kivqf, prvfs qy pMjfbI bMdf

-gurbcn-

 

 

    prvfs tuWtx df aihsfs hY; kivqf aijhy aihsfs df pRvcn hY. prvfs jnm BoieM qoN tuWtxf hI nhIN huMdf. ijShnI prvfs vWD gihrf huMdf.
   rcnfqimk mnuWK dy iPkr qy klp AuhnUM sQfipq Dfrf qoN vWK kr dyNdy hn qy Auh svY-jlfvqnI shyVdf; Auhdy leI afpxf dysL vI prfieaf ho jFdf. pfsL dI kivqf ‘bydKlI leI ibnY pqr’ dy muWZly bol hn:

mYN Aumr Br Aus dy iKlfP soicaf qy iliKaf
jy Aus dy sog ivc sfrf hI dysL sLfml hY
qF ies dysL ‘coN myrf nfm kt dyvo…

    eydF dy prvfsI dI qfkq Auhdf icMqn qy ierfdf huMdf. Auh mUk mnuWK nUM nvIN BfsLf muhWeIaf krdf. Auhdf ‘hoxf’ vkq dy pRBUaF nfl afZf lgFdf. svY-dmn ‘c PfQy ‘cuWp’ mnuwK nUM icMqn dI BfsLf dyxf kRFqIkrfrI kfrj hY. kbIr, bfbf nfnk, sUPLI aijhy ‘prvfsI’ kvI sn. buWlHy dy bol hn:

buWilaf qYnUM kfPLr kfPLr afKdy
qUM afho afho afK

    cyqMn prvfsI Gr nUM Pfsly qoN qwkdf. Auhdy icMqn dy pRsMg bRihmMzI huMdy hn. Auhdf lksL gqI huMdf. Auhdf koeI dys nhIN huMdf, nf prdys huMdf, ijvyN kvI df dys ‘sLbdF df dys’ huMdf.

    svY-jlfvqn ‘prvfsI’ Gr dI ivWQ-sUJ qoN prfeI DrqI nUM qWkdf; prfeI DrqI dI ivWQ-sUJ qoN Gr nUM qWkx dy smrQ huMdf. iek vyr Pyr pfsL dy hvfly nfl gWl smJxI pYxI hY. AuhdI pRisWD kivqf ‘sB qoN Kqrnfk’ df iek vyr Pyr pfT kro.

    ieh kivqf pfsL ny amrIkf ‘c rihx dy anuBv qoN bfd ilKI. iehdI ahmIaq prvfsI pRsMgF nUM AuDyVx ‘c hY. ies ivc kMm/kmfeI df Brm-jfl PIqf PIqf ho jFdf.

    kMm/kmfeI dI Kfqr dys qoN tuWtx df anuBv vWKrf huMdf. ies prvfs ‘c bygfngI/lfcfrI hY. ieh svY-icMqn df sbWb nhIN bxdI, qIbr Bfvukqf df sQl bxdI hY: pMjfbI prvfsI dy pRsMg ‘c eydF hI hoieaf.

    pMjfbI bMdf kMm/kmfeI dI Kfqr hI bdysLF ‘c puwjdf qy ies ivc hjLm ho jFdf.

    pwCmI mulkF ‘c eysLIaf qoN igaf bMdf acfnk afpxf kd inWkf ho igaf mihsUs krdf. nslI ivqkrf prfeI aWKF ‘coN nf vI AuWCldf hovy pr ivqkrf aijhI afbo-hvf ‘c huMdf hY ijWQoN dI kuWl spys ‘qy pihlF hI kbjLf ho cuWkf hY. afpxI jnm-BUmI ‘c mnuWK hIxf ho ky vI aWD-pcWDf ‘krqf’ huMdf, QoVHf bhuq afpxy ihWsy dI DuWp df mflk. iehI mnuWK pWCmI mulkF ‘c dIvfr nfl ipWT lgf ky kul vrqfry df dUr KVf drsLk bx jFdf hY—inmfxf. Aus dys/kOm dI qkdIr nfl iehdI qkdIr df nfqf nhIN rihMdf.

    sLurU ‘c ieMglYNz ‘c puWjy kvI ny jo kivqf ilKI Aus ivclf mnuWK ivcfrf sI. ies kivqf ‘c hfr df aihsfs sI: qVp, tuWt-BWj df icqr sI. ieh BoieMmuK pMjfbI bMdy df ivgocf sI ijs koloN qbdIlI/ivkfs coKI kImq mMg irhf sI. ieh pUrv-pUMjIvfdI klcr qo afey bMdy dI pukfr sI jo ivksq pUMjIvfd nfl ibnF hiQafrF dy tkrFdf irhf.

