mnU-simRqI iks ny ilKI qy kdoN ilKI?
hrbKS mksUdpurI


hrbKS mksUdpurI

 

  mnU-simRqI kI hY qy kI nhIN?

ipCly sYNkVy sflF qoN ijhVIaF pusqkF ihMdU khfAux vfly lok-smUhF dy inwq dy jIvn ƒ pRBfvq krdIaF rhIaF hn, AunHF ivwcoN sB qoN mhwqv pUrn aqy PYslfkun pRBfv pfAux vflI pusqk mnU-simRqI hY. sgoN ies pusqk dy vrx ivDfn df pRBfv, jfq-pfq dI sLkl ivwc qF boDIaF, jYnIaF, muslmfnF qy iswKF qy vI spsLt idsdf hY. mnU-simRqI kI hY qy kI nhIN? ies bfry ijMny BulyKy ihMdU khfAux vfly lok smUhF ivc hn, Aus qoN ikqy vwD AunHF lokF ivwc hn, ijhVy ihMdU nhIN hn.

ies bfry insicq qOr qy kuJ nhIN ikhf jf skdf. mnU kox sI? Auh iks smyN hoieaf? ieh pRsLn vI inrAuqr hI rihMdy hn. jy ies dI aMdrlI gvfhI ƒ mMn ilaf jfvy, qF ieh pusqk mnU jI ƒ bRhmf qoN imlI sI. iesy pusqk dI gvfhI anusfr bRhmf afp hI mfnv jfiq dI rcnf rcx vflf sI aqy mnU mnuwK jfiq df afid purK sI. mnU-simRqI anusfr ‘bRhmf qoN vrft, vrft qoN mnU, mnU qoN ds irsLI qy ienHF irsLIaF qoN sfrI isRsLtI dI AuqpqI hoeI mMnI geI hY (1/33-34)’. jy mnU hI mnuwK jfiq df afid purK sI, qF ieh kihxf gLlq nhIN hovygf ik mnU-simRqI vfsqv ivwc mnuwK jfiq dy arMBk simaF qoN lY ky, smyN smyN pRclq hoey rIqI rvfjF qy ivDfnF dI simRqI qoN vD hor kuJ nhIN. vfsqv ivwc mnU koeI hoieaf vI sI jF nhIN? ies bfry vI kuJ nhIN ikhf jf skdf. jfpdf iehI hY ik mnuwK jfiq df smUhk nfAuN hI mnU rwK ilaf igaf hY. ies mnfAuq anusfr smyN smyN pRclwq rIqI rvfjF dI, mfnv jfiq dI smUhk simRqI hI mnU-simRqI hY. ijs iksy ny jF ijnHF ny vI ies poQI df pRfrMBk rUp sMkwlq kIqf sI, Aus ny jF AunHF ny ieh dsx df Xqn kIqf hY ik ieh poQI mnuwK jfiq dy arMB kfl qoN hI iesy qrHF clI afeI hY. purfxy simaF ivwc gRMQF dy lyKk afpxy afp ƒ gRMQF dy krqf kihx dI QF, bs igafn pRfpqI df jLrIaf ds ky hI KusL ho jFdy sn. iehI gwl ies pusqk dy rcnfkfr jF rcnfkfrF ny kIqI hY. afrIaf smfj dI sMpfdq kIqI mnU-simRqI anusfr, ky[ aYl dPqrI mnUM df smF 2670 pUrb eIsvI dsdf hY. AuNJ bydF ivwc vI mnU df ijLkr hY, rfmfiex aqy mhfBfrq ivwc vI aqy bRfhmx gRMQF ivwc vI Ausdf ijLkr afAuNdf hY. so mnU-simRqI df koeI nf koeI rUp pRfcIn simaF qoN hI cilaf afieaf hY. purfqn simaF ivwc ajyhIaF simRqIaF leI awKr qF bVy ipCoN jf ky bxy sn, jo vI ricaf jFdf sI, Auh jLbfnI hI Xfd rwiKaf jFdf sI. sLbd ismRqI jF simRqI qoN vI iehI prqIq huMdf hY ik ieh sLlok pRfrMBk simaF ivc Xfd kr ky sFBy jFdy rhy sn. ies leI smyN smyN ienHF ivwc kuJ nf kuJ hor rldf jfxf vI sMBv sI. AuNJ mnU-simRqI dI vrx ivDfn vflI gwl qF irg byd dy pursL sUkq ivwc vI imldI hY.

