kuJ ikhf qF hnyrf
jrygf ikvyN
myry Xfr ikMJ sihxgy.
cuwp irhf qF smfdfn kI kihxgy
gIq dI mOq ies rfq jy ho geI
myrf jIxf myry Xfr ikMJ sihxgy
surjIq pfqr dIaF ieh lfienf
duibDf ivc Psy mnuwK nUM bfhr afAux df sunyhf hn.
jLulm qy byiensfPI dy iKlfP sMGrsL df swdf hn qF
jo afpxI imhnq df pUrf muwl vsUilaf jf sky. iek
nvyN smfj dI isrjxf kIqI jfvy ijwQy sB brfbr hox,
kfxI vMz dI QF sfry vMz ky skx.
surjIq pfqr iksy jfx pCfx df
muQfj nhIN hY pMjfbI pRgqIvfdI kfiv Dfrf ivc Aus
df iek ivsyLsL mukfm hY. Aus ny pMjfbI kfiv rUp
kivqf aqy gLjLl ilKky pfTkF dy mnF qy zUMGI Cfp
CwzI hY. Aus dIaF ilKqF ivc afm lukfeI df drd
Cuipaf hoieaf hY. pfqr ny JUTI soLhrq leI hosLI
sLfierI nhIN kIqI sgoN pMjfbI siBafcfr qy sfihq
nUM iDafn ivc rwKidaf inroeI qy inwgr rcnF kIqI
hY. Aus dI rcnF aMdr pMjfbI lokF dy jLjbfq hn,
AunHF dI ijLMdgI df ihwsf hn ieh kivqfvF, iek drd
hn ijs nUM afm lok hwzI hMZf rhy hn. imhnqksL
jnqf kohlU dy bYl dI qrHF idn rfq imhnq krdI hY
pr AunHF dy hwQ pwly kuJ vI nhIN af irhf. ieHnF
mjLbUrIaF kfrn ieh nOjuLafn dysL Cwz ky pRdysLF
ivc afpxIaF jvfnIaF rolL rhy hn. surjIq pfqr ny
lokF dy duwKF drdf nuM afpxI kivqf qy gjLl rfhI
bVy hI vDIaf qrIky nfl klmbMd kIqf hY, ijs ivc
Aus dy inwjI qjrby vI sfiml hn.
surjIq pfqr dy cfr kfiv
sMgRih, hvf ivc ilKy hrPL, ibrK
arjL kry, hnyry ivc sulgdI
vrxmflf, aqy lPLjLF dI drgfh
pRkfisq ho cuwky hn. ienHF sMgihaF ivc kivqf dy
nfl-nfl gLjLl rUp vI sfiml hY. pMjfbI kivqf dy
aMdr pfqr iek nvIN Xuwg cyqnf df kvI hY. Aus dI
kivqf qy gLjLl sMgIq BrpUr hY. pRgqIvfdI kfiv
Dfrf qoN pRBfivq hox kfrn Aus dI kivqf ivc
mfrksvfdI cyqnf dI sur ivdmfn hY. ijs nUM Aus dy
pihly hI kfiv sMgih qoN smiJaf jf skdf hY. ijvy
ik Auh ilKdf hY;
lwgI jy qyry kfljy
hfly CurI nhIN,
ieh nf smJ ik sLihr dI hflq burI nhIN,
vjdf bsMq rfg hY jy ryzIE qoN rojL,
mqlb nf lY ik pOx iKjLf dI qurI nhIN.
surjIq pfqr df pRgqIvfdI kvI
bxnf vI iek ieqPLfk sI. Aus smyN dysL dI pRDfn
mMqrI sRImqI ieMdrf gfDI ny pUry dysL aMdr
aYmrjLYsI aYlfn rwKI sI, lokF dy hwkF qy sMGrsLF
nUM jbrdsqI dbfieaf jf irhf sI. afm lokF qy puils
jbr idno-idn vwDdf jf irhf sI. hflfq ieMny BY-BIq
krn vfly sn ik lokqMqrI dysL ivc bolx dI vI mnfhI
sI. ies bfry pfqr ilKdf hY;
mYN qF bs ienHF ikhf
sI nf jlfE Puwl,
awg mYnUM PV ky lY geI kih ky cor cor.
