(kuljIq
mfn df iliKaf prcf: blbIr sMGyVf dI pusqk 'TMzI
hvf' dy aMg-sMg klf kyNdr torFto
vloN
zf: pRym pRkfsL isMG df ismrqI
grMQ aqy blvIr kOr sMGyVf dy khfxI sMgRih TMZI
hvf leI 27 nvMbr 2005 nUM kIqy gey smfgm ivwc
piVHaf igaf.---ilKfrI)
*****
blbIr
sMGyVf dI pusqk 'TMzI hvf' dy aMg-sMg
blbIr
kOr sMGyVf pMjfbI sihq ivc iewk siqkfrq nfm hY. mYN
koeI aflock nhIN hF. ies leI ieh ikqfb myrI iewk pfTk
dy qOr qy hI pVHI hoeI hY.
mYN
pihlF qF gwl krFgf Aus TMzI hvf dI ijsdf dUjf nfm
blbIr kOr sMGyVf hY. mYN ies TMzI hvf nUM 1998 qoN
jfxdf hF. afr-pfr dI sMpfidkf qy qRYmfisk
khfxI-bYTk dy moZIaF ivcoN iewk blbIr kOr sMGyVf df
mYN iewk sLrDflU ijhf hI sI. mYN khfxI ilKxI sLurU
kIqI qy blbIr kOr sMGyVf ny iewk vwzI BYx vFg mYnUM
hONslf qy pRyrxf idqI. Ausdf ieh rveIaf hr nvyN lyKk
nfl sihj hI juV jFdf hY.
ies
dOrfn hI mYN hor sfihqk ikqfbF dy nfl nfl blbIr kOr
sMGyVf dy nfvl hwk dI mMg qy iewk
Kwq nF sjxF dy qy khfxI sMgRih afpxy hI
Auhly qy KMBy pVHy. iewk XfdF df sMskrx pRCfeIaF
dy Auhly pRkrmf pVHy. sLurU ivc qy kdy kdy
pihly pfT dOrfn ieMJ vI lgdf sI ik glp rws ivc ivsQfr
ikqy ikqy ivGn pfAuNdf hY pr ieh BulyKf hI sI.
afpxIaF XfdF ivc ijsqrHF keI krUr scfeIaF ienHF vrnx
kIqIaF, AuhnF GtnfvF dI krUrqf qy krUpqf vyKky ieMJ
lgdf sI ijvyN koeI smfijk jF Dfrimk qMd nUM koeI
vlyvF nf af jfvy qy ies inzrqf df muwl nf cukfAuNxf
pvy blbIr nUM, pr scfeIaF dy sfhmxy kuJ QoQy cyhry
cfh ky vI iqAUVIaF qoN vFJy hI rhy. sLfied ieh smfijk
sQfpqI dI koeI mjLbUrI sI.
hQlf
khfxI sMgRih TMzI hvf mYN iehnF pYVF df aglf crn hI
klipq kIqf sI qy myrI klpnf koeI gYr-vfjLb nhIN sI.
ies sMgRih ivc Cy khfxIaF hn. pihlI khfxI hY roxf
mnHf hY. iesqrF pRqIq huMdf hY ijvyN lyiKkf kih
rhI hovy Pul qoVnf mnHf hY. do siBafcfrF
df tkrf ho irhf hY. iewk siBaqf sfzy KUn ivc rcI hoeI
hY ijsny sfzIaF pRmprfvF dIaF jVHF nUM sfzI jIvn-joq
nfl joiVaf hoieaf hY. ieh lft sfzI cyqnf ivc lt lt bl
rhI hY. Pul iKVy hoey hn pr ienHF PulF nUM jVF nfloN
qoVky iewk ipAuNd rfhIN nvIN DrqI ivc bIijaf jf irhf
hY. PulF dI qfjLgI nvyN qRyl qubikaF qoN axiBj hY.
ies khfxI dI pihlI lfeIn hI iesdf Kulfsf krdI hoeI
kihMdI hY JKV ny awq cuwkI hoeI sI. Gr dy
ipCvfVy drKq iesqrHF JUl rhy sn ijvyN huxy Gr dI Cwq
AuWqy izg pYxgy. ruKF nfl ltkdy aflHxy izgUM izgMU kr
rhy sn. Tur Tur krdy pMCI aflHixaF ivc icMbVy bYTy sn.
