aMqrnfd

gLjLl sMgRih bfry

zf: guridafl isMG rfey

Q

kvI hrBjn isMG bYNs pMjfbI sfihqk jgq ivwc iewk jfixaf pihcfixaf nF hY. Auh hux qwk pMjfbI jgq dI JolI ivwc pMj gLjLl sMigRih pf cuwikaf hY. iewk lMmy smyN qoN sMsfr Br dy vwK vwK gurmuwKI aqy AUrdU rsmlKq ivwc Cwpx vfly pMjfbI dy dYink, spqfihk, mfisk, do-mfisk, qRY-mfisk afid pricaF ivwc AusdIaF CwpIaF gLjLlF pVHn df mOkf imldf irhf hY. iesdy nfl hI Ausdy do gLjLl sMgRih: ‘ijLMdgI iblp kry’ (1996) aqy ‘imwtI dI zlI’ (1998) vI pUrI qrHF pVH ky afnMd mfnx df mOkf imilaf hY. kuJ iewk sfihqk smfgmF ivwc vI Aus dIaF gLjLlF Aus dy afpxy mUMhoN hI qrnMm ivwc vI suxn df suBfg prfpq hoieaf hY. AusdIaF khIaF, ilKIaF aqy pVHIaF gLjLlF qoN sihjy hI pqf lwg jFdf hY ik kvI inwkI qoN inwkI, zUMGI qoN zUMGI, gMBIr qoN gMBIr sMvydnf aqy aihsfs nUM Gwt qoN Gwt pr pRBfv-pUrq sLbdfvlI dy ngIinaF nfl sjf ky kihx-ilKx ivwc mfihr hY.

hwQly gLjLl sMgRih ivwc gLjLlkfr ny inwkIaF aqy vwzIaF bihrF dIaF kuwl 75 gLjLlF idwqIaF hn. Aus ny CotIaF aqy lMmIaF rdIPLF vrqidaF afpxI klf-kOsLlqf dy nmUny pysL kIqy hn. Aus pfs bhu-BfsLI sLbdF df BMzfr hY. Auh moqIaF vFg sLbdF dI vrqoN kridaF afpxy isLarF ivwc hwkIkqF nUM dfrsLinkqf dI Auwc-pwDr qy phuMcfAuNidaF sm-BfvI sLbdF dIaF lVIaF-dr-lVIaF pro idMdf hY. iesy hI sMdrB ivwc afpxI ivcfr nUM agHF qorn leI qknIkI pwKoN, klf pwKoN, bolI qy jLubfndfrI pwKoN aqy ivcfrDfrk pwKoN Ausdy klfm df shfrf lYNidaF kuJ iewk rwlvIaF gwlF pfTkF nfl sFJIaF krn dI KulH lvFgf.

pihlI gwl qF ieh hY ik aksr klf-kOsLlqf qoN swKxy aqy imhnq qoN kMnI kqrfAux vfly keI lyKk/sfihqkfr keI bfrI rUpk ivDfn ivwc bwJHI hoeI kivqf/gLjLl nUM quwk-bMdI afKidaF inMddy hn aqy klf-ivhUxI afKx qwk dI vI jLurawq krdy hn. ieh druwsq nhIN. drasl hr sfihqk ivDf df afpxf iewk rUp ivDfn huMdf hY. rUp ivDfn, cuxy gey sfihqk ivDf df srIr jF ZFcf huMdf hY. ieh rUp hI iewk sfihqk ivwDI nUM dUjI qoN vKirafAu-df hY. ‘gLjLl’ sLfierI df ‘CMdbwD’ rUp hY ijhVI afrUjL dIaF vwK vwK bihrF ivwc ilKI jFdI hY.

aqy lyKk nUM afpxI cuxI hoeI sfihwqk ivwDI ivwc hI bVI imhnq aqy sfDnf krky ilKxf pYNdf hY. hF Ausdf pRgtfa ZMg aqy ivsLf pRclq nfloN hwtvF aqy ivlwKx ho ky afpxI vwKrI Cfp lf skdf hY. klf dy pRgtfa df sfDn isKlfeI Auqy vI inrBr hY. afpxI 39vIN gLjLl ivwc kvI bYNs iewk bVy hI pqy dI gwl kihMdf hY:

kihMdy rfjigrI leI neIN Ausqfd jrUrI,
ikAuN ju hwQ ‘c qysI, kFzI, sfjL nvF ey.