pfqr nkslbfVI lihr qoN vI
pRBfivq irhf ies df pqf Aus dIaF keI rcnfvF qoN
lfieaf jf skdf hY,pr Aus dI kivqf aMdr mfarkyvfjI
nhIN hY. pfqr ny ijMnHF idnF ivc ilKxf surU kIqf
Aus smyN lkslbfVI lihr afpxy pUry jobx qy sI.
kfljF ivc pVHdy muMzy kuVIaF ies lihr qoN bhuq
ijafdf pRBfivq sn ijs kfrn surjIq pfqr nUM vI
mfrksvfdI ivcfrDfrf dI cytk lwg geI. Aus dy
nkslbfVI qoN pRBfivq hox df aMdfjLf Aus dIaF hyT
ilKIaf sLqrF qoN lfieaf jf skdf hY;
myrf jIa krdf hY,
jMgl ivc Cupy gurIly nUM khF,
aih lY myrIaf kivqfvF ,
bfl ky awg syk lY
Aus vkq Aus dI bMdUk dI nflI coN
inkldI afvfjL nUM
KULbsUrq isLar vFg muV-muV suxn nUM jIa
krdf hY.
Aus dy pRgqIvfdI Dfrf nfl
juVn df qIsrf kfrn ieh vI sI ik AunHF idnHf ivc
Kwby pwKI ividafrQI jQybMdIaF df lok GolF aMdr
pUrf dbdbf sI. bws ikrfieaf Gol,mogf golI kFz,
ividafrQI bws pfsf leI sMGrsL afid df pRBfv pfqr
vrgy sMjIdf iensfn qy pYxf suBfivk sI. ieMnHf
GolF aMdr pMjfbI lokf ny vwD cV ky ihwsf ilaf aqy
ijwq pRfpq kIqI. iesy pRBfv aDIn surjIq pfqr ny
bhuq sfrI pRgqIvfdI kivqf dI rcnf kIqI.
surjIq pfqr nUM Aus dIaF
rcnfvF leI bhuq sfry ienfm qy snmfn iml cuwky hn
,ijMnHF dI igxqI krnf bVf hI musLikl hY. muwK
snmfnF ivc pMjfbI sfihq akfdmI purskfr(1978),BfsLF
ivBfg vwloN gurmuwK isMG musLfiPr purskfr(1979),pMjfbI
sfihq akfdmI vwloN krqfr isMG DflIvfl purskfr(1985),s[s[mIsf
purskfr(1993),isLv kumfr btflvI purskfr(ivjLn afP
ieMzIaf trFto vwlo,1991),pfsL XfdgfrI purskfr (1991),pMjfbI
sfihq akfdmI idwlI vwloN do sqfbdI kvI purskfr(1995),sfihq
akfdmI(1993),BfsLf pRIsLd vwlo pMjnd purskfr(1999),amndIp
XfdgfrI ienfm(2000) aqy hor bhuq sfry ienfm pfqr
dIaf rcnfvF nUM iml cuwky hn.
surjIq pfqr dI kivqf bfry zf[
sfDU isMG ilKdy hn ik, surjIq pfqr ny
smkflI smwisafvF bfry vI rcnfvF ilKIaF hn aqy
srbkflI msilaF bfry vI. msly dI vsqUgq qy kflgq
nOeIaq koeI vI hovy, pfqr Aus dy smuwcy pihlUaF,prqF
qy psfrF dy jitl aMqr ivroDF nUM ibjleI gqI nfl
GuMmky afpxI cyqnf dy cwk nfl squMln pRdfn krdf
hY.
surjIq pfqr dy ivisLaF ivc
vMn svMnqf pfeI jfdI hY. Aus ny pRgqIvfdI
ivcfrDfrf anusfr aOrqF dIaF smwisafvF nfl sMbMiDq
msly, bykfrI dI smwisaf, ivdysL ivc ruldy lokF dy
drd, Dfrimk kwtVvfd,Poky krm-kFz,smfj ivc PYly
iBRsLtfcfr afid nUM ivsLf bxfieaf hY. surU-surU
ivc Aus ny vI ipafr BrI kivqf qy hwQ ajmfeI kIqI,
aijhf mMinaf jFdf hY. Aus ny Dfrimk,rfjnIiqk,afriQk
aqy swiBafcfrk msilaF nUM pUrI bfrIkI nfl prK ky
afpxI kivqf ivc klmbMd kIqf hY.