    prvfsI sfihqkfrF dIaF ikqfbF dy nfvF qoN Aus hfr dy aihsfs df pqf cldf: ‘sfnUM kOx puWCdf’, ‘guafcy Gr dI qlfsL’, ‘lIhoN lWQy’, ‘nf Gr dy nf Gft dy’, ‘prvfsnfmf’, ‘asIN kfly lok sdIdyN’ afid.

    aijhf bMdf bdysLF ‘c jfx qoN pihlF afpxy dys dI afriQkqf ‘c hfsLIey ‘qy rihMdf. bdysLF ‘c bygfngI dIaF aink BujfvF nfl Auhdf tfkrf huMdf. jd KusLhfl huMdf qF socdf ijLMdgI df imsLn pUrf ho igaf, pr aijhf huMdf nhIN. aMdrly ivroDF ny jIvn-ryKf ‘c ikMny tyZ pYdf kr idWqy huMdy hn. prdysF ‘c ilKy gey nfvl/khfxIaF ‘c aijhy tyZF df ibrqFq imldf hY. svrn cMdn df nfvl ‘kMjkF’ iehdI imsfl hY.

    nvIN jgHf ‘c ies prvfsI df ruwqbf pWky ‘afAut sfeIzr’ vflf ho jFdf. pihlI vyr AuhnUM afpxI cmVI df rMg idWsdf. iPr afpxI ajIbo-grIb dsqfr idWsdI hY, pihrfvf vWKrf lWgdf. BfsLf krky muWK Dfrf qoN dUr rihMdf. aMqh dI BfsLf AuWkf vWKrI huMdI hY; ieh ‘aMgryjI’ nUM bolidaF ijLafdf Eprf ho jfdf. afpxy ‘c adl-bdl krky Eprypx nUM GtFdf; jgjIq isMG jYk bx jFdf, suKivMdr sYm, sumn kFqf kYlI qy mnjIq kOr mYNzI ho jFdI hY. prvfs kfrx pCfx dI tuWt-Bwj huMdI hY qy bMdf iKliraf rihMdf—Gr hor, bfhr hor, afpxy afp dI ingHf kuJ hor. ierd igrd dI kuWl spys df jLrf jLrf ies bMdy nUM Eprf GoisLq krdf qy ieh afpxIaF ingfhF ‘c alp ho jFdf. qd islislf aDUrypx nUM pur krn df sLurU ho jFdf hY. inWj duafly ivWiZaf ieh sMGrsL inrMqr kfiem rihMdf.

    pwCmI dysF ‘c prfieafpx pRCfvyN vFg Auhdf ipwCf nhIN CWzdf. jd iehI bMdf QfeIlYNz, jfpfn jF mlfieaf jFdf qF Aus df prvfs hor qrHF df huMdf. AuhdI bygfngI eynI amUrq/aiDafqmk pWDr dI nhIN huMdI; AuhnUM prfeI BfsLf bolx lwigaF jLubfn tyZI nhIN krnI pYNdf. Auh nfrml ho ky ivcr skdf. afpxy ‘hox’ ‘qy PLKr kr skdf. ienHF dysF ‘c igaf pMjfbI bMdf hor qrHF df prvfsI huMdf ijs dI kul tyk Auh sMsfr huMdf ijs nUM Auh qWj afieaf.

    jy ijSLdgI Br dI kul imhnq ‘Gr qoN kMm qy kMm qoN Gr’ dy hI lyKy lWgxI hY qy bygfngI kfrx pYdf hoey iKlfr nUM sFBx ‘c lWgxI hY qF eynI imhnq df hfsl kI hY? pfsL dI Aukq kivqf prvfsI bMdy dI KusLhfl hox dI imWQ df BMjn krdI hY. aijhI KusLhflI df mfnv pRsMg ‘c AulQf krky dyKo. ‘aYn[afr[afeI[’ dI sPLlqf imWQ bxI idsdI hY. aWj ies imWQ nUM ivigafpn vFg vriqaf jf irhf. pMjfb dI mMdhflI, iksfnF dI KudkusLI df ivklp prvfs jLfihr ho irhf.

    pUMjI klcr imWQ nUM ivigafpnI sWc vFg pRsquq krdI hY; aijhf kridaF mnuWK nUM afpxy jogf vI nhIN rihx dyNdI. prvfsI eynI musLkq pUMjI klcr dI gozI krn ‘qy lgf dyNdf—aMq buWZf ho ky vfips mohflI ‘c ds mrly df koTf pf ky ijLMdgI dy hfsl bfry socdf, jF kuJ vI socx dy Xog nhIN rihMdf. ieh pMjfbI bMdy dy muWZly prvfs df rUp hY, jLKm hY.

    amrjIq cMdn dI kivqf hY : ‘klfm vlYqI muMzy df afpxy bfp nfl’ . ies kivqf ivc vlYqI muMzy df svY kQn pVHo:

