lyK/Koj/aflocnf/ivcfr/pTn/irvIAU

 


hrBjn huMdl

hrBjn huMdl dy dosqInfmf df mulFkx
-blijMdr pfl-

-lyKk-
blijMdr pfl

 

hrBjn isMG huMdl df pMjfbI sfihq Kyqr ivc invyklF sQfn hY. huMdl ny kvI hox dy nfl nfl jIvnI, sPLrnfmf,anuvfdk aqy aflocnf qy vI hwQ ajmfeI kIqI. ies ivc Aus nUM BrpUr sPlqf vI pRfpq hoeI. dosqInfmf huMdl dI bYNq CMd ivc ilKI iek lMmI kivqf hY. ies ivc gwl Bfvy inwjI dosqI qoN surU huMdI hY pr ieh bhuq sfry Aup ivisLaf nUM smytdI hoeI dosqI dy mhwqv qy cfxnf pfAudI hY.

dosqInfmf ivc huMdl afpxy purfxy dosqF rGvIr isMG ‘isrjxf’(isrjxf dy sMpfdk) aqy zf[suirMdr igwl jo ik iek kvI hY nUM sMboiDq huMdf hY. huMdl, rGvIr aqy suirMdr jo ik iqMno iek hI ivcfrDfrf nfl sMbMiDq hn. mfrksvfdI ivcfrDfrf df pRcfr qy pRsfr krn df dfavf krdy hn. pr keI QF AunHF df ahMm tkrfAuNdf njLr afAuNdf hY, idl dy iksy nf kony ivcoN jlx dI boH afAudI hY. huMdl dy ijafdfqr dosq KwbI iDr nfl sMbMiDq rhy hn, pr smyN dIaF qbdIlIaF kfrn aqy Kwby pwKIaF ivc cldy tkrf ny keI gUVy imwqrF dy mnf ivc vI qryVHF pf idwqIaf hn. huMdl dy keI imwqr suhyl isMG vrgy ies dunIaF nUM cVHdI jvfnI ivc alivdf kih gey sn. ies leI Aus dI jo vI imwqr mMzlI sI Auh pUrI qrHF ibKr cuwkI hY. ies qo ielfvf Aus nUM ijwQy srkfrF-drbfrF nfl sMGrsL krnf ipaf AuQy Aus nUM pfrtI aMdr vI bhuq gMBIr msilaF qy lVHfeI lVnI peI. ijs kfrn kuJ smyN leI huMdl prysLfn vI irhf aqy ‘muKbrI krdy idn’ kivqf dI pusqk iesy sMGrsL df iswtf sI.

hrBjn isMG huMdl aqy Aus dy imwqrF zf[ rGvIr isrjxf aqy suirMdr igwl dI sLbdI jMg vI Kwby pwKIaF ivc afeIaF qryVF df nqIjf jfpdI hY. ijs kfrn Aus dy ieMnHF imwqrF dIaF kivqfvF df iek nukfqI pRogrfm huMdl dI iKlfPq irhf aqy ieh kivqfvF ‘isrjxf’ smyq keI pwqrkfvF ivc pRkfisLq huMdIaF rhIaF. huMdl jo ik iek sMjIdf iksm df iensfn hox kfrn kuJ smyN leI ies imwqr mMzlI dI iKlfPLq nUM njLraMdfj krdf irhf. afKr iksy cIjL dI hwd huMdI hY, iesy kfrn huMdl ny AunHF dI qMgidlI df jvfb vI kivqf dy rUp ivc hI idwqf ijs df nF rwiKaf igaf ‘dosqInfmf’.

ies kfiv rcnf bfry huMdl KuLd ilKdf hY, “ afpxy 45 sfl purfxy dosqF vwlo kIqy jFdy hsd Bry hmilaF dy drd nUM zUMGI qrF anuBv krdI qy ies df pRgtfvf krdI ieh lMmyrI kfiv rcnf myrI Aus zUMGI pIVH dI sfihiqk dsqfvyj hY jo ik mYN keI sfl afpxy aMdr dbfeI iPrdf irhf sI, afKr ies zUMGy drd ny kivqf rfhI pRgt hox df rfh lwB hI ilaf.” Auh kUV pRcfr dy jvfb ivc sLurU ivc hI ilKdf hY;

qyrI klm ny burj nhIN koeI Zfhy,
GWtf jLrf Auzfieaf, qF kI hoieaf,
Poky Pfier ivgfVdy dws kIhdf,
pMCI suwqf jgfieaf qF kI hoieaf.

