUM,
njLmF ilK ky pwiqRkf ivc nvIaF,awg hsd dI
hor BVkfeygf qUM.
huMdl afpxy bdl gey imwqrF qy
krVfH ivaMg krdf hY. Aus anusfr pYsy df suafd cwK
ky AunHF dy suafd vI bdl cuwky hn. awj srkfrF
drbfrFc AunHF dI bVI phuMc hY. mfrksvfd
anusfr smfj ivc do hI vrg hn, luwtx vfly qy luwty
jfx vfly. awj Auh imwqr lok ihqYsLI hox dI QF lok
ivroDI juMzlI dy pflLy ivc KVHy hn. Auh ienHF
imwqrF qy ivaMg krdf ilKdf hY;
nfl aPLsrF
XfrIaF gMZ leIaf,
soPyL nvy mMgvfey qy mjLf afieaf.
nvIaF sohxIaF koTIaF pf leIaF,
rMg nvyN krfey qy mjLf afieaf.
huMdl ny jdoN sfihqk mYgjLIn
icrfg surU kIqf qF agfhvDU lokF ny
aqy sfihqwk hlikaF ny ies df BrpUr svfgq kIqf. pr
Aus dy ienF imwqrF rGbIr isrjxf qy suirMdr igwl
nUM ijafdf KusLI nf hoeI. sLied ieh huMdl dI vwD
rhI lokipRXqf qoN aMdro aMdrI Kfr Kf rhy sn.
ienHF ny isrjxf
rfhIN huMdl ivroD df morcf
KolH idwqf. sirMdr ny iliKaf qy rGubIr ny Cfipaf,ieh
pRcfr sfihiqk hlikaF ivc huMdl nUM bdnfm krn dI
cfl sI jo ik sPl nf ho skI pr huMdl dy kvI mn nUM
Tys jrUr phuMcI. Auh dosqInfmf ivc ienHF bfry
ilKdf hY;
ruwsI
isrjxf, jdoN
icrfg jigaf,
iswDy muMh bolI nf bfad bylI.
dosqInfmf ivc ivc huMdl ivCV
cuwky XfrF nUM Xfd krky Bfvuk ho jFdf hY ikAuN ik
swcy imwqrF dI kmI kdy vI pUrI nhIN ho skdI.
suhyl isMG jo ik huMdl dy gUMVy imwqr sn Auh
ivcfrDfrk qOr qy huMdl df rfh rsnfAuNdy sn, Auh
ijMLdgI df pYzf awD ivckfr Cwz ky ies dunIaF nUM
alivdf kih gey sn. suhyl isMG horF dI mfrksvfd q
kmfl dI pkV sI, AunHF dy jfx nfl ijwQy huMdl nUM
inwjI qOr qy Gftf ipaf hY AuQy agfhvDU lokF leI
vI kdy nf pUrf hox vflf Klfa hY. huMdl dosqInfmf
ivc suhyl bfry ilKdf hY;
sfzf Xfr
suhyl vI qur igaf ey,
afAuNdI inwq AuhdI imwTI Xfd bylI.
nyqf jI nf dws ky gey sfnUM,
ikhdy kol koeI kry Pirafd bylI.
aqy
sfzf Xfr
suhyl sI inrf sonf,
imwTf boldf qy mihk vMzdf sI.
hrBjn huMdl Bfvy ik iek prpwk
kvI hY,pr keI QF Aus aMdr ahMm vI boldf hY. Auh
afpxI aflocnf df jvfb ipafr nfl dyx dI bjfey do
hwQ krn leI bfhF Aupr nUM cfVdf njLr afAuNdf hY.
Auh nwk qy mwKI nhIN bYTx idMdf. Auh pUrn isMG
dIaF sqrF qy aml krdf hY;
ieh bypRvfh
pMjfb dy,
mOq nUM mKOlF krn,
mrn QI nhIN zrdy,
ipafr nfl ieh krn gLulfmIN
jfn koh afpxI vfr idMdy,
pr tYN nf mMnx iksy dI,
KloN jfx zFgf moZy qy Aulfr ky.
huMdl df ahMm dosqInfmf ivc
hyT ilKIaF sqrF qo Jlkdf hY;
bVf mfx
qYnUM afpxI klm Auqy,
pr vfl nf ivMgf myrf krn jogI,
iehny vyKIaF nf jylHF hwQkVIaF,
ikQoN jbr df zMg hY jrn jogI.