pfqr ny afpxy kfiv sMsfr dI
surUafq ipafr vrgy Bfvuk ivsL qoN kIqI,Bfvy ik
Aus dI pUrI rcnf aMdr hI Bfvukqf df aMsL sB qoN
ijLafdf imldf hY pr surU ivc pRyimkf df ipafr, mF
df ipafr afid Aus dI kivqf ivc imldy hn. bfd ivc
Aus dI rcnf ivc pUrI lokfeI df ipafr qy drd
Cuipaf hoieaf hY. ijvyN ik Aus dIaF hyT iLlKIaf
sqrF ipafr bfry sMkyq krdIaf hn;
qyry nfl bIqy idn ho gey
gYr,
pY gey vYr mYnUM jIx vI nf idMdy.
cUMzdy ny aYvNy myry kfljy df mfs,
ipwCy Byj nf qUM XfdF dy pirMdy.
iesy qrHF mF dy ipafr bfry
Aus dIaF sqrF ivc imldf hY;
Kwq afvygf rfq brfqy Kwq
afvygf aMmI df,
puwqrF ieh nhIN Buwl jfeIdf ijhVI kuwKo jMmI
df.
pfqr isrPL mnuwKI ipafr qwk
hI sIimq nhIN hY,Auh kudrq nUM vI aQfh pRym krdf
hY. Aus dIaF bhuq sfrIaF rcnfvF ivc ruwKF df ijkr
QF-QF imldf hY ieQo qwk ik Aus dy iek kfiv sMgih
df nF hI ibrK arjL kry hY. Auh ruwKF
nUM iensfn dy sMgI sfQI mMndf hY. ruwKF dI
dirafidlI qy inmrqf qoN Auh bhuq ijafdf pRBfivq
hY ik ikvyN ruwK ibnHF iksy Pfiedy dI afs dy lokF
leI CF krdy hn. Auh buwq pUjf qy ivaMg kridaf
ruwKF dI sMBfl qy jLor idMdf hY:
aYvyN nf buwqF qy zolHI
jf pfxI,
jf ikqy ibrKF qy brsf pfxI.
ruwKF dI mhwqqf bfry hI Auh ilKdf hY;
(1) koeI zflHIaFco
lMiGaf hvf bxky,
asIN rih gey ibrK vflI hF bxky.
(2) ruwK bol nf skdy Bfvy,
bMidaF df duwK jfxdy,
(3) ibrKF df gIq suxky,
myrI ruh ivc cfnx hoieaf.
surjIq pfqr pMjfbI qy
pMjfbIaq df qih idloN ihqYsLI hY. Auh pMjfbIaF df
swcf sfQI hox kfrn AunHF dy duwKF suwKF ivc sLrIk
hY. BfvyN aprysLn bilAU stfr hovynvMbr84 dy
iswK ivroDI dMgy hox ,ies qoN bfd awqvfdI vwKvfdI
qfkqF vwlo Drm dI afV hyT pMjfb ivc Kyizaf igaf
KLUnI qFzv hovy ijMnHF ivc pMjfbIaF df KUn
zuwilHaf. ienHF sfrIaF GtnfvF qoN Auh zfZf duwKI
huMdf hY. auh afpxy aMdfjL ivc ilKdf hY,
lwgI njLr pMjfb nUM ,iehdI
njLr Auqfro,
lY ik imrcF kOVIaF,iehdy isr qoN vfro.
ies dy nfl hI Auh afm lokF
nUM Drm dy TykydfrF qoN sucyq rihx dI slfh idMdf
hY jo Drm dy nf qy lokF nUM lVf ky afpxy inwjI
muPfd hwl kr rhy hn. pfqr nUM ies gwl df BlI BFq
igafn hY ik mnuwKqf df sB qoN ijafdf Gfx
iPLrkfpRsqF qy Drm dy TykydfrF ny kIqf hY. Aus
dIaF hyT ilKIaF sqrF awj dy sMdrB ivc vI pUrI
qrHF nfl anukUl bYTdIaF hn:
myry hwiqafry ny gNMgF
ivc lhU Doqf,
gMgf dy pfxIaF ivc kuhrfm nhIN hY,
msijd dy afKx qy kfjLI dy Pqvy qy,
awlHf nUM kql krnf ieslfm nhIN hY.
