drÈn DIr df nfvl

pYVF dy afr pfr

hrbKsL mksUdpurI


hrbKsL mksUdpurI

 

 

drÈn DIr dy hux qwk sq nfvl pRkfÈq ho cuwky hn. ienHF nfvlF qoN ibnf Ausny pMj khfxI sMgRih vI pMjfbI sfihq dI JolI pfey hn. ies leI sQfpq glpkfr dy qOr qy Aus dI pihcfx bx cuwkI hY. Ausdy pihly pMjF nfvlF bfry keI ivwdvfnF dIaF rfvF pihlF hI af cuwkIaF hn. sfzy ies lyK df mMqv Ausdy nvyN Cpy nfvl “pYVF dy afr pfr”(2001) Auwqyy ivcfr vtFdrf krnf hY. ies nfvl bfry kuJ kihx qoN pihlF sfzy leI ieh Auwcq hovygf ik nfvl klf dy mfp dMzF bfry vI kuwJ ivcfr kr leIey, qF hI asIN ies nfvl bfry kuwJ smJx smJfAux dy Xog ho skFgy.

nfvl jIvn dI XQfrQk qsvIr huMdf hY. ies leI iesdI khfxI, pfqr vfrqflfp qy plft bxqr sB kuwJ mMnx Xog hoxf avÈk hY. nfvl dI khfxI afm lokF bfry huMdI hY, ies leI iesdy pfqr vI afm lokF vrgy hoxy hI Auwcq hn. jy nfvl dy pfqr afm lokF vrgy hoxgy qF AunHF dI bolI qy vfrqfp vI avÈ afm lokF vrgI hI hovygI. ies leI nfvl dI vfrqlfp pfqrF dy smyN sQfn, smfjk ipCvfVy qy ivwidak Xogqf anusfr hoxI hI Xog hY. jy koeI pfqr ivdyÈI bolI bolx vflf hovy qF Ausdy bolx-ZMg qoN avÈ ieh prgt hoxf cfhIdf hY. Aupr jo kuJ ikhf igaf hY, Auh awj dy XQfrQvfdI nfvl bfry ikhf igaf hY. awj dy ivigafnk soc dy Xug ivwc XQfrQvfd hI socx df shI ZMg hY. AuMJ awj vI jy koeI nfvlkfr anXQfrQk socx ZMg rKdf hY, qF AusnMU anXQfrQk pfqr GVn qoN koeI nhIN rok skdf. ikAuNik afm bMdy hI afm bMidaF vFg ivcrdy qy boldy hn. BUq pRyq jF dyvI dyviqaF qy ieh gwl lfgU nhIN huMdI. ijwQoN qwk plft bxqr df sMbMD hY , GtnfvF iewk nukqy qoN qur ky awgy vl hI jfxIaF cfhIdIaF hn, aYn Ausy qrHF ijvyN afm jIvn ivwc huMdf hY. plft ivwc awgy jfeIdf hY ieh jfxn leI ik kI hoieaf , ipwCy jfeIdf hY ieh jfxn leI ik ikAuN hoieaf. plft ivwc ltkfa dI afpxI mhwqqf hY, pr Ausdf koeI kfrn avÈ hoxf cfhIdf hY. KfhmKfh df ltkfa pfTk dI Auqsukqf ivwc bfDk sfbq huMdf hY. kfrj qy kfrn smyN nfl bwJy huMdy hn. GtnfvF dI lVI GtnfvF dy vfprn dy smyN anusfr clxI cfhIdI hY. ltkfa pYdf krn leI iewk jF do Auwp-khfxIaF vfrI vfrI dwsIaF jf skdIaF hn jF PlYÈ-bYk(ipwCl-Jfq) dI vrqoN kr ky pfqrF qy khfxI dy BUq ivwc jf ky, vrqmfn ivwc jo kuwJ ho irhf huMdf hY, Ausdy kfrnF nUM drsfieaf jf skdf hY. ltkfa pYdf krn df iehI Xog ZMg hY. nfvl ivwc vfrqflfp df kMm pfqr-icqrn qy khfxI nUM awgy iljfxf huMdf hY, gwpF mfrnf jF bymuhfr bihs krnf nhIN. bhuqy nfvl iksy srb-ivafpI, srb-igafnI aidwK purÈ dy nukqf nËr qoN ilKy gey huMdy hn. Auh afp khfxI suxf irhf huMdf hY qy afp hI GtnfvF qy pfqrF bfry itpxIaF idMdf rihMdf hY.sfzy pMjfb ivcly qy brqfnIaf ivwcly jfxy pCfxy nfvlkfrF ƒ afdq hY ik Auh afp hI ieh aidK purÈ bxky nfvl ivwc afpxy ivcfr KfhmKfh quMndy rihMdy hn jF Auh afpxy ivcfr pfqrF dy mUMhF ivwc pf ky pfqrF qoN Auh kuwJ vI khf idMdy hn , jo kuwJ AunHF pfqrF dI ivwidaf, Aumr, smJ qy AunHF dy smfjk drjy dy anukUl nhIN huMdf. Auwqm purK ivwc ilKy gey nfvlF ivc nfvlkfr afp hI Auwqm purK bx ky afpxy ivcfr Auwqm purK pfqr dy mUMh ivwc quMnx leI hor vI aËfd ho jFdf hY. ieh TIk hY ik nfvlkfr ny afpxy nfvl dI khfxI rfhIN iksy nf iksy smfjk jF rfjnIqk brqfry bfry afpxy ivcfr dyxy huMdy hn, pr ieh ivcfr smuwcI khfxI dy aMqm pRBfv rfhIN imlxy cfhIdy hn , khfxI dy bfhr tMgy hoey nhIN idsxy cfhIdy. ivÈf jy glp rcnf dI rUh huMdf qF vsqU Aus df srIr. vsqU ivÈy qoN ibnF glp rcnf df hor sB kuwJ huMdf hy. arQfq nfvl dI khfxI, plft , pfqr AusfrI, vfrqflfp vfqfvrn sB kuJ nfvl dI vsqU hI huMdf hY. ies sB kuwJ ivwc nfvl df ivÈf iesqrHF smfieaf hoieaf huMdf hY , ijvyN srIr ivwc rUh. srIr sQUl qy idRÈt vsqU hY aqy rUh sUKm aqy aidRÈt. ies leI nfvl df ivÈf kdIN vI Aus dI vsqU qoN bfhr nhIN idsxf cfhIdf. aYn Ausy qrHF ijvyN srIr qoN bfhr rUh nhIN dyKI jf skdI. ies leI nfvl dyy ivÈy vfry ivcfr krn qoN pihlF ieh avÈ bx jFdf hY ik ies dy vsqU df ivsqIrq aiDan kr ilaf jfvy.