JKV
huMdf kI hY? ieh socx vflI gwl hY. qyjL hvfvF qy
kudrq dy Auh qohPy ijnHF dI bhuqfq ijLMdgI nUM sur
ivc jIx nhIN dyNdy. aQrU izgUM izgUM krdy hn pr khfxI
kihMdI hY vyKIM ikqy PulF vrgy ieh aQrU ikr nf jfx.
AunHF nUM ikrn dI iejfjLq nhIN hY. iewk pMjfbI pirvfr
kYnyzf afx visaf hY. afpxI afpxI jLmINn ivc hI AuWGdy
plmdy hn. gorI icwtI hYlnf iewk Brf nUM Brmf lYNdI hY.
dUsry Brf dI krm-BUmI duinafvI pdfrQF dy bIjF nUM
afpxf grB pRDfn krdI hY. qIsry Brf dI AupjfAU mOilk
DrqI jjLbfqF nUM jnm dyky AusnUM ivnfsL dy rfh qor
idMdI hY.
iewk
jgHf kMigafrI psrdI hY qy BYxF bfry iewk mqf pfs kr
idMdI hY, BYxF hor ivafh krf lYx, ijLMdgI AunHF
dI aY. Auh ijwdF jI krdf hY afpxI ijLMdgI jIx. myrf
kI rOlf aY? af jFdy af kYnyzf qy cuwkI iPrdy af
ieMzIaf afpxy nfl. BFizaF ivc iewk hor BFzf rl jFdf.
AusdI mfniskqf ivc ijvyN hYlnf af KVoNdI. nMg-DVMgI,
isgrt dy ksL iKcdI DVf DV pYsy KrcdI. iqVk rhy
irsLiqaF dI gwl kridaF lyiKkf iksy vI iDr nfl KloNdI
nhIN. sgoN pfqrF dy idlF ivc zUMGf AuqridaF hoieaF
ryxU vrgy nFh-pwKI pfqr df vI idl ProlidaF Ausdy
byjLbfn armfnF nUM Aujfgr krdI khfxI nUM Kqm krdI hY.
ies khfxI ivc pirvfr dy bfpU qy bIjLI dI smJOqf vfdI
soc jrUr rVkdI hY pr ies bfry afpF lyiKkf nUM ikqfb
dI gosLtI ivc puCFgy, hux nhIN. awj qF ikqfb dI afmd
dI KusLI df pl hY.
TMzI
hvf khfxI dI sLurUafq kmfl dI hY. ijs ivc bjLurgF leI
EprI DrqI qy Epry siBafcfr ivc jIAUx leI loVINdI TMzI
hvf df kfibly-gOr ijLkr hY. ieh iewk afm vrqfrf hY ik
jdoN koeI pirvfr afpxI ijLMdgI dy phy qy qurdf hY qF
Auh jfxy anjfxy afpxy bjLurgF dI axdyKI kr jFdf hY.
ieh axdyKI kdy kdy jjLbfqI kbjLy dI ksLmksL ivcoN jnm
lYNdI hY. mf-bfp smJdy hn asIN axgOly jf rhy hF qy
aOlfd smJdI hY pihloN ieMJ sI hux ieMJ ikAuN nhIN hY?
ivrsy dIaF kdrF- kImqF donF iDrF nUM iqVkdIaF hoeIaF
mihsUs huMdIaF hn. sMquiln ivgVnf sLurU ho jFdf hY.
