jugqU
jgq pRiswD jgqfr isMG jugqU dI afqm-kQf
hY, ijs nUM kQf dy rUp ivwc sfDU ibinMg ny Zfilaf hY.
ies qrHF ieh afqm-kQf hox dI bjfey jugqU
dI jIvnI/nfvl hY. sfDU ibinMg ny jugqU
ivwc ieh pysL krn dI koisLsL kIqI hY ik jugqU iewk
ivakqI nhIN, sgoN iewk vrqfrf hY, jo smfj aMdr pnp/cwl
irhf hY.jugqU koeI afpxy-afp ivwc pYdf
hoey mnuwK nhIN huMdy, Auh pRsiQqIaF hn, jo jugqU
pYdf krdIaF hn aqy koeI smF Auh bx jFdf hY , jdoN
jugqUaF dI hoNd df smfj pnpx lwg jFdf hY. vrqmfn dy
sMidRsL qy jugqUaF df rMg gfVHf ho irhf hY aqy
ieh gfVHf ho irhf rMg hI ies pusqk dI rcnf df rUp
Dfrn kr lYNdf hY. sfDU ibinMg ny BrpUr koisLsL kIqI
hY ik Auh iewk Klnfiek dI afqm-kQf rfhIN
Aus smfijk dMB dy swc nUM AunHF lokF sfhmxy pysL kry,
jo mfnvI muwlF nfl do-cfr hn aqy ienHF muwlF nUM
bcfAux leI sMGrsLsLIl hn. ibinMg ny AunHF sfrIaF
rUVHIvfdI kdrF-kImqF nfl afZf ilaf hY, jo afpxy hr
sOVy rUp ivwc smfj nUM ipwCy Dwkx df Xqn kr rhIaF hn,
BfvyN Auh Drm hovy, swiBafcfr jF rfjnIqI, iewQoN qwk
ik cgly hoey svfdF vfly lyKk vI.
iewk
Klnfiek dI afqm-kQf ivwc ibinMg AunHF sfrIaF
ibmfrIaF df ivsLlysLx krdf hY, jo sfmMqI smfj nUM
bcfeI rwKx leI kfrgr ho rhIaF hn. Aus dI ieh ivlwKxqf
hY ik Aus ny pMjfbI smfj dIaF dovyN DrfqlF nUM, msln
pMjfb ivwc aqy ies qoN bfhr kYnyzf aqy ieMglYNz ivwc
vsy pMjfbI smfj nUM pysL krn df Xqn kIqf hY. jugqU
nUM zUMGfeI ivwc jfixaF ieh spwsLt ho jFdf hY ik
mnuwK df avcyqn Aus dI smuwcI ijLMdgI AuWpr ikMnf
hfvI huMdf hY aqy kdy-kdy ieh avcyqn sucyq AuWqy vI
afpxI jkV dI pRsquqI krdf hY. pMjfb qy pMjfb qoN bfhr
dy pMjfbIaF ivwc Cupy do pihlU, ivkfs aqy jVHqf nUM
Auh do ichnF rfhIN pysL krdf hY, ijs ivwc iewk pfsy
kfmryz (mfrksvfdI) aqy dUsry pfsy jugqU
hY. iehnF do ichnF drimafn cwl rhy dvMdafqimk XuwD
ivwc BfvyN jugqU dI ijwq hY, pRMqU ieh aMqhIx lVfeI
hY aqy Aus df ivsLvfs hY ik afKr ijwq ivkfs dI
hovygI, ikAuNik mfnv dI hoNd df rfh jVHqf df aMq hI
hY. vrqmfn dy AupBogqfvfd ny mnuwK dy ivkfs nUM svY-kyNdrq
kr idwqf hY. awj df mnuwK smfj, Gr, prvfr aqy mfnv
leI jvfbdyh nhIN, sgoN ies dOV ivwc afpxy-afp qoN vI
ibgfnf hY. vsqUaF dy bfjLfr ivwc Auh iewk vsqU df rUp
Dfrn kr igaf hY aqy vsqU kdy soc nhIN skdI. socx vfly
sMvydnsLIl mnuwKF leI ieh smF zUMGy icMqn aqy mMQn df
smF hY aqy AunHF dI ieh ijMLmyvfrI vI hY ik Auh ies
smyN afpxy-afp nUM aqy mfnvI muwlF nUM bcf ky mfnv dy
BivwK leI sMGrsLsLIl hox.
sfmMqI
smfj ivwc Gr aqy ipMz styt df rUp hn aqy ieh styt
smuwcI styt nUM bcfeI rwKx leI iewk kfrgr hiQafr hY.