“pYVF dy afr pfr” nfvl dI khfxI jwt iswK prvfr ivwc jMmI plI iek kuVI nvjoq dI khfxI hY. nvjoq ieMglYNz dI jMm pl , mfipaF dI ieklOqI qy lfzlI DI , afpxy ieklOqy Brf dI lfzlI CotI BYx qy afpxI BfbI dI ipafrI nnfx hY. XUnIvristI ivwc Auwc-ivwidaf leI dfKl hox qwk nf AusnUM afpxy mfipaF nfl iksy iksm df koeI iglf hY nf Aus dy mfipaF nUM Aus nfl. E lyvl pfs krn qwk qF Auh hr aYqvfr gurduafry vI jFdI hY qy AuwQy pMjfbI ilKxI pVHnI vI iswKdI hY. Aus smyN qwk Ausdy idwl ivwc iswKI leI qy iswK gurUaF leI aQfh ÈrDf vI pYdf ho ho jFdI hY. Auh suÈIl ieMnI hY ik pMjfb qoN bI ey pfs kr ky afeI afpxI BfbI nUM afp pVHf ky Aus df aMgryËI df Aucfrx TIk krvfAuNdI hY qy AusnUM smJf buJf ky soÈl vrkr df kors krn leI vI iqafr kr lYNdI hY. Pyr AusdI iehI BfbI afpxy pqI ƒ vI iehI kors krn leI AuqÈfhq kr lYNdI hY. nvjoq dy AuqÈfhq krn nfl hI Auh dovyN soÈl vrkr lwg jFdy hn. XUnIvristI ivwc dfKl hox qwk qF Auh mfipaf dI suÈIl qy ipafrI DI hY qy afpxy Brf BfbI dy qF Auh jnm suDfrn vflI hY. Gr ivwc koeI vI AusdI sUJ smJ qy suÈIlqf qy ikMqU nhIN krdf. iesy Brosy dy shfry hI mfpy AusnUM GroN dUr Epry Èihr ivwc Auwc ivwidaf pRfpq krn leI Byj idMdy hn.

XUnIvristI dy pihly sfl ivwc hI AusdI afpxy iek aMgRyË sih-pfTI jfn kIQ nfl imwqrqf ho jFdI hY. ies pihly sfl dI imwqrqf ivwc AudoN ivGn pY jFdf hY jdoN jfn kIQ df Jukf lIsf jysn nfAuN dI kuVI vl ho jFdf hY. Pyr jdoN lIsf jysn iksy jYk tfms nAuN dy muMzy vl Juk jFdI hY , qF nvjoq qy jfn kIQ Pyr pwky imwqr bx jFdy hn . AuunHF dI ieh imwqrqf inrivGn cldI rihMdI hY . Auh dovyN XUnIvristI qoN izgrIaF pRfpq kr lYNdy hn qy Pyr iewko hI dvfeIaF dI Prm ivwc nOkrI kr lYNdy hn. nvjoq Aus Prm ivwc aisstYNt mYnyjr lg jFdI hY qy jfn kIQ kMpnI rYwp(numfieMdf). Auh dovyN iewk dUjy nUM ipafr krdy hn qy rihxf vI iekwTy cfhuMdy hn. pr rukfvt ieh hY ik nvjoq ivafh dI sMsQf dy hI ivruD hY. Auh XUnIvristI ivwc pVHdI, iksy pRoPYsr jYkI grIn dy pRBfv hyT “iesqRI dI suqMqr hoNd” nfAuN dI sMsQf dI mYNbr bxI hoeI hY. Ausny jYkI grIn qoN isiKaf lY ky ieh gwl pwly bMnHI hoeI hY ik “mrd sfzf vYrI hY”. dubDf dI gwl ieh hY ik kYrIar vumn bxn , ivafh dy bMDnF qoN aËfd rihx qy mrd nUM afpxf vYrI smJx AupRMq vI Auh mrd dy sfQ qoN bcdI vI nhIN qy iewk ipCoN dUjy mrd dI sMgq hI nhIN mfxdI swgoN mrd nUM kfm iqRpqI leI vrqdI hY.

nvjoq dy izgrI lY ky cMgI asfmI qy lwg jfx qk Ausdy mfipaF nUM Ausqy iksy iksm df koeI Èk jF iksy iksm df ieqrfË nhIN huMdf. Ausdy afpxy mfipaF nfl sMbMD suKfvyN hI rihMdy hn. smwisaf AudoN KVHdI hY jdo mfpy AusnUM izgrI XfPqf qy cMgy kMm qy lwgI dyK ky Ausdy ivafh bfry socx lgdy hn. mfpy AusdI mrËI dy ivruD Ausdf iksy nfl nrV vI nhIN krnf cfhuMdy , Auh qF kyvl iehI cfhuMdy hn ik Auh AunHF dI ingrfnI hyT , afp dyK prK ky iksy mnpsMd muMzy nfl ivafh krvf lvy. pr Ausny qF ivafh nf krvfAux df PYslf kIqf hoieaf hY. ies leI Auh tflmtol nfl hI smF lMGfeI jFdI hY. mUMh-rKxI leI hI Auh mfipaF dy Ëor dyx qy qlivMdr nfAuN dy iewk muMzy nfl gwl krn leI iqafr ho jFdI hY. qlivMdr sUJvfn vI hY, smJdfr vI . Auh kMipAUtr ivigafn dI izgrI kr ky iek kMipAUitMg Prm ivc cMgI asfmI qy lwigaf hoieaf hY . nvjoq ies suhxy sunwKy muMzy nfl gwl krn leI iqafr vI ho jFdI hY. muMzf AusnUM cMgf vI lgdf hY. suBf vI Ausdf KulHf Kulfsf aYn Aus vrgf hY. nuks vI Auh Aus ivwc koeI nhIN kZdI. Auh qlivMdr nUM dsdI hY ik Ausny ivafh nf krfAux df PYslf kIqf hoieaf hY qy Auh ieh gwl mfipaF nUM dsxI vI nhIN cfhuMdI. ies leI Auh AusnUM kihMdI hY ik Auh ieh gwl Ausdy mfipaF nUM nf dwsy.qlivMdr dy kihx qy Auh Aus nfl imwqrqf gMZx leI vI iqafr ho jFdI hY.