iqlky hoey irsLqy tutx-tutx krdy hoey afKr tuwt hI
jFdy hn. bjLurgF dI guafc rhI svY-pihcfx, gYrq qy tut
irhf pirvfrk kbjf, AunHF dI hoNd nUM aYsf Korf
lfAuNdf hY ik iDgojorIaF smisafvF nUM ies qryV ivc
smfAux qoN koeI nhIN rok skdf. lyiKkf ienHF qryVF dI
insLfndyhI krdI hoeI sucyq rUp ivc koeI hwl pysL nf
krdI hoeI khfxI-klf dy sMklp nUM smripq hY. jdoN Klfa
afAuNdf hY qF invfx afAuNdI hY qy invfx vwl gMDlf
pfxI qyjLI nfl Bjdf hY. khfxI ivc bjLurg tuwt
rhy,qoVy jf rhy mihsUsdy hn. ies tuwt-Bwj ivc kYnyzf
df iewk cMgf pfsf njLr afAuNdf hY. svY-mfx nfl jIx
leI smfijk qy srkfrI sMsQFvF df shfrf. khfxI df cyhrf
mohrf iewk XQfrQ nfl giTq hY. ieh XQfrQ kOVf vI hY qy
sfzI kimAUintI leI sMktmeI vI. iewk lfeIn kuwJ iesqrF
hY, ipCly sMskfr AunHF dy aMdr vI mrn lwg pey.
aKIrlI lfeIn, Pfl sIjLn (pqJV) kfrx TMzI hvf vg
rhI sI aqy suwky pwqy afly duafly Btk rhy sn.
afm
glbfq ivc iewk Dfrxf ny pwky pYrIN afpxf Dwvj hI
lihrf ilaf hY ik asIN sfAUQ eysLIan lok pirvfrk qOr
qy bhuq cMgy sMgiTq hF. sfzy rIqI-irvfjL sfzy pirvfr
nUM smfijk iekfeI dy rUp ivc pRmfixkqf pRupq hY qy
dUsry pfsy gory lok afpxI inwjI ijLMdgI dy sohjL-suafd
nUM pihl dyNdy hn. asIN cMgy kurbfnI dy puqly qy ieh
afpxI inwjI ijLMdgI dy pYrokfr.
ies
soc nUM lYky quiraf bMdI khfxI df pYNzf iewQy mukdf
hY ik sfrI kOm koeI vI mfVI jF cMgI nhIN huMdI. hr
dysL, kOm qy nsl ivc cMgy mfVy ikrdfr hn. rIqI irvfjL
vI mOilk rUp ivc sfrIaF kOmF dy iksy qrk nfl hI guny
hoey huMdy hn. imsjL kfrtr iewk gorI hY. jjLbfqI
drvysL afpxy sfQI dy qur jfx qy pirvfr dy dovyN isry
Guwtky PV lYNdI hY qy afpxy bwicaF nUM pRvfn cVfAuNdI
hY, isrP afpxy ipafry mYrIE dI Xfd dy shfry jo jobn
ruwqy sfhF dI qMd qoV igaf sI. bwcy AusdI ijLMdgI dI
iqwKI qor vyKdy hoey iensfnIaq dIaF bulMdIaF CoNhdy
hn qy dUsry pfsy mYN pfqr jo iewk pMjfbx hY df Gr
pirvfr ibnHF iksy Tos vjLf dy KyrUM KyrUM ho jFdf hY.
ies tuwt-Bwj ivc Ausdf bytf vI pdfrQk suK suivDfvF
ivcoN qslI Bfldf iewk soc df DfrxI bxky mF nUM kihMdf
hY ik kI Prk pYNdf hY mYN iksqrHF rihMdf hF, kI
pihndf hF jF kI KFdf hF? qusIN ieh dyKo ik mYN sPLl
ikMnf ku hF. mF nI afpxI sPlqf dyKxI aY qF
afpxy bwicaF qoN dyKo.
myrf
jIa krdf ik mYN islvIaf nUM afKF, BYVIey dyK
qyry mYrIE qF qyry kol hn. qUM jIa Kuwl ky jIa, ho
geI qyrI qpisaf pUrI. qyry bwicaF nUM nhIN loV qyry
iksy pYsy Dyly dI. loV hY qF qyrI, qyry moh dI, qyry
ipafr dI.
