sfihqk/smfjk/rIport/srgrmIaF

 

‘ZfeI sdIaF df hfxI ipMz’ pusqk rIlIjL

-ikrpfl isMG pMnUM-

 

‘ZfeI sdIaF df hfxI ipMz’ pusqk, aprYl 22, 2006 nUM, ‘pMjfbI klmF df kfPLlf’ trMto ivwc rIlIjL kIqI geI. kfPLly dI ies mhInyvfr iekwqrqf ivwc sMcflk kuafrzInytr blrfj cImF ny ies pusqk sbMDI jfxkfrI dyx leI ies pusqk dy lyKk sudfgr brfV lMzy nUM ikhf. ijs AuWqy brfV ny bws ieqnf hI kihx Xog smiJaf ik afp ilKI pusqk bfry kuwJ kihxf bVf aOKf hoieaf krdf hY pr mYN ieh kih skdf hF ik ieh pusqk ilKx lwigaF myry sfhmxy pihlf pRsLn ieh sI ik iewk ipMz bfry ilKI pusqk dUsry ipMzF dy lok ikAuN pVHn? dUsry ieh ik ieh iewk ipMz df ieiqhfs nhIN sgoN ‘ieiqhfs dIaF pYVF ivwcoN iewk ipMz’ dyKx df Xqn kIqf igaf hY. brfV ny ies pusqk sbMDI Bfrq `c hoey rIlIjL smfgm (ijs dI rIport vI aMq ivwc idwqI jf rhI hY) bfry dwsidaF ikhf ik ies smyN kfPLly dy AuWGy ivdvfn ikrpfl isMG pMnUM qy hYWzmfstr blbIr isMG igwl hfjLr sn. pMnUM horF ny qF ies smuwcy progrfm nUM awKIN dyiKaf aqy ies smfgm dI smuwcI PotogRfPI vI kIqI. kfPLly dy ieh dovyN ivdvfn ies bfry jLrUr kuwJ kih skdy hn. hF, ies progrfm ivwc myrI sfQx gurcrn kOr brfV vI hfjLr sI pr ieh kuwJ kihxf psMd nhIN krygI.

 

ikrpfl isMG pMnUM ny ies pusqk sbMDI afpxy ivcfr prgt kridaF ikhf ik ies pusqk dy arMB qoN sMpUrn hox qIkr iksy nf iksy rUp ivwc mYN ies pusqk nflL juiVaf irhf hF. so mYN inscy nflL kih skdf hF ik ieh pusqk sudfgr brfV lMzy dI iewk lMmI Gflxf aqy isrV dI kmfeI hY. ies pusqk dy ilKx df sMklp brfV dy mn ivwc dhfikaF qoN AuslLvwty lY irhf lgdf sI. ies kfrj leI Ausny kMipAUtr KrIidaf, loV anusfr AusdI jfxkfrI prfpq kIqI aqy ieh sfrI dI sfrI ikqfb iswDI hI kMipAUtr AuWqy afpxy hwQIN isrjI. afpx hwQIN afpxf sfrf kMm afpxy kMipAUtr AuWqy krnf nUM vI brfV dI iewk prfpqI mMinaF jf skdf hY.

ies ikqfb dy rcx kfrj leI Aus ny Zyr sfrIaF ikqfbF aqy PfeIlF df aiDaYn kIqf. qihsIlF, ijLilHaF dy anyk cwkr lfey. ieh vyrvf Aus ny pusqk dy aMq dy hvfilaF ivwc idwqf hY. hr iewk iensfn vFg sudfgr brfV lMzy dI vI ‘BfeIcfirk ivvhfr’ sbMDI afpxI iewk nvyklI soc hY. pr Aus ny ies ikqfb nUM afpxI inwjI soc qoN mukq ho ky ieiqhfisk qwQF nUM hI muwK rwiKaf hY. bhuq sfry ilKfrIaF ny, iksy nf iksy rUp ivwc ‘myrf ipMz’ pusqkF AuWqy hwQ ajLmfieaf hY aqy hor bhuq sfry ies muwdy sbMDI ilKx leI gMBIr ho ky soc rhy hn. AunHF leI ieh ikqfb iewk mfrg drsLn df kMm kr skdI hY. sudfgr brfV lMzy nUM ies qkVI Gflxf dI sPlqf AuWqy vDfeI idwqI jFdI hY.

