klmF
dy kfPly dI 2004 sfl dI afKLrI mIitMg dsMbr 11 nUM ,afm
vFg, mfltn pbilk lfiebryrI ivKy hoeI[ brP dIaF
PlUrIaF dI syjlL qy sIq TMzI hvf lg pg 25 mYNbrF dy
rfh
ivwc rukfvt nf bx skI; ies sfDfrn
mfsk mIitMg ivwc asDfrn jsLnmeI mfhOl sI[ huxy huxy,
nvqyj BfrqI (lMzn) nMU BfsLf ivBfg, pMjfb srkfr vwloN
prvfsI sLRomxI pMjfbI kvI dy qOr qy snmfinaf (ijs
ivwc iewk lwK rupey dI rfsLI sLfml huMdI hY) igaf hY[
kfPly dy mYNbr ies mOky afpxy vwloN vDfeIaF dyx leI
phuMcy[
pRoPYsr
kysr isMG kysr jo koeI do sfl pihlF pMjfb XUnIvristI
qoN ivBfg dy muKI dy qOr qy irtfier hoey hn srgvfs ho
gey hn[ mIitMg dy arMB ivwc amrjIq isMG sfQI kfPly dy
pRogrfm kuafrzInytr dy kihx qy smsLyr BuWlr vwloN
pRoPYsr kysr isMG kysr dy jIvn Auqy sMKyp Jfq puafeI
geI[ AunHF dI Xfd ivwc 2 imMt df mon Dfrn kIqf igaf[
zf:
drsLn pfl (zfktr afP mYzIsn vIy hn) pRDfn, afl
ieMzIaf pIpljL risWstYNs Porm nUM ies sMsQf bfry cfxn
pfAux leI ikhf igaf[ AunHF dwisaf ik amrIkf qy kuJ
pWCmI qfkqF mnWuK ivroDI adfiraF WTO rfhIN ikvyN Bfrq
qy dUjy dysLF AWuqy afrQk kbjLf jmfeI rwKx dy mnsUby
bxf rhIaF hn[ AunHF Aucq pr sMkucq sLbdF rfhIN
BfrqIaF AuWpr globlfeIjLysLn (ivsLvIkrx) dy gLYr
mnuWKI iswitaF dy vyrvy pysL kIqy qy ies vrqfry ivwc
lukyy afrQk sfmrfj dy insLfinaF nUM hfeIlfeIt kIqf[
inr sMdyh zf:pfl ny ies ivsLfl pr jtl ivsLy nUM QoVy
smyN ivwc KLUbI nfl inBfieaf[
ies qoN ipwCoN zf:pfl ny lg pg
iesy hI Bfvnf vflI BwTl dI kivqf afpxy anoKy aMdfjL
ivwc suxfeI ijs ny hr sRoqy dy idl qy idmfgL nUM
pRBfvq kIqf[
gurmIq
isMG iswDU (ijMnHF ny zfktryt leI pMjfbI BfsLf bfry
afpxf QIisjL pysL kIqf hoieaf hY) afpxy QIisjL dy kuJ
aihm aMsLF, KLfs kr, BfsLf bfry cyqMqf, BfsLf dI
sMBfl aqy BfsLf dy ivkfs, BfsLf qy Drm dy sMbMD,
BfsLf qy ilpI aqy BfsLf dy suDfr qy kuJ hor BfsLfeI
pihlUaF nfl sUJ BrpUr lyK rfhIN hfjLr mYNbrF dI jfx
pCfx krvfeI[
Aukq
prcy dy BfsLfeI cyqMqf dy pRsMg ivwc jspfl isMG cImf
ny pMjfbI BfsLf dI durvrqoN krn vfly lyKkF vwloN
mujrmfnf axighlI vwl iDafx dvfieaf[ ipRMt mIzIey qy
ryzIAU mIzIey nUM ivsLysL qOr qy ies pfsy vwD
ijMLmydfrI vrqx leI apIl kIqI; aqy pMjfbI ilKqF aMdr
sLbd-joVF dI arfjkqf ivwc suDfr Auwqy jLor idwqf[
idlcsp
gwl ieh hY ik jspfl isMG cImf df ipCokV aMkiVaF qy
ihsfb df hox dy bfvjUd Aus dI BfsLf qy sfihq ivwc
zUMGI idlcspI iewk afvyg dI hwd qk hY[ pMjfbI dy
prcfr qy prsfr leI kMm krn dI lgn kr ky Aus ny
ivigafnk lIhF Awuqy bwicaF qy bflgLF nUM pMjfbI ilKxI
isKfAux leI afkfr ivwc CotI pr vfsqv ivwc vDIaf pusqk
iqafr kIqI hY[ Aus ny vcn idwqf ik kfPly df ijhVf
