bI
jy pI dy kydrI lIzrF ny, prmfhMs rfm cMdr dfs dI
aMiqm Xfqrf mOky juVy lokF smboDn kridaf ikhf,
asIN AunHF dI aMiqm iewCf pUrI krFgy, sfrIaF
aVcnF htf ilaf jfvygf aqy mMdr dI AusfrI vfsqy
rfh pDrf ho jfvygf. ies qrHF ibwlI QYly ivwcoN
bfhr af geI. ieh sfbq ho igaf ik msly gwlbfq
rfhIN hl krn dIaF ihMdU smfj dIaF glF mihj vkq lgfAux
leI hI sn. sLMkrfcfiraf aqy afr[aYs[aYs[ dy nyqf
muslmfnF rfm mMdr dI AusfrI krn dy bdly kfsLI
aqy mQurf ivwc ivvfd gRsq QfvF Auqy apxf dfvf Cwzx
dIaF slfhF idMdy hn. bI[jy[pI[ ny rfm jnm BUmI dy
mMdr dI AusfrI leI kfn bnfAux dI gwl vI khI hY.
iesy sMdrB ivwc hI gAU hwiqaf ivrwuD kfn bnfAux
dI iqafrI kIqI jf rhI hY. ipCly ds virHaF qoN iehI
kuJ ho irhf hY.
jdoN
bI[jy[pI[ vloN rfm mMdr muwdf bxfky afAux vflI
cox dI iqafrI kIqI jFdI hY qF ivroDI pfrtIaF sMsd df
kMm kfj Twp kr idMdIaF hn. aXuiDaf dy GtnfkRm qy
ingHf mfiraf pqf cldf hY ik ktVpwQI ihMdU jQybMdIaF
kihMdIaF hn ik iewQy 9 lwK sfl pihlF rfm cMdr jI df
jnm hoieaf sI aqy ies QF Auqy dsvI sdI ivwc rfm mMdr
dI AusfrI kIqI geI sI. AunHF df dfvf hY ik ies mMdr
Zfh ky 1528 iesvI ivwc bfdfh bfbr dy vjIr mIr
bfkI vwloN msijd dI AusfrI kIqI geI. 1857 ivwc iewk
ihMdU pujfrI ny msijd dy iewk ihwsy kbjLy ivwc
lY ky iewk Cotf ijhf mMdr Ausfr ilaf sI. 1949 ivwc
srkfr ny msijd JgVy vflf ielfkf krfr dy idwqf
ikAuNik msijd ivwc dfKl ho ky aMdr rfm lwlf dIaF
mUrqIaF sQfpq kr idwqIaF sn. ies qrHF hux qwk ies
JgVy ivwc hjLfrF ivakqI mfry jf cuwky hn. 6 dsMbr
1992 kfr syvkF ny bfbrI msijd Zfh ky ies dI QF afrjI
mMdr dI AusfrI kr idwqI ijs ipwCoN dysL Br ivwc hoey
dMigaF ivwc 2,000 ivakqI mfry gey. ivdsLyF ivwc
bMglf dsLy, pfiksqfn aqy muslmfn dsLyF ivwc
sYkVy mMdr pRqIkRm vwjoN Zfhy gey aqy BfrqIaF dy kql
aqy blfqkfr kIqy gey.
gujrfq
coxF qoN bI[jy[pI[ ny iewk nvF ZMg lB ilaf hY ik lokl
muwidaF qoN lokF df iDafn lfBy krky bhuigxqI df pqf
Kyizaf jfvy aqy pfrtI iesy pqy qy aglIaF coxF ijqxF
cfhuMdI hY. ies sfrI GtnfkRm ivwc bI[jy[pI[ ny modI
bhuigxqI df hIro bxfky AuBfiraf hY. gujrfq
coxF qoN ipwCoN bI[jy[pI[ ny smJ ilaf sI ik ihMdU pqf
Kyl ky bI[jy[pI[ dsLyBr ivwc iewkilaF hI 300 qoN vwD
lok sBf dIaF sItF lY jf skdI hY. pr ihmfcl ivwc ieh
pqf PylH ho igaf. AuwQy kFgrs vloN clfeI geI
iBRsLtfcfr ivroDI muihm lokF ny Brmf huMgfrf
idwqf aqy kFgrs vloN dUjIaF pfrtIaF nfl iml ky coxF
lVnf aqy sFJI srkfr bnfAux bfry kIqf ivcfr mMQn afAux
vflIaF coxF ivwc XkInn hI bI[jy[pI[ leI vwzI cunOqI
hovygf.