ies pusqk ivwc kuJ ajyhIaF rsmF rIqF df vI ijLkr hY, ijhVIaF kyvl smfj dy ivkfsL dy pRfcIn smyN ivwc hI sMBv ho skdIaF sn. ienHF rsmF rIqF qoN iehI isD huMdf hY ik afrIaf lok Aus smyN hflIN kbIldfrI avsQf ivwc hI rih rhy sn. Kfs qOr qy inXog dI rIq df ijLkr krnf iewQy kuQF nhIN hovygf. ies rsm anusfr pqnI afpxy pqI dI lMmI gLYr hfjLrI dy smyN afpxy dyvr, jyT jF iksy hor syRsLt pursL ƒ aOlfd pRfpqI leI vrq skdI sI. mhfBfrq ivwc ies inXog dI rIq dIaF imsflF imldIaF hn. mhfBfrq dI khfxI df arMBk rUp kbIldfrI ivvsQf qoN gLulfmdfrI vl pRIvrqn dy smyN ƒ prgt krdf hY. kbIdfrI ivvwsQf ivc rih rhy lokF ivc, awj vI ajyhy irvfj pRclq hn.

nf smF iek QF Kloqf rihMdf hY qy nf smfj hI sdf iewk QF KVf rih skdf hY. afrIaf jfiq dy smfj dy ivkfsL dy nfl nfl nvIaF rsmF rIqF vI pRcwlq hoxIaF avsL sn. ienHF nvIaF rsmF rIqF dy anusfr mnU-simRqI ivwc vI pRIvrqn kIqy jFdy rhy sn. mnU-simRqI df ajokf rUp AudoN hoNd ivwc afieaf sI, jdoN afKrI morIaf rfjy virhdRv ƒ Ausdy pRohq-XoDy pusLXimwqr ny AusdI sfrI sYnf dy sfhmxy, idn idhfVy kql kr idwqf sI. ies kql dy nfl hI lMmy smyN leI bRfhmxF df rfj arMB ho igaf sI. iesqrHF do sO pUrb eIsvI dy nyVy boD rfjF dy pqn qoN ipCoN rfj sLkqI bRfhmxF dy hwQ af geI sI. iesqoN pihlF lMmf smF boDF qy jYnIaF dy pRBfv hyT nf vrx ivvsQf df ieMnf ktV rUp irhf sI qy nf vrxF dI afpsI imlvrqoN ivwc bhuqIaF rukfvtF sn. bRfhmxF aqy kusLqRIaF dy sLyRxI sMGrsL ivwc ieh dovyN jfqIaF vYsLF qy sLUdrF ƒ afpxy sLyRxk ivroDIaF dy ivruD vrqIaF rhIaF sn. sLUdr nMd Kfndfn df rfj ilafAux ivwc bRfhmx sLyRxI dI kusLqRIaF ivruD pUrI imlvrqoN kMm krdI sI. sLUdr rfj aqy boD rfj dy lMmy qjruby ivcoN lMGx ipwCoN hI bRfhmxF ƒ sdf leI afpxy sLyRxk ihwq surwiKaq krn leI mnU-simRqI ivwc ajyhy vfDy krn dI soJI afeI qy AunHF ny afpxy hwQF ivwc rfj afAuNidaF hI iesdf df nvF rUp iqafr kr ilaf sI. ies nvyN rUp anusfr vrx ivvsQf ƒ aiq sMkIrx rUp dy idqf igaf sI aqy rsmF rIqF dI sfrI lck Kqm kr idqI geI sI. bRfhmxF dy ieMny jnm-isD aiDkfr mMn ley gey sn ik bfkI dy sfry lok iewk prkfr AunHF dy gLulfm bx ky rih gey sn.

mnU-simRqI dy nvyN rUp ivwc bhuq kuJ nvF hY qy bhuq kuJ purfxf vI. purfxy qy nvyN ivwc vwKrqf spsLt idsdI hY. hux vfly rUp dy bfrF aiDafey qy kul sLlok 2685 hn. afrIaf smfj dI sMpfdq kIqI mnU-simRqI anusfr ienHF sLlokF ivwcoN 1471 sLlok mgroN Tosy gey hn. ieh mgroN Tosy sLlok iksy iBRgU nfAuN dy pMzq dI ikrq hn. afrIaf smfj dI ies sMpfdq poQI anusfr mnU mhfrfj ny ijhVI poQI ilKI sI Auh qF ‘bhu jn suKfey bhu jn ihqfey’ dy kQn anusfr srb lokqf dy Bly ihwq sI. pr ies df pRcwlq rUp mgroN Tosy sLlokF anusfr bRfhmxF ƒ srb-syRsLt srb-Auwc qy srb-pUj bxf ky pysL krdf hY qy sLUdrF nUM sfry aiDkfrF qoN vMcq kr idMdf hY.

