rfm mMdr bnfm rfm BgqF df lok rfj

aYzvokyt bI[aYs[ iZwloN cMzIgVH

srdfr birMdr isMG iZwloN, hfeIkort dy aYzvokyt hox dy nfl nfl, pMjfbI sfihqk jgq ivwc vI iewk jfxy-pihcfxy lyKk hn. pMjfbI itRbIAUn aqy dysL syvk ivwc AuhnF dy do sO qoN vI vwD lyK pRkfisLq ho cuwky hn. AuhnF dy do nfvl: (1) vfvroly, aqy (2) bfjL Cwpx AuprMq bhuq slfhy gey. 1986 qoN hI Auh kyNdrI lyKk sBf cMzIgVH dIaF sfihqk aqy kfnUMnI giqivwDIaF nfl juVy af rhy hn. 'smfj dI BlfeI aqy srbq nfl inaF' iZwloN sfihb dI swDr hY.
'ilKfrI' dy pfTkF leI AuhnF df iewk hor lyK
hfjLr kridaF asIN prsMnqf df anuBwv kr rhy hF.-----'ilKfrI'

 

bI jy pI dy kydrI lIzrF ny, prmfhMs rfm cMdr dfs dI aMiqm Xfqrf mOky juVy lokF ƒ smboDn kridaf ikhf, ‘asIN AunHF dI aMiqm iewCf pUrI krFgy, sfrIaF aVcnF ƒ htf ilaf jfvygf aqy mMdr dI AusfrI vfsqy rfh pDrf ho jfvygf.’ ies qrHF ibwlI QYly ivwcoN bfhr af geI. ieh sfbq ho igaf ik msly ƒ gwlbfq rfhIN hl krn dIaF ihMdU smfj dIaF glF mihj vkq lgfAux leI hI sn. sLMkrfcfiraf aqy afr[aYs[aYs[ dy nyqf muslmfnF ƒ rfm mMdr dI AusfrI krn dy bdly kfsLI aqy mQurf ivwc ivvfd gRsq QfvF Auqy apxf dfvf Cwzx dIaF slfhF idMdy hn. bI[jy[pI[ ny rfm jnm BUmI dy mMdr dI AusfrI leI kfƒn bnfAux dI gwl vI khI hY. iesy sMdrB ivwc hI gAU hwiqaf ivrwuD kfƒn bnfAux dI iqafrI kIqI jf rhI hY. ipCly ds virHaF qoN iehI kuJ ho irhf hY.

jdoN bI[jy[pI[ vloN rfm mMdr ƒ muwdf bxfky afAux vflI cox dI iqafrI kIqI jFdI hY qF ivroDI pfrtIaF sMsd df kMm kfj Twp kr idMdIaF hn. aXuiDaf dy GtnfkRm qy ingHf mfiraf pqf cldf hY ik ktVpwQI ihMdU jQybMdIaF kihMdIaF hn ik iewQy 9 lwK sfl pihlF rfm cMdr jI df jnm hoieaf sI aqy ies QF Auqy dsvI sdI ivwc rfm mMdr dI AusfrI kIqI geI sI. AunHF df dfvf hY ik ies mMdr ƒ Zfh ky 1528 iesvI ivwc bfdfh bfbr dy vjIr mIr bfkI vwloN msijd dI AusfrI kIqI geI. 1857 ivwc iewk ihMdU pujfrI ny msijd dy iewk ihwsy ƒ kbjLy ivwc lY ky iewk Cotf ijhf mMdr Ausfr ilaf sI. 1949 ivwc srkfr ny msijd ƒ JgVy vflf ielfkf krfr dy idwqf ikAuNik msijd ivwc dfKl ho ky aMdr rfm lwlf dIaF mUrqIaF sQfpq kr idwqIaF sn. ies qrHF hux qwk ies JgVy ivwc hjLfrF ivakqI mfry jf cuwky hn. 6 dsMbr 1992 kfr syvkF ny bfbrI msijd Zfh ky ies dI QF afrjI mMdr dI AusfrI kr idwqI ijs ipwCoN dysL Br ivwc hoey dMigaF ivwc 2,000 ivakqI mfry gey. ivdsLyF ivwc ‘bMglf dsLy, pfiksqfn aqy muslmfn dsLyF ivwc sYkVy mMdr pRqIkRm vwjoN Zfhy gey aqy BfrqIaF dy kql aqy blfqkfr kIqy gey’.