mYNbr pMjfbI ilKxI isKx leI ies pusqk dI vrqoN krnf
cfhuMdf hovy Auh Aus nUM iewk kfpI afpxy vwloN Byt
krygf[
amrjIq sfQI vwloN ies idn dy muwK
mihmfn qy mYNbrF dIaF vDfeIaF dy kyNdr nvqyj BfrqI
nUM pruskfr dy mOky qy ies dI mihmF bfry afpxy ivcfr
pRgt krn leI ikhf igaf[ nvqyj BfrqI ny afpxI suBfvk
PlfsPk idRsLtIkon ivwcoN AugmI suhj qy subk sLYlI
rfhIN ienfm lYx-dyx dI pRQf Auqy vfjb rOsLnI pfeI[
ies ivwc koeI sLwk nhIN vDfeI lYxf vI koeI sihl
ikiraf nhIN huMdI[ dr asl awj dy ienfmF qy snmfnF dy
gDly mfhOl ivwc inKyVf krnf aOKf ho igaf hY ik iks
nUM jfiejL qy iks nUM nfjfiejL ienfm idwqf jf irhf hY[
nvqyj dI sUurq ivwc ivsLysL kr,qy AMuMj keI vfrI,
ienfm lYx vfly df kwd-bwuq snmfn dyx vflyy dy afkfr
nfloN ikqy vwzf huMdf hY[ ies axsuKfvIN bihs dy
ipCokV ivwc nvqyj ny imly snmfn nUM sMsikrqI df snmfn
mMn ky svIkfr kIqf[ Aus dy mq anusfr snmfn iewk kvI
jF klfkfr nUM nhIN sgoN Aus BfeIcfry dy smUh nUM
imldf hY ijs ivwc qy ijs rfhIN klfkfr ivcrdf, vDdf-Puldf,
qy afpxy klfqmk inwj df prgt krdf hY[ ieh snmfn
BfeIcfry nUM mfnqf dyx brfbr huMdf hY[ asl ivwc
susfietI aMdr sB qoN AuWqm qy sRysLt pRfpqI nUM mfnqf
dy ky Auus sRysLtqf dIaF hwdF nUM hor awgy vDfAuxf
huMdf hY qf jo Aus mfnqf pRfpq klfkfr qoN ipwCoN
afAux vfly klfkfr hor agy vD ky nvyN dfhIey inscq krn
leI pryrq hox[ mnuwK dIaF sMBfvnfvF nUM nvyN idws-hwidaF
vwl torI rwKx df iewk qrHF df cfbuk huMdf hY[
nvqyj BfrqI ny mOjUdf ZFcy aMdr
kvI dy sQfn df ijLkr kridaF afiKaf ik mMzI nUM pihl
dyx vflI susfietI ny kvI nUM smfj dy hfsLIey vwl DWk
idwqf hoieaf hY[ mMzI ny sfzI BfsLf, sfzI soc qy sfzy
rihx sihx dy hr pihlU ivwc afpxy dMd zUMGy gwz idwqy
hoey hn[ BfsLf dI mOq asl ivwc sMsikRqI dI mOq huMdI
hY[ lyKk df krqwv sMsikRqI dy clMq qy keI vfrI
arQhIxy sMklpF df muV-ivcfrn jF muV-nrIKx krnf huMdf
hY[ Aus dIaF rgF ivwc nvF sfh Brnf hY; nvyN sLbd rcxf
hY[ BfvyN lyKk sMsikRqI ivwcoN sLbd pRfpq krdf hY pr
AunHF ivwc nvIN rHuh qy nvI sLkqI Brdf hY[
ies
qrHF nvqyj BfrqI ny lyKk, smfj, qy mIzIey dy aMqrIv
sUKm sMbMDF nUM afpxI suBfvk icMqk mfniskqf anusfr
afpxI sLYlI ivsLysL rfhIN aBIivakq kIqf[ nvqyj
ivakqIgq drd jF inwjI pIV pRgt krn dI QF kvI nUM
ienHF qoN mukq hox dI prryxf idMdf hY[ kvI dy
aMqrmuKI hfv-Bfv inwj dI kivqf dI smwgrI qF bx skdI
hY pr vfsqivk kivqf dI smwgrI nhIN bx skdI[ asl qy
inrol kvI leI jLrUrI hY ik Auh sMsikRqI dy ivsLfl
sMsfr ivwc dfKLl ho ky Aus dy supinaF, afsF, AumIdF,
mfXUsIaF nUM aMkq kry[ BfrqI df mq hY ik sfzy afly
duafly ivwc pRikrqI df amIr, anMq, axgfihaf, axjfixaf