afm lok mnU-simRqI df nfAuN ies sMdrB ivwc hI lYNdy hn ik ies poQI dy krqf mnU ny vrx ivvsQf df rvfj pfieaf. iesqrHF Ausny hI jfq pfq qy CUq Cfq df arMB kIqf. ieh kihx vfly lok ieh Bul jFdy hn ik koeI iewklf bMdf BfvyN ikMnf vI ivdvfn jF sLkqIsLflI hovy, ies qrHF dy rvfj nhIN pf skdf huMdf. koeI lyKk iksy smyN ivwc pRcwlq rsmF rIqF qy smfjk ivDfnF ƒ iekwqrq rUp ivwc pysL hI kr skdf hY, hor kuJ nhIN kr skdf. ijs iksy ny vI ies pusqk dI rcnf kIqI sI, Ausny afpxy smyN ivwc pRcwlq rsmF rIqF qy smfjk ivDfnF ƒ kyvl pusqk df rUp hI idwqf sI hor kuJ nhIN kIqf sI. mnU-simRqI vfsqv ivwc smfjk ivDfnF dI hI pusqk nhIN, iesdf bhuqf Bfg rfjnIqI qy afrQkqf dy ivDfnF bfry vI ivcfr krdf hY .

ijhVy ivsLy ies poQI ivwc ivcfry gey hn Auh ies prkfr hn:-

1. isRsLtI qy Drm dI AuqpqI
2. sMskfr
3. afsLrm– bRhmicrXf, gRhsQ, bfnpRsQ qy sMinafs afsLrm
4. vrx ivDfn- bRfhmx, kusLqRI vYsL qy sLUdr dy krqv
5. rfj-Drm- rfjy dy gux qy krqv, rfj pRbMD, rfj-aiDkfrIaF dIaF inXukqIaF, mukwdimaF dy PYsly, kr ivDfn afid
6. pRfsicq ivDfn
7. krm Pl ivDfn

mnU-simRqI jo sI qy jo hux hY, dy Prk ƒ smJx leI sfnUM Auprokq ivDfnF bfry sMKyp ivcfr kr lYxI avsLk hY. isRsLtI dI AuqpqI bfry pihly aiDafey ivwc iliKaf hY-

‘pihlF inrfkfr ny akfr Dfrx kIqf. Pyr Ausny sÍY-siQq pRikrqI qoN, jo kfrn rUp ivc ivdmfn rhy qy ivkfrI aMD qoN kfrX rUp ivwc jo aivdmfn rhy, ajyhy suBf vfly mhwq nfmk qwq ƒ qy mhwq qoN ‘mYN hF’ ajyhf aiBmfn krn vfly smwRQsLflI ‘ahuMkfr’ nfmk qwq ƒ, qy Pyr AusqoN sfry qRY-guxfqmk, pMj qnmfqRF- sLbd, sprsL, rUp, rs aqy gMD ƒ, aqy afqm-Aupkfrk aqy inrMqr gmnsLIl ‘mn’ ƒ aqy ivisLaF ƒ gRihx krn vflIaF do vrgF dIaF pMj krm ieMdrIaF ƒ[[[[[[[[[pYdf kIqf’.(1/14-15)

‘ahuMkfr’ jf ‘mYN hF’ df qwq hI hY, ijhVf iwewko Em jF akfl ivwcoN anykqf pYdf krdf hY. gurU goibMd isMG jI ny iesy qwq ƒ cMzI dI vfr dy arMB ivwc ‘KMzf’ ikhf hY. ies qwq dy pYdf hox qoN ipwCoN hI sfry sMsfr dI AuqpqI ho skdI sI. vrx ivDfn dI gwl krn qoN pihlF mnU-simRqI ivwc iliKaf hY-

‘bRhmf ny afpxy srIr dy do Bfg kr idwqy. awDy qoN pursL aqy awDy qoN iesqRI bx geI. Pyr bRhmf ny Aus iesqRI qoN ivrft nfmk pursL pYdf kIqf’.(1/32)

pRsLn AuTdf hY ik ies pursL dI AuqpqI qoN pihlF qF vrx ivDfn nhIN sI, nf ies pursL dI AuqpqI dy nfl vrx ivDfn afieaf sI. kI bRfhmx, kusLqRI, vYsL aqy sLUdr iesy pRQm pursL dy mfnsk Jukfa qF nhIN sn? kI hux vI iksy iewk pursL ivwc iewko smyN jF smyN smyN ieh mfnsk JukfAu nhIN afAuNdy rihMdy? kI ieh swc nhIN ik sfDfrn afdmI, kdIN ivdvfn bxn, kdIN ispfhI bxn, kdIN vpfrI bxn qy kdIN nOkrI kr ky gujLfrf krn bfry socdf hY? swc iehI hY ik hr bMdy ivwc ieh cfry Jukf sdf rhy hn qy hux vI hn. ies leI hr pursL kdIN bRfhmx huMdf hY kdIN kusLqRI, kdIN vYsL qy kdIN sLUdr. hux dyKo vrx ivDfn vfry mnU-simRqI ivwc kI iliKaf hY:-