1[ mYN sfihb vlYqI
Aus ipAu df jfieaf
jo koTI bMgilaF sony Kfqr
byvqnf bygYrq ho ky
dys bygfny nWTf afieaf
myrI bolI df hYN kfql qUM
myry suPny df hYN kfql qUM
myry hfsy XfdF rIJF df
myrI KusLbU df hYN kfql qUM

2[ aWDI Aumr qF isLPLtF Kf leI
bfkI Kf leI iksLqF
nf koeI qyry idl df jfnI
rovyN jf ky iks QF

    pMjfbI kivqf anMq bygfngI dy aMg-sMg ivcrdI rhI hY. aijhf kridaF ies qoN pfr vI jFdI rhI hY.

    pMjfbI mnuwK prvfs eydF shyVdf ijvyN koeI lfm ‘qy jFdf. ieh nvIN qrHF dI rxBUmI hY. mnuWK isrPL kfiem hI rihxf nhIN cfhuMdf, Aus kuJ qoN pfr jfxf cfhuMdf jo AuhnUM pRfpq hY. ‘pRfpq’ nUM svIkfr krn qoN ienkfr krn krky hI mnuWK jnOrF/psLUaF qoN Aupr hY. pRgqI pRfpq nUM nkfrn qy apRfpq leI qFG rWKx ‘c hY. iehI mnuWK dI imhnq hY. siBaqf dI qor qbdIlI dI qFG rfhIN kfiem rihMdI hY. pMjfbI bMdf anMq joKm shyV ky jd bdysLF ‘c jFdf qF ies df kfrx afriQk lfcfrI hY. ieh cyqMn cox vI hY. aijhy mnuWK leI koeI siQqI asih nhIN huMdI. qbdIlI afhUqI mMgdI hY, pMjfbI bMdf afhUqI dyx leI iqafr hY.

    aijhf mnuWK kMm/kmfeI dy gyV ‘c PfQf dys/prdys dI krm-BUmI qoN Kfrj ho irhf; ijLMdgI dI kivqf qoN dUr jf irhf, imWQF dy inkt KV irhf; notF dI slqnq df dfs bx irhf. prvfs df iek ieh pRmuWK pfsfr hY.

*** *** ***

    ‘mF:Gr:jVHF’—‘afrMB’ df pYrfzfeIm hY ijs qoN tuWtxf qYa hY. ‘afrMB’ df pYrfzfeIm BoieMmuK siBafcfr vflf huMdf. ies qoN tuWtxf, mF/Gr qoN dUr jfxf, Bfvuk mMc df sroq hY. srodI kivqf ‘afrMB’ dy nyVy huMdI hY, jF ‘afrMB’ qoN tuWty hoey dI pukfr huMdI hY. DrqI dI afgLosL ‘c rihx dI ieWCf rWKx vflf mnuWK ‘DrqI df gIq’ gfAuNdf. aijhy mnuWK leI bdl rhy smyN nfl sur nhIN imldI. Auh pIVq huMdf, rudn krdf, ijvyN kvI isLv kumfr krdf irhf. tuWtx df aihsfs aijhf prvfs hY ijs df mUMh agFh vl nhIN huMdf. isLv kumfr ijLMdgI dI gqI qoN tuWtf hoieaf ‘afAut sfeIzr’ sI, ierd igrd qWkdf qF pIVf AupjdI, icMqn gLfieb ho jFdf. Auh ‘afrMB’/mF-lorI dI siQqI ‘c KuWBf hoieaf kvI sI. Auhdf sLbd isrjx ‘afrMB’ dy pYrfzfeIm dI Aupj hox krky BoieM dy KmIr vrgf sI. sLihrI mwDly mnuWK leI ieh KmIr bVf rsdfiek sI ikAuNik ijs pIVf nUM isLv gfAuNdf Auhdf arQF ‘c AulQf nhIN sI ho skdf. aWQrUaF df arQF ‘c AulQf nhIN huMdf. aijhI kivqf tuWtx dy jLKm nUM kuryddI hY, nvyNpx nUM Eprf bxFdI hY. qd hI AuhdI kivqf ivgocy nfl ivMnHI aOrq df prqO bx jFdI hY. surjIq pfqr leI vI Gr dy cuWlHy qoN vWD skUn dyx vflI koeI QF nhIN. pMjfbI pRgIq aijhy prvfsI dI sd hY jo afrMB dy guMm ho jfx ‘qy ivrlfp krdf. qrlf Aus ‘afrMB’ df huMdf hY jo guMm ho cuWkf.

    pMjfbI bMdf ‘afrMB’ dy gyV qoN mukq nhIN; aijhy mnuWK leI prvfs dy Bfvuk arQ huMdy hn, dfrsLink nhIN. suirMdr sohl amrIkf ‘c nvF igaf kvI hY. AuhdI gLjLl dy ienHF bolF nUM pVHo:

