lyK/Koj/aflocnf/ivcfr/pTn/irvIAU

 

surjIq pfqr

lokF leI nhIN lokF bfry ilKx vflLf surjIq pfqr

-blijMdr pfl-

-lyKk-
blijMdr pfl

 

kuJ ikhf qF hnyrf jrygf ikvyN
myry Xfr ikMJ sihxgy.
cuwp irhf qF smfdfn kI kihxgy
gIq dI mOq ies rfq jy ho geI
myrf jIxf myry Xfr ikMJ sihxgy

surjIq pfqr dIaF ieh lfienf duibDf ivc Psy mnuwK nUM bfhr afAux df sunyhf hn. jLulm qy byiensfPI dy iKlfP sMGrsL df swdf hn qF jo afpxI imhnq df pUrf muwl vsUilaf jf sky. iek nvyN smfj dI isrjxf kIqI jfvy ijwQy sB brfbr hox, kfxI vMz dI QF sfry vMz ky skx.

surjIq pfqr iksy jfx pCfx df muQfj nhIN hY pMjfbI pRgqIvfdI kfiv Dfrf ivc Aus df iek ivsyLsL mukfm hY. Aus ny pMjfbI kfiv rUp kivqf aqy gLjLl ilKky pfTkF dy mnF qy zUMGI Cfp CwzI hY. Aus dIaF ilKqF ivc afm lukfeI df drd Cuipaf hoieaf hY. pfqr ny JUTI soLhrq leI hosLI sLfierI nhIN kIqI sgoN pMjfbI siBafcfr qy sfihq nUM iDafn ivc rwKidaf inroeI qy inwgr rcnF kIqI hY. Aus dI rcnF aMdr pMjfbI lokF dy jLjbfq hn, AunHF dI ijLMdgI df ihwsf hn ieh kivqfvF, iek drd hn ijs nUM afm lok hwzI hMZf rhy hn. imhnqksL jnqf kohlU dy bYl dI qrHF idn rfq imhnq krdI hY pr AunHF dy hwQ pwly kuJ vI nhIN af irhf. ieHnF mjLbUrIaF kfrn ieh nOjuLafn dysL Cwz ky pRdysLF ivc afpxIaF jvfnIaF rolL rhy hn. surjIq pfqr ny lokF dy duwKF drdf nuM afpxI kivqf qy gjLl rfhI bVy hI vDIaf qrIky nfl klmbMd kIqf hY, ijs ivc Aus dy inwjI qjrby vI sfiml hn.

surjIq pfqr dy cfr kfiv sMgRih, ‘hvf ivc ilKy hrPL’, ‘ibrK arjL kry’, ‘hnyry ivc sulgdI vrxmflf’, aqy ‘lPLjLF dI drgfh’ pRkfisq ho cuwky hn. ienHF sMgihaF ivc kivqf dy nfl-nfl gLjLl rUp vI sfiml hY. pMjfbI kivqf dy aMdr pfqr iek nvIN Xuwg cyqnf df kvI hY. Aus dI kivqf qy gLjLl sMgIq BrpUr hY. pRgqIvfdI kfiv Dfrf qoN pRBfivq hox kfrn Aus dI kivqf ivc mfrksvfdI cyqnf dI sur ivdmfn hY. ijs nUM Aus dy pihly hI kfiv sMgih qoN smiJaf jf skdf hY. ijvy ik Auh ilKdf hY;

lwgI jy qyry kfljy hfly CurI nhIN,
ieh nf smJ ik sLihr dI hflq burI nhIN,
vjdf bsMq rfg hY jy ryzIE qoN rojL,
mqlb nf lY ik pOx iKjLf dI qurI nhIN.

surjIq pfqr df pRgqIvfdI kvI bxnf vI iek ieqPLfk sI. Aus smyN dysL dI pRDfn mMqrI sRImqI ieMdrf gfDI ny pUry dysL aMdr aYmrjLYsI aYlfn rwKI sI, lokF dy hwkF qy sMGrsLF nUM jbrdsqI dbfieaf jf irhf sI. afm lokF qy puils jbr idno-idn vwDdf jf irhf sI. hflfq ieMny BY-BIq krn vfly sn ik lokqMqrI dysL ivc bolx dI vI mnfhI sI. ies bfry pfqr ilKdf hY;

mYN qF bs ienHF ikhf sI nf jlfE Puwl,
awg mYnUM PV ky lY geI kih ky cor cor.