‘ies smwsq sMsfr dI surwKsLf, ivvsQf qy simRDI leI mhF qyjsvI prmfqmf ny, muwK, bfhU, jMGf qy pYr dI qulnf nfl krm ansfr bRfhmx kusLqRI vYsL aqy sLUdr bxfey’.(1/31)

mnU-simRqI dy ies sLlok dy ieh arQ kdficq nhIN bxdy ik vrx jnm qoN inrDfrq hY, sgoN ieh bxdy hn ik vrx krm Auqy inrBr hY. iewQy ieh vI smJx vflI gwl hY ik BfvyN hr iensfn smyN smyN ivdvfn, XoDf, vpfrI jF nOkr bxn bfry socdf hY. Pyr vI swc ieh hY ik nf qF sfry lok ivdvfn bxn dy Xog huMdy hn, nf XoDy bxn dy qy nf hI sfry lok vpfr hI kr skdy hn qy nf hI sfry lok nOkrI hI kr skdy hn. aj vI sMsfr df sfrf pRbMD mnuwKF dy ienHF vKo vKry JukfvF qy hI inrBr hY. rfj BfvyN pUMjIvfdI hovy jF smfjvfdI, ies cfr qrHF dI vMz ibnf cl nhIN skdf. hr qrHF dy pRbMD ivwc pMzq aQvf aiDafpk, ivigafnI qy zfktr afid; kusLqRI aQvf POjI jrnYl qy ispfhI afid, vYsL aQvf vpfrI jF dysL dI arQ-ivvsQf ƒ clfAux vfly aqy sLUdr aQvf hr qrHf dy syvf ivBfgF ivwc kMm krn vfly avsL huMdy hn. qF vI koeI pursL jy imhnq iswiKaf aqy pRIsLrm duafrf afpxy afp ƒ afpxy vrqmfn drjy qoN awgy vDx dy Xog bxf lvy qF Auh nOkrI pysLy qoN vpfrI XoDf jF ivdvfn bx skdf hY. mnU-simRqI ivwc vI iehI gwl khI geI hY:-

‘sLUdr bRfhmx qy bRfhmx sLUdr ho jFdf hY, arQfq gux krmF dy anukUl hovy, qF hI bRfhmx, bRfhmx rihMdf hY aqy ijhVf bRfhmx kusLqRI, vYsL jF sLUdr dy gux rwKdf hovy, Auh AuhI ho jFdf hY. AuMJ sLUdr vI mUrK hovy qFhI sLUdr rihMdf hY, jy Auqwm gux krm hox qF bRfhmx, kusLqRI jF vYsL bx jFdf hY’.(10/65

ieh kQn qF hY pRfcIn mnU-simRqI df. pr ipCoN bRfhmxF ny jo kuJ ies poQI ivwc afpxy sLyRxI ihwqF leI Br idqf Auh vI dyKx Xog hY:-

‘bRfhmx pYdf huMidaf hI ipRQvI qy sB qoN bVf huMdf hY, ikAuNik sfry pRfxIaF dy Drm rUp KjLfny dI riKaf krn dy leI AuhI smwRQ huMdf hY’.(1/99)

‘sMsfr Br ivwc jo vI kuJ hY, bRfhmx df hI DMn hY. sfry vrxF ivcoN sRysLt hox krky qy pUrb Auqpn hox krky, ies sB DMn df inscy qoN bRfhmx aiDkfrI hY’.(1/100)

‘bRfhmx ƒ mfrn leI zMzf cukx nfl hI idÍj sO vrs qwk nrk ivwc Btkdf rihMdf hY.(4/165)

mnU-simRqI ivc awT prkfr dy ivafh dsy gey hn-‘ bRhm ivafh, dyv ivafh, afrsL ivafh, pRfjfpqX ivafh, asur, gMDrB, rfksLsL aqy pYsLfc ivafh’. ienHF ivcoN bRhm ivafh sB qoN Auwqm hY, ijs bfry ies prkfr iliKaf hY:-