DuWp ‘c sVdy nUM jdoN aWj CF imlI, mYN ro ipaf
bfad muWdq dy sI mYnUM mF imlI, mYN ro ipaf
… … …

Bogdf bygfngI pWQr ijhf sF ho igaf
ajnbI rfhF ‘c myrI mF imlI, mYN ro ipaf

    hryk jfqI dI bdysLF ‘c iKMzrfa dI anUTI bxq huMdI hY. zfiesporf df punr-vfsf ieksfr nhIN huMdf. ieh keI qrHF pRgt ho irhf hY. eysLIaf qoN pWCmI arQcfry ‘c dfKl hoey bMdy leI prvfs dy arQ Auh nhIN jo XOrpI bMdy leI hn. iehdf kfrx afriQk/siBafcfrk hY. ienHF dysF ‘c pMjfbI bMdy nUM kyNdrI spys muhWeIaf nhIN huMdI . Auh srivs lyn ‘c vfsf krn lWgdf hY. sfAUQfl vfly rxjIq DIr df kQn cyqy afAuNdf hY: “asIN afey qF AunHF GrF ‘c jfxf ipaf ijnHF nUM gory nkfr cuWky sn, Auh kMm kIqy jo gory krn qoN ienkfr krdy sn, AunHF gorIaF nfl hm-ibsqrI krnI peI ijnHF nUM gory afpxy nyVy nhIN sn lWgx dyNdy.” sfAUQfl dy hI khfxIkfr bldyv isMG dI ikqfb df nF hY: “sfnUM kOx puwCdf”. jgqfr Zfa dI iqMn vyr bfeIpfs srjrI ho cuWkI hY qy iek idn Auh kihx lWgf: “eyQy ijhVf afvfsI 45 sfl dI Aumr Bogx qWk ibmfr nhIN qF smJo Auhdy ‘c kuJ nuks hY.” prvfsI lyKkF dIaF ikqfbF dy nF ‘nf Gr dy nf Gft dy’ jF ‘lIhoN lWQy’ jF ‘guafcy Gr dI qlfsL’ afid prvfs dI isafh prq hY.

    suafl hY: mnuWK koloN AuhdI ‘krm BUmI’ kOx Koh irhf? ieh suafl pYdf huMidaF hI icMqn df ibMdU pMjfbI bMdy dI BoieMmuWK KVoq qy globlI afriQkqf dI pRBuqf ‘qy jf puwjdI hY. qIjy sMsfr dIaF hyVF ivksq afriQkqf ‘c sOKf sfh lYx jFdIaF hn, ijvyN XU[pI[ ibhfr qoN ‘BeIey’ gWzIaF Br luiDafxf, pitaflf, jflMDr puWjdy hn. aijhf hoxf ivsLv mMzI ‘c ainvfrI hY.

    aivksq sMsfr qoN ivksq arQcfiraF vl afvfs nUM rokx df Xqn kIqf jFdf; afvfsI gYr-kfnUMnI qOr ‘qy dfKl huMdf. ieh ivsLv pwDr ‘qy bVI vicWqr lVfeI hY. ieh ‘afAUt sfeIzr’ jF dilq mnuWK df ‘hox’ dI Kfqr ivWiZaf sMGrsL hY. aijhf mnuWK jd qk nvyN mulk ‘c pWkf nhIN huMdf Auhdf aMqh ies muwdy dI Kfqr Krc hoeI jFdf. jd pWkf huMdf qd qk Auh afpxI AUrjf Krc kr cuWkf huMdf; Auhdy aMdrlI rcnfqimkqf df bfkI kuJ nhIN rihMdf. Auh nvIN DrqI ‘c ‘Gr qoN kMm qy kMm qoN Gr’ dy gyV ‘c KuwB cuwkf huMdf hY.

    prvfs dI afriQk isafsq nUM smJx dI loV hY.

    BoieMmuK mnuwK dys dI afriQkqf dy pRsMg ‘c ‘afAut sfeIzr’ hY. iehnUM prdys ‘c pYdf hox vflIaF dusLvfrIaF df pqf hY. ieh dusLvfrIaF dI prvfh nhIN krdf. iehnUM KVoq dI dusLvfrI nfloN muihMm kfrx pYdf hox vflI dusLvfrI cMgI lWgdI hY. prvfs dy iKlfP bolx vfly, iehdI ingHf ‘c, bkvfs krdy hn jo ies dysL dI afriQkqf dy lfly/afVHqI/Bfpy hn ijnHF ny sLihrF ‘c sB shUlqF/avsr sMBfl rWKy hn. ieMzIaf/pMjfb dy sLihrF ‘c BoieMmuK bMdy leI spys nhIN rhI. Auh ikAuN nf bdysLF ‘c afpxI qkdIr df PYslf kry? mhF ngrF ‘c QuVH-tuWt vfly bMdy df drjf dilq vrgf. dilq df dys AuhI huMdf ijwQy AuhdI imhnq df muWl pYNdf. prvfs dy hWk ‘c dlIlF bhuq qkVIaF hn.