ies smfj ivwc zr, ihMsf, anpVHqf, nfrI dI gulfmI (mfnisk
aqy srIrk) ies dy muwK aMg hn aqy ies smfj nUM ijMMdf
rwKx dy sfDn vI. jugqU zr, ihMsf, anpVHqf
aqy nfrI gulfmI leI lV irhf iewk pRqIk hY, jo bMd
smfj dy bfhr KVHf rwKvflf hY aqy vfr-vfr kOm Drm aqy
swiBafcfr dy nFa qy afdmI nUM ijLhnI gulfm
bxfeI rwKx leI XqnsLIl hY.
sB qoN
pihlF iswiKaf pRbMD bfry gwl krnI bxdI hY, ikAuNik
jugqU ny muwZ ivwc pVHnf hI sLurU kIqf aqy Aus dI
pVHfeI ny Aus dI smuwcI sLKsIaq nUM ikvyN inKfiraf
sI. sfzf smfj icrF qoN bMd sfmMqI smfj sI, ijs nUM
aMgryjLF ny afpxI svY loV leI KoilHaf, pRMqU KoilHaf
Enf hI ijMnI AunHF dI loV sI. ies KuwlH ivwc sB qoN
pihlF pVHfeI, iswiKaf AunHF dI muwK loV sI. ieh
mfiDam BfvyN bfeIpRozkt sI pRMqU ies ny BfrqI smfj
qy zUMGf pRBfv Cwizaf. ieh iswiKaf koeI vI
mnuwK pRfpq kr skdf sI (sLrq ik Aus kol sfDn hox).
ienHF skUlF ivwc pVHfAux vfly aMgryjL nhIN, sgoN
mdrwisaF (iksy vI Dfrimk sQfn c pVHfAux vfly)
c pVHfAux vfly mOlvI iksm dy aiDafpk sn. ieh
sfmMqI smfj dy muwK aMMg sn, ies leI ienHF
ividafrQIaF nUM awKrI iswiKaf pRdfn kIqI.
ieh
iswiKaf sfmMqI sMqF dy pRvcn leI hor vI shfeI iswD
hoeI, ikAuNik ienHF awKrI igafn hfsl krn vfilaF kol
nvIN cyqnf nhIN sI. ieh qF sfmMqI smfj dy jUly aMdr
bwJy hoey swqf dy pRvcn nUM hor pIzf kr rhy sn.
iswiKaf afm ivakqI (mjLdUr) dI phuMc aMdr hovy, ieh
gwl pUMjIvfdI smfj dy AudY hox AuprMq hI kyNdr ivwc
afAuNdI hY. iswiKaf df aslI mnorQ awKrI igafn nhIN
huMdf, sgoN Auh smfjk, rfjnIiqk, afriQk mnoivigafnk
qy ieiqhfsk cyqnf huMdI hY, jo mfnvI smfj leI shfeI
iswD huMdI hY. pwCmI smfjF ivwc ies cyqnfmuKI iswiKaf
leI sMGrsLsLIl buwDIjIvvIaF ny jo lVfeI lVI, Auh iesy
arQ ivwc sI ik hux qwk dI iswiKaf df afm ivakqI nfl
koeI sMbMD nhIN, afm ivakqI leI iswiKaf df arQ aqy
mnorQ qF hI shfeI iswD hovygf, jy Aus leI ies iswiKaf
dIaF pRsiQqIaF vI pYdf kIqIaF jfx. ieh DfrnfvF pwCm
ivwc qF lfgU hoeIaF, pRMqU Bfrq dy sMdrB ivwc ies dI
koeI Kfs mhwqqf nhIN hY. iewQy ijs qrHF df sfmMqI aqy
burjUaf smfj hY, Ausy qrHF dI skUlI pVHfeI hY.
afjLfdI
qoN bfad skUlI iswiKaf nUM afm ivakqI qwk phuMcfx leI
Xqn hoey (ijhVI ik ajy qwk nhIN phuMcI) pRMqU AunHF
pRsiQqIaF dI axhoNd brkrfr hY, jo ies iswiKaf leI
shfeI iswD hox.
ies qrHF
sfDU ibinMg df jugqU vI ienHF mOlvI numf
aiDafpkF (mfstr cyq isMG, pI tI sfihb) dI sfmMqI soc
co lMiGaf/iswiKaf hoieaf jugqU hY. ieh aiDafpk
cyqnf rfhIN ividafrQI qy pRBfv nhIN pfAuNdy,
sgoN iswiKaf nUM iewk zr coN pYdf krdy hn, jo
ividafrQIaF nUM cyqnf qF kI pUrI qrHF awKrI igafn vI
pRdfn nhIN krdI. ienHF aiDafpkF df iswiKaf nfl koeI
sMbMD nhIN huMdf, sgoN inwj pUrqIaF hI ienHF df asl
mnorQ huMdf hY. jugqU iswiKaf dy pRfiemrI
qoN kflj qwk dy aiDafpn df sMidRsL pysL krdf hY.