gujrfq coxF qoN bI[jy[pI[ ny iewk nvF ZMg lB ilaf hY ik lokl muwidaF qoN lokF df iDafn lfBy krky bhuigxqI df pqf Kyizaf jfvy aqy pfrtI iesy pqy qy aglIaF coxF ijqxF cfhuMdI hY. ies sfrI GtnfkRm ivwc bI[jy[pI[ ny modI ƒ bhuigxqI df hIro bxfky AuBfiraf hY. gujrfq coxF qoN ipwCoN bI[jy[pI[ ny smJ ilaf sI ik ihMdU pqf Kyl ky bI[jy[pI[ dsLyBr ivwc iewkilaF hI 300 qoN vwD lok sBf dIaF sItF lY jf skdI hY. pr ihmfcl ivwc ieh pqf PylH ho igaf. AuwQy kFgrs vloN clfeI geI iBRsLtfcfr ivroDI muihm ƒ lokF ny Brmf huMgfrf idwqf aqy kFgrs vloN dUjIaF pfrtIaF nfl iml ky coxF lVnf aqy sFJI srkfr bnfAux bfry kIqf ivcfr mMQn afAux vflIaF coxF ivwc XkInn hI bI[jy[pI[ leI vwzI cunOqI hovygf.

iewQy ieh dsxf idlcsp hovygf ik bfbrI msijd Zfhux ipwCoN ibTfey gey ilbrhfn kmIn dI jFc 12 sfl bfad vI cwl rhI hY. AuNj ihMdU bhuigxqI ienHF cflF ƒ smJdI hY pr coxf dOrfn aMnyHvfh pRcfr qy mUlvfdI lokF vloN afm votr dIaF BfvnfvF qF BVkfeIaF jf skdIaF hn. ipClI sdI ivwc dUjI sMsfr jMg df moZI ihtlr vI iesy qrHF hI swqf ivwc af igaf sI. hux gujrfq ivwc modI vI iesy qrHF dy nfary nfl muV qoN swqf ivwc afieaf hY. ieMj nrol Dfrimk BfvnfvF nfl leIaF votF kfƒn dI n]r ivwc iBRt qrIkf smiJaf jFdf.

ies ivwc koeI sLwk nhIN Bfrq ƒ iewk hjLfr sfl dwrf KYbr vloN afAuNdy DfVvIaF ny afpxy pYrF Qwly roilaf. mMdr Zfa ky msijdF AusfrIaF geIaF. ihMdUaF ƒ jbrI muslmfn bxfieaf igaf. sonF, hIry, jvfhrfq luwt ky vfps muVdy rhy. jLnfnIaF ƒ jbrI agvf kr ky iljFdy rhy. aijhy jLulm isqm ƒ vyK ky hI bfbf nfnk dyv jI ny rwb ƒ vI imhxf mfiraf sI ‘eyiq mfr peI kurlfxY qY kI drd nf afieaf..’ ieh ieiqhfs df kflf dOr sI. Aus smy ieslfm df muwK insLfnf BOgoilk ieslfmI smfj kfiem krnf sI. iehI soc awj ihMdU mUlvfdI qfkqF dI hY jo Bfrq ƒ inrol ihMdU smfj bxfAuxf locdy hn. ivsLv ihMdU pRIsLd ietrnYsLnl df jnrl skwqr pRvIn qogVIaf iewk qrHF nfl KulH ky dsLy Br ivwc qIh hjfr mMdrF dI muV qo AusfrI krky, ihMdU rfj sQfpq krn dI vkflq krdf hY. Aus ny ikhf ik muslmfnF ƒ afpxf KUn tYst krvf ky ieh pqf kr lYxf cfhIdf hY ik Auh rfm aqy iksLRn dI hI aOlfd hn. Ausny qF iewQoN qwk vI kih idwqf ik jfq dy afDfr Auqy vot pfAux dI QF Drm dy afDfr qy vot pfeI jfvy. sfzy dyvI dyvqy mnuwKI isrF dy hfr pfAuNdy sn. iehI ivsLv ihMdU pIRsLd, vjrMg dl, afr[aYs[aYs[ bgYrf ihMdU sfvn vfdI jwQybMdIaF dy nyqf jdoN suprIm kort sfry dy leI iewko ijhf isvl koz bnfAux dI gwl krdI hY qF Aus hukm ƒ lfgU krn dI gwl krdy hn pr jdoN rfm mMdr df mslf afAuNdf hY qF Auh ibafn dfgdy hn ik jy PYslf rfm mMdr bnfAux dy ivruwD hoieaf qF Auh suprIm kort ƒ nhIN mnxgy.

