pRo: hrBjn isMG dy khfxI sMgRih:

ibn isMgy sfnH - iek aiDaYn

zf: amrjIq kONky

 

pRo[ hrBjn isMG sfihq aqy rfjnIqI dI Aus ivcfrDfrf nUM prxfieaf hoieaf lyKk hY : ijs ivcfrDfrf dI sfrQkqf sbMDI ivsLv pwDr ‘qy buwDIjIvI vrg ivc anyk qrHF dy ikMqU pRMqU drpysL hn. pMjfb jF Bfrq ivc hI nhIN sgoN ivsLv pwDr ‘qy vfprIaF anyk GtnfvF ny ies ivcfrDfrf sfhmxy anyk pRsLnicMnH KVHy kIqy hn. aijhIaF hflqF ivc, Kyqr ivc sMGrsL krdy XoiDaF df inrfsLf dI siQqI ivc cly jfxf suBfivk huMdf hY. ies qrHF vfpiraf vI hY. bhuq sfry sMGrsLsLIl XoDy ies inrfsLf df isLkfr ho ky jF qF mUvmYNt nUM alivdf afK gey jF AunHF afpxy rsqy qoN iQVk ky hflfq nfl smJOqy kr ky hor awz rfh lwB ley. pRo[ hrBjn isMG iesy soc nUM prxfieaf hoieaf XoDf hY ijs ny ijLMdgI dy anyk vrHy ies lihr nUM smripq kr idwqy. pr KusLI qy hYrfnI dI gwl ieh hY ik poR[ hrBjn isMG ny drpysL bldy pRsLnF sfhvyN afqm smrpx nhIN kIqf, nf hI Ausny BFjvfdI bx ky lihr nUM ipwT ivKfeI hY. myrf afpxf njLrIaf ieh hY ik pRo[ hrBjn isMG ny afpxy sMGrsL df rfh qbdIl kIqf hY-sMGrsL df iqafg nhIN kIqf. smfjvfdI kYNp ivc ibKrf qoN mgroN ivsLv pwDr ‘qy smfjI XQfrQ ivc anyk pirvrqn vfpry hn. ajoky dOr ivc sMGrsL df ikhVf rUp kfrgr ho skdf hY - poR[ hrBjn isMG ny ies rUp dI sfrQk pihcfx kIqI hY - Aus dI ies pihcfx dI insLfndyhI sfihq Kyqr ivc AusdI inrMqr aqy sfrQk srgrmI ivcoN pCfxI jf skdI hY. hiQafrbMd sMGrsL qoN bfad Ausny smfijk pRIvrqn leI sLbdF nUM iek sfrQk hiQafr vjoN iesqymfl krnf sLurU kIqf hY. BfvyN ies Kyqr ivc sMGrsL dy iswty kfPLI DImI gqI nfl AuplbD hox dI sMBfvnf hY, pr ieh sMGrsL inrfrQk AuWkf hI nhIN.

pRo[ hrBjn isMG dI pusqk ‘ibn isMgy sfnH’ df pTn mYN afpxy Auprokq idRsLtIkox anusfr krn df Xqn kIqf hY. ies sMgRih ivc pRo[ hrBjn isMG dIaF kul qyrF khfxIaF sLfml hn. ienHF khfxIaF ivcoN 9 khfxIaF dI ipwT BUmI amrIkf dI DrqI-AuQoN dIaF smwisafvF, pRvfsIaF nUM drpysL sMktF aqy ivsMgqIaF nfl sbMiDq hn, jdoN ik 4 khfxIaF BfrqI jn-sMsikRqI ivc psrIaF bhuBFq jitlqfvF, pRvfsIaF dy ieQoN dI DrqI sbMDI AudryivaF, ivgoicaF qy ipwCy rih cuwky mfxmwqy ivrsy dy hyrvy nfl sbMiDq hn. pr ienHF sfrIaF khfxIaF ivc lyKk df njLrIaf Ausy juJfrU idRsLtIkox nfl sbMDq rihMdf hY, ijs idRsLtIkox dy, Auh jIvn dy eyny vrHy aMg-sMg rih ky sMGrsLsLIl irhf hY.

