bfbf afdm vyly dy kfƒn qy iewkIvIN sdI df Bfrq

aYzvokyt bI[aYs[ iZwloN cMzIgVH

srdfr birMdr isMG iZwloN, hfeIkort dy aYzvokyt hox dy nfl nfl, pMjfbI sfihqk jgq ivwc vI iewk jfxy-pihcfxy lyKk hn. pMjfbI itRbIAUn aqy dysL syvk ivwc AuhnF dy do sO qoN vI vwD lyK pRkfisLq ho cuwky hn. AuhnF dy do nfvl: (1) vfvroly, aqy (2) bfjL Cwpx AuprMq bhuq slfhy gey. 1986 qoN hI Auh kyNdrI lyKk sBf cMzIgVH dIaF sfihqk aqy kfnUMnI giqivwDIaF nfl juVy af rhy hn. 'smfj dI BlfeI aqy srbq nfl inaF' iZwloN sfihb dI swDr hY. 'ilKfrI' dy pfTkF leI AuhnF df lyK 'bfbf afdm vyly dy kfƒn qy iewkIvIN sdI df Bfrq' hfjLr kridaF asIN prsMnqf df anuBwv kr rhy hF.-----'ilKfrI'

 

dunIaF dIaF DVwlydfr aOrqF ivcoN jrmn mUl dI awq drjy dI clfk qy izplomyt aOrq kYQrIn mhfn, rUs dI mhfrfxI aTfrvIN sdI dI aOrq sI. Auh mhfn suDfrvfdI aOrq sI. Aus ny rUs dIaF srhwdF ƒ dUr–dUr qwk PYlfieaf. Auh ieMdrf gFDI dI qrHF drbfrIaF ƒ JukfAux dy smrwQ sI. Auhdy hwQ dy iesLfry Auqy drbfr brKfsq ho jFdf sI. Auh ijwQoN vI lMGdI Aus dy pYrF dy insLfn pwQrF Auqy vI AUWkry jFd sn. Aus dI mOq ipwCoN jdoN iek vfr prsLIan rfjdUq ibsmfrk ny alYgjLYNzr dUjy dy mihlF dI iek iKVHkI ivcoN bfhr KuwlHy Gfh dy mYdfn Auqy iek sMqrI ƒ moZy qy qlvfr rwKI KflI lfan ivc pihrydfrI krdy vyK ky jLfr ƒ puwiCaf ik ieh ispfhI iks dI pihrydfrI kr irhf hY? qF jLfr ny afpxy ispfh slfr ƒ ies dI izAUtI bfry puwiCaf. pr Auhƒ vI kuJ nhIN sI pqf. qF Aus ny kmFzr ƒ bulfieaf pr Auh vI kuJ nhIN sI jfxdf. qF Aus ielfky dy jrnYl ƒ bulfieaf igaf. jrnYl ny inmrqf nfl jvfb idwqf ik ieh sMqrI iewk purfxI rvfieq anusfr pihrydfrI kr irhf hY. pr jdoN rfjdUq ny Aus purfxI rvfieq dy muwZ bfry puwiCaf qF jrnYl ny byvsI jLfhr kridaF iKmf mMgI. qurMq jLfr ny hukm idwqf ik, pVqfl krky mYƒ irport kro. iqMn idn dI hPVf-qPqI qoN bfad pqf cwilaf ik awj qoN awsI sfl pihlF bsMq dI iek svyr ƒ kYQrIn mhfn ny ies brPfnI mYdfn ivc iek KUbsUrq Puwl Auwigaf vyiKaf sI. Aus mhfrfxI ny Aus Puwl ƒ qoVy jfx qoN bcfAux leI iek pihrydfr sMqrI dI izAUtI lfAux df hukm idwqf sI. hux AuQy kuJ vI nhIN hY pr sMqrI awj vI lgfqfr AuQy pihrydfrI krdy af rhy hn. izAUtI lgfqfr bdldI rihMdI hY. idlcsp gwl hY ik Kud jLfr ny vI kdI ies pfsy iKafl nhIN sI idwqf. iehƒ kihMdy hn purfxy hfkmF dI hdfieq. jo pIVHI dr pIVHI cwlI afAuNdI hY. ieh iek Audfhrx hY. imsr, bybIlon, asIrIaf, hUdIaF, mYksIknF, cIn, Bfrq, XUnfn, romn, ieslfmI, swiBaqfvF ieMj hI cwldIaF afeIaF hn. swiBaqf pYdf huMdI hY. inXm bxdy hn. Kqm ho jFdI hY qy iPr pYdf huMdI hY.