    vjUdI pRsMg ‘c dUr drfj kmfeI krn jfxf ‘afrMB’ dy pYrfzfeIm ‘c isLPLt pYdf krdf. ieh buinafdI pRsMgF qoN tuWtx df anuBv hY. ijvyN ikhf, tuWtxf kivqf df AuWTfx-ibMdU hY. aijhI qbdIlI Bfvuk mMc nUM qIbr krdI hY, icMqk nUM siQqI dI Qfh pfAux leI iqafr krdI hY. prvfsI ‘c iek gWl ivsyLsL hY, Auh ispfhI vFg ivcrdf. KVf hoxf Auhdy jIvn dy ihWsy nhIN afAuNdf. Auh hr muihMm leI iqafr rihMdf. ijs prvfsI nUM isrPL ipCFh dy sroq hI Aurijq rWKdy qy skUn dyNdy hn, Auh iksy ivklp dI axhoNd ‘c, buinafd-psMdI vl iTWlH pYNdf, ies ‘coN afpxI pwCfx lWBdf. ies qoN vI pihlF Auh pONz/Xuro/zflrF rfhIN afpxI qfkq nUM mihsUs krdf. ies qfkq dy aihsfs leI Auhdf ipCFh dy pRsMgF nfl juVnf ainvfrI ho jFdf. Auh dys dI grIbI dy pRsMg ‘c hI qfkqvr huMdf. afm mnuWK leI ijLMdgI df ieh phf bhuq druWsq hY. Aus dys ‘coN Auhny kI lYxf ijWQy grIbI qy mfrDfV AuWgdI hY? afpxy dys nfl purfxf sQUl irsLqf kfiem hI nhIN rih skdf; irsLiqaF dy smIkrx bdl cuWky huMdy hn. ies leI irsLqy dI amUrqqf hI bhuq hY ijs nfl pRsMg muhWeIaf huMdy hn qy prvfsI dI Dfk pYdf hox lWgdI hY. ies siQqI df asr sfihqkfrI ‘c vI hY. (bdysLF ‘c rihx vflf pMjfbI lyKk, cMgf jF mfVf, ipCFh dy pRsMg rfhIN hI kfiem rihMdf; keIaF leI ilKxf muWdf nhIN, Dfk pYdf ho jfvy qF ilKx dI vI loV nhIN rihMdI.) ieh tyZI siQqI hY.

    ijhVy inWjI KfeI pur krn leI ipCFh Dfk KRIdx vl lWg jfdy hn AuhnF ‘c nvyN iKqWjF nfl juVn dI AumMg nhIN rihMdI; Auh rcnfqimk nhIN rihMdy. prvfs qd ivkfs df jLwrIaf nhIN purfxI QuVH-tuWt df hI ivsqfr bx jFdf hY, ivkfs vflI gqI qoN tuWt jFdf hY. ikMny hI pMjfbI kvI/lyKk ijLMdgI Br bdysL rih ky jy ijShnI qOr ‘qy ipCFh dy ibMdU qoN agFh nhIN gey, vfips prqx leI iqafr hn, koTIaF KRId rhy hn, Gr Ausfr rhy hn, AuWdF ijvyN ispfhI syvf-mukq ho ky Gr prqdf hY—qF, jLfihr hY, prvfs AunHF leI Auh phfVI hY ijs dI isKr ‘qy issIPs pWQr iljFdf hY.

    ieh ikWdF dI lVfeI hY? hr lVfeI afpxf asr CwzdI hY. avqfr jMizaflvI dI kivqf dy bol hn:

qYnUM kI dWsIey
sLihr dI iks iks glI ivc
kfgLjL dI kfqr vFg
guafcy hF asIN

dUr bfrIaF ‘c jgdI
iks iks bWqI ny ,
sfzIaF aWKF vl vDfieaf,
hY afpxf Clyzy vrgf hwQ.

ikMnI vyr hvf df
srpWt dOVdf buWlf,
sfzIaF CfqIaF dy supny
Auzf ky lY igaf….