ies sMgRih dI pihlI khfxI ‘ibn isMgy sfnH’ ies sMgRih dI sB qoN ssLkq khfxI hY ijs ivc lyKk ny iek juJfrU XoDy, ijs kol ‘ijMdfbfd-ijMdfbfd kUkdf jLKLmI aqIq’ hY, dI mfrimk gfQf nUM ibafn kIqf hY. ies juJfrU XoDy dI qRfsdI rfhIN Aus ny aijhy ‘aYnrjYitk’ iksm dy hor hjLfrF pRvfsIaF dI qRfsidk siQqI nUM rUpmfn kIqf hY, ijhVy afpxy sIny aMdr bldy jvflfmuKI lY ky aqy ‘sMgrfm ivc mfrIaF qygF’ dIaF XfdF smyq pUMjIvfdI isstm ivc ipsx leI mjbUr aqy byvs hn. mfnisk lVKVfht aqy suMn huMdI soc ivc Auh no vfeI tU ky bwg, grIn lYNzjL apfrtmYNt kMplYks aqy hYpI imlynIam ijhy sLbdF dI jugflI krn leI byvs hn. AunHF aMdrlf josL aqy sLkqI Ausy isstm dI gulfmI krn leI mjbUr hY ijs dy iKlfPL Auh jIvn dy eyny vrHy sMGrsL krdy rhy hn. pr siQqI dI ivzMbxf ieh hY ik AunHF dy hwzF ivc rcI pUMjIvfdI isstm dI ieh aPIm AunHF nUM ienHF axcfhIaF siQqIaF df iqafg vI nhIN krn idMdI. Auh jF qF sLrfb pI ky ies isstm nUM gfhlF kwZ skdy hn, jF ro skdy hn jF bIqy aqIq pRqI rudn dI siQqI ‘coN gujLrdy hn. AunHF dI byvsI nUM khfxI lyKk ‘ibMn isMgy sfnH’ dy ichn rfhIN pysL krdf hY. ieh khfxI pMjfbI zfiespory dI aiq AuWqm imsfl sfbq huMdI hY.

‘ikQy igaf ienklfb df supnf’ pRsLn iek nyjLy vFg AunHF dI ihwk ivc gwizaf ipaf hY. ies drd ivcoN idl dihlfAuNdIaF cIkF inkldIaF hn:

‘‘mYN qF iek jMg df aYlfn kr irhF [[[[ afpxy hI aMdr mrdy jf rhy mnuwK dy ivruwD, ibMdU bx ky afpxy hI ierd igrd GuMm rhy iensfn dI soc dy ivruwD [[[[ zflrF dI Aus hmk dy ivruwD ijs ny sfnUM msLIn dy purjy bxf idwqf.’’ (pMnf - 25)

ies ibrqFqk siQqI ivc hr ‘grl PrYNz’, ‘zflr PrYNz’ hY- aqy sfrf isstm pROstIicAUt. khfxIkfr ny ies khfxI dy aMq ivc ies smuwcI siQqI nUM ‘drvfjLy’ dy mOitPL rfhIN Aujfgr kIqf hY. ies pihry ivc lyKk ny khfxI ivcly smuwcy sMkt nUM ies qrHF smyitaf hY:

‘‘sfzy qy AunHF ivckfr ieh siQqI iek muwdq qoN bxI hoeI hY. Auh drvfjLy dI slfmqI leI jUJ rhy hn asIN ies nUM qoV suwtx leI. Auh bfhr KVHy sItIaF vjHf rhy hn aqy asIN drvfjLf qoV suwtx leI pUrf qfx lf rhy hF.’’
khfxI df aMq BfvyN pRo[ hrBjn isMG ny afpxy idRsLtIkox anusfr hF-pwKI kIqf hY. pr kI ieh rumFitk XQfrQ nhIN? pUMjIvfdI isstm df ieh drvfjLf kI vfkeI ieMnf bodf ho cuwikaf hY ik ibn isMgy sfnH ies nUM Zfh lYxgy? ieh mslf lMmI bihs dI mMg krdf hY.

ies sMgRih dIaF kuJ khfxIaF ivc lyKk ajoky ivigafnk Xug dIaF AunHF BRFqIaF qy krfrI cot krdf hY ijnHF nUM pUMjIvfdI isstm afpxIaF AucyrIaF pRfpqIaF vjoN kot krdf hY. ‘mOq iek zI[ aYn[ ey[ dI’ khfxI aijhy hI msly nfl jUJdI khfxI hY. zI[ aYn[ ey[ klcr ivc mnuwK kudrqI vrqfry nUM iqafg ky ijvyN gYr kudrqI ivvhfrF qy kfrjF vwl ruicq ho irhf hY-Aus dy iswty vI ies gYr kudrqI vrqfry ijwzy jitl aqy iBafnk hn. ies khfxI dI pfqr ijhVy ‘bfieElOjIkl bfp’ nUM vyKx df rumFs afpxy mn ‘c pflI bYTI hY Aus dI aslIaq hyTlIaF sqrF ‘c Aujfgr huMdI hY,