 

 

blbIr isMG igwl (zflLf) ny ikhf ies ivwc koeI do rfvF nhIN hn ik ipMz lMzy dy nflL lwgdy ipMz rozy df jYqo dy morcy ivwc mohrI rol hox bfry, Bfrq dy svrgI prDfn mMqrI jvfhr lfl nihrU ny afpxI pusqk ‘izskvrI afP ieMzIaf’ ivwc jYqo morcy dy hIro ‘jQydfr suwcf isMG df vrnx kIqf hY aqy dUsry hIro ‘jQydfr duwlf isMG’ dI qsvIr iswK imAUjLIam aMimRqsr ivwc lwgI rhI hY. pr ‘ZfeI sdIaF df hfxI ipMz lMzy, (hirgoibMdpur)’ pusqk pVHky ieh vI iswD ho jFdf hY ik jYqo morcy ivwc ies ipMz lMzy (hirgoibMdpur) dy invfsIaF ny sB qoN vwD sLhIdIaF pfeIaF, sB qoN vwD sjfvF kwtIaF aqy ies ivwc sLfml hox vflLy XoiDaF dI igxqI vI ies ngr dy vsnIkF dI hI vwD sI. pr ieh sB kuwJ pihlF ieiqhfs `c spsLt nf hox bfry vI ies dI Koj dI hor loV mihsUs huMdI hY.

ies iekwqrqf ivwc lyKk sudfgr isMG brfV kolLoN pusqk sbMDI svfl puwCx vfilLaF `coN gurdyv isMG Gxgs ny ies pusqk sbMDI ieiqhfisk qwQ prfpq krn leI, shfiek smwgrI qIkr lyKk dI phuMc bfry jfnxf cfihaf ik ieh ikvyN aqy ikwQoN prfpq hoeI? Auh afp vI afpxy ipMz bfry ilK irhf hY. gurdyv isMG cuhfn ny igafnI guridwq isMG ‘myrf ipMz’, hrkysL isMG kihl ‘myry ipMz dI bdlI nuhfr’ aqy Aus dI afpxI ipMz sbMDI kivqf ivwc ilKI ikqfb df hvflf dy ky jfnxf cfihaf ik kI lyKk ny ieh ikqfbF pVHIaF hn. bIr isMG afsI ny puwiCaf ik kI ies ikqfb ivwc ipMz dy nYgyitv pwK vI drsfey gey hn? zfktr iswDU aqy suirMdr itvfxf ny puwiCaf, ies ipMz df nF ‘lMzy’ ikAuN ipaf. jrnYl isMG grcf ny ies pusqk dy rcn prikiraf bfry kfPI cfnxf pfieaf aqy dwisaf ik ikvyN brfV, khfxI ilKdf-ilKdf ies ieiqhfisk pusqk `c juwt igaf sI. AuWqr ivwc brfV ny dwisaf ik ienHF sB svflF dy jvfb ies pusqk dy pMinaF `qy hn.

Auprokq cricq ivakqIaF dy ielfvf ies pusqk rIlIjL smfroh `c Bfg lYx vflLy afriQk kuafrzInytr gurdfs imnhfs, imsj imnhfs, pqvMq kOr pMnUM, amrjIq sfQI, kuljIq isMG mfn, imsj mfn, gurdrsLn igwl ciVwk, zfktr suKpfl, imsj suKpfl, imMnI gryvfl, zfktr iswDU, amr akbrpurI, kvIsLr bfbU isMG, hrkysL isMG aqy kivqf sunfAux vflLy hfjLr sn.

 

Bfrq `c awKIN izwTf ‘ZfeI sdIaF df hfxI ipMz’ pusqk rIlIjL smfroh

-ikrpfl isMG pMnUM-

mfrc 2, 2006 nUM pusqk rIlIjL smfroh lwgpwg svyry igafrF ku vjy ipMz dy jYqo morcy dy sLhId XfdgfrI-sMgmrmr qoN mfnXog s: hrcrn isMG sMDU aYWs[ zI[ aYWm bfGfpurfxf vwloN prdf htfAux nflL arMB hoieaf. ies qoN bfad ies ngr dy jYqo morcy dy sLhIdF nUM gurduafrf qlokf pwqI ivKy srDFjlIaF pysL kIqIaF geIaF. ies smyN sudfgr brfV lMzy ny jYqo morcy leI bxfey zurlI jwQy bfry qy 500 isMGF dy jYqo morcy dy pihly jwQy, ijs AuWqy golI cwlI sI, PrvrI 19, 1924 dI rfq ies ngr `c Tihrn smyN ‘BfeI vflLy zyry’ `c jo hux mOjUdf gurduafrf pwqI qlokf hY, ijs ivwc lMgr iqafr krky Ckfieaf igaf sI, aqy ipMz vfsIaF ny ies jwQy nUM ipMz BlUr vloN afAux smyN KuMzy vfly Kyq vflI kyr kolL, sfP pfxI vfly toBy kolL, ies jwQy df grm-grm duwD ipaf ky svfgq krn bfry dwisaf. ies ngr dy iqMn sLhId 5 sjf XfPqf ijnHF `c iewk kUkI nF dI mfeI sI aqy awT hor isMGF vwloN ies morcy ivwc ihwsf lYx bfry ieiqhfs drj jfxkfrI hY.