iewQy
ieh dsxf idlcsp hovygf ik bfbrI msijd Zfhux ipwCoN
ibTfey gey ilbrhfn kmIn dI jFc 12 sfl bfad vI cwl rhI
hY. AuNj ihMdU bhuigxqI ienHF cflF smJdI hY pr
coxf dOrfn aMnyHvfh pRcfr qy mUlvfdI lokF vloN afm
votr dIaF BfvnfvF qF BVkfeIaF jf skdIaF hn. ipClI sdI
ivwc dUjI sMsfr jMg df moZI ihtlr vI iesy qrHF hI
swqf ivwc af igaf sI. hux gujrfq ivwc modI vI iesy
qrHF dy nfary nfl muV qoN swqf ivwc afieaf hY. ieMj
nrol Dfrimk BfvnfvF nfl leIaF votF kfn dI n]r
ivwc iBRt qrIkf smiJaf jFdf.
ies
ivwc koeI sLwk nhIN Bfrq iewk hjLfr sfl dwrf
KYbr vloN afAuNdy DfVvIaF ny afpxy pYrF Qwly roilaf.
mMdr Zfa ky msijdF AusfrIaF geIaF. ihMdUaF
jbrI muslmfn bxfieaf igaf. sonF, hIry, jvfhrfq luwt
ky vfps muVdy rhy. jLnfnIaF jbrI agvf kr ky
iljFdy rhy. aijhy jLulm isqm vyK ky hI bfbf
nfnk dyv jI ny rwb vI imhxf mfiraf sI eyiq
mfr peI kurlfxY qY kI drd nf afieaf.. ieh
ieiqhfs df kflf dOr sI. Aus smy ieslfm df muwK
insLfnf BOgoilk ieslfmI smfj kfiem krnf sI. iehI soc
awj ihMdU mUlvfdI qfkqF dI hY jo Bfrq inrol
ihMdU smfj bxfAuxf locdy hn. ivsLv ihMdU pRIsLd
ietrnYsLnl df jnrl skwqr pRvIn qogVIaf iewk qrHF nfl
KulH ky dsLy Br ivwc qIh hjfr mMdrF dI muV qo AusfrI
krky, ihMdU rfj sQfpq krn dI vkflq krdf hY. Aus ny
ikhf ik muslmfnF afpxf KUn tYst krvf ky ieh
pqf kr lYxf cfhIdf hY ik Auh rfm aqy iksLRn dI hI
aOlfd hn. Ausny qF iewQoN qwk vI kih idwqf ik jfq dy
afDfr Auqy vot pfAux dI QF Drm dy afDfr qy vot pfeI
jfvy. sfzy dyvI dyvqy mnuwKI isrF dy hfr pfAuNdy sn.
iehI ivsLv ihMdU pIRsLd, vjrMg dl, afr[aYs[aYs[ bgYrf
ihMdU sfvn vfdI jwQybMdIaF dy nyqf jdoN suprIm kort
sfry dy leI iewko ijhf isvl koz bnfAux dI gwl krdI hY
qF Aus hukm lfgU krn dI gwl krdy hn pr jdoN
rfm mMdr df mslf afAuNdf hY qF Auh ibafn dfgdy hn ik
jy PYslf rfm mMdr bnfAux dy ivruwD hoieaf qF Auh
suprIm kort nhIN mnxgy.