pr iPr vI vrqmfn ivc jIxf qy ies ƒ cMgyrf bxfAux dI koisLsL krnf mnuwK df afid kfl qoN sMklp irhf hY. iesy leI hI lyKk purfxy rUVIvfdI rIqI irvfjLF qy inXmF ƒ inrfrQk smJdy hoey vrqmfn dI nroeI AusfrI leI XqnsLIl rihMdy hn. ieh mnuwK dI hoxI hY. sLfied ieh vI koeI kfrn hovygf ik mYN vylf ivhf cuwky kfƒnF qy smyN qoN pCV geIaF sMivDfink qurwtIaF vwl lokF aqy srkfr ƒ smyN dy hfxI hox dI axpuwCI slfh afpxIaF ilKqF ivc idMdf rihMdf hF. mYƒ AudoN hor vI mfnisk sMqusLtI huMdI hY jdoN myrI qrHF hI dsLy dy rfsLtrpqI, pRDfn mMqrI qy sMsd, vylf ivhf cuwky kfƒnF ƒ smyN dy hfxI krn dy vfady krdy hn.

mYN pMjfb srkfr dI iBsLRtfcfrI ivroDI muihMm dy hwk ivc iliKaf sI ik ieh smyN dI loV hY. pr kfƒn tuwtI ZUhI vflf hY. sMsd dy ipCly smfgm ivc kyNdrI kfƒn mMqrI ny ikhf sI ik srkfr iBRsLtfcfr ivroDI kfƒn ƒ kfrgr bxfAux leI vwzIaF qrmImF krn bfry ivcfr kr rhI hY. ipCly idnIN Aup rfsLtrpqI sRI BYroN isMG Kfvq ny vI srkfr ƒ dws idwqf hY ik, ieh vylf ivhf cuwkf kfƒn hY. AunHF ikhf ik ieh kfƒn aMgryjLF ny bxfieaf sI ijs ivc irsLvq dyx vflf vI dosLLI hY. Aup rfsLtrpqI ny puwiCaf ik jy irsLvq dyx vflf hI dosLI hY qF irsLvqKorF dI isLkfieq koeI ikAuN qy ikvyN krygf? ies kfƒn ƒ bdlx dI loV hY.

mYN sLLurU ivc kYQrIn dI khfxI pfeI sI. ieh sfzI ivvsQf Auqy awj vI iqMn sdIaF bfad lfgU huMdI hY. aMgryjLF ny kfƒn afpxI BfrqI bsqI Auqy rfj krn leI bxfey sn. Auh cly gey. pr asIN Ausy qrHF dI rUsI mfniskqf anusfr awj vI svf sO qoN lY ky zyZ sO sfl purfxy kfƒnF nfl rfj pRbMD clf rhy hF. AudoN BfP dy ieMjx sn, hux rfkt hn. AudoN qlvfrF qy brCy sn, hux imjLfeIlF qy asfltF hn. sfzy ienHF purfxy kfƒnF shfry aprfDF ƒ rokxf ieMj hI hY, ijvyN iksy ivdysLI hmlfvr tYNk ƒ sfzI POj qIr kmfnF nfl qoVx dI koisLsL krdI mr jfvy (asIN kwcy huMdy Auhƒ hId kih idMdy hF). iesy kfrn iksy afriQk aprfDI ƒ sjLf nhIN huMdI. idvfnI JgiVaF dy inptfry ƒ kuJ smyN dy hfxI bxfAux leI sfzI sMsd ny aMgryjLF dy jLfbqf idvfnI koz 1908 ƒ aKIr, qkrIbn sO sfl bfad 2002 ivc iksy hwd qwk bdl ilaf hY. dyr afied drusq afied.

pr POjdfrI kfƒn AuhI 1860, 1872 aqy 1898 vfly cwl rhy hn. isrP mfmUlI Pyrbdl hI kIqy gey hn. iehI kfrn hY ipCly vIh sflF ivc nMgy hoey vwzy–vwzy skYNzlF dy dosLI vI adflqF ivcoN sLwk dI ibnf Auqy bfiewjLq brI hox df lybl icpkf ky snmfnXog isLhrI bx jFdy rhy hn. jnqf mUMh awzI vyK rhI hY. pr hux pMjfh sfl bfad hI shI. afKr sMsd ivc ihljul qF hoeI hI hY. ipCy ijhy BfrqI kfƒn kimsLn ny POjdfrI kfƒnF ivc soD krn dI isPfrsL kIqI hY. kfƒn ivBfg ies Auqy ivcfr kr irhf hY.