kihMdy hn dosqF dy qIr dusmxF qo vI zUMGy Auqr jFdy hn iPr Aus df jvfb vI iqwKf dyxf pYdf hY sLfied iesy kfrn dosqInfmf ivc huMdl dI sur vI kfPI iqwKI hY. pr Auh iqwKI nsLqr lfAux qoN bfd agly hI pl mlHm pwtI vI krdf hY qF ik imwqrF dy ijafdf drd nf hovy. afKr imwqr qF imwqr hI huMdy hn Bfvy dusLmxf vrgy hI ikAuN nf hox. pr jdNo huMdl nUM guwsf afAudf hY iPr Aus dy sLbd ijafdf hI Kqrnfk rUp Dfrn kr jFdy hn qy sfhmxy vfly nUM Bwjidaf rfh nhIN lwBdf aqy ivaMg bVfH hI qyjLDfr huMdf hY. ijvyN ik Auh ilKdf hY;

ikMny sfl hoey qYnUM kuVidaF nUM,
myrf dws qUM kI ivgfV idwqf.

dosqInfmf Bfvy ik dosqI bfry aqy dosqF nfl nrfjLgI vflf kfiv hY pr huMdl qYsL ivc afky isrP quwkbMdI nhIN krdf Auh kivqf dy inXmF df pUrn iKafl rwKdf hY. Aus ny ies kfiv rcnf ivc bVy hI kmfl dy ibNMbF dI vrqoN kIqI hY.ijvyN ik;

jy qUM jLihr hI Pwkxf iswiKaf hY
asIN sLihd nhIN Gol ipaf skdy.

dosqInfmf jo ik bYNq CMd ivc ilKI lMmI rcnf hY. ies CMd dI KfsIaq ieh hY ik ies dIaF bhuq sfrIaF qukF aKfx bx jFdIaF hn ies leI bYNq CMd ivc ilKI kivqf ivc aKfxF dI Brmfr huMdI hY. ies sMgRih ivc vI bhuq sfry aKfx pRXog kIqy gey hn.ijvy;

mYN nhIN ilKy ksIdy,nf gfey suhly,
mYnUM Jwilaf kI smJfeygf qUM,
cfr GrF nUM zfiex vI Cwz lYNdI,
dyr qwk hux roey kurlfeygF qMU.

hrBjLn isMG huMdl jo ik iek pRgqIvfdI kvI hY. pRgqIvfdI hmysLf hI ienklfb,smfjvfd aqy krFqI dI gwl krdy hn. Auh hmysf lokF nUM sMGrs krn dI pRyrnf idMdy hn. huMdl Kud muLLlLfjm lLihr nfl juiVaf irhf hY. awj vI mjLdUrF,iksfnF dy hwkF leI sMGrsLsLIl hY.ies leI Auh afpxy kfiv sMgRih dosqInfmf ivc vI sMGrsL dI gwl krno nhIN cUkdf. ijvyN ik;

XfrF ibnHF sMgrfm nf ijwq huMdy,
PLOjF ijwqIaF vI aMq hfrIaF jI.

huMdl ies kfiv ivc swcy imwqrF dI mhwqqf nUM bVHy hI cMgy ZMg nfl pysL krdf hY. mOsmI imwqr kdy vI awD ivckfr zob skdy hn. ivafkqI dIaF keI loVF Gr pirvfr pUrIaF nhIN kr skdf Auh isrP swcy imwqr hI pUrIaF kr skdy hn. iewQy huMdl dI iek ivsLysLqf ieh vI hY ik Auh ijs irsLqy df mhwqv pysL krdf hY,ieMny cMgy ZMg nfl pysL krdf hY ik Auh pfTk dy zUMGy Auqr jFdf hY. ijvy ik Auh ‘kivqf dI qlfs’ kfiv sMgRih ivc BrFvF dy mhwqv bfry ilKdf hY;

qIrF qy qlvfrF Aupr mfx bVf sI krdf ,
aYpr pr jd miraf imrjLf,miraf bFJ BrfvF.