    eydF dy prvfsI dI siQqI dilq mnuWK vflI ho jFdI hY; dilq df drjf ‘afAut sfeIzr’ vflf huMdf; Auhdf ‘hoxf’ qfkqI iDrF nUM gMvfrf nhIN. hr pRBU dilq dI lupq qy sMBfvI qfkq qoN zrdf. gYr-kfnUMnI irhfiesL dy lMmy dOr ‘c aijhf dilq KwsI ho jFdf. Aus leI prvfs ijLMdgI/mOq df suafl bx jFdf; imhnq arQhIx ho jFdI hY. afr pfr dy ipV, bOiDk/siBafcfrk ivsqfr dy ipV, Auhdy ijShnI Gyry qoN dUr rih jFdy hn. AuhdI pRsMigkqf alp hox lwgdI hY. Auhdy vjUd dI asl BUmI KuWs jFdI hY.

    bhuqy prvfsI kvIaF ny aijhI dilq siQqI ‘qy qPLsrf kIqf hY. suKivMdr kMboj qy rivMdr sihrfa dI ‘amrIkI pMjfbI kivqf’ ikqfb ‘c ies siQqI dy drs huMdy hn. ieh siQqI gdrI bfibaf dy afvfs-anuBv dI hI aglI kVI hY. ieh Bfvuk ihljul vflI siQqI hY.

    mnuwK qoN AuhdI krm-BUmI KuWs jfvy qF Auh sflm sbUqf nhIN rihMdf. krm-BUmI qoN Kfrj qF Auh dys ‘c vI hoieaf huMdf; prdys ‘c af ky AuhdI hYsIaq dilq vflI ho jFdI hY. Auh jWt, KwqrI, bRfhmx nhIN rihMdf, AuhdI ‘supr eIgo’ Ault-pult ho jFdI hY. avqfr jMizaflvI afpxI kfiv-ikqfb ‘asIN kfly lok sdINdy’ ‘c aijhy bMdy nUM ‘kflf’ kihMdf. aMgryjLI ‘c iehdy leI ‘sbfltRn’ sLbd dI vrqoN kIqI jFdI hY. ijs mulk ‘c Auh rihMdf, tYks adf krdf AuWQoN dI qkdIr ‘c sLrIk hox leI nf Pursq hY nf sbWb. iek bygfngI Aus dys qoN ijwQy rih irhf; dUjI bygfngI Aus ivWQ krky jo Auhdy ipCFh dy sroqF ny pYdf kIqI hY ijs ivc Auh ‘irmot’ ZMg nfl hI sLrIk ho skdf. qIjI bygfngI Aus pCfx qoN ijs dy afsry Auh pMjfb ‘c afkiVaf iPrdf sI. AuhdI AuWqmqf dy jujL gfieb ho jFdy hn qF sMDU/isWDU sfAUQfl ‘c PlF dI dukfn KolH lYNdy hn, sLrmf jI inAU XOrk dI jYksn hfeIt ‘c jlybIaF dI dukfn clfx lgdy hn. aijhI vjUdI tuWt-BWj nUM joVn leI Auhdy pfs pONzF/zflrF hI rih jFdy hn. jF Kfilsqfn df nfhrf. jF ivsLv ihMdU pirsLd df aMqr rfsLtrI smfgm.

    prvfsI anuBv dIaF afpxIaF smfnFqrqfvF hn; ies sB dy drs bdysLF ‘c rcI jf rhI kivqf ‘c pRfpq huMdy hn. koeI ieko anuBv ivafpk nhIN huMdf. dyKxf ieh hY ik kvI-jn ‘afrMB’ dy pYrfzfeIm qoN tuWtx nUM iks qrHF lYNdy hn. prvfs df mqlb hryk leI ieko ijhf nhIN. kivqf ieko Bfvuk/icMqnI phy ‘qy nhIN qurdI. iek pfsy jgqfr Zfa, suirMdr sohl jF rivMdr sihrfa dI mF/Gr dy pYrfzfeIm qoN tuWtx krky pYdf hoeI jWdojihd hY; dUjy pfsy ajmyr rozy, nvqyj BfrqI, suKpfl, sqI kumfr afid df kfiv hY ijs ivc prvfs smuWcI hXfqI ‘c vfprx vflI hor GtnfvF vFg Gtnf hY; ieh ivsLysL rUp bygfngI df sroq nhIN, sgoN mfnvI sfhs leI cuxoqI hY. ies pRsMg ‘c pysL hY ajmyr rozy dI kivqf: ‘jy qusIN ies dys ivc’:

jy qusIN ies dys ivc
nvyN afey ho jI afieaF
quhfnUM
supnf jrUr afvygf
ipCy rhy ipMz df
sLihr dIaF glIaF df
KyqF df