nvjoq iesyqrHF mfipaF nUM trkfAuNdI rihMdI hY. qlivMdr nfl mulfkfq ipCoN Auh hor cfr muMizaF nUM vI rwd krdI hY. Ausdy mfpy ies ipwCoN smJ jFdy hn ik Auh ivafh krfAuxf hI nhIN cfhuMdI. Ausdy ierfdy nUM BFp lYx ipwCoNN Aus Auwqy Ausdy mfipaF df Êusf vI jfieË hI hY. Auh mfipaF nfloN qoV ivCoVf kr lYNdI hY. ies ipwCoN Auh Ausy muMzy qlivMdr nfl imwqrqf pwkI kr lYNdI hY. Auh Aus kol mfncYstr af ky spqfh-aMq vI ktx lg pYNdf qy Aus nfl Auh kfm sMbMD vI bxf lYNdI hY. AunHF dy sMbMD ieMny vD jFdy hn ik qlivMdr mfncYstr dy nyVly Èihr vfirMgtn dI bdlLI krvfky AuwQy af ky rihx lwg pYNdf hY. BfvyN Auh jfn kIQ nfloN vI sMbMD qoVdI nhIN , Pyr vI Auh Aus nfloN qlivMdr nUM vDyry mhwqqf idMdI hY. kyvl ies krky ik qlivMdr Aus vFg hI avfsI lokF ivwcoN hY qy Ausy hI siBafcfr ivcoN hox krky Auh Aus dI gwl nUM vDyry smJ skdf hY. jfn kIQ AusqoN afp hI dUr ho jFdf hY. Auh qlivMdr nfl vI afËfdfnf ZMg nfl hI rihxf cfhuMdI hY bs pfrtnriÈp dy qOr qy. AusnUM ies styj qy KUn dy irÈqy dy inG dI Xfd vI afAuNdI hY qy Auh qlivMdr nfl gl bfq ivwc mfipaF nfl qoV ivCoVy df pCqfvf vI Ëfhr krdI hY qy Auh ieh vI kihMdI hY ik jYkI grIn ny Dwkf dy ky AusnUM ies hflq ivc suitaf hY. jdoN qlivMdr dyKdf ik nvjoq df myl jol jfn kIQ nfl hflIN vI jfrI hY qF Ausdf mn AusqoN kuwJ Aucft ho jFdf hY. Auh socdf hY- “pqf nhIN ieh hor iks iks nfl Kyh KFdI hovygI”. qlivMdr afpxy mfipaF dy afKy lwg ky ivafh krvfAux leI rfËI ho jFdf hY qy mMgxI krvf lYNdf hY. jdoN Auh nvjoq nUM afpxI kuVmfeI vfry dsdf hY qF aYn Ausy vyly Auh Byd KolHdI hY ik Auh Aus qoN grBvqI ho cuwkI hY. BfvyN qlivMdr ies vfry duicwqI ivwc hY ik Auh Aus qoN grBvqI hoeI hY ik iksy hor qoN , Pyr vI Auh afpxI nvIN nvIN hoeI kuVmfeI nUM Aus Kfqr qoV dyx leI iqafr ho jFdf hY. pr nvjoq Aus dI Byt nUM svIkfr nhIN krdI qy Aus nUM afpxy GroN cly jfx leI kih idMdI hY. duicqI ivwc qF Auh pihlF hI sI. Auh vI “Cutkfrf ho igaf” smJ lYNdf hY qy muVky nvjoq nUM imlx df Xqn nhIN krdf.

ies ivpqf dy smyN jfn kIQ nvjoq df shfrf bxdf hY. Auh Ausdy nfl hI Ausdy Gr af ky rihx lwg pYNdf hY. nvjoq dI ies gwl nUM vI Auh svIkfr kr lYNdf hY ik Auh grB pfq nhIN krvfeygI qy bwcy nUM pflygI. pr iek idn acfnk brP qoN iqlk ky izgx nfl Ausdf grBpfq ho jFdf hY. jfn kIQ ies smyN AusdI pUrI syvf krdf hY qy Auh idloN AusnUM pfrtnr mMn lYNdI hY. kuJ smF lMGx AupRMq Auh jfn kIQ qoN grBvqI ho jFdI hY. cfr ku mhIny ipCoN jfn kIQ iek aYksIzYNt ivwc mfiraf jFdf hY. nvjoq pihlI vfr zoldI hY qy sB kuJ guaf cuwkI mihsUs krdI hY. jfn kIQ dI mOq dy pMj mhIinaF ipwCoN nvjoq iewk bwcI nUM jnm idMdI hY. Auh apxy ipafry imwqr jfn kIQ dI ies inÈfnI df nfAuN vfrs rwKdI hY qy Aus nUM pfl pos ky cMgI kuVI bxfAux df PYslf krdI hY.

ies bwcI dy jnm qoN cfr mhIny ipwCoN nvjoq df bfp lKbIr isMG mÈIn dy pty ivwc afky mr jFdf hY. jdoN AusnUM pqf lgdf hY ik Ausdf ipAu mfnisk qOr qy pRyÈfn rihMdf sI qF Auh afpxy afp nUM AusdI mOq dI iËMmyvfr TihrfAuNdI hY. Auh DfhF mfr mfr roNdI hY. afpxI shylI kYQrIn dy puCx qy Auh kihMdI hY- “ro lYx dy ies inKsmI cMdrI nUM”. aMqm kFz ivwc nvjoq afpxy ipAu dy dfgF qy jFdI hY. jdoN Auh afpxy ipAu dy aMqm drÈn krn leI afpxI kuVI nUM kuCV cuwkI Gr aMdr dfKl hMdI hY qF Ausdf qfieaf Aus vl dyK ky kihMdf hY- “qYnUM ikhny ikhf sI afAux leI, qUM krn kI afeI hYN iewQy?” Auh kihMdI hY- “iksy vI nhINN”

qfieaf Pyr kihMdf hY- “ Pyr kI krn afeI eyN”?