qy axaMikq BMzfr psiraf ipaf hY jo klfkfr dI awK dI
AuzIk kr irhf hY ik kdoN Aus dIaF sMBfvnfvF dy qfly
qoV ky aMdr luky husx nUM bfhr ilaf skygf[
iesy mOky dWisaf igaf ik BfrqI dI
hoxhfr spuwqrI sumIq dy gIq nUM knyzf dI afr.aYNz bI.dI
AWucI pCfx vflI XUnIvrsl knyzf irkfrizMg kMpxI ny
afpxI coxvyN R.& B.gIqF dI aYlbMm (sI.zI.) sLfml
kIqf hY[ Aus dI zFs hfl ihwts 2004 ivwc sLmUlIaq
pMjfb dI DI nUM qy pMjfbI dI isrjxfqmkqf nUM pihlF hI
mfnqf dy cukI hY[ sumIq bfry sMgIq afkfsL df mIzIaf (eysLIan
post; spxf mYgjLIn;sfein bilwtjL ieMtrnYslnl mYgjLIn
afid keI hor mYgjLIn) Aus dI hoxhfr pRqIBf bfry
ivsQfr ivwc afrtIkl ilK ky Aus nUM svIikRqI dy cuky
hn[ gIqkfr qy gIq lyKk dy qOr qy Aus dIaF (mfrvn gyX
qoN pRBfvq aqy ihwp-hOp, rgy, qy afpxI anoKI inwjI
Cfp vflIaF) ikrqF knyzIan ryzIAU, amrIkn, XU.ky.,bI.bI.sI.
sfierws sYtflfeIt ryzIAU afid stysLnF dy pRogrmF df
isLMgfr bx rhIaF hn[
nvyqj
BfrqI qy suirMdr BfrqI nUM vDfeIaF idwqIaF geIaF[
Aukq
irport ivwc drj sLmUlIaq krn vfilaF qoN ielfvf ikrpfl
isMG pMnUM, kuljIq mfn, jrnYl isMG grcf, AuNkfrpRIq ,
njLIr sdr, aPLjLl nvId, imnI gryvfl, rCpfl kOr igwl,
pqvMq kOr pMnUM, suirMdr sfQI, amrjIq imnhfs, gurprIq
kOr, dljIq, zf:amrjIq isMG ijhy shiqkfr qy sfihq
rsIey ies mIitMg ivwc sLfml hoey[
aMq
nUM TIk 5 vjy amrjIq sfQI vwloN hfjLr mYNbrF qy
mihmfnF df DMnvfd kIqf igaf[ aglI mIitMg idn
sinwcrvfr 9 jnvrI 2005 nUM 2 vjy mfltn kimAUintI
sYNtr ivKy hoxI insLcq hoeI qy ies smfgm df aMq kIqf
igaf[
ies
sfrI KLsLguafr imlnI ipwCoN amrjIq isMG sfQI dI
suBfvk KulH idlI dy swdy qy Aus dy invfs sQfn qy
puhMcy[ hwz BMnvIN srdI ivwc koeI 15 mYNbrF dy
dMdoiVky nUM sfQI dy snyh qy pRym dy inwGy ilvMgrUm
ivwc dfKLl ho ky TwlH peI[ kfPly dI mIitMg dy mfhOl
dI aYktYnsLn nUM BKLidaF dyr nf lwgI[ nvqyj, sLmsLyr,
suirMdr BfrqI, ny kivqfvF suxfeIaF, gurdfs minhfs ny
hfs rMg nfl mnorMjx kIqf qy keI akwvIaF ny cutkilaF
nfl gLYr rsmI bYTk dy mfhOl nUM grmfeI rwiKaf[ gwlF
bfqF kdy gMBIr qy kdy hlkI PulkIaF vwKIaF ivckfr qfxf
qxdIaF rhIaF pr suhfvnIaF qy suihrd surF dI loa
isrkwZ sI[ ies qrHF hlky Pulky mfhOl ivwc bhu-rMgIaF
kivqfvF dI vMngI qy kQnF dIaF joqF ny ies mihPl nUM
rusLnfeI rwiKaf[
bfhr
dMdnFdI srdI qy cfrdvfrI aMdr inwG ivwc mGdy ies
mfhOl ivclf aMqr prbl qy pRcMz sI[ vfDf ieh ik amrjIq
sfQI aqy pirvfr ny suBf muqfbk Kfx-pIx dy pwKoN syvf
ivwc koeI kmI nhIN afAux idwqI[ ieMj koeI 12 vjy qoN
ipwCoN mihPl brKLfsq hoxI sLurU hoeI qy ies shufAuxI
sLfm dI Xfd qy inGfs nUM sIny ivwc sFB ky sfry mYNbr
GroN GrIN ivdf hoey[