sfry kfƒnF ƒ ies lyK ivc nhIN smyitaf jf skdf. iPlhfl cricq idwlI dMigaF dy dosLIaF dy brI hox dI hI gwl krdy hF. swjx kumfr smyq hux qwk dy sfry dosLI idwlI dMigaF ivcoN brI ho cuwky hn. gujrfq vfly vI ho jfxgy (ies lyK dy ilKx ipwCoN gujrfq ivwc 21 dMgfkfrI brI ho cuwky hn). pihlF 1947 ivc vI iksy df kuJ nhIN ivgiVaf. kfrn kI hY? myrI injI rfie hY ik iksy dMgfkfrI ƒ sfzy mOjUdf POjdfrI kfƒnF hyT dMgfkfrIaF ƒ sjLf hoxI asMBv hI hY. isafsI kfrnF leI ies lyK ivc jgHf QoVHI hY. ies leI kfƒnI pihlU hI ivcfrFgy.

sfzf kfƒn mMg krdf hY ik muljLmF dy nF aYP[afeI[afr[ ivc hoxy cfhIdy hn. kI ieh sMBv hY ik dMgfkfrIaF dI BIV dI koeI gvfh pihcfx krky AunHF dy nF prcy ivc drj krvfey. awgy irport ilKxf pulIs df kMm hY qy pulIs srkfrI hukmF dI pfbMd hY. so awDf kys qF ieQy hI Auwz igaf. dosLI sLwk dI ibnHf Auqy ipwCoN JUTy Psfey kih ky brI ho jFdy hn. dUjf nukqf sfzf gvfhI kfƒn (1872) kihMdf hY gvfh ieh dwsy ik iks ny llkfrf mfiraf, iks ny tfier gl ivc pfieaf, iks ny qyl pfieaf qy iks ny qIlI lfeI. iek vI glq ibafnI nfl dosLI sLwk dI ibnHf Auqy brI ho jFdy hn. iPr agFh gwl qurdI hY ik kI post mfrtm hoieaf sI (dMigaF dy post mfrtm kOx krfAuNdf hY) jy nhIN hoieaf qF imRqk dI mOq wkI hY. dosLI iPr brI. agFh khfxI qurdI hY ik kI zfktrI irport qy gvfh dI gvfhI imldI hY? jy zfktrI mOq Curf vwijaf dwsdI hY qy gvfh lfTIaF nfl kuwt ky mfiraf kihMdy hn qF iPr sLwkI khfxI hY. jy vkIl qy gvfh kys ƒ lmkfAux Auqy hI qur pYx qF iPr kys purfxf hox kfrn adflq kihMdI hY ik hux ieMny sflF bfad dosLI ƒ jylH Byjxf byiensfPI hY. jy vkIl muljLm ƒ isKf ky gYrhfjLr kr dyx qF iPr kys do sfl ltk jFdf hY, ikAuNik muljLm dI hfjLrI jLrUrI hY. adflq ƒ muljLm ƒ BgOVf krfr idMidaF sflF lMG jFdy hn qy jdoN acfnk muljLm pRgt ho jfvy qF iPr sfrI khfxI muwZoN sLurU hovygI. AudoN qwk psLyIaF Bugq cuwky gvfh qy mudweI Kud hI Gry bYT jFdy hn. jy zfktr pYsy lY ky, gvfh pYsy lY ky jF mudweIaF dIaF DmkIaF qoN zr ky aqy srkfrI vkIl byeImfnI krky kys df BwTf ibTf dyvy qF dosLI iPr brI. jy gvfhF ny dsLIaF dI sLnfKq TIk smyN nhIN kIqI. (dMgfkfrIaF dI huMdI hI nhIN) qF vI dosLI brI. jy aTfrF sfl Aumr df ivgiVaf dMgfkfrI vIh afdmIaF ƒ mfr dyvy qF vI sjLf koeI nhIN. Aus ƒ suDfr Gr Byj ky cMgf mnuwK bxn df mOkf dyx df kfƒn hY. mrn vfly BfvyN pytF ‘coN kwZ ky mfry gey (gujrfq) mfsUm hI hox. jy cfr dosLIaF ny dMgf pIVq kuwt ky mfr idwqf pr zfktrI irport kihMdI hY ik mOq isrP isr dI swt nfl hoeI qy isr vflI swt bfry gvfhF ny iksy dosLI dy kIqy vfr bfry nhIN iliKaf. ies kfrn sLwk dI ibnHf Auqy sfry hI brI.