ihrfsq
khfxI iewk mno-ivigafnk ivsLlysLx hY. mYN pfqr dy
KOldy armfn kudrqI csLmy vFg Puwtdy hn khfxI ivc.
ijvyN grm csLmy ivc iksy ny cfvl Aubfl ley hox. kfPI
hfAUs ivc kfPI pIx dI qlb qy iPr dUsry kwp dI loV,
siqh dy zUMGy aMdr KOldy lfvy df aihsfs pfTk dI
rOickqf nUM isKr qy lY jFdf hY. ies khfxI df iewk
pRsMg pfTk nUM kbjLf qy pihcfx dy isDFq vwl vI lY
jFdf hY. ibnHF iewk dUjy nUM pihcfixaF sLfdI df bMDn
iewk PMdf bx jFdf hY. ieh kbjf brdfsLq hI nhIN krdf
ik quhfzf arD iksy hor gRih dI prkrmf kry BfvyN Auh
prkrmf iksy AudysL dI muQfjL vI nf hovy. mYN pfqr df
kfPLI hfAUs ivc hI afpxy pqI ajIq df afiKaf ieh cyqy
krnf ik aOrq mrd df irsLqf iewko huMdY? kI dyiKaf aY
qUM ijhVf ieMJ BVk peI aYN. Auh aOrq qF myrI dosq sI.
myrI dosq Audfs sI, mYN qF isrPLL hfl hI puwiCaf sI.
mYN pfqr dy sMskfrF df aYsIaF dosqIaF pflx df nFh
pwKI vqIrf qy Pyr acyq sucyq afp hI iewk ajnbI vwl
afkrisLq ho jfxF qy Aus ajnbI dI hoxI df drdnfk aMq,
iewk aYsI qsvIr bx jFdf hY ijsdy Prym ivcoN smfijk
qfxy bfxy dI Jlk imldI hY. aYsf qfxf bfxf jo pihcfx
qoN rihq qy kbjLy nfl lbryjL, srIrk ihMsf nfl smfj
ivc ivafh sMsQf nUM KoKlf kr irhf hY.
kMDF
khfxI ipafr ivhUxy ivafhF dI dfsqfn hY. syKsLpIar ny
afpxI iewk kivqf ivc ijLMdgI nUM sqF styjF ivc vMizaf
sI. sfzf ieMzo-knyzIan smfj iehnF styjF qoN byinafjL
hY. aOrq dIaF rIJF df jdoN cIr-hrx huMdf hY qF Auh
nFh pqnI bxdI hY qy nFh mF. Auh DI rihxf hI locdI hY.
mF vI afpxI suriKaqf nUM afpxI hAuN ivcoN hI qlfsLdI
hY. aYsy qfxy bfxy ivc pqI dIaF vI afpxIaF hI pqMgF
AuWzdIaF hn. ieMzIaf qoN lYky afieaf jjLbfqI boJ
AusdI surq nUM Auqnf icr susqfeI rKdf hY ijMnf icr
Ausdf afpxf qy afpxy pirvfr df byVf grk nhIN ho jFdf.
khfxI
df iewk ihwsf kuJ iesqrHF hY, jsdyv dIaF bfhvF
ivc AusnUM Auh inwG nf imldf. AusdIaF bfhvF AusnUM
sMgl bxky nUVdIaF jfpdIaF. Auh sMgl ijhVf jsdyv dy mF-ipE
BYx BrfvF dIaF gMZF nfl bwiJaf hoieaf sI. jsdyv jdoN
nyVy afAuNdf qF Auh AusnUM pry Dwk idMdI. jykr kdI
jsdyv dy nyVy Auh jFdI vI qF Ausdy aMdroN KflIpx df
aihsfs nf jFdf. iewk hor lfeIn kuJ iesqrHF hY, Auh
donoN mIaF bIvI iewk dUjy dI DrI iewt nf rihMx idMdy
qF AunHF ivcfly Pyr itk itk cldI.