ibinMg kihMdf hY ik Auh swT qwk dy pMjfb nUM icwqr
irhf hY, pRMqU iswiKaf jgq dI qRfsdI awj vI koeI
ijLafdf iBMn nhIN hY, sgoN srkfrI aqy gYr-srkfrI
iswiKaf df ieh cln bdsqUr jfrI hY. ieh pRsiQqIaF hI
hn, jo jugqU qoN jugqUaF qwk df sPr krky
vD-Puwl cuwkIaF hn.
ibinMg
zr nUM vI ies smfj df mhwqvpUrn aMg mMndf
hY. styt nUM bcfeI rwKx leI zr dI loV sB qoN vwD
huMdI hY. ieh zr iBMn rUpF ivwc sfzy sfhmxy pysL
huMdf hY. smfj df zr rfjnIqI (puls/jylF) Drm, BUqF-pRyqF
(bOiDk gulfmI) df zr afid sfDn hn, jo mnuwK nUM styt
dy cfkr bxfeI rwKdy hn. ies zr nUM pYdf krn leI hI
ihMsf df jnm huMdf hY, jo ies nfvl dy icwqrpt qy
iek kVI vFg psiraf hoieaf hY. EprI njLry ieh iCwqrF,
zMizaF jF vwK-vwK qrHF dy sfDnF dI ihMsf cuwBdI hY,
pRMqU ies nUM gMBIrqf nfl vficaF swc dI qsvIr Aujfgr
huMdI hY ik ieh ihMsf hI smfj dI iewk muwK kVI hY.
ieh ihMsf cyqnfmuKI kVI nUM qoVdI hY, ikAuNik cyqnf
swqf leI musLikl GVI hY aqy ihMsf swqf df pRvcn. ies
qrHF jugqU ivwc vfr-vfr Aupjx vflI ihMsf
pMjfbIaF dy swiBafcfrk gOrv qy iewk
ktfKsL bx jFdI hY.
ibinMg
df iewk hor mhwqvpurn nukqf hY nfrI dI bOiDk gulfmI,
jo srIrk kmjLorI df kfrn bx jFdI hY. ipqf purKI smfj
ivwc nfrI df aissqv mfnv vjoN nhIN, sgoN iewk vsqU
vjoN hY, ijs nUM vycx, KrIdx, Bogx df aiDkfr mrd kol
huMdf hY. pUMjIvfdI smfj vI BfvyN ipqf purKI hY,
pRMqU iewQy mrd dI jkV qrl ho jFdI hY aqy ieh smfj
nfrI nUM bOiDk gulfm bxfAux aqy Bogx dy hor idlksL
rfh aKiqafr kr lYNdf hY. ies afqm-kQf ivclI nfrI
pUrbI swiBafcfr/pMjfbI swiBafcfr dI pivwqrqf
df dMB JwldI Auh aOrq hY, jo pUMjIvfd dy AudY hox qoN
bfad vI pUrb dI pivwqrqf qoN mukq hox leI
ibhbl hY. ibinMg pMjfbI aOrq nUM pMjfb ivwc hI nhIN,
sgoN bdysL ivwc vI pysL krdf hY. pwCmI smfjF/kYnyzf,
amrIkf ivwc Auh afriQk sfDnF qy kfbjL hox dy
bfvjUd pMjfbI smfj dI gulfm hY. Aus df avcyqn sfmMqI
Xuwg ivwc Pisaf hoieaf hY aqy ies avcyqn nUM bxfeI
rwKx leI swiBafcfr, kOm aqy Drm dy kirMdy
jugqU hmysLF XqnsLIl rihMdy hn.
ibinMg
bdysL dy swiBafcfr nUM pysL nhIN krdf, pRMqU pMjfbIaF
dy ivcrn ZMg nUM pysL kridaF AuQoN dy smfj df Jlkfrf
jLrUr pysL kr idMdf hY, jdoN Auh AuQoN dy smfj ivclI
aOrq dI PurqI, qfkq df vrxn mrd dy brfbr krdf hY, qd
pMjfbI smfj dy ienHF pRsLnF df prdf cfk kr idMdf hY
ik aOrq kudrqI rup ivwc kmjLor hY. pwCm c rih
ky vI mfr KFdI aOrq srIrk rUp ivwc kmjLor nhIN, sgoN
bOiDk rUp ivwc kmjLor hY aqy ijAuN hI pMjfbI aOrq
mfnisk ivwc ies smfj df jUlf gloN lfhuMdI hY, Auh
srIrk rUp ivwc vI sLkqI sMpn ho jFdI hY. Ausy vyly hI
pMjfbI smfj dy swiBafcfrk Twg hrkq ivwc afAuNdy hn
aqy kOm, Drm, swiBafcfr nUM Kqry dIaF duhfeIaF dyxIaF
sLurU kr idMdy hn.
