EjLon dI awK df nUr


inrMjn isMG nUr

(iewk ivcfr: zf: guridafl isMG rfey)

 

"mihbUb pRwsqI, vÌf/byvÌfeI, ËulÌ qy jfm" vrgy Èbd, Èbd sMmUh aqy Èbd-gutF duafrf pRgtfey jfx vfly sMklpF ƒ nvyN arQ aqy ibMb pRdfn kridaF afpxy anoKy aMdfË ivc pyÈ huMidaF, afpxf iek vwKrf hI sQfn inscq krn vflf, brqfnIaf dy nfmvr pMjfbI ÈfierF ivcoN "nfks qoN nUr" hoieaf isr-kwZ Èfier, icMqk-kvI-ÊËlgo nrMjx isMG nUr, iksy vI rsmI jfx-pihcfx df muQfj nhIN. "krm aqy klm" df sumyl aqy sm-qol rwKidaF Auh kQnI aqy krnI dI aijhI sMDI-smfs hY ijsdI klm nfl AuBry nkÈ pfTk dy mn ivc lupq-gupq BfvF dI qrjmfnI df rMg AuBfr idMdy hn.

ÊËlgo nrMjx isMG nUr jfxdf hY ik Aus ny kI kihxf hY aqy ieh vI ik Ausny afpxy aihsfsF dI iÈdwq df pRgtfa ikMJ, iks aMdfË ivc aqy ikho ijhy Èbd/Èbd sMmUh nfl krnf hY. hwQly Xqn ivc lyKk, nUr dy ÊËl sMigRh "EËon dI awK" ivc drj kuJ ÊËlF aqy ÊËlF dy iÈarF dy aiDaYn rfhIN, ÊËlF dy sMDrB-gq AusdI kivqf ƒ jfnx aqy mfnx df Xqn kridaF, AusdIaF ÊËlF dy ivÈy-mMqv Auqy iek pMCI-Jfq pfAux dI kooiÈÈ krygf. sOK leI, lyKk, afpxI ivcfr dI sImf inrDfrq kridaF agHF drj anusfr nUr dIaF ÊËlF df sMKyp ijhf afnMdmeI aiDaYn krygf: (1) pMjfbI ÊËl df vrqmfn rUp qy Gyry, (2) ÊËl sMgRih df nF: EËon dI awK, (3) nUr dIaF ÊËlF dy iÈarF anusfr ÊËl dI pirBfÈf, aqy (4) ÊËlF df ivÈf vsqU aqy inBfa.

"ÊËl" ny ÌfrsI vloN AurdU vl sÌr kIqf qy AurdU qoN hI ihMdusqfn aqy pfiksqfn (pihlF dy BfrqI Bfg) dIaF ielfkfeI ËbfnF df iek ËrUrI aMg bx geI. ÊËl, mihbUb nfl gwlF krdI, mihbUb dI suMdrqf df ibafn vDf cVHf ky krdI, ihjr qy ivsfl df iËkr CyVdI, mihbUb dIaF vDIkIaF aqy by-vÌfeIaF df roxf roNdI, ihrnOty vloN iÈkfrI qoN jfn bcfAux leI kUk mfrn qk awpVidaF iesy rMg ivc hI AurdU aqy ielfkfeI bolIaF ivc vI af geI. pr smyN dy nfl nfl hI "ÊËl" dy: afÈkfnf, irMdfnf aqy sUÌIafnf iqMnF hI pRvfixq rMgF dy Gyry ivc sMsfr dy sfry hI duwK-drd vI af phuMcy. nvyN dOr dy kvIaF/ÈfierF ny ÊËl ƒ pUrI qrHF afpxy pirvyÈ dI qsvIr aqy vyly df ieiqhfs bxf ky pyÈ kIqf. jdId ÊËl ny ijwQy inwj vloN kfienfq vl sÌr kIqf Ausdy nfl hI nvIaF socF, nvyN qËrby, nvyN lihjy, nvyN Èbd, nvyN ivcfr aqy nvIaF qwlKIaF ƒ vI ihwky lfieaf. iesdy nfl hI vIhvIN sdI dy dUjy-qIjy dhfky qoN hI icMnHfqmk kivqf (sXÕBUtxC pUeQVX) ny vI pYr psfrny afrMBy aqy iPr hOlI hOlI nvyN aihsfs, vrqmfn sMvydnf, cyqnf aqy ivvyk vI ÊËl df iÈMgfr bxdy gey. ieMJ hI pMjfbI ÊËl ny vI sfiraF jËibaF dy nvyN pHgtfa ZMg ƒ afpxy aMdr smytidaF rvfieq nfloN irÈqf qoVn df hIaf kIqf hY. awj dI ÊËl ny afm krky aqy pMjfbI ÊËl ny ivÈyÈ krky sMsfr dy sfry hI ËfqI aqy sMmUhk msilaF ƒ afpxy ibafn df ivÈf bxfieaf hY. iËMdgI dy sfry hI sQfeI aihsfsF jF jËibaF ijvyN ik duwK-drd, qVp, kurlfht, ivafkulqf, duibDf, eIrKf, muskRfht, nÌrq, jln, lgfAu-judfeI, ÈFqI, blIdfn, Audfrqf, kurbfnI, afÈf-inrfÈf afid ƒ ÊËl ny aiBivakq kIqf hY. awj dI ÊËl df Gyrf bhuq ivÈfl ho igaf hY. ivÈy-vsqU dy pwKoN, AurdU vFg hI pMjfbI ÊËl vI, sMsfr ivc amn dI kfiemI aqy ÊrIbI dUr krn leI byiensfPI, srmfeydfrI, Ëfq-pfq, rMg-nsl, nslvfdI ruwcIaF ivruwD iekmuwT ho ky tfkrf krn dI pRyrnf idMdI hY aqy smfj dy gMBIr msilaF dy iKlfÌ afvfË AuTfAux leI klfmeI ZMg nfl AuksfAuNdI hoeI Dfrmk jƒn aqy rfjnIqk cflbfËIaF qoN sucyq krdI hY.