aqy iPr:
awj df nvF azMbr, klH nUM idsU purfxf,
swc purfxf QIvy nf, qRY kfl nvF ey.

ieh ieqrfjL kIqf jf skdf hY ik ‘ilKx pRikiraf’ nUM qkInIkI kMmF Bfv rfjigrI, qrKfxF jF motr mkYinkI afid nfl nhIN imlfieaf jf skdf. pr jnfb ieh vI nhIN ho skdf ik bs klm PVI, kfgjL cuwikaf aqy ilKx bYT gey. ilKxf iewk bhuq hI qrwdd aqy imhnq Biraf kfrj hY. aqy inrsMdyh ies leI vI syD-isKlfeI aqy soD-suDfeI dI loV huMdI hY. ieh gwl vwKrI hY ik isKlfeI ikvyN prfpq kIqI jfvy. s: hrBjn isMG bYNs afpUM lgpg sfrI Aumr aiDafpn dy kfrj ivwc irhf hY. Ausdf klfm gvfh hY ik Auh iewk hMiZaf hoieaf gLjLlkfr hY aqy Ausdf aiDaYn ivsLfl, zUMGf, gMBIr, srb pwKI aqy itwkvF hY. Aus pfs gLjLl dy rUp dI pkV hY aqy ivcfrF dI pysLkfrI df afpxf iewk anUTf ZMg hY. Auh afpxI iewk vwKrI hI pihcfx kfiem krn ivwc sPl hY.

s: hrBjn isMG bYNs ny gLjLl dy rUp ivDfn nUM bVI KUbI nfl smiJaf hY. Auh jfxdf hY ik gLjLl bihr aqy vjLn ivwc bwJHI huMdI hY. Aus ivwc kfPLIey aqy rdIP dI bMdsL inBfAuxI pYNdI hY. Auh ieh vI jfxdf hY ik gLjLl kuJ aijhy isLarF df sMmUh hY jo iewk ivsLysL sLYlI aqy sLbdfvlI rfhIN ibafn kIqf igaf hovy aqy iesdy nfl hI hr isLar, ivcfr pwKoN suqMqr aqy mukMml hovy. s: hrBjn isMG bYNs gLjLl dy rUp ivDfn dIaF bMdsLF ivwc rihMidaF afpxI gwl bVI hI srlqf, qrlqf, sihjqf aqy pRBfv-pUrq qrIky nfl afpxy pfTkF qwk phuMcfAuNdf hY. AusdI gLjLl df hr iewk isLar AusdI kfivk sUJ, gUVHy icMqn aqy afqmsfqI anuBvF nUM Aujfgr krdf hY. vyKo, pVHo aqy mfxo hkIkqF, dfrsLinkqf Bry nIqI-bcnF aqy sqXM, isLvM, suMdrm dy sumylF nUM:

dfinaF dy ny bol idlf.
nykI nfl nf qol islf.
suwk nf jFdy ndIaF ruwK,
inwq jy krdy islf islf.
(pihlI gLjLl)


jwg kI smJy? kI anumfny? puwC kro iksy afirP pfsoN,
kI kI guwJHI rmjL buJONdy? Duwp, ndI, imMhu, qrvr pvnf.
(dUjI gLjLl)

iewk hor swc ikMny sihj nfl Aujfgr krdf hY:
Brm dunIaF pfldI aYvyN hI swcI sFJ dy,
krn vyly dyiKE Gr dI krygI nyVqf.
(CyvIN gLjLl)

gLjLl dI sLYlI sMkyqfqmk huMdI hY. gLjLl df afpxf iewk inrDfirq klf ivDfn hY. hr iewk isLar ivwc koeI nf koeI rmjL, alMkfr, iesLfrf, pRqIk jF ibMb afid dI vrqoN kIqI jFdI hY. pr iesdy nfl hI gLjLl df hr iewk isLar iewk ‘GuMmfvdfr’ rcnf ivAU ‘coN lMG ky bxdf hY. gLjLl dy afcfrIaF df kihxf hY ik sLfier nUM isLar df dUjf imsrf pihlF suJdf hY aqy pihlf imsrf vfad ivwc. afAu vyKIey ik sLfier bYNs afpxy isLarF ivwc gMZ ikvyN lfAuNdf hY. AusdI pMdrHvI gLjLl hfijLr hY:

ipafr dI dunIaF kihr gLujLfrI jFdI ey.
ipafr qoN iPr vI jfn insfrI jFdI ey.
jwg kI smJy? KfbF nUM sfkfrx leI,
ikhVI ikhVI kImq qfrI jFdI ey.
iesLk df Kfsf ivrsf zfZf ajb ijhY,
kfiql dI vI vft inhfrI jFdI ey.
eydF sLgnF dy idn qorI jFdI sI,
jIkx Gr qoN rojL kuafrI jFdI ey.
ikhVf cmnIN ish df qklf gwz igaf,
rMgF rfhIN mihk drfrI jFdI ey.
pUrb zolI pfAuNdy ieAuN hr AUsLf nUM,
jIkx kbr ‘c lfsL AuqfrI jFdI ey.
mOsm bfry hY koeI ies nMU afs ajy?
ruwq rkfnx jLulP sMvfrI jFdI ey.
ijLMdgI ipafr dy KIvy zMg hMZfx leI,
dunIaF Br dy zMg shfrI jFdI ey.

ipafr dI dunIaf kihr BfvyN gujLfrI jFdI hY pr iesdy nfl hI ipafr Auqy kurbfn vI ho rhI hY. kvI afsLfvfdI hY ik mOsm bdlxgy qfhIAuN qF ‘rkfnx’ suafgq krn leI afpxIaF jLulPLF nUM sMvfr rhI hY.

huxy huxy, jLrf ku pihlF, asF afiKaf sI ik gLjLl bihr aqy vjLn ivwc bwJHI huMdI hY. Aus ivwc kfPLIey aqy rdIP dI bMdsL inBfAuxI pYNdI hY. jLrf ku kfPLIey rdIPL dI gwl krky, bYNs vloN vrqINdy kfPIey-rdIPF, AusdI kfivk sLYlI dy njLfry, aqy Ausdy prgtfey ivcfrF dy drsLx vI krvfAuxf cfhFgf.

‘kfPLIey df arQ hY ipwCy afAux vflf. kfivk/sLfierfnf bolI ivwc kfPLIaf aijhy kuJ awKrF nUM ikhf jFdf hY ijhVy isLar dy aMq ivwc ‘rdIP’ qoN pihlf afAuNdy hn. iehnF ivwc iewk jF iewk qoN vwD awKrF dI sFJ huMdI hY’(vyrvf dyKo: gLjLl, dIpk jYqoeI) afAu Audfhrx leI, sLfier bYNs dI aTHfrvIN gLjLl df mqlf aqy kuJ isLar kfPIey/rdIP nUM smJx leI, vyKIey:

‘aMbr ny ieh cMgI kIqI, cMgy rfj ibTfly mOsm!
ruwqF dI pihcfx gvfeI, kr rey, Gfly mfly mOsm!
ikx imx huMdI bfry Kvry ikhVy cMdry Kbr DumfeI?
iqwqr KMBIaF, aOVF Kfiqr , kr rey ny Auprfly mOsm!

ies gLjLl dy isLarF ivwc, pihlIaF do sqrF: mqlf hY. ies gLjLl dy isLarF ivwc ‘mOsm’ rdIP hY aqy ‘bTfly’, ‘Gfly mfly’, ‘Auprfl’y kfPLIaf hn. hr isLar ivwc kfPLIey dI afpxI mhwqqf hY. iewk ivsLysL adf hY. nfjL nKrf hY, iesLfrf hY. kfPLIey sbMDI hor bhuqf kihxf hwQlI loV leI jLrUrI nhIN pr kfPLIey dy aMq ivwc afey rdIP dI gwl hI kuJ hor hY.

rdIP, isLar ivwc kfPIey qoN bfad afAuNdf hY. rdIP df rUp bdldf nhIN. Ausqfd sLfier mMndy hn ik ‘rdIP GoV svfr dy ipNwCy bYTx vflf srbflHf huMdf hY. isLar ivwc KUbsUrqI pYdf krn leI, rdIP, kfPIey nfloN vI vwD shfeI huMdf hY. Ausqfd sLfier afpxy isLarF leI rdIP dI cox bVI hI imhnq nfl krdy hn. kvI hrBjn isMG bYNs afpxI 55vIN gLjLl dy iewk isLar ivwc gLjLl dI iewk afpxI hI pirBfsLf dyNidaF ilwKdf hY:

rmjL, iKafl, qswvuP ibn kI Xfro gLjLl jcy,
bihr, kuafP, rdIPoN BfvyN kyz kmfl idsy.