pfqr nkslbfVI lihr qoN vI pRBfivq irhf ies df pqf Aus dIaF keI rcnfvF qoN lfieaf jf skdf hY,pr Aus dI kivqf aMdr mfarkyvfjI nhIN hY. pfqr ny ijMnHF idnF ivc ilKxf surU kIqf Aus smyN lkslbfVI lihr afpxy pUry jobx qy sI. kfljF ivc pVHdy muMzy kuVIaF ies lihr qoN bhuq ijafdf pRBfivq sn ijs kfrn surjIq pfqr nUM vI mfrksvfdI ivcfrDfrf dI cytk lwg geI. Aus dy nkslbfVI qoN pRBfivq hox df aMdfjLf Aus dIaF hyT ilKIaf sLqrF qoN lfieaf jf skdf hY;

myrf jIa krdf hY,
jMgl ivc Cupy gurIly nUM khF,
aih lY myrIaf kivqfvF ,
bfl ky awg syk lY
Aus vkq Aus dI bMdUk dI nflI ‘coN
inkldI afvfjL nUM
KULbsUrq isLar vFg muV-muV suxn nUM jIa krdf hY.

Aus dy pRgqIvfdI Dfrf nfl juVn df qIsrf kfrn ieh vI sI ik AunHF idnHf ivc Kwby pwKI ividafrQI jQybMdIaF df lok GolF aMdr pUrf dbdbf sI. bws ikrfieaf Gol,mogf golI kFz, ividafrQI bws pfsf leI sMGrsL afid df pRBfv pfqr vrgy sMjIdf iensfn qy pYxf suBfivk sI. ieMnHf GolF aMdr pMjfbI lokf ny vwD cV ky ihwsf ilaf aqy ijwq pRfpq kIqI. iesy pRBfv aDIn surjIq pfqr ny bhuq sfrI pRgqIvfdI kivqf dI rcnf kIqI.

surjIq pfqr nUM Aus dIaF rcnfvF leI bhuq sfry ienfm qy snmfn iml cuwky hn ,ijMnHF dI igxqI krnf bVf hI musLikl hY. muwK snmfnF ivc pMjfbI sfihq akfdmI purskfr(1978),BfsLF ivBfg vwloN gurmuwK isMG musLfiPr purskfr(1979),pMjfbI sfihq akfdmI vwloN krqfr isMG DflIvfl purskfr(1985),s[s[mIsf purskfr(1993),isLv kumfr btflvI purskfr(ivjLn afP ieMzIaf trFto vwlo,1991),pfsL XfdgfrI purskfr (1991),pMjfbI sfihq akfdmI idwlI vwloN do sqfbdI kvI purskfr(1995),sfihq akfdmI(1993),BfsLf pRIsLd vwlo pMjnd purskfr(1999),amndIp XfdgfrI ienfm(2000) aqy hor bhuq sfry ienfm pfqr dIaf rcnfvF nUM iml cuwky hn.

surjIq pfqr dI kivqf bfry zf[ sfDU isMG ilKdy hn ik, “surjIq pfqr ny smkflI smwisafvF bfry vI rcnfvF ilKIaF hn aqy srbkflI msilaF bfry vI. msly dI vsqUgq qy kflgq nOeIaq koeI vI hovy, pfqr Aus dy smuwcy pihlUaF,prqF qy psfrF dy jitl aMqr ivroDF nUM ibjleI gqI nfl GuMmky afpxI cyqnf dy cwk nfl squMln pRdfn krdf hY.”

surjIq pfqr dy ivisLaF ivc vMn svMnqf pfeI jfdI hY. Aus ny pRgqIvfdI ivcfrDfrf anusfr aOrqF dIaF smwisafvF nfl sMbMiDq msly, bykfrI dI smwisaf, ivdysL ivc ruldy lokF dy drd, Dfrimk kwtVvfd,Poky krm-kFz,smfj ivc PYly iBRsLtfcfr afid nUM ivsLf bxfieaf hY. surU-surU ivc Aus ny vI ipafr BrI kivqf qy hwQ ajmfeI kIqI, aijhf mMinaf jFdf hY. Aus ny Dfrimk,rfjnIiqk,afriQk aqy swiBafcfrk msilaF nUM pUrI bfrIkI nfl prK ky afpxI kivqf ivc klmbMd kIqf hY.