"EËon dI awK" ivc nUr ny afpxIaF 76 ÊËlF idwqIaF hn. nUr ny sMigRh dI afidkf dy pMnf 12 Auqy "EËon" sbMDI iliKaf hY:"EËon afkfÈ ivc) sfzI DrqI dI Zfl hY ijhVI sUrj ‘coN afAuNdy ËihrIly mfdy qoN DrqI Auprly jIvn qy bnspqI ƒ bcfAuNdI hY. mnuwK vloN vrqINdIaF ËihrIlIaF gYsF (ijvyN jIaYs gYs afid) pRmfxMU hiQafrF dy qËribaF aqy ËMglF dy aMDf-DuMD Kfqmy afid kfrn EËon ivc mGory ho gey dsy gey hn."

EËon ivc iehnF hoieaF mGoiraF kfrn smuwcI kfienfq dI hoNd Kqry ivc pY geI hY. iswty vjoN mnuwK aqy mnuwKI jIvn, sfry hI jIv jMqUaF aqy AuhnF dI hoNd leI loVINdI bnspqI, ËihrIlI ho rhI hY. ies Éqry dI gMBIrqf, sMBfvnf aqy iswitaF dy nqIijaF ƒ sfhmxy rwKidaF, EËon dI BY-BIq awK mnwuK aqy mnuwKqf dI hoNd ƒ brkrfr rwKx leI XqnÈIl krmIaF vl lwgI hoeI hY. AËon dI awK anuBwv krdI hY ik Èfied mnuwKqf aqy kienfq ƒ surwiKaq rwKx dy Xqn ivc ruJy hoey cyqn mnuwK, mnuwK sMmUh (smfj) aqy dyÈF dy Xqn, DrqI leI ies loVINdI Zfl ƒ sdf sdf leI kfiem rwKx ivc sÌl ho jfx. nUr dI kivqf aqy ÊËlF dy ivÈy iswDy aqy sMkyqfqmk ZMg nfl smuwcy bRihmMz nfl bIqx vflI hoxI ƒ rokx dy Xqn krdy aqy ZMg hI Bfldy hn. nUr afpxI koml BfvI ÊËl (kivqf) rfhIN smuwcy mnuwKF dI cyqnf ƒ tuMbx leI afpxy ihwsy afAuNdf Xqn, bhuq hI qn-dyhI aqy KUbI nfl, krdf hY. Auh "EËon dI awK" ivc drj CyvIN aqy sqvIN ÊËl ivc mnuwK ƒ sfvDfn kridaF cyqMn krdf hY:

pOx pfxI ohI jy kql huMdy rhy
kuK afkfÈ-gMgf dI suwk jfeygI,
afs dI awK jy by-nËr ho geI,
ikhVy afkfÈ dy isr qy DrqI rhU.

lyKk, cfnMx goibMdpurI dy kQn nfl sihmq hY ik "ÊËl kivqf df sB qoN Aunwq, suafdlf qy pHBfvÈflI rUp hY. pr ÊËl dy iÈar leI ËrUrI hY ik Auh iksy iek Kfs BwJHy hoey CMd ivc hovy, Aus ivc drsfieaf iKafl aslIaq nfl sbMD rwKdf hovy aqy Aus ivc qfsIr hovy. ies qoN vwD asIN ÊËl dIaF koeI hor rvfieqI aqy pRvfxq pirBfÈfvF dyx df ierfdf nhIN rwKdy pr iPr vI cfhFgy ik ÊËlgo nUr ny afpxy hI aMdfË ivc iÈarF dy rUp ivc ÊËl sbMDI ijhVIaF nvIaF pirBfÈfvF dyx df Xqn kIqf hY, AuhnF df pRgtfa krIey. "EËon dI awwK" dI pihlI ÊËl dy mqly ivc hI Auh ÊËl dI pirBfÈf idMdf hY:

Pfielfqun ƒ nhIN PurdI ÊËl.
cyqnf df qol hY aslI ÊËl.

pirBfÈf dy nfl hI, Auh ÊËl dy ivÈy sbMDI vI sUicq kr idMdf hY: cyqnf aqy cyqnf df ivkfs. "nUr" ÊËl dy rUpk pwK dI mhwqqf ƒ smJidaF ieh mMn ky quwrdf hY ik "sÌl ÊËl ilKx leI kvI ƒ ÊËl dI prMprf qy qknIk qoN jfxUM hoxf ËrUrI hY." ÊËl dy rUp ivDfn ƒ smJx dI loV Auqy Ëor idMidaF ‘nUr’ iesy hI ÊËl dy "mkqf" ivc spÈt krdf hY:
rUh Bfly ijvyN juwsy df ilbfs

Pfielfqun pihndI suhxI ÊËl. (pMnf 14)
aqy ieMJ hI iPr ÊËl nMbr do (pMnf 15) dy mkqf ivc "nUr" rUp-ivDfn ƒ ÊËl klf dy jogIaF df jog dsdf hY:
Pfielfqun qF klf dy jogIaF df jog hY,

"nUr" dI mMiËl iedHy ’coN muskrfxI hY ajy.

pr Auh ieh vI ËrUrI smJdf hY ik "ÊËl" ivc asl vËn cyqnf df hI hoxf cfhIdf hY.

‘nUr’ leI ÊËl ivc "iËMdgI, rUh, mmqf, ibHhVf" dI bhuq AuØwcI-suwcI QF hY. pr Auh iek cyqn Èfier hox dy nfqy jfxdf hY ik "ËulÌ aqy Ëfm" qoN awgy vI bhuq kuJ kihx leI hY. ies leI Auh ÊËl dI pirBfÈf ƒ hor ivksq kridaF kihMdf hY:

iehidaF nkÈF ’c ikhVf rMg nhIN,
iËMdgI vrgI nhIN koeI ÊËl.
vyiKaf qYƒ, qyrI DVkx suxI,
rUp qyrf gIq, rUh qyrI ÊËl.

jF:

gIq pihly myl df aihsfs hY,
ibRhVy dI pIV hY pihlI ÊËl.

aqy jdoN iPr ÊËl kih ho jfvy aqy jdoN ÊËl sfgr df rUp Dfrn kr jfvy qF kI df kI bx jFdf hY. iËMdgI ivc koeI rok nhIN afAuNdI. Tihrf nhIN afAuNdf. iPr ‘ihjr dI BwTI ivc mfrUQl’ bixaF leI ÊËl sfgr bx ky TfrdI hY. ÊËl afpxI ÈkqI df pRgtfa ieMJ krdI hY:

ihjr dI BwTI ‘c mfrUQl bxy
bx gey sfgr jdoN koeI ÊËl.
iËMdgI ivc koeI skqf nf rhy
isr jy sux swky ikqy idl dI ÊËl.
afs dI EËon qoN aMbr bxy
bxy cMn, qfry, jdoN mihkI ÊËl.
krm dI aMgVfeI ‘coN inMmdI klf
klf dI muskfn ‘coN JrdI ÊËl. (pMnf 14)

nUr aihsfsF df kvI hY. AusdI kivqf (smyq ÊËlF dy) dy ivÈy vsqU df Gyrf bhuq vwzf hY. Auh krm ivc ivÈvfÈ rwKdf hY aqy Ausdf ieh dfavf mMnx Xog hY ik krm dI aMgVfeI jdoN klf bxdI hY qF ieh ÊËl dI muskfn ho inbVdI hY. mnuwKI jIvn, jIvn leI kIqI jf rhI jdojhd, mnuwK dy mnoBfv aqy AuhnF dy pHgtfa, mnuwK dIaF loVF-QoVF aqy swDrF dy awgy afAux vflIaF rukfvtF aqy nkfrfqmk phuMc kfrn vI EËon ivc pey mGory smuwcI mnuwKI hoNd leI Kqrnfk hn. ies leI EËon dI rKvflI leI ËrUrI hY ik mnuwKI jIvn leI skfrfqmk phuMc apnfeI jfvy. nUr afpxIaF ÊËlF dy ivÈy-vsqU duafrf mnuwK ƒ ies krqv sbMDI jfgrUk krdf hY.