rmjLF aqy iKaflF df iKafl rwKidaF BfvyN kvI ilKdf hY:

ikhVy dr Auh ngrI jfvy? kI Pirafd kry?
ijs nUM hmlfafvr huMdI afpxI Zfl idsy!
bulbul, iqqlI, BOr, mmOly iks nUM drd sunfx?
awj qF sfry gulsLn df hI ihwilaf hfl idsy!
pr—
JKVF, JFijaF ivc vI hwk dI eydF hoNd idsU,
ijAuN misaflI rfqy bldI surK msfl idsy.

asIN vyK skdy hF ik kvI dy ivcfr gLjLl dy rUp ivDI ivDfn Auqy pUrI qrHF prvfn cVHy hn. kvI hrBjn isMG bYNs ‘kfPIey qy rdIP’ cunx ivc mfhr hY. Ausny inwkIaF aqy vwzIaF bihrF ivwc gLjLlF khIaF. bhuq Coty Coty aqy Bfv-pUrq kfPIey qF vrqy hI pr CotIaF aqy lMmIaF rdIPF dI isrjxf vI kIqI. rdIP qF koeI vI inBfAuxf sOKf nhIN pr lMmIaF rdIPF nUM inBfAuxf Kflf jI df vfVf nhIN. kvI bYNs ny hwQly gLjLl sMigRih ivwc 70 gLjLlF Coty rdIPF vflIaF aqy pMj gLjLlF lMmIaF rdIPF vflIaF idwqIaF hn. lMmIaF rdIPF vflIaF gLjLlF AusdI kTor sfDnf df pRgtfa, bwJHvyN ktfK dyNidaF AusdI klf-kOsLlqf dI isKr pysL krdIaF hn. pUrIaF gLjLlF pVHn-mfnx nfl hI sbMiDq hn, hF, ievyN Audfhrx vjoN kuJ isLar hfjLr kr irhf hF:

(1) dUjI gLjLl ivc lMmI rdIP hY: ‘Duwp, ndI, imMhu, qrvr, pvnf. iesdf inBfa vyKo aqy nfl hI kudrq aqy mnuwK dy suBfa dI qulnf kridaF, Aus vloN vrqINdy sLbdF df kmfl vI:

kfdr sONpI kfr kmONdy! Duwp, ndI, imMhu, qrvr, pvnf.
jg nUM jIvn sfr suJONdy! Duwp, ndI, imMhu, qrvr, pvnf.
jg dy akl ielm ny awj qwk vMzF, ivwQF, vYr, ivhfry,
shj, sKfvq, sUJ, isKONdy! Duwp, ndI, imMhu, qrvr, pvnf.

aqy iPr:

aPrf qPrI, afpf, DfpI bMdy dy ikrdfr ‘c afey,
sB dy sFJy hyj ihqONdy! Duwp, ndI, imMhu, qrvr, pvnf.
awj dy eys klfvr Xuwg ny, BfvyN idwqy srd rvweIey,
jIvn, jIvn, jIvn gONdy? Duwp, ndI, imMhu, qrvr, pvnf.

(2) 36vIN gLjLl dI rdIP hY: iksnUM ksk suxfvF rfm!

rUh dy sIny kMzf puiVaf! iksnUM ksk suxfvF rfm.
inq kueI nvF sLgUPf AuiVaf! iksnUM ksk suxfvF rfm!
byvs jIaVf iriJHaf kuiVHaf! iksnUM ksk suxfvF rfm!
idsdf nHeI kueI moV muiVaf! iksnUM ksk suxfvF rfm!

(3) 48vIN gLjLl: iek iek krky.

pwqJV dI ruwq kI afeI sB pwqy ieMJ iek iek krky JVH gey ijvyN hPLqy dy sqy idn smfpq ho gey. smF ikMnI qyjLI nfl bdl irhf hY. pr iesdy nfl hI awj prvfsI, pwCm ivc afky pUrb ivwc kIqy gey aqy kIqy jFdy sfry hI dfavy Buwl bYTy ny. pdfrQvfd ny AuhnF dI sLfied mwq hI mfr idwqI hY. pwCm ivwc af ky AuhnF dy ivrsy dI hiraflI cwtI geI hY. lokF dy ihqkfrF dI gwl kridaF kvI ikvyN AuhnF df prdf PfsL krdf hY. AuNJ kihx nUM qF Auh lokF dy ihqkfrI bxdy iPrdy ny pr dr-asl Auh afpxI iGnfAuxI Kyz KyzidaF mkr, Pryb, cflF, nfairaF, lfiraF aqy sfijsLF dy pwqy bVI hI clfkI nfl suwtdy hn. kvI vloN vrqy gey sLbdF aqy rdIP df inBfa vyKo:

pqJV ruwqy ikrdy jIkx pwqy iek iek krky.
eydF gujLrn hPLqy dy idn swqy iek iek krky.
pUrb dI sB dfavy dfrI Buwl gey pwCm afky,
ivrsy dI hiraflI cwt gey gwqy iek iek krky.
mkr, Pryb, bhfny, cflF, nfary, lfry, sfijsL,
lokF dy ihqkfrF Kyzy pwqy iek iek krky.

(4) 56vIN gLjLl ivwc bdldy smyN dI sicafeI nUM pRgtfieaf hY. smF qF sdf hI bdldf rihMdf hY. smF ieko ijhf kdoN rihMdf hY? qbdIlI kudrq df inXm hY. iesdy nfl hI ies gLjLl dy kuJ isLarF ivc ‘klmkfrF’ dy jLmIr, aKbfrF aqy sMcfr sfDnf dy rol aqy nIvyN ikrdfrF dy pol KolHidaF Auwcy ikrdfrF dI ijwq vlF vI iesLfry kIqy hn. ivisLaF dI iBMnqf inBfAu-NidaF sLfier dI adfiegI aqy rdIP dI kmfl vI vyKx Xog hY:

sfzy bfgLIN vI afAuxI bhfr iek idn, ieko ijhy qy sdf nHeIN vkq rihMdy.
prqy dyKogy rMgly ivAuhfr iek idn, ieko ijhy qy sdf nHeIN vkq rihMdy.
‘klm’ suxygI jdoN jLmIr dI gwl, PrjL smJxgy jdoN ‘sMcfr sfDn’,
Kud hI kihxgy Btky ‘aKLbfr’ iek idn, ieko ijhy qy sdf nHeIN vkq rihMdy.
gLfiPl dOr nUM afKy qF kOx afKy? nIvIN soc dI ijwq koeI ijwq huMdI?
afiKr ijwqxgy Auwcy ikrdfr iek idn, ieko ijhy qy sdf nHeIN vkq rihMdy.

aqy iPr:

iqRpq krngy, imwtI dy hyrvy nUM sqluj, ibafs qy rfvI, Jnfb, ijhlm,
iPr qoN rumkxgy sFJy iqEhfr iek idn, ieko ijhy qy sdf nHeIN vkq rihMdy.

(5) ‘eydF nf smJ lYxf!’ AusdI 67vIN gLjLl dI rdIP hY:

musLkl sI? Tr igaf hF? eydF nf smJ lYxf!
dusLmx qoN zr igaf hF? eydF nf smJ lYxf!
imwtI imrI dy bfry ‘pMjF’ qoN puwC lYNdoN
kwcf sF? Kr igaf hF? eydF nf smJ lYxf!
mfry ivroDIaF jo sfhF ny sFB rwKy
bolF nUM jr igaf hF? eydF nf smJ lYxf.

Auprokq ivcfr qoN sihjy hI aMdfjLf ho jFdf hY ik kvI bYNs vloN isrjIaF lMmIaF rdIPF bVIaF hI pRBfvsLflI aqy sfrQk hn. kvI ny afpxIaF gLjLlF ivc rdIP nUM kurwKq, nIrs

aqy by-suafd nhIN rihx idwqf. Ausny rdIP bVy hI ksvyN, ZukvyN aqy asrdfiek vrqy hn.

iewk hor gwl AusdIaF inwky bihr dIaF gLjLlF sbMDI. iehnF gLjLlF dy isLarF nUM pVHidaF Bfsdf hY ik iesqoN CotI bihr sLfied sBMv nhIN. AudfhrxF vyKo:

(1) XfriVaf! krmfly mOsm!
af lY ky vslfly mOsm!
(19vIN gLjLl)

(2) lwgI buJOx vfly!
inkly mcOx vfly!
jLKLmF nUM jLKLm dyvx!
mrhm lgOx vfly.
pwgF AuCfl hwsx!
pwgF vtOx vfly.
(28vIN gLjLl)