pfqr ny afpxy kfiv sMsfr dI surUafq ipafr vrgy Bfvuk ivsL qoN kIqI,Bfvy ik Aus dI pUrI rcnf aMdr hI Bfvukqf df aMsL sB qoN ijLafdf imldf hY pr surU ivc pRyimkf df ipafr, mF df ipafr afid Aus dI kivqf ivc imldy hn. bfd ivc Aus dI rcnf ivc pUrI lokfeI df ipafr qy drd Cuipaf hoieaf hY. ijvyN ik Aus dIaF hyT iLlKIaf sqrF ipafr bfry sMkyq krdIaf hn;

qyry nfl bIqy idn ho gey gYr,
pY gey vYr mYnUM jIx vI nf idMdy.
cUMzdy ny aYvNy myry kfljy df mfs,
ipwCy Byj nf qUM XfdF dy pirMdy.

iesy qrHF mF dy ipafr bfry Aus dIaF sqrF ivc imldf hY;

Kwq afvygf rfq brfqy Kwq afvygf aMmI df,
puwqrF ieh nhIN Buwl jfeIdf ijhVI kuwKo jMmI df.

pfqr isrPL mnuwKI ipafr qwk hI sIimq nhIN hY,Auh kudrq nUM vI aQfh pRym krdf hY. Aus dIaF bhuq sfrIaF rcnfvF ivc ruwKF df ijkr QF-QF imldf hY ieQo qwk ik Aus dy iek kfiv sMgih df nF hI ‘ibrK arjL kry’ hY. Auh ruwKF nUM iensfn dy sMgI sfQI mMndf hY. ruwKF dI dirafidlI qy inmrqf qoN Auh bhuq ijafdf pRBfivq hY ik ikvyN ruwK ibnHF iksy Pfiedy dI afs dy lokF leI CF krdy hn. Auh buwq pUjf qy ivaMg kridaf ruwKF dI sMBfl qy jLor idMdf hY:

aYvyN nf buwqF qy zolHI jf pfxI,
jf ikqy ibrKF’ qy brsf pfxI.
ruwKF dI mhwqqf bfry hI Auh ilKdf hY;

(1) koeI zflHIaF’co lMiGaf hvf bxky,
asIN rih gey ibrK vflI hF bxky.

(2) ruwK bol nf skdy Bfvy,
bMidaF df duwK jfxdy,

(3) ibrKF df gIq suxky,
myrI ruh ivc cfnx hoieaf.

surjIq pfqr pMjfbI qy pMjfbIaq df qih idloN ihqYsLI hY. Auh pMjfbIaF df swcf sfQI hox kfrn AunHF dy duwKF suwKF ivc sLrIk hY. BfvyN aprysLn bilAU stfr hovynvMbr’84 dy iswK ivroDI dMgy hox ,ies qoN bfd awqvfdI vwKvfdI qfkqF vwlo Drm dI afV hyT pMjfb ivc Kyizaf igaf KLUnI qFzv hovy ijMnHF ivc pMjfbIaF df KUn zuwilHaf. ienHF sfrIaF GtnfvF qoN Auh zfZf duwKI huMdf hY. auh afpxy aMdfjL ivc ilKdf hY,

lwgI njLr pMjfb nUM ,iehdI njLr Auqfro,
lY ik imrcF kOVIaF,iehdy isr qoN vfro.

ies dy nfl hI Auh afm lokF nUM Drm dy TykydfrF qoN sucyq rihx dI slfh idMdf hY jo Drm dy nf qy lokF nUM lVf ky afpxy inwjI muPfd hwl kr rhy hn. pfqr nUM ies gwl df BlI BFq igafn hY ik mnuwKqf df sB qoN ijafdf Gfx iPLrkfpRsqF qy Drm dy TykydfrF ny kIqf hY. Aus dIaF hyT ilKIaF sqrF awj dy sMdrB ivc vI pUrI qrHF nfl anukUl bYTdIaF hn:

myry hwiqafry ny gNMgF ivc lhU Doqf,
gMgf dy pfxIaF ivc kuhrfm nhIN hY,
msijd dy afKx qy kfjLI dy Pqvy ’qy,
awlHf nUM kql krnf ieslfm nhIN hY.