ibinMg
bdysL ivwc vwsdy pMjfbIaF dI ijnsI BuwK nUM pysL
kridaF kihMdf hY ik ieh afp qF hr vyly guwz
tfeIm krn dy iKaflF ivwc guMm rihMdy hn, pRMqU
afpxIaF aOrqF, lVkIaF aqy pqnIaF dy guwz tfeIm dI
jsUsI krdy rihMdy hn. ijAuN hI guwz tfeIm df sMidRsL
Aujfgr huMdf hY qF mfmlf kuwt mfr qoN lY ky kql qwk
jf phuMcdf hY. ies df arQ hY ik AuWQy vwsdy pMjfbIaF
nUM pUMjIvfd afriQk sMpn qF kr idMdf hY, pRMqU jdoN
cyqnf df smF afAuNdf hY qF ieh aqiq dy goqy Kf rhy
huMdy hn. iesy leI pMjfb ivwc vwsdI jugqx cfcI
pMjfbI smfj dy dMB nUM qoVn leI ivdroh krdI hY, jo
ijnsI (sYkUsLaYltI) rUp ivwc pRsquq huMdf hY, BfvyN
jugqx cfcI df ieh roh pRgqIgfmI rUp ivwc sfhmxy
afAuNdf hY, pRMqU Aus kol afpxI mukqI leI koeI rfh
nhIN hY.
sfDU
ibinMg sfmMqI swiBafcfr dy bo mfrdy CwpV nUM pUrn dy
XqnF ivwc hY. kOm, Drm aqy swiBafcfr dy nFa qy
ies CwpV nUM bcfAux dy XqnF ivwc ruwJy sfmMqI lok
smfj nUM puwTf gyVf dyx dy cwkr ivwc hn, pRMqU smyN
nUM kdy puwTf gyVf nhIN afAuNdf. lyKk ies pRqI
afsLfvfdI hY ik ieh CwpV rUpI smfj pUiraf jfvygf,
ikAuNik Auh smJdf hY ik sfihq df mnorQ huMdf hY.
vrqmfn smyN ivwc mfnv/pMjfbI smfj leI jugqUaF dI hoNd
Kqrnfk hY, jo sfmMqI aqy burjUaf burfeIaF nfl nwko-nwk
Bry amfnvI mnuwK dI isrjxf vwl Aucycy ruwJy hoey hn.
ienHF jugqUaF ny hI mfnvI irsLiqaF,
dosqIaF nUM iCwky tMg idwqf hY. pUMjI leI hr mnuwK
nMgf ho ky bfjLfr ivwc nwc irhf hY. KuddfrI pUMjI
ivwc prvriqq ho geI hY. bdysL jFdy qy vwsdy pMjfbIaF
dy jIvn nUM jfnx leI jugqU mhwqvpurn rcnf
hY.
sfDU
ibinMg ieh afqm-kQf ilK ky iewk nvIN
qknIk nUM pMjfbI sfihq dy rU-b-rU krdf hY. Aus ny
jugqU smfj dy lMmy aMqrfl nUM afpxI ies kQf aMdr
smoieaf hY. ieh afqm-kQf bhuq GtnfvF nUM afpxy aMdr
smox dI kfhl ivwc afpxI klfqimkqf dy Aus jlOa nUM
pysL nhIN krdI , jo pihly aiDafey Xfin ik bdysL jfx
qoN pihlF dy jugqU aqy ipMz ivwc pysL huMdf hY. pihly
aiDafey ivwc klfqimkqf, ktfKsL bhuq sUKm hn, pRMqU
bfhr jfx qoN bfad GtnfvF dI lVI df vhfa eynf iqwKf hY
ik ieh irporitMg df rUp Dfrn kr lYNdf hY, BfvyN ik
afqm-kQf iewk qrHF dy svY bfry irporitMg hI huMdI hY,
pr ibinMg kihMdf hY ik jugqU iewk Kfls mnGVq
pfqr hY. jugqU iewk ivakqIgq pfqr nfloN vwD dunIaF
nUM dyKx smJx df iewk ivsLysL njLrIaf hY. ies
leI ies afqm-kQf nUM irporitMg bxn qoN vrijaf jf skdf
sI. ies qrHF jugqU sUcnf qF bhuq idMdf hY, pRMqU
sUKmqf qoN AUxf rih jFdf hY. jugqU iewk Klnfiek dI
afqm-kQf hI nhIN, sgoN smfj ivwc ivcrdy jugqUaF nUM
vyKx-jfxn df drsLn vI hY. ies bfry hor vI ivsQfr nfl
iliKaf jf skdf hY, pRMqU smys ies dI iejfjLq nhIN
idMdI. pMjfbI dy iewQy aqy AuWQy vwsdy pfTkF nUM
jugqU jLrUr pVHnf cfhIdf hY.