ies bfad srdfr hrcrn isMG sMDU aYWs[ zI[ aYWm bfGfpurfxf vwloN afid gurU grMQ sfihb dI sfzy jIvn `c inqf pRqI agvfeI bfry cfnx pfieaf. gurbfxI nUM TIk arQF ivwc, awj dy sMDrv ivwc smJx, ivcfrn aqy afpxy jIvn ivwc apnfAux `qy jor idwqf. gurdvfrf kmytI ny srdfr sMDU nUM sropf dy ky AunHF dy gurbfxI aiDaYn nUM svIkfiraf.

ies smfgm df dUsrf Bfg cfh pfxI Ckx ipwCoN lwg pwg iewk vjy ipMz dy sInIar skYSzrI skUl ivwc amrIkn aYWn[ afr[ afeI vwloN bxfeI kMipAUtr lYb df AudGftn mfnXog s[ hrcrn isMG sMDU aYWs[ zI[ aYWm bfGfpurfxf vwloN krn nflL hoieaf. ies smyN torFto invfsI sudfgr brfV lMzy ny ies suwcy kfrj sbMDI cfnxf pfieaf aqy bhfl isMG brfV lMzy dI prsMsf kridaF dwisaf ik AunHF dI axQwk Gflxf sdkf ieh lYb hoNd ivwc afeI hY. ies lYb leI iewk drjn kMipAUtr ajokI pMjfb srkfr vwloN idwqy gey hn. ieh lYb ny pihlI mfrc qoN afpxf kMm arMB idwqf hY. srkfr vwloN iewk tIcr vI inXukq ho cuwkf hY.

ies kfrj dI qIjy pVfa dI kfrvfeI dI styj ryzIE anfAUsr gurbcn isMG brfV lMzy ny sMBflI aqy ies sBf dy prDfn s[ hrcrn isMG sMDU aYWs[ zI[ aYWm bfGfpurfxf, hrjMg isMG prDfn mulfjm kmytI ipMz lMzy (hirgoibMdpur) ipMz dy srpMc mwKx isMG, purfxy aYWn[ afr[ afeI jrnYl isMG brfV, ies ipMz lVkIaF dy skUl arMB krn leI kmrf bnfAux vfly jsvMq isMG igwl kYlgrI, ies ipMz dy priswD afritst mlkIaq isMG dy nflL hor keI pqvMqy swjxf nUM mMc AuWqy AupsiQq hox leI bynqI kIqI, aqy styj AuWqy hox vflLIaF kfrvfeIaF sbMDI sMKyp ivwc vrnx kIqf. pihlF srdfr bhfl isMG amrIkf invfsI ny kMipAUtr lYb aqy Aus nflL bxfey jf rhy 65 bfeI 35 Puwt dy hfl sbMDI amrIkf dy dfnIaF vwloN pfey Xogdfn sbMDI jfxkfrI sihq AunHF df DMnvfd vI kIqf.

ies qoN bfad torFto invfsI ikrpfl isMG pMnUM ny skUl dy bwicaF qy AunHF dy mfipaF nUM kMipAUtr lYb aqy kMipAUtr iswiKaf dy lfBF qoN jfxUM krvfieaf. AunHF kMipAUtr dI BivwK ivwc bxn vflLI mhwqqf sbMDI ivsQfr nflL dwisaf. AunHF ny apxy BfsLn dy aMq ivwc hfjLr mfipaF aqy bwicaF nUM kMipAUtr iswiKaf ivwc pUrI idlcsLpI lYx leI purjLor apIl vI kIqI.
aglI kfrvfeI cflU rwKidaF hoieaF, styj `qy ies ipMz dy pMjvIN, awTvIN, dsvIN, bfhrvIN ienHF sB klfsF dy pihly qy dUjy drjy qy afAux vfly ividafrQIaF dI imhnq nUM sudfgr brfV lMzy vwloN hr sfl afpxI mfqf prIqm kOr jI dI Xfd ivwc idwqy jfx vflLy ienfm, prmfx pwqr aqy qmgLy idwqy gey. ies dy nflL hI bhfl brfV lMzy vwloN ies skUl dy KyzF ivwc styt pwDr qwk phuMcy iKzfrIaF dI prfpqI df snmfn kridaF ienfm aqy mYzl prdfn kIqy gey.