surjIq pfqr iPLrkfpRsqI qy kfPI iqwKf ivaMg krdf hY. 1947 dI Bfrq-pfik vMz df muwK kfrn vI ies Dfrimk kwtVqf qy iPLrkfpRsqI nUM mMndf hY ijs kfrn lwKF pMjfbIaF nUM afpxI jfn guafAuxI peI, aOrqF dIaF iewjLqF nfl Kyizaf igaf, pMjfb do tukiVaF ivc vMizaf igaf. pfqr nhIN cfhuMdf ik sfnUM dubfrf ies qrHF dI siQqI df sfhmxf krnf pvy ikAuNik Aus vMz dy jKLm awj vI hry hn ijs nUM votF dI rfjnIqI leI iPLrkfpRsqF ny vfr-vfr kuryidaf hY. Auh ies bfry ilKdf hY;

AudoN vfirs sLfh nUM vMizaf sI,
hux isLv kumfr dI vfrI ey.
Auh jLKLm purfxy Buwl vI gey?
nivaF dI jo Pyr iqafrI ey.

Auh rfjnIiqk lokF vwlo awqvfd vwKvfd dOrfn sykIaF rotIaF qy vI ivaMg krdf hoieaf ilKdf hY,

zUMGy vYxF df kI imxnf
qKLq dy pfvy imxIey.
jd qwk Auh lFsLF igxdy ny
afpf votF igxIey.

pfqr awqvfd qy vwKvfd PYlfAux vfilNaF qy vI ktfksL krdf hY ik ikvyN Auh pMjfb msly nUM sulJfAuNx dI QF lgfqfr AulJFAuNdy rhy;

qyrI cuwp ny jMglF nUM Auh qlKL hvf idwqI,
jMgl ivc kMizaF dI iek iJVI Augf idwqI
kMzy kMizaF ivc kwul jMgl dI gwl AulJf idwqI
jo qUM Kud AulJfAuxI cfhvyN ikMj sulJfvF mYN.

1984 dy iswK ivroDI dMigaF aqy pMjfb aMdr ihMdUaF dy kqlyafm qy icMqf pRgt krdf pfqr ilKdf hY ;

ihMdUaF,iswKF df kql,
vwzx vfly kOx sn ieh Byq nf lwgf,
pr bydosLf KUn qF pwgF isr lwgf,
AuhI iCwty KUn dy bx gey bhfnf,
sfzI pwg nUM pY igaf afpxf bygfnf.

ieMnHF hlfqF nUM dyK ky hI pfqr ny pMjfb dy nvNy arQ GV idwqy sn;

mfqm, ihMsf, KOPL, bybsI qy ainaF,
ieh awjkl myry dirafvF dy nF.

pfqr dwsdf hY ik mnuwKqf qoN Aupr koeI Drm nhIN ho skdf, Auh hmysLf mnuwKqf dI BlfeI dI gwl krdf hY. srmfeydfr lokF duafrf afpxy munfPyL leI BolLy BflLy lokF nUM Dfrimk ZoNg rc ky mUrK bxfieaf jFdf hY qF jo AunHF df iDafn sMGrsLF qoN hwt ik Poky Dfrimk afzMbrF ivc vitaf rhy. ieh srmfeydfr afpxI kflI kmfeI ivcoN kuJ ku pYsf mMidrF, gurduafiraF ivc dfn krky afpxy dfnI qy swcy suwcy hox df ZoNg krdy hn ijvyN pfqr afpxIaF hyT ilKIaF sqrF ivc ilKdf hY;

kfly Dn dy icwty iswky cfVH gey ivAupfrI,
mMdr ivc muskfeI jfvy iPr vI ikRsLn murfrI.

surjIq pfqr mUlL rUp ivc pRgqIvfdI ivcfrDfrf df DfrxI hY. AusdI kivqf afpxy smyN dy ivcfrDfrk pirvrqnF dI sfKI BrdI hY. mfrksvfdI ivcfrDfrf qoN pYdf hoeI pRgqIvfdI cyqnf dI sur Ausdy pihly hI kfiv sMgRih “hvf ivc ilKy hrPL” qoN pCfxI jf skdI hY. pfqr smfj dy hr pwK nUM dvMdfqmk pdfrQvfdI njLrIey qoN prKdf hY. Ausny jo vI ivsLy ley hn Auh afm lokF dy inwq pRiqidn dy msly hn. pRgqIvfdI ivcfrDfrf nflL juiVaf hox kfrx pfqr smfj ivc PYly asMquln, mnuwK aMdr afriQk qy sLkqI dI asmfnqf kfrx PYly asMqosL leI pUMjIvfdI ivvsQf nUM juMmyvfr mMndf hY. smkflI smfijk qy rfjsI pRbMD dIaf sLosLxkfrI aqy ainaFkfrI nIqIaF df ivroD Auh bVy iqwKy ivaMg rfhIN krdf hY.