PuwlF nfl ipafr dI Kyz Kyzy,
pYr kwc qy nhIN ieh Drn jogI.
aYvy isMg Psfey qy ley pMgy,
ieh nf lVidaf lVidaF mrn jogI.
keI QF huMdl afpxy mUMh mIaf
imwTU vI bxdf hY,afpxI qfrIPL dUjy qoN suxn dI
bjfey Kud hI krn lgdf hY. ijvyN ik;
pocy pfAux
df nhIN aiBafs koeI,
gwlF korIaF krnIaf jfxdy hF,
sfzf kpt dy nfl hY vYr muwZoN,
mUMh qy kihxIaF jrnIaF jfxdy hF.
dosqInfmf ivc huMdl
afqmivsLlysLx vI krdf hY ik ikAuN Aus dy dosq Aus
qoN dUr cly gey.Auh imwqrF dy dUr jfx df gm awj
vI sIny ivc smoey hoey hY. Auh ilKdf hY;
kI afKIey qy
kfhdf mfx krIey,
sfzy ivhVy nf sugMDF afAux mIaF,
asIN ijLMdgI ivc ikhVy pfp kIqy,
bihx kol qy jLrf smJfAux mIaF.
huMdl df dosqInfmf jo ik Aus
dI inwjI dosqf bfry lMmI kivqf hY iPr vI Aus ny
iek pRgqIvfdI kvI dy nfqy ies sMgRih ivc smfjvfd,
ienklfb aqy iPrkfpRsqI nfl sMbMiDq ivsLy Cohy hn.
ies qoN ielfvf Bfrq-pfik dosqI dIaf cwl rhIaf
koisLsf df BrpUr svfgq kIqf hY. ihMdosqfn ivc
ipCly smyN dOrfn ijs ihsfb nfl iPrkfpRsqI ny afm
nfgirkF nUM lVHf ky KUn dI holLI KyzI hY,Aus df
ijLkr vI huMdl krdff hY. ijvyN ik Auh ilKdf hY;
cVHIaF afAux
hnyrIaF kflIaf jo,
ienHF sfzy hI dysL AujfVny ny.
pf ky vMzIaF Drm qy jfq dIaF,
ipMz-ipMz ienHF lokIN pfVny ny.
Cury kwZ inrdosL ny kql krny,
Guwg vwsdy hoey Gr sfVny ny.
huMdl Bfrq-pfik dosqI df
svfgq krdf ilKdf hY;
jdoN jgy
icrfg kuJ loa hoeI,
ichry DuMdly iPr mskrfAux lwgy.
vfhgy-pfr qoN imwqrF Xfd kIqf,
sfnUM Kwq muhwbqI afAux lwgy.
dosqInfmf ivc Auh mF bolI
pMjfbI dI vI gwl krdf hY ikAuN ik sfzI imwTI mF
bolI BfeIcfrf,sfJIvflqf aqy iml ky rihx df sMdysL
idMdI hY. ies leI mF bolI dI gwl kIqy ibnHF dosqI
dI gwl krnf nf-mumikn hY .ieh kfiv sMgRih df muwK
CMd bYNq hY AuhI bYNq ijs ivc vfirs sLfh ny hIr
dI rcnf kIqI hY. ijvyN hIr ivc vfirs sLfh keI
qukF ivc afpxy afp nUM sMboDn huMdf hY
vfirs sLfh mIaF TIk Ausy qrF huMdl vI
hrBjn isMGF nF nfl sMboiDq huMdf hY.
Auh dosqInfmf nUM vI ikwsf dosqI kihMdf hY,ies
rcnf dy ilKx afid df smF vI dwsdf hY;
sdI iewkIvI
qy ciVHaf sfl dUjf,
ikwsf dosqi df jdoN joiVaf eI.
afKr ivc ikhf jf skdf hY ik
huMdl df kfiv sMgRih dosqInfmf iek sPLl kfiv
sMgRih hY Bfvy ik ies nUM ilKx df mksd inwjI ho
skdf hY,jo ik aKOqI imwqrF dy kUV pRcfr df jvfb
dyx leI iliKaf igaf hovy. pr huMdl ny ijs scwjy
ZMg nfl ies nUM klmbMd kIqf hY ,ieh iek AuWqm
sfhkfr njLr afAuNdf hY. dosqInfmf nUM ilKx vyly
huMdl ny kivqf ilKx dy AudysL aqy inXmF nUM jLihn
ivc rwiKaf hY. ies ivc pfTkF nUM sMdysL dyxf vI
nhIN Buwilaf. keI QF Auh Bfvuk vI huMdf hY jo ik
ivsLy dy anukUl hY.Aus ny kivqf dy sfry qwqf nUM
Coihaf hY. afpxI pRgqIvfdI Dfrf dy suBfa anusfr
sMGrsLF dI gwl vI dosqInfmf ivc kIqI hY. ies qrF
nfl huMdl df dosqInfmf iewk cMgI kfiv ikRq ho
inbVI hY.
{blijMdr pfl, ipMz qy zfkKfnf
KIvf klF, vfieaf BIKI, ijLlf mfnsf, pMjfb (ieMzIaf)}