kfƒn ieh nhIN kihMdf ik mfiraf qF sfiraF ny hI sI. dhfkf Br ltky kys ivc jy sfry gvfhF ny ieMn ibMn ieko ijhI khfxI nhIN dwsI qF gvfh wkI hn. dosLI Pyr brI. AuproN jy dosLIaF ƒ vwKo vwKry jurmF leI do, cfr, Cy, ds (kuwl bfeI) sfl dI sjLf ho jfvy qF ieh sfrIaF sjLfvF iekwTIaF cwlx df kfƒn hY. XfnI vwzI sjLf ds sfl. Aus ivcoN vI awDI kwtxI huMdI hY. AuproN nvIN srkfr bxn dI KusLI ivc, iksy sQfpnf idvs dI KsLuI ivc, afjLfdI dI vrHy gMZ jF jublI dI KsLuI ivc sfl do sflF dIaF muafPIaF imldIaF hI rihMdIaF hn. mqlb inkldf hY isPr. pr ijs df koeI vflI vfrs nf hovy, Auh bgYr PYslf hoieaF vI Aus dy jurm bdly imlx vflI kuwl sjLF qoN vI vwD kwt jFdf hY. aMkVy dwsdy hn ik mfVI iksmq vflf aqy sfDnf ivhUxf mnuwK hI kYd kwtdf hY.

pr aijhf ikAuN hoieaf? kI ieh koeI igxI imxI sfijLsL hY jF sfzf kfƒnI ZFcf? qusIN swc ƒ PFsI vrgy nfvl jF khfxIaF jLrUr pVHIaF hoxgIaF. iksy Bly vyly gvfhF dI JUTI gvfhI qy jfalI iqafr kIqy sbUqF kfrn koeI bygunfh PFsI cVH igaf sI. AudoN qoN hI sfzy kfƒn aqy adflqF dI aMqr afqmf kMb AuwTI. inaF sLfsLfsqr dI ieh iPlfsPI bxf leI geI ik iksy bygunfh ƒ Cwzx leI sO gunfhgfrF ƒ brI kr dyvo. iehI iensfP hY. pr hux jLmfnf bdl cuwkf hY. aprfD krn dy nvyN nvyN ZMg qrIky inwkl afey hn. Kfs qOr Auqy dMgfkfrIaF ƒ AuksfAux vfly qy afriQk aprfD krn vfly (TwgI mfr ky amIr bxn vfly) bhuq clfk aqy byeImfn lok hn. hux Dfrnf ieh hoxI cfhIdI hY ik iek byksUr ƒ jy Cwzxf pvy qF bywsLk Cwz idAu, pr sO gunfhgfrF ƒ vI nfl hI Cwzxf mudweI iDr nfl srfsr byiensfPI hovygI.

dosLIaF ƒ TIk sjLf nf imlx df dUjf kfrn hY ik sfzI pulIs qy adflqF bhuqf Brosf nhIN krdIaF. Auh smwglr dI QF Auqy amlI Auqy kys bxf idMdy hn. bMdf, mflk ny mfiraf huMdf kys zrfievr Auqy bx jFdf. kys dI khfxI aksr mnGVq huMdI hY. aMgryjL sfzI ies iBRsLt mfniskqf ƒ jfxdy sn. iesy leI awj qoN iek sO qIh sfl pihlF AunHF gvfhI kfƒn ivc Dfrf 25 drj kIqI sI ik iksy pulIs aPsr awgy dosLI vloN afpxy jurm df iekbfl kIqy jfx dI gvfhI ƒ adflq nhIN mMnygI.

sB leI iensfP aqy smfijk brfbrI leI POjdfrI kfƒnF ƒ qurMq bdlx dI loV hY. iehI sfzf sMivDfink sMklp hY. Aup rfsLtrpqI, kfƒn mMqrI qy kfƒn kimsLnF dy suJfvF Auqy sMsd ƒ qurq aml kr ky jn sfDfrn ƒ ieh ivsLvfs idvfAux dI loV hY ik iensfP hoieaf hY qy huMdf hY vrnf dMgfkfrIaF aqy iBsLRtfcfr ivwc Psy dosLIaF dy ieMJ hI brI huMdy rihx qoN jn sDfrx df kfƒn aqy inaf pfilkf ivwcoN ivsLvfs AuwT jfvygf aqy aijhI siQqI kfƒn ƒ afpxy hwQ ivwc lYx leI mjLbUr krdI hY aqy bdly dI Bfvnf ƒ jnm idMdI hY.

bI[aYs[iZwloN, aYzvokyt
146, aYzvokyt sosfietI, sYktr 49–ey[
cMzIgVH – 160047
Pon: 0172–631684
eI-myl:
dhillonak@yahoo.com

 

 

e-mail:
ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003