‘‘ijhVf qUM bfp lwiBaf bfieElOjIkl Auh inrf kMjr hY. Auhdy nfloN qF qyrf ieh bfp lwK guxf vDIaf hY ijs ny mYQoN awj qwk ieh nhIN puwiCaf ik mYN qYnUM ikQoN lY ky afeI hF.’’ (pMnf-42)

ieh khfxI pwCmI smfj dI aKOqI ivigafnk qrwkI dy nFhmuKI XQfrQ nUM rUpmfn krdI KUbsUrq khfxI ho inbVdI hY.

‘nmosLI’ khfxI ies sMgRih dI iek hor KUbsUrq khfxI hY ijhVI ienklfbI XoiDaF dy aMdrly KoKlypx nUM bhuq hI XQfrQk ZMg nfl Aujfgr krdI hY. sfrI Aumr pfrtI leI sMGrsLsLIl rhy XoDy afqmjIq isMG bopfrfie dI mfniskqf isrPL kuJ ku pYisaF ‘qy hI ikAuN atk jFdI hY? kI ies pfqr dIaF jVHF eynIaF kmjLor sn jF pfrtI, isDFq, lVfeI sB aKOqI gwlF sn-ijs ivc lV rhy XoDy nF dy qF XoDy sn pr asl ivc ajy vI Auh pUMjI dI gulfmI aqy iBKfrI mfniskqf koloN ipwCf nhIN sn Cuzf sky. iek smfjvfdI ivcfrDfrf nUM prxfieaf XoDf aijhI siQqI ivc iks hwd qwk inGr jFdf hY - Auh ikAuN inGr jFdf hY? ieh khfxI pfTk dy mn ivc ieh svfl CwzdI qy hlcl pYdf krdI hY. ipCFhiKwcU kdrF kImqF vfly mulkF ivcoN gey pRvfsI, bfhrlI DrqI ‘qy jf ky vI iks qrHF QoQIaF bodIaF kdrF kImqF nUM afpxy nfl cuwkI iPrdy hn. ieh aihsfs ‘GoVy dy suMmF df KVfk’ khfxI pVHn AuprMq Aujfgr huMdf hY. ies khfxI ivc KUbsUrqI ieh hY ik ijQy pihlI pIVHI afpxIaF bodIaF kdrF kImqF nUM iqafgx leI iqafr nhIN, AuQy dUjI pIVHI ies kfrj dy iKlfPL zt ky KVHn dI sLurUafq krdI hY:

‘‘asIN nhIN jfxf mMmf. qusIN jfxf qF jfAu. jy Auh sfnUM lfeIk nhIN krdy qF asIN vI AunHF nUM lfeIk nhIN krdy.’’ (pMnf-69)

ieQy iek gwl hor vfcx Xog ieh hY ik ijQy AuprlI khfxI ivc dUjI pIVHI afpxI hoNd aqy hwkF pRqI cyqMn bgfvq kfrn pwCmI-siBaqf dy hwk ivc BugqdI hY - AuQy ies-sMgRih ivclIaF khfxIaF, ividaf vpfrI, icMqk, pfrdrsLI, axbuiJaf totf pwCmI klcr dy ivroD ivc afpxf kQf ibrqFq isrjdIaF hn. ‘ividaf vpfrI’ pUMjIvfdI isstm ivc, hr Kyqr ivc vpfrIkrn dI rucI kfrn pYdf hoeI ihMsf qy brbrqf nfl sbMiDq hY - ijs isstm ivc mfnvI vrqfry aqy kdrF kImqF dy pRqI bdl vjoN pUMjI nUM pysL kIqf jfvygf. AuQy byrujLgfrI df BUq iesy qrHF afm mnuwK sfhmxy dYNq bxky KVHf rhygf. duKFq ieh hY ik smfj df bwuDIjIvI vrg isrPL mUk drsLk bx ky ies piridRsL nUM vyK qF skdf hY pr Auh Aus siQqI ivc pRIvrqn nhIN ilaf skdf. Auh isrPL byvsI dI hflq ivc qVPdf hY:

‘‘pUrI dunIaF iek globl ipMz bx geI hY. mYnUM ies globl ipMz ivcoN bfhr Dwk idwqf igaf hY. mYN pulfV ivc ltkdf hoieaf aYlbrt afeIn stfeIn dIaF spys qy tfeIm dIaF iekueysLn hwl krn ivc lwigaf hoieaf hF.’’ (pMnf 93)

iesy qrHF ‘axbuiJaf totf’ pwCmI siBafcfr ivclI sYks KuwlH df pRdrsLn krdI pwCmI agFhvDU kdrF kImqF dy QoQypn nUM pRgt krdI khfxI hY. mF qy DI dy ieko mrd nfl srIrk sbMD qy bfad ivc byrok ijnsI sbMDF ivcoN pYdf hoeI Btkx qy inrfsLf df ibrqFq isrjdI ieh khfxI vI ies sMgRih dI pRmuwK khfxI ho inbVdI hY. rUpk pwDr ‘qy ies khfxI df mhwqv ieh hY ik ies dy kQf ibrqFq ivc eyny pfqr, eynIaF GtnfvF, guMJlF aqy ibrqFqk moV hn, ijhVy iek inwky nfvilt df Brm isrjdy hn. pwCmI siBafcfr ivc pRvfn cVHdI nvIN pIVHI dI Btkx, bycYnI aqy alihdgI dI mfniskqf nUM idRsLtIgocr krdI ieh khfxI ies mfniskqf dy kfrnF df ivsLlysLx vI krdI hY. ‘JrItF’ aqy ‘mUsf Bwjf mOq qoN’ ies sMgRih dIaF aijhIaF khfxIaF hn ijhVIaF pRvfsIaF dy mfnisk AudryvyN aqy Jory nfl sbMiDq hn. ijwQy ‘JrItF’ khfxI df nfiek nrsMGfr nUM afpxy mn dI kYnvs qy vfprdf qwkdf qy duKI huMdf hY, AuQy ‘mUsf Bwjf mOq qoN’ df nfiek ipMzF dy ho rhy sLihrIkrn aqy nflo-nfl smuwcy ivsLv dy nfl pMjfb dy pyNzU klcr nUM ingl rhI pUMjIvfdI ivvsQf dy drd nfl qVpdf afpxy aqIq dIaF gOrvmeI ismrqIaF nfl sMvfd rcfAuNdf hY. ipMz dI jLmIn ivc slPfs AuWgx df ichn aqy kYnyzf dI DrqI ‘c sbjLIaF df koeI aMq nhIN, dovyN siQqIaF ivroD juwt dy rUp ‘c pysL huMdIaF hn.

‘‘AuWdx inMdr kihMdf sI ik ijs Pfrm ivc Auh kMm krdf AuQy sroN bVI huMdI hY-sbjLIaF df qF kihMdf koeI aMq hI nhIN-afpxI jLmIn ivc qF hux slPfs hI AugdI hY.’’ (pMnf-164)

‘mhFkuMz’ ies sMgRih dI iek hor vzyry kYnvs dI rcnf hY ijs ivc lyKk ny dilq qy svrn jfqIaF, nflo-nfl soc dy vKryvyN qy tkrfa nUM rUpmfn kIqf hY. ieh khfxI lyKk dy ivsLfl anuBv qy rUposL idnF dOrfn Aus dy gRihx kIqy anuBvF dI KUbsUrq pysLkfrI ho inbVdI hY. dilq qy svrn soc df tkrfa ies khfxI dy aMq qy dilqF dI hfr dy rUp ivc pRgt huMdf hY. sLfied XQfrQ dI krUrqf iehI hY - ijsnUM ieQy lyKk ny romFsvfdI rMg cfVHn qoN guryjL krky hU-b-hU XQfrQvfdI idRsLtIkox qoN pysL kIqf hY. ies khfxI dy aMq qy ies khfxI df nfiek jdoN siQqIaF hwQoN hfr ky vfps prqdf hY qy lyKk vloN aMiqm pihry ivc ilKIaF sqrF ivsLysL iDafn dI mMg krdIaF hn :