“zYzI dy aMqm drÈn krn leI”, Ausdf jvfb sI.

qy Ausdy qfey mfmy AuhnUM AuwQoN qur jfx leI mjbUr kr idMdyy hn. Auh vfps qur jFdI hY qy Ausdy aMqm Èbd Ausdy zYzI nUM sMboDq hn- “nf cfhuMidaF hoieaF vI mYQoN Auh kuJ ho igaf, ijhVf prvfr leI duwK df kfrn bixaf qy quhfzy BfeIcfry leI iGrnf df. myry kuJ vI bs nhIN irhf zYzI! mYnUM pqf qk nhIN lwgf, kd isstm df diraf mYnUM afpxy ‘c ruVHf ky lY igaf. jd aihsfs hoieaf qF mYN bhuq dUr jf cuwkI sI, ijwQoN ipwCy muVnf sMBv nhIN sI.”

ieh qF hY ies nfvl dI asl khfxI, pr ies CotI jyhI khfxI nUM ijsqrHF dI plft bxqr ivwc bMinHaF igaf hY , Auh vI dyKx Xog hY. pihly kFz dy arMB ivc nvjoq qy Ausdf imwqr muMzf jfn kIQ dovyN mfncYstr dy pRisD kYPy ivwc bYTy kfPI pINdy gwlF kr rhy hn. AunHF dI gwlbfq qoN ieh pqf lgdf hY ik Auyh afps ivwc ipafr krdy hn. Auh pUrb pwCm dy myl dy hwk ivc hn qy nvjoq dy mfpy ies myl ivwc rukfvt hn. AunHF dI gwl bfq qoN ieh vI pqf lgdf hY ik jfn kIQ, nvjoq dI qlivMdr nfl imqrqf bfry vI jfxdf hY. ies df sfP mqlb ieh bxdf hY ik ieh pihlf kFz nvjoq nfl qlivMdr dI mulfkfq qoN ipCoN df hY. pihly kFz ivwc ieh vI pqf lwg jFdf hY ik nvjoq lKbIr isMG mfn aqy srn kOr dI DI hY aqy Ausdy bVy Brf df nfAuN suKivMdr qy Aus dI BrjfeI df nfAuN mnjIq hY. nvjoq dI qlivMdr nfl imwqrqf dy arMB qoN ipwCoN jy ieh pihlf kFz vfprdf hY qf sfP hY ik nvjoq Aus vyly izgrI pRfpq krn AupRMq dvfeIaF dI Prm ivwc aisstYNt mYnyjr lwgI hoeI sI . ieh vI pqf lgdf hY ik nvjoq Aus vyly qwk jfn kIQ aqy qlivMdr dohF ivwcoN iksy dI vI pUrI qrHF nhIN bxI sI. Pyr ieh pUrb pwCm dy myl ivwv mfipaF dy rukfvt bxn df kI arQ? jd ik nfvl dy pfT AupRMq ieh vI pqf lgdf hY ik ies pihly kFz dy vfprn qoN pihlF hI Auh pRoPYsr jYkI grIn dy pRBfv hyTF “iesqRIaF dI suqMqr hoNd” nfAuN dI sMsQf dI mYNbr bx cuwkI sI, ijhVI sMsQf mrd ƒ afpxf duÈmx smJdI sI. nvjoq ies sMsQf dy pRBfv hyT ivafh nf krvfAux df PYslf vI kr cuwkI sI. khfxI ivckfroN ies leI arMB kIqI jFdI hY qF ik pfTkF nUM pihly kFz ivwc hI khfxI dI muwK guMJl ivc iljfky AunHF nUM khfxI bfry hor jfxn leI Auqsuk kIqf jf sky. agly kFzF ivwc khfxI nUM ipwiCEN cuwk ky ies muwK Gtnf qwk ilafieaf jFdf hY. ies qrHF khfxI ivwc ltkfa pYdf kIqf jFdf hY. pr ies pihly kFz ivwv muwK guMJl df qF pqf nhINN lgdf . jo kuJ pqf lgdf hY Auh bs ieMnf ku hI ik nvjoq qy jfn kIQ dovyN pUMjivfdI isstm dy pwky ivroDI hn qy vrqmfn dI hr ahur df kfrn ies isstm dy pYdf kIqy Kpqvfd ƒ hI smJdy hn. iesqoN qF iehI jfpdf hY ik nfvlkfr ny afpxy nfvl df ivÈf pUMjIvfdI pRbMD dy pYdf kIqy Kpqvfd dy pRBfv nUM drsfAuxf hI riKaf hY. pr nfvl dI smucI khfxI dy pfT AupRMq ieh gwl TIk nhIN jfpdI.