iesy qrF Auh dosqInfmf ivc dosqI df mhwqv dwsdf ilKdf hY;

XfrF bfJ nf ijLMdgI soBdI hY,
XfrF ibnHF nf bfg bhfr huMdI.
lwK vfr afKo nhIN loVH koeI,
byVI cwpUaF bfJ nf pfr huMdI.

dosqInfmf ivc huMdl klf aqy klfkfr nUM vI nsIaq idMdf hY. Aus anusfr klfkfr nUM asmfn ivc AuzfrIaF lfAux dI bjfey jLmIn nfl ijafdf juVuy rihxf cfhIdf hY. Aus nUM lokF dI gwl krnI cfhIdI hY nf ik srkfrI srpRsqI leI koisLsF. Aus anusfr hr klfkfr dI afpxI sYLlI afpxf ZMg huMdf hY Aus nUM bMDnF ivc nhI bMinaF jf skdf. kivqf isrP quwkbMdI nhI hY, kvI bxn leI kfPI mMijLlF qih krnIaF pYNdIaf hn. ijvy ik Auh ilKdf hY;

qyry nfl kfhdf sfzf tfkrf hY,
hr kvI df afpxf rMg huMdf.
klf iksy nUM ZUMizaF nhIN imldI,
gwuJI msLkrI kdy ivaMg huMdf?
AuhI kvI hY aMq pRvfn cVHdf,
aOKI GVHI jo lokF dy sMg huMdf.

klpnf kivqf df iek mhwqvpUrn qwq hY. ies qoN ibnHF kivqf nUM aDUrf mMinaf jFdf hY. huMdl ies gwlo prpwk kvI hY,Aus df ivsLf Bfvy koeI vI hovy Auh kivqf dy qwqf qoN bfhr jfxf psMd nhIN krdf. Aus ny dosqInfmf ivc vI klpnf dI AuzfrI BrI hY. ijvyN ik hyT ilKIaF sqrF hn;

mYnUM pqf hY aMq qUM bih roxf,cMzIgV iPr Pon Kvkfeygf qUM,
roxf roidaF bxygf afp swcf,ilK ilK icwTIaF lMmIaF pfeygf qUM,
njLmF ilK ky pwiqRkf ivc nvIaF,awg hsd dI hor BVkfeygf qUM.

huMdl afpxy bdl gey imwqrF qy krVfH ivaMg krdf hY. Aus anusfr pYsy df suafd cwK ky AunHF dy suafd vI bdl cuwky hn. awj srkfrF drbfrF’c AunHF dI bVI phuMc hY. mfrksvfd anusfr smfj ivc do hI vrg hn, luwtx vfly qy luwty jfx vfly. awj Auh imwqr lok ihqYsLI hox dI QF lok ivroDI juMzlI dy pflLy ivc KVHy hn. Auh ienHF imwqrF qy ivaMg krdf ilKdf hY;

nfl aPLsrF XfrIaF gMZ leIaf,
soPyL nvy mMgvfey qy mjLf afieaf.
nvIaF sohxIaF koTIaF pf leIaF,
rMg nvyN krfey qy mjLf afieaf.

huMdl ny jdoN sfihqk mYgjLIn ‘icrfg’ surU kIqf qF agfhvDU lokF ny aqy sfihqwk hlikaF ny ies df BrpUr svfgq kIqf. pr Aus dy ienF imwqrF rGbIr isrjxf qy suirMdr igwl nUM ijafdf KusLI nf hoeI. sLied ieh huMdl dI vwD rhI lokipRXqf qoN aMdro aMdrI Kfr Kf rhy sn. ienHF ny ‘isrjxf’

rfhIN huMdl ivroD df morcf KolH idwqf. sirMdr ny iliKaf qy rGubIr ny Cfipaf,ieh pRcfr sfihiqk hlikaF ivc huMdl nUM bdnfm krn dI cfl sI jo ik sPl nf ho skI pr huMdl dy kvI mn nUM Tys jrUr phuMcI. Auh dosqInfmf ivc ienHF bfry ilKdf hY;

ruwsI ‘isrjxf’, jdoN ‘icrfg’ jigaf,
iswDy muMh bolI nf bfad bylI.