surjIq pfqr iPLrkfpRsqI qy
kfPI iqwKf ivaMg krdf hY. 1947 dI Bfrq-pfik vMz
df muwK kfrn vI ies Dfrimk kwtVqf qy iPLrkfpRsqI
nUM mMndf hY ijs kfrn lwKF pMjfbIaF nUM afpxI jfn
guafAuxI peI, aOrqF dIaF iewjLqF nfl Kyizaf igaf,
pMjfb do tukiVaF ivc vMizaf igaf. pfqr nhIN
cfhuMdf ik sfnUM dubfrf ies qrHF dI siQqI df
sfhmxf krnf pvy ikAuNik Aus vMz dy jKLm awj vI
hry hn ijs nUM votF dI rfjnIqI leI iPLrkfpRsqF ny
vfr-vfr kuryidaf hY. Auh ies bfry ilKdf hY;
AudoN vfirs sLfh nUM
vMizaf sI,
hux isLv kumfr dI vfrI ey.
Auh jLKLm purfxy Buwl vI gey?
nivaF dI jo Pyr iqafrI ey.
Auh rfjnIiqk lokF vwlo awqvfd
vwKvfd dOrfn sykIaF rotIaF qy vI ivaMg krdf
hoieaf ilKdf hY,
zUMGy vYxF df kI imxnf
qKLq dy pfvy imxIey.
jd qwk Auh lFsLF igxdy ny
afpf votF igxIey.
pfqr awqvfd qy vwKvfd PYlfAux
vfilNaF qy vI ktfksL krdf hY ik ikvyN Auh pMjfb
msly nUM sulJfAuNx dI QF lgfqfr AulJFAuNdy rhy;
qyrI cuwp ny jMglF nUM
Auh qlKL hvf idwqI,
jMgl ivc kMizaF dI iek iJVI Augf idwqI
kMzy kMizaF ivc kwul jMgl dI gwl AulJf idwqI
jo qUM Kud AulJfAuxI cfhvyN ikMj sulJfvF mYN.
1984 dy iswK ivroDI dMigaF
aqy pMjfb aMdr ihMdUaF dy kqlyafm qy icMqf pRgt
krdf pfqr ilKdf hY ;
ihMdUaF,iswKF df kql,
vwzx vfly kOx sn ieh Byq nf lwgf,
pr bydosLf KUn qF pwgF isr lwgf,
AuhI iCwty KUn dy bx gey bhfnf,
sfzI pwg nUM pY igaf afpxf bygfnf.
ieMnHF hlfqF nUM dyK ky hI
pfqr ny pMjfb dy nvNy arQ GV idwqy sn;
mfqm, ihMsf, KOPL, bybsI
qy ainaF,
ieh awjkl myry dirafvF dy nF.
pfqr dwsdf hY ik mnuwKqf qoN
Aupr koeI Drm nhIN ho skdf, Auh hmysLf mnuwKqf dI
BlfeI dI gwl krdf hY. srmfeydfr lokF duafrf afpxy
munfPyL leI BolLy BflLy lokF nUM Dfrimk ZoNg rc
ky mUrK bxfieaf jFdf hY qF jo AunHF df iDafn
sMGrsLF qoN hwt ik Poky Dfrimk afzMbrF ivc vitaf
rhy. ieh srmfeydfr afpxI kflI kmfeI ivcoN kuJ ku
pYsf mMidrF, gurduafiraF ivc dfn krky afpxy dfnI
qy swcy suwcy hox df ZoNg krdy hn ijvyN pfqr
afpxIaF hyT ilKIaF sqrF ivc ilKdf hY;
kfly Dn dy icwty iswky
cfVH gey ivAupfrI,
mMdr ivc muskfeI jfvy iPr vI ikRsLn murfrI.
surjIq pfqr mUlL rUp ivc
pRgqIvfdI ivcfrDfrf df DfrxI hY. AusdI kivqf
afpxy smyN dy ivcfrDfrk pirvrqnF dI sfKI BrdI hY.