ijs ivc sUlLI df ieMqjfLm nhIN.
Xfro aYsf ikqy injLfm nhIN.

surjIq pfqr mOjUdf rfjnIqk ZFcy qy krfrI cot krdf hY. Auh dysL ivc PYly iBRsLtfcfr, byrojLgfrI, grIbI afid nUM afpxI kivqf dy ivsLy bxfAuNdf hY. Auh ieh vI dwsdf hY ik jykr ies sLosLx dy iKlfPL afvfjL nf AuTfeI qF ieh smwisafvF df phfV hor vI vwzf huMdf jfvygf. inrfsqf qy AudfsI dI Aumr vDdI jfvygI. ies bfry Auh kihMdf hY,

awj bhuq Auydfs idn hY
qy ies qoN vI Audfs idn
brUhF dy bfhr KVHf hY
qy Ausdy ipwCy AusqoN vI Audfs idn.

pRgqIvfdI kfivDfrf ny surU qoN hI aOrq dI qrsXog avsQf qy icMqf pRgt kIqI hY. pRgqIvfdIaF anusfr rUVHIvfdI smfj ivc aOrq nUM iensfn vI nhIN smiJaf jFdf. AusdI hflq psLUaF dy brfbr hY. aOrq nUM jnm qoN lY ky afpxy afKrI sfhF qk gulfmI df jIvn jIxf pYNdf hY. awj dy Xuwg ivc qF lVkI nUM mF dI kuwK dy aMdr hI kql kr idwqf jFdf hY. afjLfdI dy aTvMjf sfl bIq jfx dy bfd vI aOrq qyqI pRqIsLq irjLrvysLn leI sMGrsL kr rhI hY. aOrq BfvyN ik hr Kyqr ivc nfmxf Kwt rhI hY pr mfnisk qOr qy pCiVaf hoieaf ieh smfj awj vI aOrq nUM pYr dI juwqI hI smJdf hY. aOrq dI qrsXog siQqI bfry pfqr ilKdf hY,

iek kYd `coN dUjI kYd `c phuMc geI ey,
kI Kiwtaf mihMdI lf ky vtxf mlL ky.

ies qrHF aOrq leI pyky aqy shury dI siQqI ivc bhuqf aMqr nhIN hY. pfqr ny grIbI dy kfrx GrIN kuafrIaF bYTIaf lVkIaF df drd vI afpxI kivqf ivc pysL kIqf hY. Auh ienHF sfrIaF smwisafvF df muwK kfrx mOjUdf afriQk ZFcy nUM mMndf hY. Auh grIbI kfrx bfp dy bUhy bYTIaF lVkIaf bfry ilKdf hY,

dodlI dsUqI Puwl pfAux BYxF myrIaF
PuwlIaF ny ikwkrF qy PuwlIaF ny byrIaF
kMDF nfloN AuWcIaF DrykF hoeIaF qyrIaF
qor zolLI qor hux kfhdIaf ny dyrIaF
sfh lY lokf hfly myrI lyKF nflL kYV ey
idl hI Audfs ey jI bfkI sB KYLr ey.

kivqf qoN ielfvf pfqr ny gLjLl nUM vI kfPLI mkbUl kIqf. Aus dI gLjLl df iek nmUnf hY;

hux vkq cfl aYsI koeI hor cl igaf hY,
myrI njLm qy gLjLl qoN awgy inkl igaf hY,
mujirm hI bih igaf hY,munisPL dI QF qy af ky,
iensfPL df qrIkf ikMnf bdl igaf hY.

surjIq pfqr nUM ieh BlIBFq pqf hY ik gLjLl isrPL pRym-ipafr nfl hI sMbMiDq nhIN hY, Aus nUM lokF dy aMg sMg KVHy hoxf cfhIdf hY. Aus anusfr isrPL gLjLl iliKaF hI lokF dy duwK dUr nhIN hoxy, ies leI sMGrsL krnf bhuq jLrUrI hY ijvyN ik Auh ilKdf hY;

jLKm nUM jLKm ilKo,KfmKf kMvl nf ilKo,
isqm htfE isqm qy inrI gLjLl nf ilKo.