dUjy kFz ivwc khfxI ipwCy vl srkdI hY.ies kFz qoN ieh pqf lgdf hY ik nvjoq mfncYstr XUnIvrstI qoN bI aYws sI kr ky AuwQy hI iewk dvfeIaF dI Prm ivwc aisstYNt mYnyjr lgI hoeI hY. iesy kFz ivwc Ausdy “iesqRIaF dI suqMqr hoNd” nfAuN dI sMsQf dI srgrm mYNbr bxn df pqf lgdf hY qy AusdI dubDf df vI pqf lgdf ik Auh suqMqr vI rihxf cfhuMdI hY qy mfipaF ƒ vI Cwzxf nhIN cfhuMdI. qIjf, cOQf, pMjvF qy CyvF kFz asl ivwc iewk hI kFz dI BMn qoV hY. nvjoq dy mfncYstr qoN kuvYNtrI jfx, mfipaF nfl ivafh sMbMDI bihs ivwc pYx qy Pyr Brf BrjfeI dy smJfAux qy muMzf dyKx leI “hF” kihx qy mfncYstr ƒ muV jfx qwk. iewk kFz ivwc iewk gwl qoN aglI gwl qwk df sPr huMdf hY, iewk smyN qoN dUjy smyN qwk df nhIN. muMzf dyKx vflI gwl ivwcy Cwz ky sqvyN kFz ivwc khfxI hor ipwCy vl iKsk jFdI hY. ies kFz ivwc afpxy Brf BrjfeI dy ivafh ipwCoN nvjoq afpxI BrjfeI df aMgRyËI df Aucfrx TIk krvfAuNdI hY. ies kFz qoN ieh vI pqf lgdf hY ik nvjoq gurduafry pMjfbI pVHn jFdI hY. aTvF kFz khfxI ƒ dUjy kFz qoN awgy qordf hY kyvl ieMnf ku hI ik nvjoq dy Brf df tYlIPon afAuNdf hY qy Auh AusnUM agly hPqy muMzf dyKx leI kuvYNtrI afAux leI kihMdf hY. nOvF kFz pihly kFz qoN vI pihlF df hY qy aTvyN kFz qoN iqMn hPqy pihlF df hY. ies kFz ivwc jfn kIQ qy nvjoq iewk inkI ndI ivwcoN mwCIaF PVdy hn qy bws. dsvyN , bfhrvyN qy qyrHvyN kFz ivwc khfxI hor ipwCy vl srk jFdI hY. ienHF iqMnF kFzF ivwc nvjoq dI BrjfeI hspqfl dI lFzrI ivwc kMm qy lwgdI hY qy AuwQy AusnUM nslvffd df qjrubf huMdf hY. cODvF pMdrvF qy solvF kFz pihlF nvjoq dI iswKI ivwc aQfh ÈrDf idKfAux qy Pyr ies ÈrDf qoN AusnUM mukq krn leI hI ilKy gey hn.

sqfrvF kFz dUjy kFz qoN pihlf df hY. nvjoq qy jfn kIQ dy XUnIvrstI ivwc dfKly qoN arMB kr ky AunHF dy iewko dvfeIaF dI Prm ivwc nOkrI krn qwk. aTfrvF kFz Pyr khfxI nUM ipwCy vl lY jFdf hY. ies kFz ivwc nvjoq dI BrjfeI ƒ kMm qy nslvfdI gorIaF vloN qMg krn df iËkr hY. AuMnIvyN kFz ivwc nvjoq mnjIq ƒ soÈl vrkr df kors krn leI Auqsfhq krdI hY qy vIhvyN kFz ivwc Auh soÈl vrkr lwg jFdI hY. iekIvF kFz kuQF hI Psfieaf hoieaf hY. ieh kFz qF ikqy AuwQy cfhIdf sI, jdoN mnjIq pihlI vyr kMm qy lgdI hY qy afpxI sws ƒ afpxI pihlI qnKfh PVf idMdI hY. bfeIvF kFz bs ieMnf ku hI ik nvjoq mfncYstr qoN Gr afAuNdI hY qy mnjIq AusdI pRfhuixaF vFg syvf krdI hY qy Ausdf ipAu AusdI pVHfeI bfry puCdf hY. Auh “TIk hY” kihMdI hY qy kFz Kqm ho jFdf hY. agly iqMnF kFzF ivwc mnjIq dI dIaF Gr ivwc kuwJ aOkVF df iËkr hY aMq ivwc soÈl vrkr lwgx nfl AusdI ieËq vwD jFdI hY.

CbIvyN kFz nfl khfxI aTvyN kFz qoN awgy qurdI hY. ieh Pyr pihly kFz qoN pihlF dI gwl hY. ies kFz ivwc qlivMdr qy Ausdy mfpy nvjoq nUM dyKx afAuNdy hn qy AunHF dI imwqrqf leI hflfq bx jFdy hn. sqfeIvF kFz kyvl DrmF dI aMD-ivÈvfÈI nUM BMzx leI hI iliKaf igaf hY, hor kuJ nhIN . aTfeIvF kFz sqfrvyN kFz df kyvl pUrk hY. mYnyjr dI cyqfvnI mgroN nvjoq nfl sfQIaF vloN cMgf slUk qy bws. aglf kFz bs eynf hI ik nvjoq ƒ iewk zfktr muMzf dyKx afAuNdf hY qy nvjoq df pitaF vflf nvF rUp dyK ky mfpy duKI huMdy hn. qIhvF kFz vfDU hY bws ieMnI ku gwl hI ik nvjoq ny jd pMjvyN muMzy ƒ vI rwd kr idwqf qF mfpy Ausdy ierfdy ƒ smJ gey. nvjoq dI mfipaF nfl bihs qy aMq qoV ivCoVf. ieh gwl qF CbIvyN kFz ivwc vI khI jf skdI sI. iekwqIvyN kFz ivwc khfxI Pyr ipwCy ƒ clI jFdI hY. nvjoq df Brf soÈl vrkr df kors krn leI iqafr ho jFdf hY qy bqIvyN kFz ivwc pVHn lgdf hY. qyqIvyN kFz ivwc qlivMdr nvjoq kol mfncYstr rfq rihMdf hYY qy Aus nfl sMBog krdf hY. agly kFz ivwc khfxI iPr ipCy ƒ clI jFdI hY. ies kFz ivwc nvjoq df Brf suKivMdr soÈl vrkr lwg jFdf hY. pYNqIvyN kFz ivwc nvjoq qlivMdr nfl sMbMD vDf lYNdI hY qy jfn kIQ nfloN Gtf lYNdI hY. aglf kFz isrP ieh dwsx leI iliKaf igaf hY ik qlivMdr hux hr spqfh-aMq qy mfncYstr af ky nvjoq kol rihMdf hY.