mfrksvfdI ivcfrDfrf qoN pYdf hoeI pRgqIvfdI cyqnf
dI sur Ausdy pihly hI kfiv sMgRih hvf ivc
ilKy hrPL qoN pCfxI jf skdI hY. pfqr smfj
dy hr pwK nUM dvMdfqmk pdfrQvfdI njLrIey qoN
prKdf hY. Ausny jo vI ivsLy ley hn Auh afm lokF
dy inwq pRiqidn dy msly hn. pRgqIvfdI ivcfrDfrf
nflL juiVaf hox kfrx pfqr smfj ivc PYly asMquln,
mnuwK aMdr afriQk qy sLkqI dI asmfnqf kfrx PYly
asMqosL leI pUMjIvfdI ivvsQf nUM juMmyvfr mMndf
hY. smkflI smfijk qy rfjsI pRbMD dIaf sLosLxkfrI
aqy ainaFkfrI nIqIaF df ivroD Auh bVy iqwKy ivaMg
rfhIN krdf hY.
ijs ivc sUlLI df ieMqjfLm
nhIN.
Xfro aYsf ikqy injLfm nhIN.
surjIq pfqr mOjUdf rfjnIqk
ZFcy qy krfrI cot krdf hY. Auh dysL ivc PYly
iBRsLtfcfr, byrojLgfrI, grIbI afid nUM afpxI
kivqf dy ivsLy bxfAuNdf hY. Auh ieh vI dwsdf hY
ik jykr ies sLosLx dy iKlfPL afvfjL nf AuTfeI qF
ieh smwisafvF df phfV hor vI vwzf huMdf jfvygf.
inrfsqf qy AudfsI dI Aumr vDdI jfvygI. ies bfry
Auh kihMdf hY,
awj bhuq Auydfs idn hY
qy ies qoN vI Audfs idn
brUhF dy bfhr KVHf hY
qy Ausdy ipwCy AusqoN vI Audfs idn.
pRgqIvfdI kfivDfrf ny surU
qoN hI aOrq dI qrsXog avsQf qy icMqf pRgt kIqI hY.
pRgqIvfdIaF anusfr rUVHIvfdI smfj ivc aOrq nUM
iensfn vI nhIN smiJaf jFdf. AusdI hflq psLUaF dy
brfbr hY. aOrq nUM jnm qoN lY ky afpxy afKrI sfhF
qk gulfmI df jIvn jIxf pYNdf hY. awj dy Xuwg ivc
qF lVkI nUM mF dI kuwK dy aMdr hI kql kr idwqf
jFdf hY. afjLfdI dy aTvMjf sfl bIq jfx dy bfd vI
aOrq qyqI pRqIsLq irjLrvysLn leI sMGrsL kr rhI hY.
aOrq BfvyN ik hr Kyqr ivc nfmxf Kwt rhI hY pr
mfnisk qOr qy pCiVaf hoieaf ieh smfj awj vI aOrq
nUM pYr dI juwqI hI smJdf hY. aOrq dI qrsXog
siQqI bfry pfqr ilKdf hY,
iek kYd `coN dUjI kYd `c
phuMc geI ey,
kI Kiwtaf mihMdI lf ky vtxf mlL ky.
ies qrHF aOrq leI pyky aqy
shury dI siQqI ivc bhuqf aMqr nhIN hY. pfqr ny
grIbI dy kfrx GrIN kuafrIaF bYTIaf lVkIaF df drd
vI afpxI kivqf ivc pysL kIqf hY. Auh ienHF sfrIaF
smwisafvF df muwK kfrx mOjUdf afriQk ZFcy nUM
mMndf hY. Auh grIbI kfrx bfp dy bUhy bYTIaF
lVkIaf bfry ilKdf hY,
dodlI dsUqI Puwl pfAux
BYxF myrIaF
PuwlIaF ny ikwkrF qy PuwlIaF ny byrIaF
kMDF nfloN AuWcIaF DrykF hoeIaF qyrIaF
qor zolLI qor hux kfhdIaf ny dyrIaF
sfh lY lokf hfly myrI lyKF nflL kYV ey
idl hI Audfs ey jI bfkI sB KYLr ey.
kivqf qoN ielfvf pfqr ny
gLjLl nUM vI kfPLI mkbUl kIqf. Aus dI gLjLl df
iek nmUnf hY;
hux vkq cfl aYsI koeI hor
cl igaf hY,
myrI njLm qy gLjLl qoN awgy inkl igaf hY,
mujirm hI bih igaf hY,munisPL dI QF qy af ky,
iensfPL df qrIkf ikMnf bdl igaf hY.