sulqfn
alfAudIn iKljI koeI kwtV qy sLrweI muslmfn nhIN sI,
pr iewk muslmfn ivdvfn ny sulqfn dwisaf ik
sLrfa dy muqfbk ihMdUaF jF qF muslmfn bxfieaf
jfvy jF kql kr idwqf jfvy. iehI eykfkyNdrq
sLrweI smfj sI ijs qoN bcfAux leI aqy svYrwiKaf
ihwq iswK gurUaF qy iswKF ny sMGrsL kIqf. pr hux ieh
ieiqhfs hY jo Xfd idlfAuNdf hY ik mUlvfdI sLfsn ikMnf
Kqrnfk huMdf hY . dunIaF dy ieiqhfs ivwc koeI
inaFsLfsqr aijhf nhIN hY jo swiBaf smfj ivwc bfp dfdy
vjoN kIqy kqlF dI sjLf poqy pVpoiqaF idMdf
hovy. Bfrq dy muslmfn ihMdU hI sn jo jLulm df isLkfr
ho ky muslmfn bxy qy hux AunHF afpxy akIdy
qy ivsLvfs rwKx df pUrf hwk hY. AunIN sO sMqflI
dI vMz ipwCoN pMjfb dy dohIN pfsIN jo gurduafry qy
msIqF sn; sfry ipMzF ivwc AunHF ivwc jF qf skUl
KuwlHdy rhy jF gurduafiraF pfiksqfn dy ipMzF
ny msIqF bxf ilaf qy BfrqI pMjfb c Auh
gurduafry bxfey gey. isrP ieiqhfsk sQfn hI bcy sn.
lwKF lok DrmF dI lVfeI dI blI cVH gey.
iewk
bfbrI msijd igrf ky Ausy QF rfm mMdr bxf ky kI
ieiqhfs bdilaf jf skdf hY? hjLfrF aOrqF jo AuDflIaF
jFdIaF rhIaF kI vfps ilaFdIaF jf skdIaF hn? aijhy
ieiqhfs duhrfAuxf asMBv hY. awj iewkIvIN sdI
dy ieMtrnYt dy jLmfny ivwc Dfrimk sihxsLIlqf dI loV
hY. afpxy idwqy hoey ibafnF qoN mukrnf BfrqI
isafsqdfnF dI purfxI nIqI hY. pr hux bI[jy[pI[ aqy
sMG pirvfr dy aslI mnsUibaF vfry iksy sLwk subf dI
gujLfies nhIN rhI.
ies
smyN qyjL rPqfr ivkfs dI loV dy nfl, anykF msly idAu
vFg mUMh awzI KVHy hn qy ieh hn byrok vDdI afbfdI,
ksLmIr aqy iksfnI dI qbfhI, iBRsLtfr, ivkfs ivwc
KVoq, byrojgfrI, grIbI, anpVHqf ieMj dsLy dI awDI
vMsoN dIaF muZlIaF loVF vI pUrIaF nhIN huMdIaF. dysL
dIaF bfkI sfrIaF smwisafvF ienHf msilaF qoN hI pYdf
huMdIaF hn. afbfdI jo 50 kroV qoN nhIN sI vDxI cfhIdI
sO kroV dI pOVI cVH cuwkI hY. kIVIaF dI qrHF lok
kurblkurbl krdy iPrdy hn. Aus leI qF aglI awDI
sdI qwk loVINdy pYdvfrI sfDn AuplbD nhIN ho skdy.
byrujLgfrI,
grIbI, BuwKmrI, rotI pfxI dI Gft sB smwisafvF iesy
iewk smwisaf vwD rhI afbfdI coN pYdf ho rhIaf
hn. nOjvfn pIVHI svYrujLgfr qy hI inrBr
hoxf peygf. afbfdI rokxI muwZlI smwisaf hY. ies mfmly
ivwc sKqI vrqy bgYr koeI cfrf nhIN. suprIm kort ny
ipwCy ijhy PYslf idwqf hY ik do bwicaF qoN vwD dy mFbfp
pMcfieqI coxF nhIN lV skdy. ieh PYslf ivDfn sBf, sMsd
aqy hor sfrIaF jmhUrI coxF qy lfgU hoxf cfhIdf hY.