ies qoN awgy khfxI smyN dI qrqIb anusfr hI qurdI hY . agly cflI kFz bws do ku sfl ivwc hI vfpr jFdy hn qy nfvl df aMq nvjoq dy pwCqfvy nfl ho jFdf hY. asIN dyK hI ilaf hY ik nfvl dy plft ivwc kFzF dI bhulqf mMqkI nhIN. nfvl dI muwK khfxI ivwc vI vfr vfr rukfvtF pYNdIaF hn. mnjIq-suKivMdr dI koeI bhuqI khfxI vI nhIN Pyr vI iesny nfvl dy aTfrF kFz mwly hoey hn. muwK khfxI dI Gtnf lVI ivwc vfr vfr smyN dI qrqIb nUM qoiVaF igaf hY.

ies sfrI khfxI ivcoN ies nfvl dy iqMn muwK pfqrF bfry jo kuJ pqf lgdf hY, Auh ieh hY ik Auh Auwc ivwidaf pRfpq hn qy iqMny hI afpxy amlF ivwc bVy isDV qy pVHy ilKy byvkUP sfbq huMdy hn. nvjoq ijsnUM afpxy mfipaF qoN koeI iÈkfieq nhIN qy nf pMjfbI siBafcfr qoN koeI nPrq, ijsnUM mfpy bVy cfa nfl pfldy qy pVHfAuNdy hn qy AusnUM afpxy Gr ivc koeI ajyhI imsfl vI nhIN imldI ijsqoN Auh pMjfbI siBafcfr qoN Aucft ho jfvy. bs Ausdy afpxy kihx anusfr pRoPYsr jYkI grIn ny AusnUM Dwkf dy ky “iesqRI dI suqMqr hoNd” vrgI sMsQf vl qy “afdmI nUM afpxf vYrI” smJx vl qor idwqf qy Auh bVy iswDV iksm dy bMidaF vFg Aus dy dwsy rfh qy qur peI. Pyr Auh Ausy qlivMdr nfl imwqrqf vI gMZ lYNdI hY qy AusnUM afpxf kfmk pfrtnr vI bxf lYNdI qy Ausy qoN grBvqI vI ho jFdI hY, ijs nfl mfpy Ausdf, AusdI mrËI nfl ivafh krnf cfhuMdy sn. jy Auh Ërf ku vI clfk huMdI qF Auh Aus nfl irÈqf mnËUr kr ky afpxy mfipaF ƒ KuÈ vI kr skdI sI qy brfbrI dy aDfr qy Aus nfl rih vI skdI sI qy jy Auh Aus dIaF mfnqfvF muqfbk pUrf nf Auqrdf qF Aus qoN qlfk vI lY skdI sI. iesqrHF Auh afpxy mfipaF nUM vI KuÈ rK skdI sI qy afp vI KuÈ rih skdI sI. iewQy ieh gwl smJx dI loV hY ik ijwQy afrQk brfbrI hovy AuwQy smfjk brfbrI vI avÈ ho jFdI hY. Pyr Auh ijhVI jYkI grIn qoN mrdF nUM afpxf vYrI smJx df aimRq Ck cuwkI hY , Auh mrdF qoN ibnF rihMdI vI nhIN. jfn kIQ vI ajIb iksm df aMgryË muMzf hY , ijhVf ibnF iksy idsdy kfrn qoN nvjoq dy mgr quiraf rihMdf hY. afm qOr qy aMgRyË muMzy BfrqI kuVIaF nUM ies krky psMd krdy hn ik Auh aMgRyË kuVIaF nfloN vDyry sQfeI pqnIaF bxdIaF hn, pr nvjoq qF Aus nfl lMmy smyN qoN sMbMD rKdI hoeI vI qlivMdr nfl imqrqf gMZ ky AusqoN grBvqI vI ho jFdI hY , Pyr vI Auh “qyrf ipwCf nhIN Cwzxf” qy aml krdf hY qy mrn qwk Aus nfl juiVaf rihMdf hY. qlivMdr vI mfipaf df lfzlf qy kihxykfr puwqr hY . Auh AunHF dIaF afsF qy pfxI Pyr nvjoq mgr vfirMgtn jfky rihx lwg pYNdf hY hflF ik nvjoq Aus nUM sfP kih idMdI hY ik Auh Aus nfl isrP dosqI qy pfrtnriÈp hI rwKygI Aus nfl ivvfhq sMbMD nhIN bxfeygI. Auh AusnUM afpxy ivcfrF qoN vI vfikP kr idMdI hY, Pyr vI pqf nhIN ikAuN Auh jfx buwJ ky mwKI inglx leI iqafr ho jFdf hY. ieho jhy lwCx iksy iswDV bMdy dy hI huMdy hn, Auwc-ivwidaf pRfpq sUJvfn bMdy dy nhIN. aml ivwc qF ieh iqMny pfqr iswDV iksm dy hI hn . pr nfvl dI vfrqlfp ivwc Auh bVy hI sUJvfn lgdy hn , smfj qy isstm dIaF gwlF krdy hoey kimAUinstF dy vI kMn kuqrdy hn. nvjoq nUM hI dyKo , Auh XUnIvristI ivwc jfx qoN pihlF hI coKI sUJvfn jfpdI hY qy rfjnIqk qOr qy jfigRq vI. jdoN Auh afpxI BfbI nUM soÈl vrkr df kors krn leI dlIlF idMdI hY qF Aus dy ieh Èbd not krn vfly hn- “eydF iewk qF srkfr nUM duBfÈIey dI loV nhIN rhygI, dUjf Auh iesqrHF eyÈIan kmAUintI nUM KuÈ kr skdI hY.” jdoN AusdI BfbI puCdI hY ik srkfr nUM eyÈIan kmAUintI nUM KuÈ krn dI kI loV hY? qF nvjoq Auwqr idMdI hY- “ eyÈIanF dIaF votF nhIN lYxIaF alYkÈn ivwc.” sPf 298 qy Auh qlivMdr nUM kihMdI hY- “ jVH Kud srmfeydfrI isstm hY. ijhVf isstm hr cIË qoN Pfiedf dyKdf hY, Ausdf pRqIibMb mnuwKI irÈiqaF qy vI pYxf hI pYxf.” sPf 296 qy Auh kihMdI hY- “ mYN qyry nfl sihmq hF ik srmfeydfrI isstm ny mnuwK nUM mnuwK qoN Gtf vpfr dI vsqU bxf idwqf hY”. qlivMdr qF ies qoN vI awgy jf ky sPf 300 qy jo kuJ kihMdf Auh vI dyKx vflf hY- “beI ies isstm ny mnuwK qoN mnuwK nfloN shfnBUqI qF Koh hI leI hY. mYN qF ieh khFgf ik Ausny mnuwK qoN mnuwKqf hI Koh leI hY- isstm ny bMdy nUM mihË pYsf kmfAux dI mÈIn bxf idwqf hY”. iewQoN qwk ik Auh Bfrq dy so-kflz Auwqr-afDunkvfdIaF bfry vI jfxdf hY- “bhuqy buwDI jIvI bs buwDI jIvI hI hn, ivÈyÈ kr ky Bfrq dy so-kflz Auwqr-afDunkqf dy ivwdvfn” qy afm kimAUinstF vFg Auh ies sB kuJ df hwl dsxoN vI nhIN rukdf- “afrQk pRbMD qy iensfnI irÈqy pYr nfl pYr imlf ky qurn.” jfn kIQ vI iksy nfloN ipwCy ikAuN rhy. pihly kFz ivwc hI Auh afpxy ivcfr iesqrHF prgt krdf hY- “jdoN mnuwK dy aMdr amn cYn df vfsf huMdf hY qF Auhdy aYkÈnF ivwc itkfa huMdf, Trwmf vI, jd Ausdy aMdr KlblI mcI huMdI hY, qF Auhdy aYkÈn vI Aulty pulty huMdy hn”. nvjoq dy ieh puwCx qy ik ieMnI dOV Bwj ikQoN af geI, Auh kihMdf hY- “ afeI nhIN ilaFdI geI hY”. aMq ivwc Auh kihMdf hY-” ieh sB kuJ srmfeydfrI ny afpxI hoNd nUM kfiem rwKx leI kIqf hY.”