AunHF nUM kho Jurn nf
mYN ajy vI quhfzf hF qusIN myry
koeI vI prdysI
pUrf prdysI
nhIN huMdf dysI vI huMdf hY
koeI vI dys vfsI
kyvl dys vfsI nhIN huMdf
prdysI
vI huMdf hY
gulfb gulfb vI huMdf hY
gulfb PuWl vI huMdf hY
… …

jy qusIN ies dysL ivc nvyN
afey ho jI afieaF
quhfzI aWK ivc
aWQrU
jrUr afvygf
ies aWQrU nUM rokxf nf
itkitkI lf ky
ies aMdr dyKxf

rosLnI dI ikrn
ies ivcoN lMG geI qF
sqrMgI pING quhfzI
aWK dy ipCly pfsy jf pvygI]

    Gr nUM Pfsly qoN dyKxf jLrUrI hY vrnf ieh rog bx jFdf. kYilPornIaf invfsI suKpfl sMGyVf dI kfiv-ikqfb df nF hY: ‘ikWisaF dy kYdI’ jo pMjfbI bMdy dy ipWCl-mUMhI ibrqI ‘qy iPtkfr pfAuNdI hY.

    amrjIq cMdn ny ‘jVHF’ qy ‘bIjk’ rfhIN ‘Gr/afrMB’ nUM Prol ky iehdI qfkq dI insLfndyeI kIqI. aijhf Auh dys qWjx bfd hI kr sikaf. ijs qrHF dI vWKrI kfiv-BfsLf rfhIN Auhny afpxI pCfx bxfeI Auhdy sroq dUr bIqy cuwky ‘c hn. Auhny pUrv-afDuinkI BfsLk sroqF nUM AuWqr-afDuinkI qWkxI rfhIN kuryidaf qF ies joV-qoV df nqIjf anUTI kfiv-BfsLf ‘c pRgt hoieaf, nvF pfsfr juiVaf. cMdn dI kivqf ‘afrMB’ df ivsQfpn krky nvIN bxq bxFdI hY qy Auh pRgqI-icMqn dI rvfieq leI kfPLr bx jFdf. kihx vfly AuhnUM kfPLr khI jFdy hn qy ieh buWlHy vFg ‘afho afho’ afKI jFdf. eydF dI aVI ‘c iek nuks huMdf. kvI dI sLYlI svY-kYd df isLkfr ho jfdI hY ijvyN cMdnI kfiv-BfsLf ho cuWkI hY. pr eyQy mslf kfiv BfsLf df nhIN. kihxf ieh hY ik mF/Gr/vqn qoN tuWt ky mnuWK aMdr nvIN AUrjf pYdf hox dI sMBfvnf vWD jFdI hY. ieh kvI ies dI imsfl hn. aijhf dys ‘c rih ky sMBv nhIN sI ho skxf. eydF dI Bfvuk/icMqnI ihljul dI pRQm imsfl gdrI bfby sn. gLdrIaF nUM bdysL ‘c jf ky pqf lwgf ik AunHF dI prvfsI pIVf dI jVH dys dI dfsqf hY.

    primMdr soZI jfpfn ‘c rihMdf, afpxf ibjns clFdf. Aus spys ‘c Auhdf ruWqbf iksy jfpfnI qoN Gt nhIN. Auh AuWkf hI vWKrI qrHF df prvfsI hY. AuhdI kivqf df jfpfnI kfiv-sMvydnf nfl gihrf nfqf hY. Auh ‘hfiekU’ ilKdf qy pMjfb ‘c af ky hfiekU dI gWl krdf. soZI dI imsfl rfhIN pqf cldf ik prvfs df anuBv smF/spys nfl hI juiVaf hoieaf nhIN, ieh AunHF mfnvI qWqF nfl vI juiVaf hoieaf ijnHF nUM aksr gOilaf nhIN jFdf. ies krky hI prvfs df anuBv hryk leI ieko ijhf nhIN.

    prvfs df arQ amrjIq cMdn leI AuWkf hor qrHF df hY. Auh dys ivc vI prvfsI sI; ieMglYNz puWj ky Auh afpxI bIq cuWky dy boJ qoN sucyq qOr ‘qy mukq ho igaf. AuhdI svY-jlfvqnI ny afpxy afp nUM AunHF afvfjLF/BujF nfl nfqfgIr kIqf ijnHF df pMjfbI sfihqkfrI ‘c ijLkr qWk nhIN sI. nqIjf: Auhny pMjfbI ‘c nvIN kfiv-BfsLf df isrjx kIqf. ies BfsLf dI aWQfh ahmIaq bfry sMdyh nhIN kIqf jf skdf. aijhf kridaF Auh AunHF ierfidaF qoN dUr clf igaf ijnHF krky AuhdI purfxI pCfx sI. prvfs dy pRsMg ‘c amrjIq cMdn, primMdr soZI vFg, ahm Gtnf hY.