‘kMinaf dy Xog susLIl, ivdvfn pursL df siqkfr kr ky, kMinaf ƒ vsqrF nfl alMikRq kr ky, Auqm pursL ƒ bulf ky, arQfq ijsnUM kMinaf ny pRsMn kIqf hovy, AusnUM kMinaf dyxf bRhm ivafh hY.(3/27)

jLfhr hY, ivafh df sB qoN syRsLt rUp iehI mMinaf igaf sI. AuNJ dUjy rUpF dy ivafh vI Drm anusfr Xog hI mMny jFdy sn. vfsqv ivwc ieh ivafh-rUp vKo vKry lok-smUHhF ivwc iewko smyN pRclq rhy sn. gMDrv ivafh df irvfj vI bhuq purfxf jfpdf hY. pRisD sLkuMqlf-dusLXMq df ivafh gMDrv ivafh hI sI. iesy ivafh ivwcoN kurU kul dy pUrvj Bfrq df jnm hoieaf sI. iesy Bfrq dy nfAuN qy sfzy dysL df nfAuN Bfrq-vrsL ipaf sI. gMDrv ivafh muMzy kuVI dI iewCf anusfr ibnf iksy rsm rIq dy, kyvl afpxy mnF ivwc hI iek dUjy ƒ pqI pqnI mMn lYx aqy sMBog kr lYx nfl ho jFdf sI. hux dyKo! mnU-simRqI ivwc iesqRI df kI drjf sI:-

‘ipqf, BRfqf, pqI qy dyvr ƒ Xog hY ik afpxI kMinaf, BYx, pqnI qy BrjfeI afid dI sdf pUjf kry arQfq XQf Xog mDr BfsLx, Bojn, vsqr qy aBUsLx afid nfl KLusL rwKy. ijsnUM kilafx dI iewCf hY, Auh iesqRI ƒ kdIN duwK nf dyvy. ijs kul ivwc iesqRIaF dI pUjf huMdI hY arQfq siqkfr huMdf hY, Aus kul ivwc idvXgux, idvXBog aqy Auqm sMqfn pYdf huMdI hY’. (3/35,35)

‘hy pursLo! sMqfn AuqpqI leI mhf-Bfg XogX df dfn krn vflIaF pUjf dy Xog, gRihsQ afsLrm ƒ pRdIpq krdIaF, sMqfn AuqpqI krn krfAux hfrIaF GrF ivwc iesqRIaF hn. ieh sRI aQvf lksLmI srUp huMdIaF ny, ikAuNik lksLmI, soBf, DMn aqy iesqRI ivwc koeI Byd nhIN huMdf’. (9/26)

‘pqI qoN sMqfn nf hox qy aQvf iksy vI qrHF dI sMqfn nf hox qy TIk ZMg nfl inXog leI inXukq iesqRI ƒ dyvr svjfqIX jF afpxy nfloN Auqm vrx dy pursL qoN aQvf pqI dIaF Cy pIVHIaF ivwcoN pqnI dy Coty jF bVy Brf qoN iewCq sMqfn pRfpq kr lYxI cfhIdI hY, arQfq ijMnI sMqfn loVINdI hovy AuNnI pRfpq kr lvy’. (9/59)

ieh qF hY ivvfhq iesqRI dy pqI qoN ibnf aOlfd pRfpq krn dI KulH, pr mnU-simRqI ivwc iewk KulH kuafrIaF kuVIaF ƒ vI idwqI geI hY:-

‘ipqf afid aiBvfdk duafrf ivafh nf krn qy jy kMinaf afp hI pqI vrx kr lvy, Auh kMinaf iksy pfp dI BfgI nhIN qy nf Ausdy pqI ƒ koeI pfp lgdf hY’.(9/91)

mnU simRqI ivwc iek hor iksm dI kulH vI kuVIaF ƒ idwqI geI hY. awj dy smyN ivwc ihMdU Drm dy Tykydfr ies KulH ƒ vI pfp hI smJxgy:-

ipqf dy Gr ivwc rihMdI kMinaf gupq rUp nfl ijs puqr ƒ jnm idMdI hY, Aus puqr ƒ kfnIn kihMdy hn. ajyhf puqr Aus kMinaf nfl ivafh krn vfly pqI df hI huMdf hY’.(9/172)

mnU-simRqI anusfr koeI Drm df kMm Xwg hom afid nhIN hskdf, ijMnf icr pqnI Aus ivwc arDMgxI dy qOr qy sLfml nf hovy. ies poQI ivwc iliKaf hY:-