surjIq pfqr iek ivcfr pRDfn kvI hY pr Aus dI kivqf aMdr Bfvukqf df aMsL gfieb nhIN. ivdysL gey lokF df, grIb jnqf df, ivdysLF ivc rojLI leI ruldy bfp df ijLkr Aus dIaF kivqfvF ivc afm dyKx nUM imldf hY. zf[ iqrlok isMG kMvr pfqr bfry ilKdf hY, “surjIq pfqr vI afpxI kfiv Xfqrf afpxy qoN pihlI kfiv pIVIH qoN hI surU krdf hY. ivsysL krky As dI pusqk ‘hvf ivc ilKy hrPL’ dy kfPLI vyrvy kiQq kfiv pYrfzfeIm dy AultvyN sPLr dI gvfhI ivc Bugqfey jf skdy hn. ies kfiv sMgiRh dIaF kivqfvF ivc kvI keI vfr cyqMn rUp ho ky afpxI kivqf ivc iek ivsyLsL pRkfr dI Bfvukqf nUM Brn df Xqn krdf hY iesy leI Auh isLlp qy anuBUqI df dvMd bxfky cldf hY aqy kihMdf hY;

asF qF zuwbky KUn ivc ilKI ey gLjLl ,
Auh hor hoxgy jo ilKdy ny bihr aMdr.”

kivqf qy sMgIq df irsLqf bVf gUVf hY; ies gwl df vI pfqr nUM aihsfs hY. Aus dy gIqF, kivqfvF aqy gLjlF ivc sMgIqfmkqf df gux ivdmfn hY ijs kfrn Aus dy bhuq sfry gIq mkbUl ho cuwky hn. Aus nUM pMjfbI dy keI nfmvr gfiekF ny gfieaf hY. Aus dI kivqf dI hr iek sqr sMgIqmeI, lYabwD aqy rfg BrpUr hY. surjIq pfqr dI kivqf bfry zf[ gurmIq kwlrmfjrI ilKdf hY, “ nvIN pMjfbI kivqf dy ies dOr ivc pfqr sB qoN vwD cricq aqy sMvydnsLIl sLfier hY ijhVf afpxI kfiv sMvydnf rfhIN pMjfbI smwisafvF dy sMdrB ivc guafcI mfniskqf aqy sQfipq klcr ’coN ivsLfd dI mno-avsQf nUM sMGxI AudfsI algfAu dI siQqI dy rUp ivc pysL krdf hY. Aus dI hr gLjLl,gIq jF njLm dI tYkst ivc mkfnkI sMjm dI bjfey sMgIqk aMqr cyqnf vDyry asrdfr ZMg nfl pfTkF nUM kIldI hY.”

pfqr afm lokfeI dy drd nfl zUMGy rUp ivc juiVaf hoieaf hY. Auh smwisafvF nUM bVy vDIaf qrIky nfl pysL krdf hY pr Ausdf koeI hwl pysL nhIN krdf ijs qoN keI vfr ieMJ lgdf hY ik ijvyN Auh bfkI pRgqIvfdI kvIaF qoN ipwCy rih igaf hovy ijvyN ik Auh ilKdf hY;

sfrI Aumr ievyN hI bIqI myrI corF vfgMU,
pUry KMB iKlfr nf pfeIaF pYlF morF vfgUM.

surjIq pfqr BfvyN ik nfrI mukqI dI gwl krdf hY pr Kud Auh ienHF smfijk vlgxF ivcoN bfhr nhIN inkl sikaf. iek vfr jlMDr dUrdrsLn qoN pfqr dI iek ivsLysL mulfkfq cwl rhI sI. ies ivc Aus dI pqnI vI sfiml sI. poRgrfm df sMcflkf ny Aus dI pqnI qoN svfl puwiCaf ik “pfqr sfihb nUM guwsf kdoN afAudf hY?” qF Aus dI pqnI df jvfb sI, “jdoN ienHF ny izAUtI qy jfxf hovy qy mYN AunHF dy kwpVy iqafr krn ivc lyt ho jfvF.” ies qoN pfqr df pRgqIvfdI hox dI bjfey mrd hox df ahMm ijLafdf Jlkdf hY. Aus dIaF lfienF ‘iek kYd’co dUjI dy ivc phuMc geI ey’ Ausy qy hI lfgU ho jFdIaF hn. ies qoN pRgqIvfdI kvIaF df dohrf cirwqr Jlkdf hY ijvyN Aus ny kivqf ivc qF bhuq kuJ iliKaf hY pr afpxI inwjI ijLMdgI ivc lfgU nhIN kIqf.