(3) af swjxf af!
ivrvy ny cf!
qYN ibn ikhVf?
jLKLmI idl df!
isl kI smJy?
idl df mslf.
(73vIN gLjLl)

drasl kvI dIaF gLjLlF pVHidaF ieMJ Bfsdf hY ik AusnUM isLar kihx leI koeI vI aOK nhIN af rhI. rvfnI ieMnI hY ik atkf ikqy vI nhIN. bVy sMqoK nfl afiKaf jf skdf hY ik Aus Auqy isLar ‘vfrd’ huMdy ny. aqy Auh vwzI qoN vwzI gwl QoVy ijhy sLbdF ivwc bVy hI pRBfvsLflI ZMg nfl, idlF nUM tuMbidaF, sMpUrn sunyhVy vFg pfTkF qwk puhMcf idMdf hY.

gLjLlkfr hrBjn isMG bYNs ny afpxI gLjLl dy Gyry ivc nvyN dOr dIaF nvIaF socF, nvyN qjLrby, nvIN nroeI sUJ bUJ, nvyN lihjLy, nvyN aMdfjL, nvyN ibafn, nvIN nroeI ijAuNdI jfgdI bhu-BfsLfeI sLbdfvlI, nvyN ibMb, nvyN nvyN alMkfr, nvyN nvyN ivcfr aqy nvyN pRgtfa ZMg vrqy hn. Ausny ivisLaF vjoN gLjLl dy jwdI suBfa dI ipwT-BUmI ivwc nvyN nvyN ivsLy dy ky gLjLl ivc khI jfx vflI gwl dy Gyry vDfey hn. Auh mnuwK nUM AusdI hoxI dy rUbrU kridaF JMJoVidaF cyqMn kridaF siBaqf aqy ivrfsq dy irsLqy dy sbMD ivwc afKdf hY:

siBqf dy lPjL ikwdF ijLhnF ‘c ibTflxy?
ivrsy dy hrPL hI nf afey jy AuTflxy.
Xfd rhy, tIvIaF kMpUtrF ny bwicaF nUM,
kwcI ruwqy rOsLnI ‘c nHyry vI idKflxy.

aKbfrF/KbrF qy tok kridaF iehnF nUM lFbU lfAux vfly igrdfndf hY. ilKfrI, ilKfrI huMdf hY, guwtbMdI Aus nUM ikhVy KUh suwtU:

hfmI ny lFbUaF dy
KLbrF dy sB sLumfry.

ilKfrIaF nUM:

isafsI guwtbMdIaF dI lyKxI qoN ikhVI afs?
ikhVI syD dyAU, soc ivky hoeI mdIr dI?

klm leI jLmIr dI gwl sunxI jLrUrI hY:

‘klm’ suxygI jdoN jLmIr dI gwl, PrjL smJxgy jdoN ‘sMcfr sfDn’,
Kud hI kihxgy Btky ‘aKbfr’ iek idn, ieko ijhy qy sdf neI vkq rihMdy.

bMdy dy ikrdfr dI bVI mhwqqf hY. DMn dOlq aqy sMsfr dy sfry pdfrQ hox dy bfvjLUd jykr mnuwK df ikrdfr/ieKlfk hI kuJ nf hovy qF iPr Auh bMdf iks kMm df? vyKo Auwcy ikrdfr leI kvI dI qVp:

(A) bMdy dy ikrdfroN kI kuJ srk igaY!
hr irsLqy nUM PrjL idsy aihsfn ijhf.

(a) gLfiPl dOr nUM afKy qF kOx afKy?
nIvIN soc dI ijwq koeI ijwq huMdI?
afiKr ijwqxgy Aucy ikrdfr iewk idn,
ieko ijhy qF sdf neIN vkq rihMdy.
(56vIN gLjLl)

(e) AuwcI soc vfly, Auwcy insLfinaF vfly aqy Auwcy suwcy ikrdfr vfly, kdy vI aqy iksy hfl ivc vI nIvF vfr nhIN krdy:

Auwcy insLfinaF qoN imldy iehI iesLfry,
kyzf smF hoey Auwcf,nIvF neIN vfr krnf.
(s) kwd Auwcf ikrdfr jF ksb kmfl kry,
afpxy afp qy bxdy PLKr-jLmfn bVy.
(75vIN gLjLl)

awj mnuwK dI kihxI qy krnI ivwc bVf aMqr af igaf hY. kihxI qy krnI ivwc smfnqf ilafAux dI pRyrnf dyNidaF kvI afKdf hY:

rUh nUM vI qy kdy kdfeIN nfl iljf,
ijhVy mMzlIN lPLjL AuzfrI jFdI ey.