‘grB Dfrn kr ky sMqfn dI AuqpqI krn leI iesqRIaF dI rcnf hoeI hY, sMqfn arQ grBfDn krn leI pursLF dI rcnf hoeI hY, ies leI bydF ivwc sfDfrn qoN sfDfrn Drm kfrj df anusLTfn vI pqnI dy nfl krn df ivDfn kIqf hY’. (9/96)

ihMdU smfj ny smF pf ky iesqRI jfiq ƒ Ausdy sfry hwkF qoN vMicq kr idqf. pr mnU-simRqI ivwc Ausdy hwkF bfry jo kuJ iliKaf hY Auh vI dyKx Xog hY. iewQy ivrsy dI vMz dy ivDfn bfry kuJ ku vrnx kr dyxf kuQF nhIN hovygf:-

‘ijvyN afpxI afqmf huMdI hY, ieMJ hI afpxf puwqr huMdf hY qy puwqr vFg hI puwqrI huMdI hY. Aus afqmf srUp puwqrI dy huMidaF koeI dUjf DMn nUM ikvyN lY skdf hY. arQfq puwqr dy aBfv qy puwqrI hI DMn dI aiDkfrI huMdI hY’. (9/130)

‘mF df jo DMn hovy Auh kMinaf df hI Bfg huMdf hY, qQf puwqrhIx nfny df sMpUrn DMn dohqy ƒ imly. mF dy mrn AupRMq sfry sky BfeI BYxF mfqf dy DMn ƒ brfbr vMz lYx’. (9/132)

‘sfry Brf afpxy afpxy ihwsy ivwcoN cOQf ihsf BYxF ƒ dyx’.(9/118)

‘mfsk Drm pRfrMB hox ipCoN iqMn sfl AuzIk krn AuprMq kMinaf sÍXMvr kr skdI hY’.(9/10)

AupRokq sLlok anusfr kMinaf dy ivafh dI Aumr 16-18 sfl dI hI sMBv ho skdI hY. ies qoN Gt nhIN. pr ipwCoN jf ky bRfhmxF ny ijhVy afpxI mnmrjLI nfl slok GVy hn, AunHF anusfr ivafh dI afXU ies prkfr idwqI hY:-

‘gRihsQ Drm df lop nf cfhuMdf hoieaf qIh sfl df pursL sLIGr hI 12 sfl dI kMinaf nfl aqy 24 sfl df pursL awT sfl dI kMinaf nfl sLfdI kry’.(9/14)

mnU–simRqI ivwc ijhVy sLlok iesqRI dy hwkF ƒ Kohx leI mgroN pfey gey hn, Auh vI dyKx vfly hn:-

‘bcpn ivwc iesqRI dI rwiKaf ipqf krdf hY, Xuvf avsQf ivwc pqI aqy buZfpy ivwc puwqr. iesqRI suqMqr rihx dy Xog nhIN’.(9/3)

‘idvj lok ivDvf nfrI ƒ dyvr jF sipMz pursL nfl inXog dI afigaf dy ky jo inXog krvfAuNdy hn, Auh snfqn Drm ƒ nsLt krdy hn’.(9/64)

mnU-simRqI ivwc Kfx pIx dy bfry anykF pfbMdIaF lfeIaF geIaF hn. iewQy vI bhuq kuJ mgroN Toisaf igaf hY. mfs Kfx jF nf Kfx bfry vI ivroDI ivcfr imldy hn. mfs Kfx dy hwk ivwc ies qrHF dy sLlok imldy hn:-

‘bRfhmxF ƒ Xg vfsqy Auwqm psUaF qy pMCIaF ƒ mfr lYxf cfhIdf. pRfcIn kfl ivwc mhfirsLI agsq ny ajyhf kIqf sI.(5/22)

‘KrId ky aQvf afp mfr ky, mfs iqafr kr ky, aQvf dUijaF vloN Byt kIqy gey mfs ƒ dyviqaF qy ipqrF nUM arpx kr ky Kfx nfl mnuwK dosL df BfgI nhIN huMdf’.(5/32)

ienHF sLlokF dy nfl hI mfs Kfx dy ivruD vI sLlok iml jFdy hn:-

‘mfrn dI afigaf dyx vflf, mfs ƒ kwtx vflf, psU ƒ mfrn vflf, psUaF nUM mfrn leI muwl lYx vflf qy vycx vflf, pkfAux vflf , prosx vflf qy Kfx vflf ieh sB hwiqafry qy pfpI hn.(5/51)

