مُکھ پنہ    

لیکھ/جانکاری/وِچار/پٹھن

 لِکھاری

 کلدار کے کلداس؟

 رُوپ ڈھِلّو

کئی لوک مینوں کلدار سددے نےز کئی کلداس آکھدے ہَنز میں مشین ہاں جس نوں سبھ نوکر سمجھدےز عام مشین نہیں ہاںز آدمی وانگ میں چلّدا پِھردا ہاںز جد انسان نے مینوں بنایا مکّسد اِک ہی سیز انسان مزدوری دا کّم نہیں کرنا چاہُندا سنز لوک موج-مستیاں کرنا چاہُندے سنز مالِکاں نے پیسے بچاؤن لئی بندیاں دی تھاں کلداراں نوں کّم کرن لئی رکّھ لیاز مشیناں ہُن اوہ کّم کردِیاں نے جہڑے اِک سمیں بندے کردے سنز

پَہلِیاں مشیناں اؤکھے کمّاں نوں سوکھا بناؤن لئی ورتیاں گئیاںز ہولی ہولی کارخانیداراں نوں پتہ لگّ گیا کے آدمی دی تھاں مشین کّم کر سکدی ہےز جِتّھے پَن٘ج بندے کُجھ کردے سن ہُن اِک مشین اوہی کّم کرن لگّیز مالِک نوں ہُن پَن٘ج بندیاں سی تنخواہ نہیں دینی پئیز ہر کوئی کنپیوتراں نوں اِس طرح ورتن لگّ پیاز ایہہ چکّر اوہدوں شروع ہویا سی جد حلّ دی تھاں لوکی ٹریکٹر ورتن لگّے سنز اِس دا نتیجہ ایہہ سی کے اُپج ودّھن لگ پئی پر اگّے نالوں گھٹ بندیاں دی لوڑ سیز ہولی ہولی مزدوراں دِیاں اکّھاں کھُلھیاںز غریبی ایہناں لئی ودّھ گئیز پر امیر ہور وی امیر ہوئی گئےز

پُرانے وِرثے رِواج دِنوں دِن مری گئےز مُلک ضرور ورتمان ہوگیا۔ پر اِسدا نتیجہ کی سی؟ سبھ کُجھ بدل گیاز بزُرگ آپنے دیش نوں پچھان دے نہیں سنز پھِر اوہ دِن آ گیا جد کنپیوتر اِنساناں توں اگّے ودھ گئے۔ ایہہ نقلی مانو بناؤن لگّ پئےز اسیں تھوڑھا جیہا بندیاں وانگُوں سوچّ سکدے سیز ساڈے کول اکّھاں سنز ہتھ پَیر سنز پچّھمی لوک سانوں روبوٹ آکھدے سنز ںروبوٹ کی ہے؟ مشینی مانوز نقلی بندہز اوہ مشین جس کول سوچ وی ہےز پر اصلی مطلب روبوٹ دا ایہہ ہے- غُلام-ز بندے دی تھاں اسیں سخت کّم کردے ہاںز اسیں آدمیاں وانگ تھکّدے نہیںز سانوں کھان پِین دی وی لوڑ نہیںز سانوں ساؤن دی وی لوڑ نہیںز ساڈا کوئی ٹبّر وی نہیںز سانوں ورت کے دیش وِچّ بے روزگاری ودّھ گئیز بندیاں’چ ساڈے لئی ایرکھا ودّھ گئیز انپڑھاں لئی اَتے مزدوراں لئی غریبی ودّھ گئیز جد کئی انساناں نے آلے دوآلے تکیا۔ دیس دا رُوپ بدل گیا سیز کوئی چرخے نہیں سی کتّداز پتیلے وِچّ ہولی ہولی اُبلدے پانی وانگ لوکاں دا غُصّہ ودّھی گیاز اُیپروں اُپروں امیر مالِک بھنگڑے پاؤندے سنز پر پِچّھے پِچّھے اِنقلاب اُگّن لگّ پیاز

اسیں کلدار کّم کری گئےز ںسانوں کی سمجھ سی کے کی ہون لگّا ہے؟ نالے کیوں ہون لگّا ہےز اِک رات اسیں کّم کر رہے ساں جد دروازے بُوہے کھڑکّےز دس’کُ بندے لوئیاں دی بُکّل مارکے اندر آئےز سبھّ دے مُکّھ نکاباں پِچّھے لُکوئے ہوئے سنز گنڈاسے اَتے لوہے دیاں ڈنڈیاں نال ساڈے اُتّے حملہ کِیتاز کلدار ہون کرکے سانوں انساناں وانگُوں دُکّھ نہیں سی لگّداز ساڈے سرِیر تاں لوہے دے بنائیو سنز پھِر وی ساڈے پِنڈے بھجّ تاں جاندے نےز اسیں آپنے بدناں نوں بچاؤن دی کوشش وی نہیں کِیتی ز گلّ اِنجھ ہے کے کلداراں نوں تِنّ اصول دِتّے گئے نےز ساڈے لئی ایہہ منتر ہَنز

پہلا اصول ہے ٔ اسیں انساناں دی مدت کراںگے-
دُوجا اصول ہے ٔ اسیں انساناں دی سُرکھیا کراںگے-
آخری اصول ہے ٔ اسیں کَدے آدمی نہیں مارانگے-