iesdy nfl hI mnuwK afpxy pirvyÈ nfl hr hflq ivc juiVaf rihMdf hY. mnuwK afpxf vqn Cwz ky ijs mrËI dyÈ ivc jf vsy pr Ausƒ afpxI jMmx DrqI nfl kuJ nf kuJ lgfv sdf hI rihMdf hY. afvfs Dfrn kfrn, prdys dIaF anykF hI smwisafvF nfl jUJx dy nfl hI nfl pMjfbI afvfsI afm krky aqy sMvydnÈIl kvI-lyKk ivÈyÈ krky pMjfb ivc vfprIaF hoxIaF dy sMqfp qoN bc nf swikaf. pMjfb ivc vfpry duKFq df asr nf kyvl pMjfb/Bfrq ivc rcy jf rhy pMjfbI sfihq Auqy ipaf sgoN iesny brqfnIaf ivc rcy jFdy pMjfbI sfihq ƒ vI afpxI lpyt ivc lY ilaf. pMjfb ivc vrqy BfixaF ny brqfnIaf bYTy pMjfbI sfihqkfrF ƒ vI JMJoV ky rwK idwqf. pMjfb dI qRfsdI qoN duKI ho ky nUr dI klm n,y AusdI pwCI hoeI aMdrlI Duwr afqmf ƒ vI sfkfr kr idwqf. Auh kUk AuiTaf:

suxdf kOx pMjfb dI hUk qwwqI
kbrF pfAuNdIaF bfqF suafs dIaF.
qyry sbr dy sfgrF suwk jfxf
awKF vyK ky myrI ipafs dIaF. (ÊËl nMbr 3, pMnf 16)

‘sursqI’ ryigsqfn (mfrUQwl) dI qwqI-BuMnvIN ryq ivc Buwj ky, pfxI mMgdI, pfxI leI qrsdI, sihkdI, Èrmo-ÈrmI ho geI. sqluj qy ibafs dIaF igwlIaF awKF, ijhlm, rfvI qy JnF ƒ Xfd kr rhIaF hn. afqMkvfd ny pMjfb df sfh hI sUq ilaf. nUr ny afpxy idwl dy drd ƒ bVy hI mrm-meI aMdfË ivc pRgt kIqf hY:

sUqy sfh pMjfb dy dihÈqF ny,
awj df cfa moieaf, klH dI afs moeI,
puils rfj dI jdoN qsvIr vyKy,
awKF awzIaF rihx ieiqhfs dIaF.

nUh-ndI, qUÌfn, Bucfl afey,
nIqI, BfÈf, jƒn dI CurI lY ky,
coNdf irhf pMjfb df ÉUn iqp-iqp
eyQy vrqIaF inwq qRfsdIaF. (ÊËl nMbr 3, pMnf 17)

pMjfb df Gr Gr, ivrlfp dI lpyt ivc qRfh qRfh krdf hY. aijhy smyØN ivc swjxF df myl vI nfdr dy myl vrgf hI ho inbVdf hY. lokF dy mnF aMdr Ëihr AuNzyl idwqf igaf hY. ‘mF dI kuwK’ df inrfdr kridaF Aus ivc ‘kihr df awk’ (awk df duwD) co idwqf igaf hY. nUr dI awTvIN ÊËl dy iÈar kfbly iËkr aqy iDafn mMgdy hn. iÈarF df afnMd aqy afnMd rfhIN iek tIs df anuBwv krn qoN pihlF ies ÊËl df mqlf aqy ‘husny mqly’ vyKx Xog hn:

mqlf:
Pul mMgy sI qy sfƒ rFgly pwQr imly.
kihr hY kfaby ‘c sfƒ aiq dy kfÌr imly.
husny mqlf(1):
hwsdIaF kbrF aqy ivrlfp krdy Gr imly.
qUM imlyN mYNƒ ijvyN pMjfb ƒ nfdr imly.
ikaf bfq hY: qUM imlyN mYNƒ ijvyN pMjfb ƒ nfdr imly.
husny mqlf(3):
awj irMdF ƒ mnF dI Ëihr dy sfgr imly.
duÈmxF dI loV nhIN jdoN dy imwqr imly.
pMjfb ijs awg dI lpyt ivc iGiraf irhf, Aus ivc sB vrqfry iswKr dy hI imly:
mF dI kuwK aMdr kihr df awk ‘co idwqf igaf,
icqf dI zolI ‘c awj-kwl lfzlI ƒ vr imly.
kI imly, kfhdy imly, ibRhf mxs ky tur gey,
ijs qrHF supny ‘c mfrUQlF ƒ sfgr imly.
koeI hsrq nf rhI Auh ieMJ imly sfƒ ijvyN,
isr ƒ srvfhI imly qy idly ƒ KMjr imly.
aqy:
bol bflf ho igaf hY zflrI qihËIb df,
awj ÉwÌx dI jgHf nMgyj dI cfdr imly.
‘nUr’ amr pMjfb dy vfsIaF, vfrsF aqy rihbrF ƒ sMboDn ho ky klm dI aQfh ÈkqI df aihsfs idlfAuNdf hY. Auh klmkfrF ƒ puwCx df hIaf krdf hY ik klm dI jIB kdoN qk guMgI rih ky pMjfb dy duKFq qoN mUMh moVI rhygI. Auh kihMdf hY ik awj iekwwilaF rfm, nfnk, rvIdfs ƒ hI nhIN vMizaf igaf sgoN ardfs aqy afs dIaF vI vMzIaF pf leIaF geIaF hn. awj asIN Duwp-CF, pOx qy pfxI vI vMzx lwg pey hF. aijhI hflq ivc mnuwKqf sfh ikvyN lvygI? nUr puwCdf hY ik asIN mihkdy bfÊF ƒ mVHIaF msfxF ivc qbdIl krdy hoey ikhVI aOlfd leI lV rhy hF? sfzI hYvfngI qoN qF awj dy bflk vI zr jfxgy. ies leI ÊËlgo nUr icqfvnI idMdf hY:

KMzy, iqRsUl dI jy KVkdI rhI
arË qy qUl dI jy KVkdI rhI,
eIÈvr dI mVHI, afs dI lfÈ qy
gurduafry qy mMdr Ausr jfxgy.
sFJIaF bytIaF, burkIaF dI ksm
sFJIaF ÈfdIaF, arQIaF dI ksm,
dosqI df rvI jy kql ho igaf
cfr kUMtI hnHyr psr jfxgy.

nUr ieh mMn ky qurdf hY ik Ëulm krnf qy sihxf dovyN hI pfp ny. zrn vflf mOq afAux qoN pihlF hI keI vfr mrdf h.Y jIx vfly ikafmq dy kihr qoN vI nhIN zrdy jd ik zrpok mOq afAux qoN pihlF zr kfrn hr pwl, hr GVI mrdy hI rihMdy hn:

Ëulm krnf qy sihxf inrf pfp hY
buËidlI nrk hY, Gor sMqfp hY,
jIx vfly ikafmq qoN zrdy nhIN
zrn vfly keI vfr mr jfxgy.

‘nUr’ jIvn ƒ klf mMndf hY. Auh dosqI ƒ rwb qoN vI vwzf grdfndf hY. Ausƒ zr hY ik jykr jIvn zuskdf irhf aqy dosqI ivlkdI rhI qF klf aqy klf dy pYgMbr ikhVy KUh-Kfqy pYxgy:

iËMdgI qoN vzyrI klf koeI nf
dosqI qoN vzyrf Éudf koeI nf,
iËMdgI zuskdI, dosqI ivlkdI
hux klf dy pYgMbr ikDr jfxgy?
ies leI hy pMjfb dy vfrso! smyN dI nbË ƒ pihcfxo:
amr pMjfb dy vfirso, rihbro!
vkq smJf irhf, lfanqF pf irhf,
vkq dI nbË ƒ jo nhIN smJdy,
bIq gey vkq vFgU guËr jfxgy. ---(ÊËl nMbr 11-pMnf 29)

Drm awj DMDy df rUp aÉiqafr krky mnuwKqf dy ijsm ivc ‘Bfry ÈIÈy(iswky)’ vFgUM Auqr cuwikaf hY. nUr, aijhI dÈf dI duhfeI pfAuNidaF ‘jƒn dI awg’ df ikMnf suhxf vrnx kridaF ‘awlf’ dI hoNd leI vI icMqq hY:

duhfeI rfm dI mËHb df Bog pY cwukf,
jƒnI awg ivc awlf vI jl nf jfey ikqy.

pqf nhIN ‘Éudf’ ny afdmI bxfieaf ik afdmI ny ‘Éudf’ pr ieMJ Bfsdf hY ik awj Éudf vI afpxI krnI qy pCqfvf kr irhf hY:

Éudf ivcfrf qF JUrdf hY
hwvf qy afdm df buwq bxf ky,
Éudf dy bMdy ny kI nf kIqf
Éudf ƒ bMdf bxfAux lwigaF.
ieh sMg mr-mr dI jylH aMdr
hvf dI ÉuÈbU nf kYd hoeI,
qUM pwQrF ƒ hY isr cVHfieaf
dieaf df mMdr bxfAux lwigaF.
qUM awk bIËyN qy aMb locyN,
hnHyr pfvyN qy nUr BflyN,
qUM apxy Juwgy dI ÉYr mMgyN
iksy df dIvf buJfAux lwigaF.

sMsfr ivc afm krky aqy Bfrq smyq hor eyiÈafeI dyÈF ivc ivÈyÈ krky Drm ny jo ‘gul iKlfey’ hn, AuhnF dI coB qoN kvI mn duKI hoxoN nhIN rih skdy. iekIvIN sdI dy lgpg afrMB hox qy awj vI Drm dy nF qy koJy vrqfry vfpr rhy hn. jƒn dI hwd qk psiraf Drm, nÌrq dI hnyrI JulfAux ivc pUrf qfx lf irhf hY. kOx jfxdf hY ik ies df nqIjf kI inklU? bhuq sfry suaflF dy jvfb lwBxy ËrUrI hn:

kI pqf hY ajy sfzI dosqI df kI bxUM?
rih igaf hY kI qy hflI hor kI df kI bxUM?
nrk dI BwTI ‘c awlf, eIÈvr Joky gey,
rfm jfxy ajy msjd bfbrI df kI bxUM?
cyq dI ruwqy koeI bfÊy cuafqI lf igaf,
jo iKVI mihkI nhIN sI Aus klI df kI bxUM?

esy leI ÊËlgo nUr pcHIvIN ÊËl dy iek iÈar ivc spÈt krdf hY ik ijs QF Auqy koml afqmfvF ƒ koihaf jFdf hovy Aus QF ƒ mMdr ikvyN afiKaf jf skdf hY? inscY hI aijhI QF qF bucVKfnf hI ho skdf hY:

jwQy koml rUh df Drm iËbHf huMdf hY,
bucVÉfnf hoxY, Auh mMdr nhIN hoxf.