mnU-simRqI df rfj-Drm vflf Bfg Kfs qOr qy vfcx Xog hY, ikAuNik ies Bfg ivwc ivsQfr nfl rfj pRbMD dy ivisLaF vfry iliKaf igaf hY. iehI Bfg mnU-simRqI ƒ rfj-ivDfn qy nIqI-ivDfn df drjf idMdf hY. rfjy dy kI gux huMdy hn? mMqRIaF dI inXukqI ikvyN kIqI jFdI hY? rfj ƒ pRbMDk iekfeIaF ivwc ikvyN vMizaf jFdf hY qy ienHF iekfeIaF dy aiDkfrI ikvyN nIXq kIqy jFdy hn? tYks ikvyN lfey jFdy hn? mukwdimaF ivc gvfhIaF lYx dy kI asUl hn? XuwD dy kI inXm hn? dUjy rfjF nfl dUqk nIqI kyho jyhI hoxI cfhIdI hY? dUjy rfjF nfl smJOqy qy sMDIaF ikvyN krnIaF cfhIdaF hn? gupqcr ivBfg dI kI ivsLysLqf hY? ieh sfrf kuJ qF mnU-simRqI dy pUrn aiDan nfl hI jfixaf jf skdf hY. ies Bfg ivcoN awj dy rfjnIqIvfnF ƒ vI rOsLnI iml skdI hY. iewQy kuJ ku AudfhrxF hI idqIaF jFdIaF hn. XuwD ivwc hiQafrF dI vrqoN krdy smyN iknHF gwlF df iKafl rKxf cfhIdf hY? mnU-simRqI df ivcfr hY:-

‘nf iewDr AuwDr KVy, nf inpuMsk, nf hwQ joVy hoey, nf ijsdy isr dy bfl KulH gey hox, nf bYTy , nf sLrn afey , nf suwqy pey, nf mUrCq, nf ngn ho gey, nf XuD nf krn vfly, nf XuD dyKx vfly, nf sLqrU dy sfQI, nf XuD dy kfrn pIVq, nf duKI, nf aiqaMq Gfiel, nf zry hoey, nf plfiex kr rhy, nf sLqrU dy Drm df smrx krn vfly pursL qy kdIN vfr kro’. (7/61,62,63)

Auprokq sLlokF ƒ pVHx AupRMq jLrf awj dy ihMdU khfAux vfly Bwdr pursLF dy kfiraF vl dyKo. kI Auh mnU-simRqI dI isiKaf ƒ pYrF hyT nhIN rol rhy?

mnU-simRqI ivwc idwqI kr nIqI vI aj dy hukmrfnF leI sLIsLy df kMm idMdI hY, ijhVy kr lfAux vyly ieh vI iKafl nhIN rKdy ik ijnHF qy Auh kr lf rhy hn, Auh ieh adf krn dy vI Xog hn jF nhIN:-

‘KrId qy ivkrI, Bojn aqy Brn posx df Krc, lfB aqy kilafn. ienHF srIaF gwlF qy ivcfr kr ky rfjy ƒ vpfrI qoN kr lYxf cfhIdf hY. rfjy ƒ lfdU psUaF qy sony qoN lfB ivwcoN pMjfhvF Bfg aMnF ivcoN CyvF, aTvF jF Gto Gt bfhrvF Bfg lYxf cfhIdf hY.(7/130)

mukwdimaF ivc PYslf krdy smyN iknHF gwlF df iKafl rKxf cfhIdf hY? gvfh kyho jyhy hoxy cfhIdy hn jF kyho jyhy nhIN hoxy cfhIdy? ienHF gwlF df mnU-simRqI ivwc ivsQfr nfl ijLkr kIqf igaf hY. gvfhF sMbMDI hyT iliKaf sLlok iDafn Xog hY:-

‘DnI qoN irx lYx vflf sfksLI nhIN ho skdf, nf imwqr nf shfiek, nf nOkr afid, nf aiBXogI df sLqrU, nf pihlF JUTI gvfhI dy cukf, nf rog-gRsq, nf pIVq qy nf apRfDI.(8/64)

‘idwqy hoey irx qy ivafj svf ruipaf pr sYNkVf qoN vD nhIN hoxf cfhIdf’.(8/140)

‘lfB vflI igrvI qy ivafj nhIN ilaf jf skdf’.(8/143)

‘nsLy ivwc msq, pfgl, srIrk rogI, mfnsk rUp ivwc duKI jF ivpqf gRsq, aDIn rihx vflf nOkr, nfbflg aQvf bhuq buwZy nfl qy asMbMDq ivakqI nfl kIqf lYx dyx mMnx Xog nhIN huMdf’.(8/163)

iksy vI syvf ivwc ley pursL dy syvf-Pl sMbMDI JgVy bfry mnU-simRqI df kI ivDfn hY? ikvyN syvf krn vfly dy hwkF dI riKaf kIqI geI hY? hyT ilKy sLlok qoN spsLt ho jFdf hY:-