suurjIq pfqr ilKdf bVy sMjIdf qrIky nfl hY pr Auh AudfsI, pfsL, bfvf blvMq dI qrHF afm lokfeI dy idlF ivc Aus hwd qwk QF nhIN bxf sikaf. Auh pVI ilKI mwD sLRyxI dIaF styjLF df isMgfr ijLafdf irhf hY. Aus dI kivqf ivc bfkI pRgqIvfdI kvIaF nflo sMGrsL dI pRyrnf vI iZwlI hY. Auh iqwKI sur Gwt hI aKiqafr kr sikaf hY. ies df iek muwK kfrn ieh vI ho skdf hY ik Auh huMdl, pfsL, AudfsI vFg iswDy qOr qy sMGrsLF ivc BfgIdfr nhIN irhf. ieQy Auh bfkI kvIaF nflo QoVHf pCV igaf hY ijvyN mohn isMG lotU jmfq nUM iswDy rUp ivc cyqfvnI idMdf hY;

AuWTxf jnqf df hVH
hfQI ijvyN icMGfVnf
awg DrqI qoN AuWTygI
aMbrF nUM CohygI
sony dI lMkf ieh qyrI
Bsm afKr hovygI.

iesy qrHf pfsL afpxI kivqf dIaF sqrF ivc ilKdf hY;

asIN lVFgy sfQI ,
qUPfnF ny kdI vI mfq nhIN KfdI.

iesy qrHF dI iqwKI sMGrsL dI sur pfqr dI kivqf ivc nf mfqr imldI hY. keI vfr Aus aMdr smfj dy qfxy bfxy nUM dyKky inrfsLf vI af jFdI hY ijvyN;

ieh vI sLfied myrf afpxf vihm hY,
koeI dIvf blygf myrI kbLr qy,
jy hvf ieh rhI qF kbLrF qy kI,
sB GrF `c vI dIvy buJy rihxgy.

surjIq pfqr dI BfsLf srl qy spwsLt hY. Aus ivc ibMbF qy pRqIkF dI BrpUr vrqoN imldI hY. Aus ny ieiqhfsk qy imiQhfsk hvfilaF nUM vI bVy suhxy qrIky nfl ibMb rUp ivc vriqaf hY. Aus ny pMjfbI sfihq dy lok nfiekF nUM vI pRqIk rUp ivc vriqaf hY. Aus dIaF kivqfvF qy gLjlF ivc AurdU qy PLfrsI dy sLbdF dI vI BrpUr vrqoN hY.

Auprokq ivvycn qoN bfd sihjy hI ieh aMdfjLf lfieaf jf skdf hY ik ajy surjIq pfqr ny bhuq lMmf pYNzf qYa krnf hY. hr lyKk dI afpxI iek sImf huMdI hY ies qoN ienkfrI nhIN hoieaf jf skdf. Aus ivc kuJ kmjLorIaF vI ho skdIaF hn pr Auh iek sMjIdf qy mkbUl sLfier hY. pMjfbI pRgqIvfdI kivqf ivc surjIq pfqr iek sMvydnsLIl qy cricq kvI hY jo ik ilKdf ilKdf kfPLI zUMGy AuWqr jFdf hY ijs kfrn keI vfr Aus nUM pfTkF dI sImf df aihsfs nhIN rihMdf. Aus df pMjfbI sfihq qy siBafcfr ivc vzmuwlf Xogdfn hY. Aus dI CvI iek sfP suwQry sLfier dI hY. Aus dI sLYlI vI bfkI lyKkF nfloN vwKrI hY. pfqr dI BfsLf sMjmI qy pRBfvsLflI hY. surjIq pfqr dI kfiv klf bfry zf[ vnIqf ilKdI hY, “surjIq pfqr dy kfiv dI pRfikrqI soLjmeI qy gMBIr hY, ijs leI rfg bfgysLvrI, pIlLU, ibhfg, mflkOs, Xmn, gujrI, qoVI, kfPI, BYrvI, drbfrI afid vDyry Auicq hn. pfqr dI kivqf ivc sur qy sLbd afps ivc pUry Guly imly hn. kdy sur afpxy Bfv nUM afpxI qfl bxf lYNdf hY qy kdy Bfv dI aiBivafkqI dy ichn, pRqIk, ibMb, Aus df sfjL bx jFdy hn.”