ies bfad sudfgr brfV lMzy vwloN cfr sfl dI krVI Gflxf ipwCoN ilKI geI ikqfb ‘ZfeI sdIaF df hfxI ipMz – lMzy (hirgoibMdpur)’ mfnXog sMDU aYWs[ zI[ aYWm bfGfpurfxf, jo afp vI AuWGy sfihqkfr aqy smfj syvI hn qy vDIaf vkqf hn, vwloN rIlIjL kIqI geI. ies qoN bfad zf[ surjIq brfV (GolIaf) ny, ijnHF ny ies ikqfb df muwK bMd vI iliKaf hY, ies pusqk dI mhwqqf df vrnx kridaF lyKk vwloN kIqI sKq aqy sfrQk imhnq aqy iqMn drjn ikqfbF dI Cfx-bIx krn dI prsMsf kIqI. kyNdrI ilKfrI sBf pMjfb dy skwqr mihMdr dIp gryvflL vwloN ies pusqk sbMDI afpxy ivcfr pysL kridaF ieh vI vrnx kIqf ik ies ikqfb dI ilKx prikiraf smyN Auh torFto gey sn aqy AunHF ny ilKfrI vwloN Koj ivwc ivwZIaF PfeIlF, pusqkF aqy msOidaF dy aMbfr aqy iKlfr dy vI drsLx kIqy sn.

awj dy progrfmF dy ies Bfg dI kfrvfeI dy aMq ivwc lyKk sudfgr brfV lMzy ny ikhf ik ies pusqk nUM sMpUrn krn ivwc myry nflLoN myry ies ipMz ‘lMzy (hirgoibMdpur) dI vwD prsMsf krnI bxdI hY ijs dy guxF aqy vfqfvrn ny mYnUM ieh ikqfb ilKx dy Xog bxfieaf aqy tuMibaf. aKIr ivwc brfV ny ies PMksn ivwc afey mihmfnF df afpxy vwloN qih idloN DMnvfd kIqf.

lMc bryk ipwCoN smfgm df aKIrlf pVfa kvI drbfr dy rUp ivwc arMB hoieaf. ies dI prDfngI muwK mihmfn s[ hrcrn isMG sMDU aYWs[ zI[ aYWm bfGfpurfxf ny kIqI. ies smfgm `c ies ielfky dy cuPyry dy sLihrF, ksibaF dIaF pOxI ku drjn sfihq sBfvF dy prDfnF, skwqrF nUM styj AuWqy ssLoiBq hox leI bynqI kIqI. ies sBf dI styj dI kfrvfeI ‘sfihiqk swQ lMzy’ dy skwqr gurjMt klsI ny bKLUbI inBfeI. ies kvI drbfr `c nvrfhI GuigafxvI, dyv rfAUky, muihMdr dIp gryvflL, zf[ surjIq brfV, gurmyj isMG lMigafxf, gurmyl isMG koml lMzy ny (aYvyN lok kihMdy mihMgfeI afeI hY kivqf), sLivMdr isMG lYkcrfr ijAuxvflLf, hrnyk isMG nyk rfijafxf, awj dy muwK mihmfn kvI drbfr dI prDfngI kr rhy srdfr sMDU jI ny (apxI kivqf sokf ) ies bfad qyjf isMG rfAuNqf, prIqm pMDyr, nivMdr shoqf, jsvIr BlUrIaf, srvx pqMg, srbjIq sLONkI, qyjf isMG sLONkI, hrimMdr kuhfrvflLf, gurprIq isMG iswDU, rIportr nvF jLmfnf pwqr pryrk kMvljIq Bolf lMzy afid priswD hsqIaF ny afpxy-apxy klfm pysL kIqy. afKLr sihqk swQ lMzy dy skwqr jskrn lMzy ny afie sfihqkfrF df DMnvfd kIqf. ieh smuwcf smfgm lwgBg sfZy ku Cy GMty cwilaf.

(4 meI 2006)

 

e-mail: Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2006