sulqfn alfAudIn iKljI koeI kwtV qy sLrweI muslmfn nhIN sI, pr iewk muslmfn ivdvfn ny sulqfn ƒ dwisaf ik sLrfa dy muqfbk ihMdUaF ƒ jF qF muslmfn bxfieaf jfvy jF kql kr idwqf jfvy. iehI eykf–kyNdrq sLrweI smfj sI ijs qoN bcfAux leI aqy svY–rwiKaf ihwq iswK gurUaF qy iswKF ny sMGrsL kIqf. pr hux ieh ieiqhfs hY jo Xfd idlfAuNdf hY ik mUlvfdI sLfsn ikMnf Kqrnfk huMdf hY . dunIaF dy ieiqhfs ivwc koeI inaFsLfsqr aijhf nhIN hY jo swiBaf smfj ivwc bfp dfdy vjoN kIqy kqlF dI sjLf poqy pVpoiqaF ƒ idMdf hovy. Bfrq dy muslmfn ihMdU hI sn jo jLulm df isLkfr ho ky muslmfn bxy qy hux AunHF ƒ afpxy akIdy ‘qy ivsLvfs rwKx df pUrf hwk hY. AunIN sO sMqflI dI vMz ipwCoN pMjfb dy dohIN pfsIN jo gurduafry qy msIqF sn; sfry ipMzF ivwc AunHF ivwc jF qf skUl KuwlHdy rhy jF gurduafiraF ƒ pfiksqfn dy ipMzF ny msIqF bxf ilaf qy BfrqI pMjfb ‘c Auh gurduafry bxfey gey. isrP ieiqhfsk sQfn hI bcy sn. lwKF lok DrmF dI lVfeI dI blI cVH gey.

iewk bfbrI msijd ƒ igrf ky Ausy QF rfm mMdr bxf ky kI ieiqhfs bdilaf jf skdf hY? hjLfrF aOrqF jo AuDflIaF jFdIaF rhIaF kI vfps ilaFdIaF jf skdIaF hn? aijhy ieiqhfs ƒ duhrfAuxf asMBv hY. awj iewkIvIN sdI dy ieMtrnYt dy jLmfny ivwc Dfrimk sihxsLIlqf dI loV hY. afpxy idwqy hoey ibafnF qoN mukrnf BfrqI isafsqdfnF dI purfxI nIqI hY. pr hux bI[jy[pI[ aqy sMG pirvfr dy aslI mnsUibaF vfry iksy sLwk subf dI gujLfies nhIN rhI.

ies smyN qyjL rPqfr ivkfs dI loV dy nfl, anykF msly idAu vFg mUMh awzI KVHy hn qy ieh hn byrok vDdI afbfdI, ksLmIr aqy iksfnI dI qbfhI, iBRsLtfr, ivkfs ivwc KVoq, byrojgfrI, grIbI, anpVHqf ieMj dsLy dI awDI vMsoN dIaF muZlIaF loVF vI pUrIaF nhIN huMdIaF. dysL dIaF bfkI sfrIaF smwisafvF ienHf msilaF qoN hI pYdf huMdIaF hn. afbfdI jo 50 kroV qoN nhIN sI vDxI cfhIdI sO kroV dI pOVI cVH cuwkI hY. kIVIaF dI qrHF lok kurbl–kurbl krdy iPrdy hn. Aus leI qF aglI awDI sdI qwk loVINdy pYdvfrI sfDn AuplbD nhIN ho skdy.