aMq ivc ikhf jf skdf hY ik surjIq pfqr lokF dy duwKF drdF aqy sMqfpF nUM smJx vflf kvI hY. Aus ny ies qrF dy keI drd hwzI hMZfey hn. iesy kfrn Aus ny smfj dIaF dusLvfrIaF nUM bVy nyVy qoN dyiKaf hY aqy bVy sMudr qrIky nfl kivqf qy gLjLl dy rUp ivc iciqiraf hY. pfqr iek lok pwKI kvI hY,Auh kdy vI srmfeydfr jmfq dy pwK ivc nhIN Bugqdf. Aus dI idlI hmdrdI imhnqksL jmfq nfl hY. Auh luwt qy sLosx dy iKlfPL afpxf guwsf hyT ilKy sLbdF ivc kwZdf hY;

sMqfp nUM gIq bxf lYxf
myrI mukqI df iek rfh qF hY,
jy hor nhIN hY dr koeI
ieh lPLjLF dI drgfh qF hY.

pr pfqr nUM lLPLjLF dI drgfh dy nfl nfl smfijk qbdIlI leI dwby kucly lokF dy GrF qk phuMcxf pvygf. AunHF nUM lfmbMd krky lVfeI df iek rfh idKfAuxf pvygf ijvyN mohn isMG lokF nUM sMGrsL dI pRyrnf idMdf ilKdf hY;

AuWTo ik AuWTxf hI hY ijLMdgI df pihlf kdm,
quro ik qurnf hI hY ijLMdgI df pihlf pVfa,
kry jy hosL qF pwQr qoN vI lfl bx jfey,
rhy byhosL qF rih jfey vwty df vwtf.

surjIq pfqr dI kivqf qy gjLl awgy hor vI inKrvyN qy lok ihqYsLI rUp ivc sfhmxy afAuNdI rhygI iesy AumId nfl afpxI gwl Kqm kridaF asIN AumId krdy hF ik pMjfbI df ieh sLfier iesy qrHF pMjfbI siBafcfr qy sfihq dI lMbI Aumr qwk syvf krdf rhygf. hux Aus nUM swc boldy nUM iJjk mihsUs nhIN hoxI cfhIdI ikAuNik awj Aus nfl bhuq sfry lok hn jo swc dI lVfeI lVxf cfhuMdy hn loV hY AunHF df rfh drsfAux dI. hux Aus nUM hyT ilKIaF sLqrF kihx dI jrUrq nhIN;

ieMnF swc nf bol ik kwlf rih jfvyN,
cfr ku bMdy Cwz lY moZf dyx leI.

{blijMdr pfl, ipMz qy zfkKfnf KIvf klF, vfieaf BIKI, ijLlf mfnsf, pMjfb (ieMzIaf)}e-mail:baljinder_rishi@yahoo.com

 

blijMdr pfl dy hor lyK pVHn leI kilwk kro:

pRgqIvfdI kivqf df sMjIdf kvI-bfvf blvMq

hrBjn huMdl dy 'dosqInfmf' df mulFkx

mfq BfsLf df mhwqv

juJfrvfdI kivqf df pRqIbwD kvI-avqfr pfs

isrPL ibrhf df hI kvI nhIN sI isLv kumfr btflvI

dwibaF ilqfiVaF df kvI : lfl isMG idl

sMq rfm AudfsI dI kivqf df punr mulFkx

ieh vI pVHo:
do pfT-do idRsLtIaF--imrjLf sfihbF pIlU df qy aOrqF df:
zf[ krm jIq isMG

qknIkI kRFqI qy pMjfbI dy msly: zf[ krmjIq isMG

knyzf dI pMjfbI khfxI dy mUlL srokfr: kQf knyzf dy sMdrB ivc--zf: krmjIq isMG
kOrv sBf : ivcfrDfrfeI pRsMg
-zf: krmjIq isMG

e-mail:
ilKfrI


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2005