surjIq pfqr nUM ieh BlIBFq
pqf hY ik gLjLl isrPL pRym-ipafr nfl hI sMbMiDq
nhIN hY, Aus nUM lokF dy aMg sMg KVHy hoxf cfhIdf
hY. Aus anusfr isrPL gLjLl iliKaF hI lokF dy duwK
dUr nhIN hoxy, ies leI sMGrsL krnf bhuq jLrUrI hY
ijvyN ik Auh ilKdf hY;
jLKm nUM jLKm ilKo,KfmKf
kMvl nf ilKo,
isqm htfE isqm qy inrI gLjLl nf ilKo.
surjIq pfqr iek ivcfr pRDfn
kvI hY pr Aus dI kivqf aMdr Bfvukqf df aMsL gfieb
nhIN. ivdysL gey lokF df, grIb jnqf df, ivdysLF
ivc rojLI leI ruldy bfp df ijLkr Aus dIaF kivqfvF
ivc afm dyKx nUM imldf hY. zf[ iqrlok isMG kMvr
pfqr bfry ilKdf hY, surjIq pfqr vI afpxI
kfiv Xfqrf afpxy qoN pihlI kfiv pIVIH qoN hI surU
krdf hY. ivsysL krky As dI pusqk hvf ivc
ilKy hrPL dy kfPLI vyrvy kiQq kfiv
pYrfzfeIm dy AultvyN sPLr dI gvfhI ivc Bugqfey jf
skdy hn. ies kfiv sMgiRh dIaF kivqfvF ivc kvI keI
vfr cyqMn rUp ho ky afpxI kivqf ivc iek ivsyLsL
pRkfr dI Bfvukqf nUM Brn df Xqn krdf hY iesy leI
Auh isLlp qy anuBUqI df dvMd bxfky cldf hY aqy
kihMdf hY;
asF qF zuwbky KUn ivc
ilKI ey gLjLl ,
Auh hor hoxgy jo ilKdy ny bihr aMdr.
kivqf qy sMgIq df irsLqf bVf
gUVf hY; ies gwl df vI pfqr nUM aihsfs hY. Aus dy
gIqF, kivqfvF aqy gLjlF ivc sMgIqfmkqf df gux
ivdmfn hY ijs kfrn Aus dy bhuq sfry gIq mkbUl ho
cuwky hn. Aus nUM pMjfbI dy keI nfmvr gfiekF ny
gfieaf hY. Aus dI kivqf dI hr iek sqr sMgIqmeI,
lYabwD aqy rfg BrpUr hY. surjIq pfqr dI kivqf
bfry zf[ gurmIq kwlrmfjrI ilKdf hY, nvIN
pMjfbI kivqf dy ies dOr ivc pfqr sB qoN vwD cricq
aqy sMvydnsLIl sLfier hY ijhVf afpxI kfiv sMvydnf
rfhIN pMjfbI smwisafvF dy sMdrB ivc guafcI
mfniskqf aqy sQfipq klcr coN ivsLfd dI mno-avsQf
nUM sMGxI AudfsI algfAu dI siQqI dy rUp ivc pysL
krdf hY. Aus dI hr gLjLl,gIq jF njLm dI tYkst ivc
mkfnkI sMjm dI bjfey sMgIqk aMqr cyqnf vDyry
asrdfr ZMg nfl pfTkF nUM kIldI hY.
pfqr afm lokfeI dy drd nfl
zUMGy rUp ivc juiVaf hoieaf hY. Auh smwisafvF nUM
bVy vDIaf qrIky nfl pysL krdf hY pr Ausdf koeI
hwl pysL nhIN krdf ijs qoN keI vfr ieMJ lgdf hY
ik ijvyN Auh bfkI pRgqIvfdI kvIaF qoN ipwCy rih
igaf hovy ijvyN ik Auh ilKdf hY;
sfrI Aumr ievyN hI bIqI
myrI corF vfgMU,
pUry KMB iKlfr nf pfeIaF pYlF morF vfgUM.