byrujLgfrI, grIbI, BuwKmrI, rotI pfxI dI Gft sB smwisafvF iesy iewk smwisaf vwD rhI afbfdI ‘coN pYdf ho rhIaf hn. nOjvfn pIVHI ƒ svYrujLgfr ‘qy hI inrBr hoxf peygf. afbfdI rokxI muwZlI smwisaf hY. ies mfmly ivwc sKqI vrqy bgYr koeI cfrf nhIN. suprIm kort ny ipwCy ijhy PYslf idwqf hY ik do bwicaF qoN vwD dy mF–bfp pMcfieqI coxF nhIN lV skdy. ieh PYslf ivDfn sBf, sMsd aqy hor sfrIaF jmhUrI coxF qy lfgU hoxf cfhIdf hY. anpVH qy JuwgI–JONpVIaF ivwc inrf pRcfr (qy Auh vI nfkfPI) nfl afbfdI nhIN rukygI. aMdrUnI hr smwisaf ipwCy afbfdI vfDf hmysLf hI iewk kfrn huMdf hY. ies sbMDI cInI qjribaF qoN iswiKaf jf skdf hY.

dUjI vwzI smwisaf ksLmIr hY. pMjfh sflF qoN ieh CotI ijhI pr hux dYNq bx cuwkI smwisaf kfrn do mulkF df jfnI qy mflI nuksfn huMdf afieaf hY. iqMn lVfeIaF lVIaF jf cuwkIaF hn. dovF dsLyF ƒ afriQk nuksfn vwKrf. jy ieh mslf hwl ho jfvy qF lfhOr vfly cIn dI QF aMimRqsroN smfn KrIidaf krngy qy aMimRqsrIey muMmeI rfhIN afAuNdf arb dsLyF df mfl lfhOroN KrIidaf krngy. sPr iqMn hjLfr (aMdfjLf) iklomItrF qoN Gwt ky qIh iklomItr rih jfvygf. jMgF nfl ksLmIr mslf hwl nhIN hoxf. sfl Br srhwd Auqy dovF dysLF dI POj lwgI rhI pr jMg nhIN hoeI ikAuNik dono dsLy hI aYtmI qfkqF hn aqy ivafpk qbfhI qoN zrdy hn. AuproN dovF dsLyF Auqy hI amrIkI dbfa hY. isrP smJOqy nfl hI ieh smwisaf nijwTI jf skdI hY. pMjfh vrHy pihlF jy BfrqI POjF ƒ jy sIs Pfier krn leI mjbUr nf kIqf huMdf qF AudoN hI iewk pfsf ho jfxf sI ieMj hI pfiksqfn isLmlf smJOqy qoN mukr igaf sI aqy ksLmIr ivwc prOksLI lVfeI lV irhf hY. hux qF Auh sfry hflfq hI bdl gey hn. dovF dsLyF dy lIzr aksr kMtrol ryKf ƒ kOmFqrI srhwd mn lYx qy sihmq hox dy ibafn idMdy vI rihMdy hn pr ipwCoN afpo afpxIaF isafsI mjbUrIaF kfrn ipwCy htdy rhy hn. AuNj vI jdoN hr lVfeI ipwCoN POjF vfps kMtrol ryKf ‘qy hI pMjfh virHaF qoN rukIaF hoeIaF hn . hux ieh ieiqhfsk swc bx cuwkf hY ik mOjUdf kOmI aqy kOmFqrI hflqF anusfr nf qf Bfrq pfiksqfn ivclf ksLmIr muV qoN lY skdf hY aqy pfiksqfn vwloN BfrqI ksLmIr ƒ ijwqnf qF ‘sLyK icwlI dy supny lYYx vrgI’ hI khfxI hY.

ies ƒ asIN sLuB sLgn hI khFgy ik iPr qoN dovF dsLyF ivckfr vwDI hoeI kuVqn ƒ Gwt krky sbMD suDfrn dy Xqn ho rhy hn. ieh ivsLv sLFqI leI buinafdI kdm hY. dovF dsLyF dy lok ieh lVfeI Kqm krnI cfhuMdy hn. pr ies muwdy ƒ dovF pfisaF dy isafsqdfnF ny afpxIaF isafsI rotIaF sykx leI ieMnI qUl idwqI hY ik hux Kud zr rhy hn ik ikqy lok nf nfrfjL ho jfx. bhuq KUn vih cwkf hY. hux ksLmIrI vI sLFqI leI qrs rhy hn.