ieh vWKrI qrHF dy prvfsI hn—cyqMn, svY-jlfvqn, ivsLv icMqn dy inkt. gWl ajy ienHF dI hoxI nhIN sI pr ijLkr ies krky kIqf igaf ik prvfs df pRcilq arQ jVHF qoN tuWtx krky bygfngI hMZfxf hY. afm prvfsI pWCmI dysF ‘c axcfihaf hox krky BivWKmuKI nfiqaF qoN tuWt jFdf. AuhdI tyk ipCFh rih cuwky sroq hI huMdy hn. nvyN mulk ‘coN Auh siBafcfrk, rUhfnI jF bOiDk qOr qy kuJ pRfpq krn dy smrQ nhIN huMdf. aijhf prvfsI jy kvI hY qF Auh soZI, cMdn jF ajmyr rozy, nvqyj BfrqI, suKpfl, sqI kumfr vFg afpxI nvyklI pCfx dI bxq nhIN bxFdf, AuhdI tyk ipCFh qWk sImq rihMdI hY. ipCFh qoN tuwt ky ijLhnI qOr ‘qy ies qoN mukq nf ho skxf amUrqqf hY, KVoq hY.

   prvfs kfrx pYdf hoeI rcnfiqmk ihljul dIaf hor anyk imsflF hn: gurUmyl ny ‘surKIaF’ ikqfb ‘c KfVkU lihr vyly pYdf hoeI ihMsf nUM kuafrI kMjk nfl jbr-jnfh krn dy mYtfPr rfhIN smJx df Xqn kIqf. avqfr dI ikqfb ‘myry prq afAux qWk’ Aus qWkxI dI Aupj hY jo Gr/afrMB qy prvfs dI duvWl ‘coN pYdf huMdI hY. ajmyr rozy qy nvqyj BfrqI dI ‘lIlf’ qoN pqf cldf ik kvI df nf koeI dys huMdf nf prdys, kuWl bRihmMz df mfnv vrqfrf kvI dI icMqn-BUmI hY, AuhdI rcnfqimkqf df ikWlHf hY, aijhf mMc hY ijWQy sLbd ivcfrF df inRq krdy hn, mnuWK nUM idRsLt qoN afr pfr dy klpF df mfzl pRdfn krdy hn.

    iek idRsLtI qoN prvfs pRgqI df lksL hY, ivkfs df icMnH, KVoq df BMjk[ bysLWk ieh ‘afrMB’ dy pYrfzfeIm ‘c isLPt mfrdf pr aijhI isLPt pMjfbI bMdy nUM nvyN rxKyqr ‘c ilaf KVf krdI hY, prfeypx vl, ichnk sMsfr vl; mnuWKI siQqI dy pycIdf ibrqFq vl.

    kuJ kvI aijhy hn ijnHF ny prvfs bfry icMqn/mMQn krky afpxy afp nUM smuWcI mfnvI cyqnf nfl ‘irlyt’ kIqf hY. ieh Auh kvI hn ijhVy dys ‘c vI icMqnI kivqf ilKdy rhy, ijvyN gurUmyl, rivMdr rvI, ajfieb kml[ ajmyr rozy qy gurUmyl dy BfsLk sMquln qoN pqf cldf Auh prvfs nUM mfnv ivkfs dI gqI df ihWsf mMndy hn. ienHF kvIaF dy sLbd icMqn ‘qy prvfsI avcyqn boJ nhIN bxdf. ienHF dI kivqf ‘c bMdf smuWcI kfienfq nfl sMvfd krdf, svY-icMqn krdf. ieh kivqf, BfrqI dy sLbdF ‘c, curfhy ‘c jgy dIvy vFg hY.

    aWj dI qfrIk ‘c pIVf df ivvykIkrx jLrUrI hY; iehdf ibrqFq iqafr krn nfl hI afm mnuWK dI pIVf dI Qfh pfeI jf skdI hY, ijvyN bRYsLt ny ‘mdr krWj aYNz hr iclzrn’ nftk ‘c kIqf. bygfngI nUM vjUdI nukqy qoN qoV-BMn ky ivsLfl pRsMgF nfl joVn dI loV hY. aflbyr kfmU dy nfvl ‘afAUtsfeIzr’ ‘c imAUrsflq afpxI mF dI imRqU vyly BfvF qoN AuWkf hI CFigaf jFdf hY. aijhf ikAuN huMdf hY? AuWqr leI iksy iebfrq dI loV nhIN. AuWqr suafl ‘c hI mOjUd hY.

    kul imlf ky kihxf ieh hY ik kivqf nf dys-muWK huMdI hY, nf prvfsI; ieh mnuWK-muWKI hY. mnuWK ijWQy mnPLI huMdf kivqf AuhdI sfr lYNdI hY. kivqf dI Buj mnuWKI anuBv qy mnuWKI iPLkr hn. prvfs iek nvyklf anuBv hY.

__________

 

 

e-mail:
ilKfrI



© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2004