zfierI:
zfierI sLbd df arQ socidaF hI
sfzy mn ivc pihlf arQ ieho hI afAuNdf hY: idn, aqy
qrIkF dsdI CotI ijhI not-buwk (zfierI) ijs ivc loV
anusfr kdy-kdfeIN koeI jLrUrI gwl XfdgfrI vjoN jF
rIkfrz leI ilKI jf sky.
zfierI dy sLbd-kosLI arQ hn:
rojLnfmcf, dYnkI, zfierI, pqrI, jMqrI.
zfierI rojLfnf vrqx vflIaF
GtnfvF, nObqF, vfrdfqF, mhwqvpUrn sMjogF dI sihj nkl,
ilwKq, pRqIilpI jF ilwKqI suirwKiaq vyrvf jF Xfdgfr
huMdI hY.
aijhI zfierI ilwKx ivc vrqI jfx
vflI bolI sfdf aqy guMJlF rihq huMdI hY.
jOrnl kI huMdf hY?
jOrnl df sLfbidk arQ
hY: rsflf, pwqr, aKLbfr, rojLnfmcf, lfg-buwk, rojLfnf
GtnfvF df ivvrx (ivAurf), jhfjL df rojLnfmcf.
jrniljLm- pwqrkfrI, pwqrkfrqf jF
aKLbfr nvIsI kihlfAuNdI hY.
zfierI aqy jOrnl dy sLfbdk arQ
vyKidaF Bfsygf ik jOrnl vI iewk prkfr nfl zfierI hI
huMdI hY. pr jOrnl ivc zfierI dy mukfbly qy GtnfvF
nUM ijLafdf ivsQfr ivc idwqf jFdf hY. zfierI ivc
gwlF/GtnfvF/sMjogF df bhuq sfDfrn ieMdrfjL huMdf hY
jd ik jOrnl ivc lyKk dI afpxI hONd aqy aMqr-afqmf df
Jlkfrf imldf hY. jOrnl ivwc GtnfvF df vyrvf ivsQfr
ivc qF huMdf hI hY pr iesdy nfl hI jOrnl
ilKfrI afpxI soc, afpxI Bfvnf, afpxy zr, afpxI
afsLf-inrfsLf, afpxy ivsLvfsL, afpxy suJf, afpxy
supny, afpxIaF dlIlF aqy ieCfvF df vI ijLkr kridaF
afpxy afp nUM vI pRqIibMbq krdf hY. iewk qrHF nfl
jOrnl, ilKfrI df afpxf afp hI huMdf hY.
qF iPr iewk jOrnl/zfierI
ivc kI kI idwqf jf skdf hY?
awj dy smyN ivc jOrnl aqy zfierI
nUM afm krky sm-arQF ivwc hI ilaf jFdf hY.
zfierI/jOrnl ivc bhuq kuJ idwqf jFdf irhf hY aqy ies
ivc bhuq kuJ smf skx dI sLkqI hY. prkfsLq
jOrnljL aqy zfierIaF qoN ies
sbMD ivc jo syDF imldIaF hn AuhnF dI rOsLnI ivc iehnF
kuJ suJfvF qy ivcfr kIqI jf skdI hY:
(1) mnuwK krm aqy ikiraf sLIl hY.
krm-ikiraf nfl pRqIikiraf jF pRqIkrm vI juiVaf rihMdf
hY. mnuwK afly-duafly qoN pRBfivq huMdf hY. pRBfv
gRihx krky pRqIikiraf df krm AusdI sMvydnsLIlqf Auqy
inrBr krdf hY. hux Audfhrn leI pfTk ieh sqrF pVH rhy
hn qF inscY hI Auh hux qwk pVHIaF hoeIaF iehnF sqrF
sbMDI kuJ pRBfv rwKdy ho skdy hn. ieMJ hI asIN jo kuJ
pVHIey Aus sbMDI afpxy pRBfv afpxy jOrnl/zfierI ivwc
ilwK skdy hF.
(2) mnuwK afpxy afly-duafly qoN
aiBwj nhIN rih skdf. dYink kMmF kfrF ivc jF smfj ivc
ivcridaF mnuwK df sfhmxf BFq BFq dy ivAuhfrF nfl
huMdf hY. AusnUMM, inwq idhfVy, idn-rfq, AuksfAU,
BVkfAU, icVfAux vfly anykF hI, qjrby huMdy hn. AusdI
njLrIN, qrHF qrHF dy vrqfry lMGdy hn. aijhy sfry
ivAuhfr aqy njLfry AudfhrnF, hvfilaF afid dy rUp ivc
Ausdy idl-idmfg qy asr krdy hn. Auh iehnF sB vrqfiraF
nUM afqm-sfq kridaF afpxI soc dy myc df krky iehnF
sbMDI ilwKidaF afpxy inwjI ivcfr dy skdf hY aqy ieMJ
pRqIbwDqf nfl ilwKidaF ilwKidaF Auh isrjxf vlF vwDdf
jfvygf.
(3) afpxI zfierI ivc zfierI lyKk,
cMgy mMdy njLfiraF, kMnF ivc sLihd Golx vflIaF aqy
idlF nUM vlUMDV jfx vflIaF afvfjLf, mihk mihk kr dyx
vflIaF sugMDIaF aqy idmfg nUM JMJoVn vflIaF durgMDF
Bfv hr prkfr dy mfhOl nUM hU-b-hU jF afpxy inwjI
pRBfvF dy nfl drj kr skdf hY.
(4) afpxy XfdgfrI plF nUM sMBflx
df kMm vI zfierI krdI hY. afpxy cyqy dI cMgyr nUM
ProlidaF hwQ afey plF dI kImqI pUMjI df ijLkr bVy
ivsQfr aqy awj dy rU-b-rU rwKky idwqf jf skdf hY.
(5) hr mnuwK dIaF iksy nf iksy
kfrn jF akfrn hI inwjI qFGF, cfhqF, iewCfvF,
aiBflfsLfvF, prsMnqfvF, zr aqy guwsy dIaF icxgF afid
huMdIaF hn. iehnF nUM vI zfierI ivwc sMBfl ky iehnF
df pRqIkrm vyiKaf jf skdf hY.
(6) idlcsp aqy XfdgfrI imlxIaF
ivc imly mnuwK (iesqrI) dy ryKf icwqr vI zfierI df
isLMgfr ho skdy hn.
(7) imwqrqf pflidaF vYr iqafgx dI
cfh krnf bhuq vwzI gwl hY. imwqrqf aqy vYr dI CfxbIx
aqy aMg-inKyV krn leI zfierI ivwc drj kridaF, sLbdF
dI rOsLnI ivc, afpxI aMqr-afqmf ivc Jfkx df mOkf
imldf hY. zfierI sfzy afpxy leI qF lfhyvMd huMdI hI
hY pr ieh dUijaF df (quhfzI afigaf nfl jF Cwpx qy)
Blf aqy AuqsLfh dyx df kMm vI krdI hY.
ieMJ hI pfTk afpxI loV anusfr
Auprokq suJfvF ivwc hor vI vfDy kr skdy hn.
(13 virHaF dI aYn
PrYNk aqy my sfrtn dIaF zfierIaF
pVHn nfl hI sbMD rwKdIaF hn)
aYn aqy my sfrtn dIaF
zfierIaF sbMDI lyK pVHn leI iewQy kilwk
kro.