‘‘sRI Dr ny bVy buJy mn nfl ieMgrU nUM alivdf khI qy vwty vwt sfeIkl qor leI. vIh mIl lMmF pYNzf AusdIaF awKF awgy puwTf ltikaf sI. muVko muVkI hoieaf Auh hONk irhf sI. nyrHy  dy zuMm ivcoN AuT rhIaF mfqmI kfiv qrMgF sogmeI kvc pihn ky sLbdF df rUp Dfrn leI Ausdy idmfg ivc guwQf muQf ho rhIaF sn.’’

aMiqm sqrF ivc mfqmI kfiv qrMgF df sogmeI kvc pihn ky sLbdF df rUp Dfrn krnf[[[[ieh smuwcI pRikiraf ies kQf ibrqFq dy sMdrB ivc lyKk dy sLbdF pRqI idRsLtIkox nUM Aujfgr krdI hY. afpxI smuwcI hfr qy inrfsLf dy bdl vjoN ikvyN ienHF khfxIaF dy nfiek sLbdF nUM afpxy aMiqm pRqI bdl vjoN pysL krdy hn, ieh gwl aiq mhwqvpUrn aqy vfcxXog hY.

Auprokq sfrIaF khfxIaF dy aiDaYn mgroN pRo[ hrBjn isMG dy glpI ibMb dI sQfpnf ihwq kuJ ku nukqy AuBfry jf skdy hn. pRo[ hrBjn isMG dI smuwcI glp Xfqrf iksy sLOk jF mn prcfvy df sfDn mfqr nhIN blik Aus leI glp isrjxf iek ivsLysL mMqv aDIn kIqf jf irhf iek sMGrsL vrgf kfrj hY ijs nUM Auh pUrI qndyhI nfl inBf irhf hY-AunI ijLMmyvfrI nfl, ijMnI nfl koeI sYink afpxf morcf bcfAux leI aMiqm sfhF qwk dusLmx nfl twkr lYNdf hY. iesy kfrn anyk QF ‘qy mihsUs huMdf hY ik Auh sLbdF nUM hiQafrF aqy aOjfrF vFg vrqdf hY. ies rcnf jugq nfl Auh pUMjIvfdI isstm dIaF anyk qihaF nUM Proldf afpxf pfqrF dI mnodsLf rfhIN smfjI vrqfry ivclIaF qmfm ivsMgqIaF nUM rUpmfn krdf hY. ies kfrj ihwq Auh afpxI ivcfrDfrk pRqIbwD idRsLtI sdkf pUMjIvfdI ivvsQf dy QoVHy guxF qy bhuqy aOguxF nUM pfTkF sfhvyN byrihmI nfl ngn krdf hY. pMjfbI zfiespoirk mYNtiltI aqy pwCmI nYiqkqf/anYiqkqf, aKfAuqI ivigafnk qrwkI dunIaF dIaF vwzIaF qfkqF dIaF sfmrfjvfdI cflF, koml klfvF dy vpfirk adfiraF ivc qbdIl hox dy duKFq ijhy ikMny hI muwdy hn ijhVy pRo[ hrBjn isMG dy ibrqFq jgq ivc idRsLtIgocr huMdy hn. iek kvI dy qOr ‘qy mYnUM KLud ies gwl ny pRBfivq kIqf hY ik anyk QF ‘qy pRo[ hrBjn isMG df kQf ibrqFq, kfivk ibrqFq ivc qbdIl huMdf anyk rYtirk siQqIaF nUM vI sihj Bfa pfTk dy mn ivc pRvysL krvf idMdf hY.

ieAuN smuwcy qOr ‘qy pRo[ hrBjn isMG dI ieh kQf pusqk pMjfbI sfihq ivc anyk nvyN nvIn, jIvMq aqy jvlMq pRsLnF dI isrjxf krdI hY. jIvn dy ies pVfa qy lyKk ny sLbdF nUM hiQafrF dy pRqI bdl vjoN pysL kridaF pwCmI siBafcfr ivc mnuwKI kdrF-kImqF dy hnn nUM iek gMBIr cuxOqI vjoN gRihx kIqf aqy pRsquq kIqf hY. mYnUM XkIn hY ik ienHF khfxIaF ivclIaF gMBIr cuxOqIaF ivdvfnF aqy pfTkF dy mn ivc vI icMqn dy icrfg bflxgIaF.

******

718-rxjIq ngr ,BfdsoN roz,pitaflf
Phone:
0175-2366463,5006463(R)
Mobile: 98142-31698
e-mail:akaunke@yahoo.com

 

e-mail:
ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003