anpVH qy JuwgIJONpVIaF ivwc inrf pRcfr (qy Auh
vI nfkfPI) nfl afbfdI nhIN rukygI. aMdrUnI hr smwisaf
ipwCy afbfdI vfDf hmysLf hI iewk kfrn huMdf hY. ies
sbMDI cInI qjribaF qoN iswiKaf jf skdf hY.
dUjI
vwzI smwisaf ksLmIr hY. pMjfh sflF qoN ieh CotI ijhI
pr hux dYNq bx cuwkI smwisaf kfrn do mulkF df jfnI qy
mflI nuksfn huMdf afieaf hY. iqMn lVfeIaF lVIaF jf
cuwkIaF hn. dovF dsLyF afriQk nuksfn vwKrf. jy
ieh mslf hwl ho jfvy qF lfhOr vfly cIn dI QF
aMimRqsroN smfn KrIidaf krngy qy aMimRqsrIey muMmeI
rfhIN afAuNdf arb dsLyF df mfl lfhOroN KrIidaf krngy.
sPr iqMn hjLfr (aMdfjLf) iklomItrF qoN Gwt ky qIh
iklomItr rih jfvygf. jMgF nfl ksLmIr mslf hwl nhIN
hoxf. sfl Br srhwd Auqy dovF dysLF dI POj lwgI rhI pr
jMg nhIN hoeI ikAuNik dono dsLy hI aYtmI qfkqF hn aqy
ivafpk qbfhI qoN zrdy hn. AuproN dovF dsLyF Auqy hI
amrIkI dbfa hY. isrP smJOqy nfl hI ieh smwisaf nijwTI
jf skdI hY. pMjfh vrHy pihlF jy BfrqI POjF jy
sIs Pfier krn leI mjbUr nf kIqf huMdf qF AudoN hI
iewk pfsf ho jfxf sI ieMj hI pfiksqfn isLmlf smJOqy
qoN mukr igaf sI aqy ksLmIr ivwc prOksLI lVfeI lV
irhf hY. hux qF Auh sfry hflfq hI bdl gey hn. dovF
dsLyF dy lIzr aksr kMtrol ryKf kOmFqrI srhwd
mn lYx qy sihmq hox dy ibafn idMdy vI rihMdy hn pr
ipwCoN afpo afpxIaF isafsI mjbUrIaF kfrn ipwCy htdy
rhy hn. AuNj vI jdoN hr lVfeI ipwCoN POjF vfps kMtrol
ryKf qy hI pMjfh virHaF qoN rukIaF hoeIaF hn .
hux ieh ieiqhfsk swc bx cuwkf hY ik mOjUdf kOmI aqy
kOmFqrI hflqF anusfr nf qf Bfrq pfiksqfn ivclf ksLmIr
muV qoN lY skdf hY aqy pfiksqfn vwloN BfrqI ksLmIr
ijwqnf qF sLyK icwlI dy supny lYYx vrgI
hI khfxI hY.
ies
asIN sLuB sLgn hI khFgy ik iPr qoN dovF dsLyF
ivckfr vwDI hoeI kuVqn Gwt krky sbMD suDfrn dy
Xqn ho rhy hn. ieh ivsLv sLFqI leI buinafdI kdm hY.
dovF dsLyF dy lok ieh lVfeI Kqm krnI cfhuMdy hn. pr
ies muwdy dovF pfisaF dy isafsqdfnF ny afpxIaF
isafsI rotIaF sykx leI ieMnI qUl idwqI hY ik hux Kud
zr rhy hn ik ikqy lok nf nfrfjL ho jfx. bhuq KUn vih
cwkf hY. hux ksLmIrI vI sLFqI leI qrs rhy hn.
dysL
sfhmxy ies vyly qIjI vwzI smwisaf hY KyqI sYktr dI
qbfhI ijs nfl dysL dI iqMn cOQfeI vsoN juVI hoeI hY.