‘nUr’ ny ies ÊËl dy agly iÈarF ivc dwisaf hY ik ijsdy mUMh ivcoN ‘hAuNmYN’ dI bdbU af rhI hovy Auh mnuwK rihbr nhIN ho skdf, Auh qF cor-Aucwkf hI hovygf. pMCI dy KMB qF afkfÈ dIaF AuzfxF mfnx leI huMdy hn pfqfl ivc lih jfx leI nhIN. ijsny sUrj df jfdU vyK ilaf hovy Auh Blf hux hnyrf ikvyN jr skdf hY:

jIhdy mUMhoN ‘mYN, mYN’ dI bdbU afAuNdI hY,
cor-Aucwkf hoxY, Auh rihbr neIN hoxf.
jo prvfËF, pfqflF ivc lfh idMdf hY,
pwwQr hoxY, Auh pMCI df pr neIN hooxf.
mYN jd qoN sUrj df jfdU vyK ilaf hY,
lgdf hY rfqF df nHyrf jr neIN hoxf.

‘nUr’ Éudf ƒ mnuwK dy idwl dy bhuq nyVy dI ÈY dwsdf hY. drasl, Auh Éudf ƒ mnuwK df iek aMg hI qswvr krdf hY. iesy kfrn Auh mnuwK ƒ afpxI iksmq df rwb smJky, inwkIaF inwkIaF afhtF qy afvfËF vl iDafn dyx dI pRyrnf krdf hY:

afpxI iksmq idE ÉudfE.
iksmq hwQoN imt nf jfE.
ies afvfË df muKVf cuMmo,
Aus afht ƒ sIs invfE.
dUrI idl ƒ Kf jFdI hY
idl qoN mUloN dUr nf jfE.
aqy:
sUrjmuKIE, jfgo, mihko,
ies jMgl ƒ bfÊ bxfE. ----(ÊËl nMbr 27- pMnf 47)

‘nUr’ ieh swc BlI BFqI jfxdf hY ik amn jF ÈFqI dI pRfpqI sihjy hI nhIN ho skdI. mnuwKI jIvn ivc ÈFqI dI bVI mhwqqf hY, loV hY. mnuwK dy afly duafly psry nHyiraF ivc jIvn dI afs ikwQy? amn-afs dI brkrfrI leI sMgrfm loVINdf hY:

amn d vfsqy sMgrfm dI ËrUrq hY,
ieh Aumr vI qF lVfeI hY iËMdgI dy leI.
kihr dI aOV hY qy irÈiqaF dy jMgl ƒ,
ajl ny awwg lgfeI iËMdgI dy leI.

ÊËlgo nUr ny brqfnIaf rihMdy hoey ijwwQy pMjfb dI qRfsdI aqy Drm dy nF qy Ëihr BrIaF nÌrq PYlfAux vflIaF siQqIaF df iËkr kIqf Ausdy nfl hI Ausny brqfnvI sMdrBF nfl vI pUrI qrHF KuBH ky inaF kIqf. Aus ny brqfnIaf ivc rih ky prvfs dy sfry hI cMgy-mMdy vrqfry afpxy srIr aqy afqmf Auqy Jwly. Auh Aulfr nhIN hoieaf sgoN Ausny mnuwKI sFJ aqy rvfdfrI pflidaF hr msly ƒ cMgI qrHF GoiKaf-priKaf. Ausny hor brqfnvI sfihwqkfrF vFg hI ies EprI DrqI ƒ apnfAux leI aqy iewQy sQfpq hox leI iBMn iBMn KyqrF ivc jwdojhd kIqI. ies leI Ausny prvfsI mn dy AudryvyN qoN lYky rMg aqy nsl kfrn huMdIaF vDIkIaF df iËkr afpxI ÈfierI ivc kIqf hY. prvfsI mfniskqf ivc prdys jlfvqnI df sQfn hI qF hY:

koeI prdys tur jfvy, koeI prlok qur jfvy,
jlf-vqnI mnuwK dy nfl BuwK dy vFg qurdI hY.