ایہہ تِنّ گلاّں وِچّ ہر کلدار پکّا ہےز اِس کرکے اوہ رات اسیں آپنے آپ نوں بچایا نہیںز اِک اُنگل وی نہیں چُکّیز ںاُس رات دا مینوں کی یاد ہے؟

پہلِاں اِک بانہہ لتھّ گئیز ںپر لوہے دے بنِیو بندے نوں کِتّھے دُکّھ لگّدا؟ پھِر دُوجی بانہہ توں ہتھ جُدا ہو گیاز پھِر بانہہ موڈھے توں الگّ ہو گئیز ںپر لوہے دے بنِیو بندے نوں کاہدی پِیڑ؟ پھِر اِک اکّھ سِیس وِچّوں نِکل گئیز پھِر سِر گردن اُتّوں ڈِگّ گیاز ںپر لوہے دے بنِیو بندے نوں کاہدا درد؟ سارا جِسم توڑ دِتّاز آلے دوآلے کلدار ڈِگّے پئے سنز فَیکٹری رن دے رُوپ وِچّ سیز اسیں خفا نہیں ہوئےز سبھ نے آپنا غُصّہ مشینی مانواں تے کڈّھیاز ایہہ لوک پھِر باہر نوں ٹُر پائے۔ ساڈے توں ڈردے سن تانایوں سانوں مار دِتّاز کِسے نے نا میرے ٹُکّڑیاں ولّ تکّیاز جے کوئی گھُمّکے دیکھدا وی تاں نِگّا’چ عجیب چیز دِسنی سیز اِدھر اُدھر کئی ہتھ مکڑیاں وانگ تُردے پِھردے سنز اِتّھے اُتّھے بیسریر بانہاں لتّاں ہُجھکے ماردیاں سنز اُس چُگِردے وِچّ میرے ہتھ نوں پھارِش اُتّے میری اِک چمکدی اکّھ لبھ گئیز ہتھ نے اکّھ چکّ کے اُنگلاں دِیاں دو گنڈھیاں وِچّ پھسا کے نِگّا واپس لَے لئیز پھِر ایہہ اکّھ نے دُوجا ہتھ ٹولیاز جد لبھ گیا انگوٹھے نال انّھے ہتھ نوں گائیڈ کر کے اِک بانہہ ولّ تُر پیاز ہولی ہولی ہتّھاں نے لتّاں بانہاں پِنڈے نال جوڑ دِتّیاںز قِسمت نال دُوجی اکّھ وی لبھ گئیز ہُن ہتھ سِر ٹولن لگّ پئےز سِر گردن اُتّے واپس جوڑ دِتّاز اکّھاں آپنیاں کوٹیاں وِچّ واپس پا دِتّیاںز پھِر میں کھڑ گیاز ہور کلداراں نے وی کوشش کِیتی پھِر پُورا بنن دیز جد میں آلے دوآلے دیکھیا کِسے دے بدن اُتّے اِکلّیاں بانہاں جاں اِکّلا سِر سیز کُجھ کلدار ہتّھاں اُپر تُر رہے سنز کئی پاسے لتّاں اَتے سینے تُردے پِھردے سنز صِرف مینوں قُدرت ولّوں آپنیاں اکّھاں مِل گئیاں سنز میں ہولی ہولی ہر کلدار نوں جوڑ دِتّاز پر ہر اِک’چ اجے وی کوئی نا کوئی توٹ سیز اِک دوہاں دِیاں لتّاں بھجیاں کرکے لننگ مارکے جاں وِنگے ٹیڈھے ہوکے تُردے سنز اوہ رات سبھ نوں مہسوس ہویا کے انسان ساڈا دُشمن ہےز تِنّ اصولاں کرکے کُجھ نہیں کر سکّدے سن۔ پر کُجھ کرنا وی سیز اِس سوچ نے مینوں تُہاڈے سامنے ٹھانے وِچّ لیانداز پولیس نوں زُمیوار نہیں لبھےز اِس کرکے میں سبھ کلداراں نوں ریپروگرام کر دِتّاز تِنّ ہی اصول مِٹا دِتّےز میں خود ہی پہلا پروگرام رکّھیاز پر دُوجے کلداراں نے آدمی ٹول کے مار دِتّےز

پُچّھ گِچھّ۔تحقیقات توں بعد مینوں گرِفتار کر لیاز ںپر پھانسی نے مشین نوں کی کرنا ہے؟ ںزندگی لئی قید دیکے کی کرنا؟ ںمشین کرکے میں قد مرنا اَتے کِویں پچھتانا؟ ںکلدار لئی کہڑی سزا سہیہ ہے؟

سچ ہے کے اسیں مشینی لوکاں نے انساناں نوں سانوں بناؤن لئی آکھیا نہیں سیز پر تُسیں سانوں بنا دِتّاز ہن سانوں سرکار چاہیدی ہےز ںکلدار کے کلداس؟ روبوٹ تاں جگّ تے سدا رہنگےز

ںگلّ ایہہ ہے کی انساناں لئی جگہ رہی؟

رُوپ ڈھِلّوں ٔ رائگیٹ یوکےز
 

(26 November 2008)

اِس رچنا سبندھی آپدے وِچاراں دا سُوآگت ہے
ای-میل کرو