khfxI
ivclf sfrf ivsQfr sfzy smfj ivc cl rhy qnfvF dI gfQf
hY. asIN qnfv ivc hF pr ikAuN hF? ikhVI kMigafrI sfzI
svCqf nUM Gux vFg lwg geI hY?sfrf nrk Bog ky hI
AusnUM ikAuN Auh kMD Xfd afAuNdI hY? ikAuN nhIN ienHF
kMDF nUM smyN isr Zfa idwqf jFdf? ienHF df koeI
smfDFn nhIN hY qy lyiKkf isrPL iesLfrf mfqr hI krdI
hY. mIqI df jIa krdf hY ik Auh Aus kMD nUM twpky jF
AusnUM Zfa ky jsdyv dIaF bfhvF ivc ismt jfvy. pr
iksqrHF?
kMDF
khfxI dI blbIr sMGyVf qF BfvyN alop hY pr khfxI
pVidaF ieh aihsfs huMdf hY ik khfxI iksy aOrq dI ilKI
hoeI hY. kuJ sLbd not krn vfly hn. gloty AuDVn lwg
pYNdy, gMZF nUM Kolxf, Gr nUM isLMgfrnf, qMdoqfxIaF
`c iGiraf, brUhF, pfxI `c mDfxI, grdf ijhf JfV idwqf,
hux gON ju inkl igaf,mmqf jfgxI, KyKn krnf,inhory, DI
dy duwKVy, irsLqy dI qMd, ieho ijhy subk sLbd khfxI
nUM hor vI inKfrdy hn.
ies
sMgRih dI aKIrlI khfxI kuswq df ivsLf pirvfrk
qnfv,Ausdy kfrx,irsLiqaF dI byloVI dKl aMdfjLI,
sMsQfvF df smfijk rol, iqVikaf ivsLvfsL qy afriQkqf
nfl bwJI qy smJI jFdI sfzI suriKaqf hY. khfxI kuswq
dI KUbsUrqI mYN pfqr dy afrMiBk mfx ivc CupI hoeI hY.
Ausdy socx df ZMg hI swc hY, suMdrm hY. ieMzIaf qoN
mr rhI mF nUM vyKky muVI vI iewk cfa ivc hY ik bwicaF
nUM imlxf hY pqI nUM imlxf hY. jd ik AusdI gYr-hfjLrI
ivc keI kuJ kuswq ho inbVdf hY qy ies mfx-mqy swc qoN
lYky tuwty ivsLvfsL qwk khfxI sPLr krdI hoeI PYldI hY.
smfijk kdrF kImqF dI ho rhI bykdrI qy Ausdy kfrxF nUM
glp ivc KUbsUrqI nfl Zfilaf igaf hY.
aKIrly
pihry dI iewko lfeIn, Bfpf jI, mYN njLr imlfky
gwl krnf cfhuMdI hF, Jukf ky nhIN. ipafr, ivsLvfsL,
afdr ienHF ivcoN iewk vI myry pwly rih igaf huMdf qF
mYN qy mYN gwl aDUrI Cwz idwqI.
isafxy
kihMdy hn ik koeI vI swc aMqm swc nhIN huMdf.
pRsiQqIaF ijLMdgI dy idRsLtFq nUM lgfqfr pRBfivq
krdIaF hn. ies lgfqfr bdlfv ivc kohj hmysLF hI afpxy
jfho jlfl nfl pRgt huMdf afieaf hY qy huMdf rhygf.
inrml pfxIaF dI qor afpxI mtk vI kfiem hI rKdI hY.
blbIr sMGyVf jI iesyqrHF tihldy rho ienHF pfxIaF dy
aMg-sMg. ies khfxI sMgRih df afgmn lfl isMG sMGyVf dy
DMnvfd qoN bgYr aDUrf rhygf.
kuljIq
mfn (torFto-kYnyzf)
8 dsMbr 2005
********************