surjIq pfqr BfvyN ik nfrI
mukqI dI gwl krdf hY pr Kud Auh ienHF smfijk
vlgxF ivcoN bfhr nhIN inkl sikaf. iek vfr jlMDr
dUrdrsLn qoN pfqr dI iek ivsLysL mulfkfq cwl rhI
sI. ies ivc Aus dI pqnI vI sfiml sI. poRgrfm df
sMcflkf ny Aus dI pqnI qoN svfl puwiCaf ik
pfqr sfihb nUM guwsf kdoN afAudf hY?
qF Aus dI pqnI df jvfb sI, jdoN ienHF ny
izAUtI qy jfxf hovy qy mYN AunHF dy kwpVy iqafr
krn ivc lyt ho jfvF. ies qoN pfqr df
pRgqIvfdI hox dI bjfey mrd hox df ahMm ijLafdf
Jlkdf hY. Aus dIaF lfienF iek kYdco
dUjI dy ivc phuMc geI ey Ausy qy hI lfgU ho
jFdIaF hn. ies qoN pRgqIvfdI kvIaF df dohrf
cirwqr Jlkdf hY ijvyN Aus ny kivqf ivc qF bhuq
kuJ iliKaf hY pr afpxI inwjI ijLMdgI ivc lfgU
nhIN kIqf.
suurjIq pfqr ilKdf bVy sMjIdf
qrIky nfl hY pr Auh AudfsI, pfsL, bfvf blvMq dI
qrHF afm lokfeI dy idlF ivc Aus hwd qwk QF nhIN
bxf sikaf. Auh pVI ilKI mwD sLRyxI dIaF styjLF df
isMgfr ijLafdf irhf hY. Aus dI kivqf ivc bfkI
pRgqIvfdI kvIaF nflo sMGrsL dI pRyrnf vI iZwlI hY.
Auh iqwKI sur Gwt hI aKiqafr kr sikaf hY. ies df
iek muwK kfrn ieh vI ho skdf hY ik Auh huMdl,
pfsL, AudfsI vFg iswDy qOr qy sMGrsLF ivc BfgIdfr
nhIN irhf. ieQy Auh bfkI kvIaF nflo QoVHf pCV
igaf hY ijvyN mohn isMG lotU jmfq nUM iswDy rUp
ivc cyqfvnI idMdf hY;
AuWTxf jnqf df hVH
hfQI ijvyN icMGfVnf
awg DrqI qoN AuWTygI
aMbrF nUM CohygI
sony dI lMkf ieh qyrI
Bsm afKr hovygI.
iesy qrHf pfsL afpxI kivqf
dIaF sqrF ivc ilKdf hY;
asIN lVFgy sfQI ,
qUPfnF ny kdI vI mfq nhIN KfdI.
iesy qrHF dI iqwKI sMGrsL dI
sur pfqr dI kivqf ivc nf mfqr imldI hY. keI vfr
Aus aMdr smfj dy qfxy bfxy nUM dyKky inrfsLf vI
af jFdI hY ijvyN;
ieh vI sLfied myrf afpxf
vihm hY,
koeI dIvf blygf myrI kbLr qy,
jy hvf ieh rhI qF kbLrF qy kI,
sB GrF `c vI dIvy buJy rihxgy.
surjIq pfqr dI BfsLf srl qy
spwsLt hY. Aus ivc ibMbF qy pRqIkF dI BrpUr vrqoN
imldI hY. Aus ny ieiqhfsk qy imiQhfsk hvfilaF nUM
vI bVy suhxy qrIky nfl ibMb rUp ivc vriqaf hY.
Aus ny pMjfbI sfihq dy lok nfiekF nUM vI pRqIk
rUp ivc vriqaf hY. Aus dIaF kivqfvF qy gLjlF ivc
AurdU qy PLfrsI dy sLbdF dI vI BrpUr vrqoN hY.
Auprokq ivvycn qoN bfd sihjy
hI ieh aMdfjLf lfieaf jf skdf hY ik ajy surjIq
pfqr ny bhuq lMmf pYNzf qYa krnf hY. hr lyKk dI
afpxI iek sImf huMdI hY ies qoN ienkfrI nhIN
hoieaf jf skdf. Aus ivc kuJ kmjLorIaF vI ho
skdIaF hn pr Auh iek sMjIdf qy mkbUl sLfier hY.
pMjfbI pRgqIvfdI kivqf ivc surjIq pfqr iek
sMvydnsLIl qy cricq kvI hY jo ik ilKdf ilKdf
kfPLI zUMGy AuWqr jFdf hY ijs kfrn keI vfr Aus
nUM pfTkF dI sImf df aihsfs nhIN rihMdf. Aus df
pMjfbI sfihq qy siBafcfr ivc vzmuwlf Xogdfn hY.