dosqInfmf ivc ivc huMdl ivCV cuwky XfrF nUM Xfd krky Bfvuk ho jFdf hY ikAuN ik swcy imwqrF dI kmI kdy vI pUrI nhIN ho skdI. suhyl isMG jo ik huMdl dy gUMVy imwqr sn Auh ivcfrDfrk qOr qy huMdl df rfh rsnfAuNdy sn, Auh ijMLdgI df pYzf awD ivckfr Cwz ky ies dunIaF nUM alivdf kih gey sn. suhyl isMG horF dI mfrksvfd q kmfl dI pkV sI, AunHF dy jfx nfl ijwQy huMdl nUM inwjI qOr qy Gftf ipaf hY AuQy agfhvDU lokF leI vI kdy nf pUrf hox vflf Klfa hY. huMdl dosqInfmf ivc suhyl bfry ilKdf hY;

sfzf Xfr suhyl vI qur igaf ey,
afAuNdI inwq AuhdI imwTI Xfd bylI.
‘nyqf jI’ nf dws ky gey sfnUM,
ikhdy kol koeI kry Pirafd bylI.

aqy

sfzf Xfr suhyl sI inrf sonf,
imwTf boldf qy mihk vMzdf sI.

hrBjn huMdl Bfvy ik iek prpwk kvI hY,pr keI QF Aus aMdr ahMm vI boldf hY. Auh afpxI aflocnf df jvfb ipafr nfl dyx dI bjfey do hwQ krn leI bfhF Aupr nUM cfVdf njLr afAuNdf hY. Auh nwk qy mwKI nhIN bYTx idMdf. Auh pUrn isMG dIaF sqrF qy aml krdf hY;

ieh bypRvfh pMjfb dy,
mOq nUM mKOlF krn,
mrn QI nhIN zrdy,
ipafr nfl ieh krn gLulfmIN
jfn koh afpxI vfr idMdy,
pr tYN nf mMnx iksy dI,
KloN jfx zFgf moZy qy Aulfr ky.

huMdl df ahMm dosqInfmf ivc hyT ilKIaF sqrF qo Jlkdf hY;

bVf mfx qYnUM afpxI klm Auqy,
pr vfl nf ivMgf myrf krn jogI,
iehny vyKIaF nf jylHF hwQkVIaF,
ikQoN jbr df zMg hY jrn jogI.
PuwlF nfl ipafr dI Kyz Kyzy,
pYr kwc qy nhIN ieh Drn jogI.
aYvy isMg Psfey qy ley pMgy,
ieh nf lVidaf lVidaF mrn jogI.

keI QF huMdl afpxy mUMh mIaf imwTU vI bxdf hY,afpxI qfrIPL dUjy qoN suxn dI bjfey Kud hI krn lgdf hY. ijvyN ik;

pocy pfAux df nhIN aiBafs koeI,
gwlF korIaF krnIaf jfxdy hF,
sfzf kpt dy nfl hY vYr muwZoN,
mUMh qy kihxIaF jrnIaF jfxdy hF.

dosqInfmf ivc huMdl afqmivsLlysLx vI krdf hY ik ikAuN Aus dy dosq Aus qoN dUr cly gey.Auh imwqrF dy dUr jfx df gm awj vI sIny ivc smoey hoey hY. Auh ilKdf hY;

kI afKIey qy kfhdf mfx krIey,
sfzy ivhVy nf sugMDF afAux mIaF,
asIN ijLMdgI ivc ikhVy pfp kIqy,
bihx kol qy jLrf smJfAux mIaF.

huMdl df dosqInfmf jo ik Aus dI inwjI dosqf bfry lMmI kivqf hY iPr vI Aus ny iek pRgqIvfdI kvI dy nfqy ies sMgRih ivc smfjvfd, ienklfb aqy iPrkfpRsqI nfl sMbMiDq ivsLy Cohy hn. ies qoN ielfvf Bfrq-pfik dosqI dIaf cwl rhIaf koisLsf df BrpUr svfgq kIqf hY. ihMdosqfn ivc ipCly smyN dOrfn ijs ihsfb nfl iPrkfpRsqI ny afm nfgirkF nUM lVHf ky KUn dI holLI KyzI hY,Aus df ijLkr vI huMdl krdff hY. ijvyN ik Auh ilKdf hY;

cVHIaF afAux hnyrIaF kflIaf jo,
ienHF sfzy hI dysL AujfVny ny.
pf ky vMzIaF Drm qy jfq dIaF,
ipMz-ipMz ienHF lokIN pfVny ny.
Cury kwZ inrdosL ny kql krny,
Guwg vwsdy hoey Gr sfVny ny.