aqy iPr:

bhu kuJ ikhf, ilaf kihx df shfrf ieko,
Buwl geI ikAuN khy nUM kmOxf nI goibMdIey?

pUrb qoN pwCm ivwc af ky prvfsIaF ny bVf kuJ guaf ilaf aqy guafeI jFdy hn pr iPr vI pwCm ivwc jf ky vwsx dI dOV dy lyKy sB kuJ lfeI jFdy hn:

pUrb dI sB dfavydfrI Buwl gey pwCm af ky,
ivrsy dI hiraflI cwt gey gwqy iek iek krky.

aqy:

vMgF, hfr, hmylF, gjry, mihMgfeI ny Ks ley,
piCm dOV dy lyKy lwg gey Kwqy iek iek krky.

rUh qy krdI ey ik AudfhrxF dyx df islislf bMd nf krF aqy sMgRih dIaF sfrIaF hI gLjLlF dy isLarF sbMDI kuJ nf kuJ afKI hI jfvF aqy Ausdy isLar pfTkF dy gocry krI jfvF. pr ieMJ krnf jfiejL nhIN hovygf. ieh socky AusdIaF sfrIaF gLjLlF pfTkF dy hvfly kridaF, sMgRih dy aiDaYn AuprMq sfr vjoN kihxf cfhFgf:

(1) AusdIaF gLjLlF ‘arUjL’ idaF asUlF qy pUrIaF AuqrdIaF hn. Auh inwky-vwzy bihrF ivwc gLjLl kihx ivwc mfihr hY. inwky qy lMmy aqy BFiq BFiq dy kfPIey ‘rdIP’ bMnHx ivwc muhfrq rwKdf hY.

(2) gLjLl dI ivDI dy jLfbqy df pUrI qrHF pfbMd rihMidaF afpxy ivcfrF df pRgtfa, afpxy anoKy aMdfjL ivwc, pRBfvsLflI ZMg nfl krn ivwc sPLl irhf hY.

(3) Ausdy isLarF ivwc iswKrF df sMXm, sUJ aqy slIkf hY. vwzI qoN vwzI gwl nUM Auh QoVy sLbdF ivwc kihx dI smrwQf rwKdf hY. Aus vloN lgfeI hr cot aqy hr sunyhf afpxy afp ivwc mukMml huMdf hY.

(4) Aus pfs sLbdF df aQfh BMzfr hY. Auh bhu-BfsLI hY. Auh sLbdF dI vrqoN sihj-suBf bVy hI suGV qrIky nfl krdf hY. imsiraF dI bMdsL ivwc bwJHy sLbd DumflF pfAuNdy njLr afAuNdy hn. lwgdf hY ik AusnUM isLar kihx ivwc jLrf vI qrwdd nhIN krnf pYNdf hY.

(5) Auh afpxI klm leI ivsLy smuwcy mnuwK aqy Ausdy psfry ivwcoN lYNdf hY. Auh jIvn ijAux dI ivDI qy ivhfr sbMDI insLfndyhI kridaF mnuwK nUM afpxf afpf Polx aqy ttolx leI pRyridaF qwQF dI Koj, sicafeI nfl, krn dI slfh idMdf hY.

(6) Ausdy isLarF ivc QF pur QF nIqI bcn aqy qrk imldy hn. Auh mfnvI kdrF kImqF df DfrnI hY. AusdIaF gLjLlF ivwcoN mfnvvfdI, dfrsLink aqy aiDafqmk vhf dI Cfp njLr afAuNdI hY.

kvI hrBjn isMG bYNs df ieh sMgRih inscY hI AusdIaF pihlIaF rcnfvF nfloN iewk invyklf sQfn rwKidaF, gLjLl dy prMprfvfdI suBfa qoN agHF lMGidaF, iewk nvyN dOr df afrMB krdf hY. ies sMgRih nfl kvI icMqn dIaF isKrF CohMidaF, afpxI iewk ivlwKx Cfp dyx ivc sPLl prqIq ho irhf hY. kvI ‘gLjLl iswD’ qF hY hI pr ‘gLjLl sfDk’ vI hY. ies sMigRh leI Auh vDfeI df hwkdfr hY. afmIn.

 

e-mail:

ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2002