dysL sfhmxy ies vyly qIjI vwzI smwisaf hY KyqI sYktr dI qbfhI ijs nfl dysL dI iqMn cOQfeI vsoN juVI hoeI hY. KudksLIaF qoN lY ky anfj dI vMz dI smwisaf qwk vIh msilaF dI jVH ieh iekwlI smwisaf hY. ieh smwisaf isrP anfj dy BMzfr aKvfAuNdy pMjfb qy hirafxf dI hI nhIN blik aFDrf pRdsLy aqy ibhfr ivwc vI bx geI hY. srkfrI KrId eyjMsIaF vloN ijxsF nf KrIdx kfrn iksfnF dI bxI hoeI mfVI hflq kfrn sMsd ivwc srkfrI iDr aqy ivroDI pfrtIaF iksfnI dI mMdhflI ‘qy vfr–vfr icMqF pRgt kr cuwkIaF hny. bysLk kyNdr aqy rfj srkfrF ny iksfnF ƒ KyqI krijaF qy ivafj dI dr Gwt krn vrgy kuJ kdm cwky hn.

sFB sMBfl KuxoN rulI kxk psLUaF dy Kfx lfiek vI nhIN rhI. ieh vI ikhf jf irhf hY ik iksfnF ƒ anfj dI QF qyl bIj aqy dflF, PulF, afid dI pYdfvfr krnI cfhIdI hY. dUjy pfsy iksfnF ƒ kxk qy cOl vycx dI smwisaf hY jdoN ik kroVF lok ajy vI do zMg dI rotI KfxoN asrmwQ hn. anfj dI vMz pRxflI ieMnI nuksdfr hY ik ies dI kImq nfloN sFB sMBfl ‘qy vwD Krcf ho irhf hY. keI gudfmF ivwc qF ipCly bfrF virHaF qoN anfj sV irhf hY.y iewk pfsy BuwKmrI nfl mOqF ho rhIaF hn qy dUjy pfsy anfj Auqpfdk iksfnF ƒ slfh idwqI jf rhI hY ik Auqpfdn Gwt kr ky PslI cwkr bdlo? iksfnI nfl Kyq mjLdUr, shfiek DMdy, poltrI, zyarI, CotI dukfndfrI sB lok juVy hox kfrn burI qrHF pRBfvq hoey hn. iksfnI dI smwisaf hwl hox nfl anykF aMdrUnI msly hwl ho jfxgy. pr siQqI ivsPotk ho cuwkI hY. bI jy pI isafsqdfnF ƒ ieh gwl Xfd rwKx dI loV hY ik aXuwiDaf ‘c rfm mMdr dI AusfrI dI hI smwisaf nhIN, blik dysL qF anykF smwisafvF ivwc iGiraf hoieaf hY ijnHF df hwl krnf rfm mMdr dI AusfrI krn nfloN vwD icMqF df ivsLf hY. ies dysL ivwc qF rfm BgqF dy lok rfj ivwc awDI vsoN BuKI sAuNdI hY. af rhIaF coxF leI rfm mMdr dI AusfrI df mslf vfr–vfr AuCflxf iksy vI qrHF BfrqI lokF, BfrqI lokqMqr aqy mnuwKqF dy ihwq ivwc nhIN hY. aXuwiDaf df mslf ivvfdmeI sQfn Auqy sfry DrmF df sFJf srv Drm prfrQnf pfrk bxfky jF ies jgHF qy hspqfl, XUinvristI jF iPr koeI kONmI smfrk bxfky sLFqI nfl hwl kIqf jf skdf hY. ies ƒ cox pqf bxfky vrqnf smuwcy dsLy leI Gfqk sfbq hovygf.

bI[aYs[iZwloN, aYzvokyt
146, aYzvokyt sosfietI, sYktr 49–ey[
cMzIgVH – 160047
Pon: 0172–631684
eI-myl:
dhillonak@yahoo.com

 

 

e-mail:
ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003