Aus dI CvI iek sfP suwQry sLfier dI hY. Aus dI
sLYlI vI bfkI lyKkF nfloN vwKrI hY. pfqr dI BfsLf
sMjmI qy pRBfvsLflI hY. surjIq pfqr dI kfiv klf
bfry zf[ vnIqf ilKdI hY, surjIq pfqr dy
kfiv dI pRfikrqI soLjmeI qy gMBIr hY, ijs leI rfg
bfgysLvrI, pIlLU, ibhfg, mflkOs, Xmn, gujrI, qoVI,
kfPI, BYrvI, drbfrI afid vDyry Auicq hn. pfqr dI
kivqf ivc sur qy sLbd afps ivc pUry Guly imly hn.
kdy sur afpxy Bfv nUM afpxI qfl bxf lYNdf hY qy
kdy Bfv dI aiBivafkqI dy ichn, pRqIk, ibMb, Aus
df sfjL bx jFdy hn.
aMq ivc ikhf jf skdf hY ik
surjIq pfqr lokF dy duwKF drdF aqy sMqfpF nUM
smJx vflf kvI hY. Aus ny ies qrF dy keI drd hwzI
hMZfey hn. iesy kfrn Aus ny smfj dIaF dusLvfrIaF
nUM bVy nyVy qoN dyiKaf hY aqy bVy sMudr qrIky
nfl kivqf qy gLjLl dy rUp ivc iciqiraf hY. pfqr
iek lok pwKI kvI hY,Auh kdy vI srmfeydfr jmfq dy
pwK ivc nhIN Bugqdf. Aus dI idlI hmdrdI imhnqksL
jmfq nfl hY. Auh luwt qy sLosx dy iKlfPL afpxf
guwsf hyT ilKy sLbdF ivc kwZdf hY;
sMqfp nUM gIq bxf lYxf
myrI mukqI df iek rfh qF hY,
jy hor nhIN hY dr koeI
ieh lPLjLF dI drgfh qF hY.
pr pfqr nUM lLPLjLF dI drgfh
dy nfl nfl smfijk qbdIlI leI dwby kucly lokF dy
GrF qk phuMcxf pvygf. AunHF nUM lfmbMd krky lVfeI
df iek rfh idKfAuxf pvygf ijvyN mohn isMG lokF
nUM sMGrsL dI pRyrnf idMdf ilKdf hY;
AuWTo ik AuWTxf hI hY
ijLMdgI df pihlf kdm,
quro ik qurnf hI hY ijLMdgI df pihlf pVfa,
kry jy hosL qF pwQr qoN vI lfl bx jfey,
rhy byhosL qF rih jfey vwty df vwtf.
surjIq pfqr dI kivqf qy gjLl
awgy hor vI inKrvyN qy lok ihqYsLI rUp ivc sfhmxy
afAuNdI rhygI iesy AumId nfl afpxI gwl Kqm kridaF
asIN AumId krdy hF ik pMjfbI df ieh sLfier iesy
qrHF pMjfbI siBafcfr qy sfihq dI lMbI Aumr qwk
syvf krdf rhygf. hux Aus nUM swc boldy nUM iJjk
mihsUs nhIN hoxI cfhIdI ikAuNik awj Aus nfl bhuq
sfry lok hn jo swc dI lVfeI lVxf cfhuMdy hn loV
hY AunHF df rfh drsfAux dI. hux Aus nUM hyT
ilKIaF sLqrF kihx dI jrUrq nhIN;
ieMnF swc nf bol ik kwlf
rih jfvyN,
cfr ku bMdy Cwz lY moZf dyx leI.
{blijMdr pfl, ipMz qy zfkKfnf
KIvf klF, vfieaf BIKI, ijLlf mfnsf, pMjfb (ieMzIaf)}e-mail:baljinder_rishi@yahoo.com