KudksLIaF qoN lY ky anfj dI vMz dI smwisaf qwk vIh
msilaF dI jVH ieh iekwlI smwisaf hY. ieh smwisaf isrP
anfj dy BMzfr aKvfAuNdy pMjfb qy hirafxf dI hI nhIN
blik aFDrf pRdsLy aqy ibhfr ivwc vI bx geI hY. srkfrI
KrId eyjMsIaF vloN ijxsF nf KrIdx kfrn iksfnF dI bxI
hoeI mfVI hflq kfrn sMsd ivwc srkfrI iDr aqy ivroDI
pfrtIaF iksfnI dI mMdhflI qy vfrvfr icMqF
pRgt kr cuwkIaF hny. bysLk kyNdr aqy rfj srkfrF ny
iksfnF KyqI krijaF qy ivafj dI dr Gwt krn vrgy
kuJ kdm cwky hn.
sFB
sMBfl KuxoN rulI kxk psLUaF dy Kfx lfiek vI nhIN rhI.
ieh vI ikhf jf irhf hY ik iksfnF anfj dI QF
qyl bIj aqy dflF, PulF, afid dI pYdfvfr krnI cfhIdI
hY. dUjy pfsy iksfnF kxk qy cOl vycx dI
smwisaf hY jdoN ik kroVF lok ajy vI do zMg dI rotI
KfxoN asrmwQ hn. anfj dI vMz pRxflI ieMnI nuksdfr hY
ik ies dI kImq nfloN sFB sMBfl qy vwD Krcf ho
irhf hY. keI gudfmF ivwc qF ipCly bfrF virHaF qoN
anfj sV irhf hY.y iewk pfsy BuwKmrI nfl mOqF ho rhIaF
hn qy dUjy pfsy anfj Auqpfdk iksfnF slfh idwqI
jf rhI hY ik Auqpfdn Gwt kr ky PslI cwkr bdlo? iksfnI
nfl Kyq mjLdUr, shfiek DMdy, poltrI, zyarI, CotI
dukfndfrI sB lok juVy hox kfrn burI qrHF pRBfvq hoey
hn. iksfnI dI smwisaf hwl hox nfl anykF aMdrUnI msly
hwl ho jfxgy. pr siQqI ivsPotk ho cuwkI hY. bI jy pI
isafsqdfnF ieh gwl Xfd rwKx dI loV hY ik
aXuwiDaf c rfm mMdr dI AusfrI dI hI smwisaf
nhIN, blik dysL qF anykF smwisafvF ivwc iGiraf hoieaf
hY ijnHF df hwl krnf rfm mMdr dI AusfrI krn nfloN vwD
icMqF df ivsLf hY. ies dysL ivwc qF rfm BgqF dy lok
rfj ivwc awDI vsoN BuKI sAuNdI hY. af rhIaF coxF leI
rfm mMdr dI AusfrI df mslf vfrvfr AuCflxf iksy
vI qrHF BfrqI lokF, BfrqI lokqMqr aqy mnuwKqF dy ihwq
ivwc nhIN hY. aXuwiDaf df mslf ivvfdmeI sQfn Auqy
sfry DrmF df sFJf srv Drm prfrQnf pfrk bxfky jF ies
jgHF qy hspqfl, XUinvristI jF iPr koeI kONmI smfrk
bxfky sLFqI nfl hwl kIqf jf skdf hY. ies cox
pqf bxfky vrqnf smuwcy dsLy leI Gfqk sfbq hovygf.
bI[aYs[iZwloN,
aYzvokyt
146, aYzvokyt sosfietI, sYktr 49ey[
cMzIgVH 160047
Pon: 0172631684
eI-myl: dhillonak@yahoo.com