huMdl Bfrq-pfik dosqI df svfgq krdf ilKdf hY;

jdoN jgy icrfg kuJ loa hoeI,
ichry DuMdly iPr mskrfAux lwgy.
vfhgy-pfr qoN imwqrF Xfd kIqf,
sfnUM Kwq muhwbqI afAux lwgy.

dosqInfmf ivc Auh mF bolI pMjfbI dI vI gwl krdf hY ikAuN ik sfzI imwTI mF bolI BfeIcfrf,sfJIvflqf aqy iml ky rihx df sMdysL idMdI hY. ies leI mF bolI dI gwl kIqy ibnHF dosqI dI gwl krnf nf-mumikn hY .ieh kfiv sMgRih df muwK CMd bYNq hY AuhI bYNq ijs ivc vfirs sLfh ny hIr dI rcnf kIqI hY. ijvyN hIr ivc vfirs sLfh keI qukF ivc afpxy afp nUM sMboDn huMdf hY ‘vfirs sLfh mIaF’ TIk Ausy qrF huMdl vI ‘hrBjn isMGF’ nF nfl sMboiDq huMdf hY. Auh dosqInfmf nUM vI ikwsf dosqI kihMdf hY,ies rcnf dy ilKx afid df smF vI dwsdf hY;

sdI iewkIvI qy ciVHaf sfl dUjf,
ikwsf dosqi df jdoN joiVaf eI.

afKr ivc ikhf jf skdf hY ik huMdl df kfiv sMgRih dosqInfmf iek sPLl kfiv sMgRih hY Bfvy ik ies nUM ilKx df mksd inwjI ho skdf hY,jo ik aKOqI imwqrF dy kUV pRcfr df jvfb dyx leI iliKaf igaf hovy. pr huMdl ny ijs scwjy ZMg nfl ies nUM klmbMd kIqf hY ,ieh iek AuWqm sfhkfr njLr afAuNdf hY. dosqInfmf nUM ilKx vyly huMdl ny kivqf ilKx dy AudysL aqy inXmF nUM jLihn ivc rwiKaf hY. ies ivc pfTkF nUM sMdysL dyxf vI nhIN Buwilaf. keI QF Auh Bfvuk vI huMdf hY jo ik ivsLy dy anukUl hY.Aus ny kivqf dy sfry qwqf nUM Coihaf hY. afpxI pRgqIvfdI Dfrf dy suBfa anusfr sMGrsLF dI gwl vI dosqInfmf ivc kIqI hY. ies qrF nfl huMdl df dosqInfmf iewk cMgI kfiv ikRq ho inbVI hY.

{blijMdr pfl, ipMz qy zfkKfnf KIvf klF, vfieaf BIKI, ijLlf mfnsf, pMjfb (ieMzIaf)}

 

blijMdr pfl dy hor lyK pVHn leI kilwk kro:

mfq BfsLf df mhwqv
juJfrvfdI kivqf df pRqIbwD kvI-avqfr pfs
isrPL ibrhf df hI kvI nhIN sI isLv kumfr btflvI
dwibaF ilqfiVaF df kvI : lfl isMG idl
sMq rfm AudfsI dI kivqf df punr mulFkx

ieh vI pVHo:
do pfT-do idRsLtIaF--imrjLf sfihbF pIlU df qy aOrqF df:
zf[ krm jIq isMG

qknIkI kRFqI qy pMjfbI dy msly: zf[ krmjIq isMG

knyzf dI pMjfbI khfxI dy mUlL srokfr: kQf knyzf dy sMdrB ivc--zf: krmjIq isMG
kOrv sBf : ivcfrDfrfeI pRsMg
-zf: krmjIq isMG

e-mail:
ilKfrI


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2005