ieh hflq qF hY ies nfvl dy iqMn muwK pfqrF dI bfkI dy Coty moty pfqr vI vfrqflfp boldy smyN jlfl ivwc af jFdy hn, pUry kimAUinst qF nhIN AunHF dy hmsPr avÈ jfpx lwg pYNdy hn. bs ijwQy vI do pfqr imldy hn, ajyhI byisrpYr ansMbMDq lMmI vfrqffp ivwc juwt jFdy hn. sfry pfqr iewko jyhI bolI ivwc iewko jyhy ivcfr ies boJl vfrqflfp ivwc prgt krdy hn. vfrqflfp boldy smyN, smF, sQfn, Aumr, smfjk drjy aqy ivwidak sUJ sB df Prk imt jFdf hY. iewk aMgryË vI AusyqrHF Ausy bolI ivwc gwl krdf hY, ijsqrHF dI bolI ivwc pMjfbI ipCokV dy jwt gwl krdy hn.

iewk hor qrHF dI vfrqflfp vI lwg pwg sfry pfqr boldy hn. ieh TIk hY ik duicwqI ivwc ipaf smJdfr bMdf vI keI vyr mn-bcnI kr lYNdf hY. pr hr smyN hr siQqI ivwc afpxy afp nfl gwlF isr-iPry lok hI krdy hn. ies pwKoN ies nfvl ivwc koeI vI iksy nfloN Gwt nhIN. Ërf dyKo iewk suKivMdr dUjy afpxy aMdrly suKivMdr nfl iksqrHF gwlF krdf hY:-

“kI mqlb?” iewk suKibMdr boilaf.

“mYN jrmn boldF ijsdI qYnUM smJ nhIN afAuNdI?”

“hux DOx df mxkf tuwt igaf?”

“ikAuN?”

“qYnUM nhIN pqf?”

iesyqrHF kFz aTwqI ivwc qlivMdr afpxy afp nfl lMmI vfrqflfp krdf hY:-

“nhIN bMinHaf jf skdf qF ptf quVf ky dOV jf”
“qyry iKafl ‘c irÈqy ieMnI sOKI qrHF tut skdy ny?”
“nhIN tuwtdy qF DOx sut ky cup cfp qurI jfh, ijwdF
Auh kihMdy ny krI jfh, cIkdf kfhqoN eyN ?”

qlivMdr dI afpy nfl ieh vfrqfp do siPaF qy PYlI hoeI hY. iesqrHF dI mn-bcnI dy nmUny ies nfvl ivwc QF pur QF imldy hn.