brqfnIaf ivc rihMidaF pMjfbI afvfsIaF dIaF bhuq sfrIaF duÈvfrIaF nslI ivqkry, nslvfdIaF vloN prvfsIaF Auqy srIrk aqy mfnisk hmilaF qoN pYdf huMdIaF hn. vyKx ƒ BfvyN Auh afrQk qOr qy suKfly ho gey hn pr ËihnI qOr Auqy Auh sdf hI pryÈfn rihMdy hn. jdoN koeI nslvfdI gorf, prvfsI ƒ rMg dI gflH kwZdf hY qF Aus dI CfqI ivc Ëihr iBwjf KMjr lih jFdf hY. swqrvIN ÊËl dy iÈarF rfhIN ‘nUr’ nslvfd df iÈkfr hoeI ËÉmI prvfsI mfniskqf df nkÈf iKHcdf hY:

jd koeI mYNƒ kflf kflf kih jFdf hY.
myrI rUh ivc ËihrI KMjr lih jFdf hY.
nslvfd df aMnHf, ÉUnI hVH kI jfxy,
sfzf kI kuJ ruVHdf, kI kuJ rih jFdf hY.
aqy iPr:
rMg dI rMbI, CuwrI nsl dI sfxy lf ky,
buwcV myry hwk dI ihwk qy bih jFdf hY.
pr ‘nUr’ ieh vI jfxdf hY ik ijMnI pIV koeI sih lYNdf hY ieh sUlI Aus leI EnI hI AuØwcI aqy iqwKI ho jFdI hY:
sUlI EnI AuØwcI, iqwKI ho jFdI hY,
ijMnI pIV koeI dIvfnf sih jFdf hY. ---(pMnf 93)

ies kfrn, ies dy hwl leI Auh ivÈvfs rwKidaF cyqfvnI idMdf aqy sfvDfn krdf hY ik jykr Ëulm krnf pfp hY qF Ëulm sihxf hor vI Gor pfp hY:
Ëulm krnf pfp hY, qy Ëulm sihxf Goor pfp,
qsbIaF ny hfr ky qlvfr ƒ hwQ pf ilaf.

'nUr’ rMg dI QF JV gey aMgF dI gwl krnf looVidaF amn/ÈFqI leI ardfsI lflo aqy Ëfbr DnfZ Bfgo vloN TMzI jMg dI gwl CyV ky aiq suhxy pRqIk aqy Èbd icqR pyÈ krdf hY:

bVf icr kIqIaF ny dosqf! rMgF dIaF gwlF,
Ërf ku CyVIey hux JV gey aMgF dIaF gwlF.
svyry, Èfm iek lflI jyhI aMbr qy Cf jfvy,
jdoN vI iCVdIaF qyrIaF sMgF dIaF gwlF.
jdoN lflo aml ivc amn dI ardfs krdf hY,
AudoN Bfgo kryNdf TMzIaF jMgF dIaF gwlF.
aqy:
mwgr-mwCF dy hMJU, lUMbVF dy bol pUjy gey,
iksy nf gOlIaF GuwgI dIaF mMgF dIaF gwlF.

jIvn awg dI nd ivc nhfAuNdf PiVaf jfvy aqy dosqI dy ivhVy ivc duÈmxI nHfAuNdI PVI jfvy qF iPr afdm dy nUr dI ipafs iksqrHF buJygI? ÈbdF df jfdU aqy iKaflF dI qIbrqf pVHn-mfnx nfl hI sbMD rwKdI hY:

awg dI ndI c iËMdgI nHfAuNdI PVI geI.
XfrI dy ivhVy duÈmxI nHfAuNdI PVI geI.
qVpy ikvyN nf muÈikaf CwpV hnyr df,
ijhdy lhU c rOÈnI nHfAuNdI PVI geI.
cFdI sunihrI ho geI, pfxI nÈy c sI,
jF JIl aMdr cfnxI nHfAuNdI PVI geI.
mfrUQlF c Buwj geI ksqUrIaF dI afs,
supny c Btkx imrg dI nHfAuNdI PVI geI.
sfry Èihr dI mYl dI gMgf jlI guafh,
qyry iËhn dI gMdgI nHfAuNdI PVI geI.
aqy:
afdm dy nUr dI buJygI iks qrHF ipafs?
jIhdy lhU c bMdgI nHfAuNdI PVI geI.

awg dI ndI, XfrI dy ivhVy, muÈikaf CwpV hnyr df, ksqUrIaF dI afs, ijhn dI gMdgI, suwkI ndI, lfÈ rMgI bybsI, lhU ‘c bMdgI (nHfAuNdI), anigxq qÈbIhF, suMdr Èbd sMmUh aqy ktfr vFgU ihrdf cIrn vfly byaMq swcy-suwcy ivcfr dyx df ishrf nUr dy ‘EËon dI awK’ Auqy hI hY. AusdIaF ÊËlF ivc qkrfr, qÈbIhF, sfdgI, hkIkq ibafnI, qVp, bulMd iÉaflI, nËfkq, muhfvrfbMdI afidk dlIlF nfl BrIaF KUbsUrq tukVIaF pfTk dy Ëihn ivc iek qVp ijhI pYdf kr idMdIaF hn. kdy Auh suafl Ausfr ky afpy hI jvfb idMdf hY aqy kdy pRyimkf dy rUp ivcoN lokqf dI ikrn Bfldf hY. Ausdy sYNkVy iÈar Audfhrxf vjoN idwwqy jf skdy hn aqy rUh krdI hY ik ieh islislf smfpq hI nf hovy pr sMkoc kridaF kyvl kuJ iÈar hor hfËr krn dI KulH cfhFgf:

1 pwQr ivc Puwl AuØwgf, Puwl ivc bfs nhIN,
pQwr ƒ pUjF ik Puwl ƒ ipafr krF.
2 kOx pfpI dosqI dI pOx ƒ kqlf igaf.
pfxIaF ivc lIk pfky kOx lFbU lf igaf.
3 klf dy KMBF ‘c kYdI ny smF qy Pfslf,
ieh ajl dI ihwk Auqy roË dIvy bfldI.
4 myrI mËbUrI ik myrIaF awKF dy sfhmxy,
myry ivrsy df KËfnf ihckIaF qy af igaf.
5 rUp qyry lokqf dy rUp dI iek ikrn hY,
kOx kihMdf hY, mYN qyrf rUp ÊËlfieaf nhIN.
6 iek juafnI df nÈf dUjI Èrfb,
jfm dy hwQ jfm ikdF af igaf.
7 sY svyry Èfm dy ivc bdl gey,
awj svyry Èfm ikwwdF af igaf.

‘nUr’ dIaF ÊËlF df pTn kridaF AusdIaF ÊËlF dy hr ik iÈar df afnMd mfixaF jf skdf hY. Ausdy iÈarF ivc drsfeIaF gwlF AusdIaF inwjI huMdIaF hoeIaF vI inwjI nhIN. Aus vloN drsfieaf swc pfTk/sroqy df afpxf swc ho inbVdf hY. Auh roËfnf jIvn ivc vrqINdI bolI vrqidaF ÈbdF df aijhf sMgIqmeI aqy lY BrpUr ibMb pyÈ krdf hY ik Ausdy iÈar idwl aqy idmfg dohF ƒ hI apIl krdy hn. Aus vloN ivakq kIqy Bfv idwl ivc KuwBH KuBH jFdy hn. Auh iksy iek mnuwK leI jF iek mnuwK dI hI gwl nhIN krdf sgoN sfiraF leI aqy sfiraF dI hI gwl krdf hY. Auh sQfeI rihxy pRBfv idMdf hY.

‘nUr’ pRgqI df DfrnI hY, sfry ivÈv ƒ ipafrdf hY mnuwKqf df kilafx cfhuMdf hY. AusdI ÊËl dy iÈar mnuwK dI AulJI hoeI qfxI aqy AusdIaF gMBIr smwisafvF ƒ, bhuq hI QooVy ÈbdF ivc, iÈar dIaF do do sqrF ivc hI sÌlqf nfl hwl krn dI koiÈÈ krdy, Bly lwgdy hn. Auh mnuwKI jIvn dy hr AudyÈ, pUjf, Drm, krm, pRym, hmdrdI, nÌrq afid srokfrF ƒ bhuqf ivsQfr idwqy ibnF bhuq hI spÈt aqy ÈkqIÈflI aMdfË ivc pRgt krn dI smrwQf rwKdf hY. Ausny afpxI ÊËl rfhIN, bdldy hflfq ƒ sfhmxy rwKidaF, mnwKI ivcfrDfrf ivc agrgfmI ruwcIaF sbMDI jfgrUkqf ilafAux leI, Qwky hfry aqy mUMh Bfr izwgy mnuwK dy hwQ ivc lgn aqy sfDnf vrgy hiQafr QmfAux df Xqn kIqf hY. Auh afpxIaF ÊËlF rfhIN mnuwKI sMvydnf ƒ tuMbdf hY. Auh mnuwK ƒ afqm-ivÈvfÈI hoky DrqI dI surwiKaf leI kfiem EËon dI aKMzqf leI XqnÈIl hox leI pRyrdf hY. afÈf hY ik sfrI mnuwKqf dI BlfeI leI XqnÈIl ÊËlgo ‘nUr’ Auqy lwgI hoeI ‘EËon dI awK’ inrfÈ nhIN hovygI. nUr by-afs nhIN:

sUrj nhIN, jugƒ shI, afKr qF ‘nUr’ hF,
Èfied ajy vI afs df dIvf jgf skF.

ibnF Èk nUr ny ivÈy-vsqU pwKoN "pRMprfeI jkV ƒ kbUl nhIN kIqf" aqy mnuwK dy supinaF, ÈMikaF mnuwKI sMGrÈF dIaF sMBfvnfvF qy sImfvF, afËfdI, iensfÌ qy brfbrI afid dy sMklpF ƒ AuBfrn df Xqn bVI hI sÌlqf nfl kIqf hY. nUr hox dy nfqy Auh hr pwl afs df dIvf jgfAux leI bcnvwD vI hY aqy smrQ vI.

 

e-mail:
ilKfrI
Likhari



© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003