zf[
krmjIq isMG lokDfrf dy Kyqr ivc nvF nF nhIN hY. 1982
ivc Ausdf pihlf lokgIq sMgRih afieaf sI dys duafbf.
AusqoN bfd Auh lgfqfr KyqrI kfrj ivc jwitaf hoieaf hY.
1985 ivc Ausd lokgIq sMgRih afieaf Drq duafby dI.
imwtI dI mihk 1990 ivc Cp ky sfhmxy afieaf. ienHF
sMgRihaF qoN ielfvf AusdIaF, gurU arjn bfxI ivc srodI
aMsL, bysurf mOsm (sMpfidq kfiv sMgRih), kolF
kUkdIaF, morIN ruxJux lfieaf, bMgfl dI lokDfrf,
rjnIsL bynkfb (pMjfbI qy ihMdI), lok gIqF dI pYV qy
lokgIqF dy nflL nflL afid pusqkF Cp cukIaF hn.
Aus
duafrf lokDfrf sMbMDI kuJ nvIaF sQfpnfvF kIqIaF geIaF
hn jo pRgqIvfdI idRsLtI ivc ingr vfDf hn. Aus leI
lokgIq lok mn df sfmUihk lYafqmk pRgtfvf hY. Auh ieh
nhIN mMndf ik BfvnfvF swcIaF suwcIaf huMdIaF hn sgoN
Aus anusfr ieh Bfvnfvf sdIaf qoN anUkUilq (kMzIsLMz)
vI huMdIaf hn iesy leI lokgIqkfr keI vfr afpxy iKlfPL
bol jFdf hY. ienHF BfvnfvF ivc Auh sfrIaF ivroDqfeIaf
vI afAuNdIaF hn jo smfijk XQfrQ ivc ivdmfn huMdIaf hn.
lokgIq sfmUihk kQfriss df sB qoN vwzf jLrIaf irhf hY
qy awj vI hY. ies qrFH dy mOilk ivcfrf kfrx zf[
krmjIq isMG ny ivdvfnF df iDafn afpxy vl iKwicaf hY.
kUMjF
pRdysxF Ausdf swjrf lokgIq sMgRih hY, ijs nflL Aus
anusfr, hux qk dy KyqrI kfrj ivc iewkTy hoey
msfly ivcoN sfrf sfrQk msflf pfTkF qk phuMc irhf hY.
ieh ivsLysLqf zf[ krmjIq dy ihwsy hI afeI hY ik Auh
hr Aus pfqr df DMnvfd krnf nhIN Buwldf ijsny AusdI
QoVHI ijhI vI mdd kIqI hY. ies sMgRih ivc vI Ausny
AunHF gfiekfvF smyq sB df DMnNvfd kIqf hY ijnFH ny
lokgIqF dy KjLfny afpxy pfs sFB ky rwKy hoey hn.
zf[
krmjIq isMG dI iek hor ivsLysLqf Aus vloN kIqf igaf
vrgIkrx hY. Aus leI ieh koeI akfdimk ksrq nhIN sgoN
KyqrI kfrj qoN bfd kIqI geI musLwkq hY. ies sMgRih
ivc Ausny hyT ilKy isrlyKF aDIn lokgIq pysL kIqy hn.
prdysF dy mfmly,
dMq kQfvF dI kfivkqf,
lohVI df cfa,
BfvnfvF dy rMg,
sLwk qoN duKFq,
mjbUrIaF,
sfvx dI Puhfr,
munsLI ny jnm ilaf,
suuhfg mMgx bfby dy geIAY,
GoVI cVHdf mYN izwTf,
pUjf asQfn,
qmfsLf ibMdIaf df,
iswTxIaF suxAux qyrIaf sfLlIaF,
twipaF dI afeI vfrI,
qyrI pYNcf dI vy cfl qy
kfgf Auz bnyirAuN.
spwsLt
hY ik ies sMgRih ivc gfAuxF qoN ielfvf sAux dy gIq,
ibHafeIaF (jnm dy gIq), suhfg, GoVIaF, lok Drm nflL
sMbMiDq gIq, ivaMg gIq, iswTxIaF, twpy qy hyairaF qoN
ielfvf iek nvF lok kfiv rUp icwTIaF ivc aOrqF vloN
ilK ky Byjy jFdy dohry vI idwqy gey hn. pihlF dy
sMgRihaF qoN ies sMgRih df iek aMqr ieh hY ik,iesdf
kuJ ihwsf duafby nflL sMbMiDq nhIN hY. hirafxuy dy
iqMn ipMzF tOrf, ninElLf (aMbflLf), aqy mwdIpur (kurUksLyqr)
qoN sMgRih kIqy bhuq sfry gIq ies ivc sLfml hn. ies
ivc lgBg sfry twpy dfKf (luiDafxf) dy aflLy duaflLy
dy hn. dohry jF hyary luiDaxy qoN iewkTy kIqy gey hn.
hirafxy qoN pRfpq lok gIq AunHF lokF dy hn ijnHF df
ipCokV lfhOr hY qy ieAuN ienHF dy gIq mfJI hn.
(pMnf-11)
sMgRih
dy aKIr qy kuJ KLq idwqy gey hn. ienFH ivcoN do Kq
bhuq hI vwzmuwly hn. iek hirMdr mihbUb horF df qy
dUjf lyKk dy iek dosq amr df. pihlf KLq ieh mihsUs
krvf irhf hY ik ivdvfnF leI lokgIqF dy kI arQ hn qy
dUjf ieh ds irhf hY ik lyKk dI iek KyqrI kfrjkrqf dy
qOr qy kI CvI hY. ies KLq ivcoN ieh pMgqIaf pVHnIaF
swcmuwc bVf suafdlf anuBv hY. amr dy juafb ivc bws
ivc bYTI iek kuVI kih rhI hY, Bf jI iehnUM ieDr
sfzy ipMz al ikhVI qIvIN nhIN jfxdI. Auh POjI df
muMzY ijhVf sfzy ipMz vI keI vfr afieaf. afAuNdf qF
ipMz dIaF kuVIaF-kuqVIaF, buwZIaF-TyrIaF iekwiTaF kr
lYNdf qy afKdf, gIq suxfvo. mYN duafby df nF
cmkfAuxf. nf lwj nf sLrm bih jFdf rMnF ivc DMnF
bx ky. pqf nhIN kI ilKI jFdf. (pMnf-220) aKIr
qy ies sMgRih ivcoN kuJ lokgIqf dIaF pMgqIaf dyxIaF
afpxy afp ivc rOck hovygf.
-qYnUMN
njLr PrMgIey dI mfry,
nf idMdf CuwtIaF nf qlbF qfry,
nOkr rwKdf CVy qy kuafry,
nf hox rMnF qy nF hox puafVy.
-punUM dI bkrI nI mfey,
cugdI lOngF df bUr vy.
guwCy guwCy Kf geI nI mfey.
rih gey jMz qy krIr.
-ho jI rfm qy lCmx pVHn cwly,
ho jI klmF qF tMgIaF kMnF dy nflL.
-bIbf idl df tukVf qUM kfgjL kr lY,
awKIaF df kjlf sfhI.
lok
gIqF dy aiDaYn krqfvF leI ieh pusqk bhuq hI muwlvfn
hY. aijhy muwlvfn sMgRih dy pRkfsLLn leI lyKk swcmuwc
vDfeI df pfqr hY.
vInf
mlyrkotlf
pMjfb (ieMzIaf)
(17 meI 2004)
__________