nfvl dI khfxI, plft bxqr pfqrF aqy vfrqflfp Auwqy ivcfr krn ipwCoN, hux asIN nfvl dy ivÈy qy ivcfr krn dy Xog ho gey hF. jy asIN nfvl dI muwK pfqr nvjoq dy aMqm kFz ivwc idwqy ÈbdF qy XkIn kr leIey , qF nfvl df ivÈf isstm dI krUrqf ƒ drsfAuxf hI bxdf hY. pr nfvl dI smuwcI khfxI ƒ idRÈtI iwvc rKidaF ieh gwl TIk nhIN jfpdI. khfxI ivwcoN qF Aus dy duKFq df muwK kfrn Ausdf isDVpuxf hI inkldf hY, nvIaF pYVF pfAuxf nhIN. purfxIaF peIaF lIhF ƒ Cz ky nvyN rfhF qy qurn nfl hI qF smfj df ivkfÈ huMdf hY. nvyN pYdfvfrI sfDn purfxy afrQk pRbMD ivwc pRIvrqn ilafAux df kfrn bxdy hn. nvyN afrQk pRbMD ivwc purfxy smfjk pRqImfn vI bdlxy pYNdy hn qy avÈ bdldy hn , BfvyN smfjk pRIvrqn dI gqI afrQk pRIvrqn dI gqI nfloN bhuq DImI huMdI hY. ieh gwl kdIN BulxI nhIN cfhIdI ik pUMjIvdI pRbMD afpxy sfry nuksF dy smyq vI BUpvfdI pRbMD nfloN avÈ cMgyrf huMdf hY. BUpvfdI siBafcfr dI rihMd KUMhd; DrmF, jfqF , goqF qy nslF dy bMDnF ny pUMjIvfdI pRbMD ivwc avÈ tutxf hI huMdf hY. BfrqI mUl dy, brqfnIaF ivwc vsdy lokF ivwc ieh pRikiraf arMB vI ho cuwkI hY. ieh sfry bMDn tuwt ky hux aMqr-jfqI aMqr-Drm aqy aMqr-nslI ivafh prvfn hox lwg pey hn. nvjoq dI smwisaf nf qF jfqoN bfhr, nf DrmoN bfhr, nf nsloN bfhr ivafh krfAux dI hY, AusdI smwisaf qF ieh hY ik Auh “iesqRI dI suqMqr hoNd” nfAuN dI sMsQf dI mYNbr hY ijhVI ik “afdmI ƒ afpxf duÈmx” smJdI hY. ieh dovyN gwlF iksy qrHF vI nf sMsikRqI ivwc nf pRikrqI ivwc iPwt bYTdIaF hn. suqMqrqf ikqy vI kdIN vI bMDnF qoN rihq nhIN huMdI. iesqRI dI ajyhI suqMqrqf qF bVI dUr dI gwl hY , koeI vI iensfn pUrn rUp ivwc suqMqr ho hI nhIN skdf, isvfey kbr ivwc peI lfÈ qoN. ies dunIaf ivwc kuJ iqafg ky hI kuJ imldf hY. nr qy mdIn df qF iewk dUjy ibnF rihxf soicaf vI nhIN jf skdf. ivroDI ilMg dI iKwc nfl hI qF pRikrqI dI kfr cldI hY. ies leI qIvIN df afdmI ƒ afpxf vYrI smJ lYxf pRikrqI ivroDI hrkq hY. ies nfvl dI khfxI ny ieh iswD hI kr idwqf hY ik ajyhy PYsilaF dy pYr nhIN huMdy. ivafh bMDn iewk smfjk aihdnfmf huMdf hY afdmI qy qIvIN ivckfr. ies aihdnfmy dI Dfrmk rsm anusfr qIvIN afdmI dy aDIn smJI jFdI hY. sfry jfxdy hn ik ieh Dfrmk rsm hux kyvl ivafh df aYlfnnfmf hI bx ky rih geI hY. jy afdmI qy qIvIN dovyN afrQk qOr qy brfbr hox qF ies aYlfnnfmy df bhuqf arQ nhIN rih jFdf. pr adflqI ivafh ivwc qF eyho jyhf aDIngI df koeI aYlfn nfmf vI nhIN huMdf. eyÈIan ipwCy vfly lokF dI Dfrmk rsm ƒ ies mulk ivwc koeI kfnUMnI mfnqf vI nhIN imldI, kfnUMnI mfnqf kyvl adflqI ivafh ƒ hI imldI hY. Pyr iewQy qlfk lYxf vI qF bhuqf aOKf nhIN. smJ nhIN afAuNdI nvjoq ƒ ivafh qoN ikAuN ieMnf zr lgdf hY, jdoN ik Auh afdmI dI sMgq qoN bcdI vI nhIN , bwcy vI pYdf krdI hY qy pflxy vI cfhuMdI hY. Auh ijs ËbfnI pfrtnriÈp dI gwl krdI hY Auh ikMnf ku icr cl skdI hY ? jy bwcy pYdf krny hn qF kuwJ bMDn qF mMnxy hI pYxgy. kuwJ aihdnfmf qF krnf hI peygf. aihdnfmy qoN ibnF qF iksy dukfn ivc vI sFJ nhIN pfeI jf skdI. jIvn Br bwcy pflx dI pfrtnriÈp ikvyN cwlygI? Ëfhr hY ik ies nfvl dI khfxI ivwc “iesqrI dI suqMqr hoNd” qy afdmI nUM iesqrI df duÈmx smJx dI soc dI hfr hoeI hY. iehI idKfAuxf nfvl df sMBv ivÈf ho skdf hY.

bfkI jo kuJ pfqrF dI vfrqflfp ivwcoN jF asl khfxI dy ieDr AuDr peIaF GtnfvF qoN imldf hY , Auh ies nfvl df sugwTq ivÈf nhIN hY. AuNJ ajyhIaF CotIaF motIaF GtnfvF rfhIN qy pfqrF dI lMmI vfrqflfp rfhIN nfvlkfr ny ies nfvl dy asl ivÈy qoN bfhr jf ky pUMjIvfdI pRbMD qy Ausdy PYlfey Kpqvfd dy KUb pVCy lfhy hn. iesyqrHF Ausny nslvfd qy iBRÈtfcfr nUM vI afpxf inÈfnf bxfieaf hY. cMgf huMdf jy ieh sB kuwJ nfvl dI asl khfxI ivwcoN inkldf. pr iesqrHF krn leI nfvl dI khfxI qy pfqrF df ieMnf kuwJ bdlxf pYxf sI ik ieh nfvl hux nfloN iblkul vKrI BFq df bx jfxf sI .
sqMbr 2001

hrbKsL mksUdpurI
e-mail: h.s.bains@ntlworld.com

 
 

 

hrbKsL mksUdpurI dIaF pusqkF aqy hor rcnfvF:


1986


meI 2000

kRFqIkfrI iswK lihr qy pRfpqI--iswK ieiqhfs df aflocnfqmk ivsLlysLx 1987

ikxky qy sUrj---kivqf 1997

pMjfbI dIaF Auprokq aqy hor pusqkF mMgvfAux leI sdf Xfd rwKo:
iswK iltryrI aYNz klcrl stfl
44, Chapman Street, West Bromwich, W. Midlands B70 8PS (U.K.)
Tel:0121 580 2228

rfm srUp axKI dy nfvl: “prqfpI” dI smIiKaf-hrbKsL mksUdpurI
iswK lihr dI smfjk qy ieiqhfsk ivsLysqf hrbKS mksUdpurI
Bgq rivdfs jI df bygm purf: hrbKsL mksUdpurI
gurU goibMd isMG jI dI mhfn rcnf: bicwqr nftk: hrbKsL mksUdpurI
CAR KEVTAVa--HRBks MKSoDPORI
bhu-pKI lyKk: aflock, icMqk aqy kvI
hrbKsL isMG mksUdpurI dIaF do kivqfvF

 

ilKfrI
Likhari
likhari2001@yahoo.co.uk

 


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003