‘jd syvk svsQ rihMdf TIk TIk kMm krdf irhf hovy qF Auh bImfr hox qy lMmy smyN qwk vyqn pfAux df aiDkfrI huMdf hY’.(8/216)

awj dy smyN dI dMzfvlI anusfr apRfDIaF ƒ dMz iweko qrHF dy apRfD leI pVHy hoey, anpVH amIr qy gLrIb df Prk kIqy ibnf iewko jyhf idqf jFdf hY. pr mnU-simRqI dI dMzfvlI anusfr iesqrHF hY:-

‘ijs apRfD ivc sfDfrn pursLF ƒ iewk pYsf dMz idqf jfdf hy Ausy apRfD leI rfjy ƒ hjLfr guxf dMz imlxf cfhIdf hY’. (8/336)

‘ijhVf pursL sUJvfn ho ky vI corI kry, Aus sLUdr ƒ awT guxf, vYsL ƒ solF guxF, kusLqrI ƒ bwqI guxf qy bRfhmx ƒ cOhT guxf dMz hoxf cfhIdf hY’. (8/337-38)

mgroN jf ky bRfhmxF ny ijhVy nvyN sLlok afpxy svfrQ leI mnU-simRqI ivc Tosy hn, AunHF anusfr bRfhmx ƒ sfry apRfDF qoN brI kr idwqf igaf hY:-

‘sfry pfp krn qy vI bRfhmx ƒ pRfx dMz nhIN dyxf cfhIdf. bRfhmx ƒ mfrn vrgI koeI BYVI gl dunIaf ivwc nhIN. rfjf ieh mn ivc vI nf ilafvy’.(8/380)

‘jdoN sLUdr GumMz ivwc af ky idvjF ƒ Drm df AupdysL kry, qF rfjf sLUdr dy mUMh aqy kMnf ivwc qipaf hoieaf qyl puafvy’.(8/272)

bRfhbxF ny jfq pfq qy CUq Cfq df azMbr rc ky ijsqrHF iensfnF nfl psUaF qoN vI BYVf slUk kIqf hY, Auh asIN sfry jfxdy hF. iesqrHF dy slUk dy hwk ivc vI mnU-simRqI ivwc bhuq sfry sLlok iml jFdy hn. jLfhr hY ik ieh sfry sLlok bRfhmxF ny ipCoN jf kY Tosy hn. mnU-simRqI ivc sfry jIvF dI smfnqf dy hwk ivwc vI anykF sLlok iml jFdy hn. jLrf hyT idwqf sLlok pVH ky dyKo:-

‘sfry crfcr pdfrQF aqy pRfxIaF ivc pRmfqmf dI ivafpkqf ƒ qy pRmfqmf ivwc sB pdfrQF qy pRfxIaF dy afsLrm ƒ smfn Bfv nfl dyKdf hoieaf mnuwK moksL ƒ pRfpq huMdf hY’.(12/91)

aMq ivwc iehI kihxf Auwcq hY, ik afpxy sÍfrQ leI, afpxy hI Drm dy asUlF ƒ pYrF hyTF lqfVx vfly lokF ny mnU-simRqI df vI AuhI hfl kIqf hY, ijhVf QoVy bhuqy Prk nfl bfkI dy DrmF dy pYrokfrF ny afpxy sÍfrQ leI afpxy gurU pIrF dI iswiKaf df kIqf hY. Pyr vI ienHF gurUaF pIrF dIaF ricq pusqkF ivwcoN bhuq kuJ lok BlfeI vflf iml jFdf hY. ies sMdrB ivwc mnU-simRqI vI Gwt mulvfn nhIN. purfqn Drm pusqkF ƒ iewk viZEN hI rwd kr dyxf nf pihlF kdIN TIk sfbq hoieaf hY, nf hux sfbq ho skdf hY. loV ies gwl dI hY ik ‘bhu jn suKfey qy bhu jn ihqfey’ dy asUl qy pUrf Auqrdf sB kuJ rwK ilaf jfvy qy sÍfrQI lokF df mgroN Toisaf hoieaf sB kuJ rwd kr idqf jfvy. iesy qrHF asIN mnU-simRqI df Xog muwl pf skdy hF. apRYl 2002

shfiek pusqkF
mnU-simRqI-sMpfdk pRo: suirMdr kumfr – ihMdI
BfrqI smfj df ieiqhfsk qwq-inKyV-Bgvq sLrx AupfiDafie
drsLn idwg-drsLn-rfhul sMkrfqfien
dsm gRMQ-gurU goibMd isMG jI

 

 

 

ilKfrI
Likhari
likhari2001@yahoo.co.uk

 


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003