kYlgrI : 4 jUn (mnjIq isMG
iswDU )- awj ieQy kONsl afP iswK afrgynfiejLysLn
dy hfl ivc kfmryz ruldU KLfn ijhVy 28 meI nUM 87
sflF dI Aumr Bog ky afpdy sfQIaF, sMbMDIaF nUM
sdIvI ivCoVf dy gey sn nUM kYlgrI invsIaF, Aus dy
sfQIaF, inkt vrqIaF,snyhIaF qy aqy Aus dI
ivcfrDfrf nUM pRnfey Aus dy hmdrdF ny rl ky
sLrDFjlI smfroh kIqf.
ieh smfroh pRgrYisv
zYmokrYitk Porm dy plytPLfrm aDIn kIqf igaf.ies
Porm df AudysL agFhvDU aqy jmhUrI kdrF kImqF nUM
vDfAuxf hY. kfmRyz sohx mfn ies Porm dy knvInr hn.Auh
ipCly sfl sI[pI[aYm[ dIaF kFgrsF ivc bqOr
kimAUinst pfrtI afPL kYnyzf dy pRqIinD vjoN donF
pfrtIaF dIaF kFgrsF ivc sLfml hoey sn.pRo: mnjIq
isMG, BgvMq isMG rMDfvf aqy jsvMq isMG igwl ies
smfroh dy sMcfln vfsqy pRDfngI mMzl leI cuxy gey.
ieh iqMnoN sfQI kfmRyz dy sfQI qy inkt vrqI rhy
hn.sohx mfn ny styj skwqr dy PrjL inBfey.sB qoN
pihlF do imMt df mon rwK ky ivCVy mhfn sfQI aqy
nyqf nUM sLrDFjlI pysL kIqI geI.
pRoPYsr mnjIq isMG ny kfmryz
ruldU KLfn dy swcy sucy,suihrd aqy lok ihwqf leI
pRqIbDqf dy pwKF bfry cfnxf pfieaf. AunHF ny
dwisaf ik Auh kfmryz ruldU KLfn nfl 1942 qoN
sMbMDq rhy hn jdoN Auh pqo hIrf isMG skUl ivc
pVHdy huMdy sn aqy kfmryz ruldU KLfn ividafrQIaF
nUM kimAuinst lLihr nfl joVn leI afieaf krdy sn.
Aus smyN qo clky AunFH nfl iek qrF pirvfrk sMbMD
bx gey sn.pirvfr dy mfmilaF ivc AunHF df slfh
msLvrf vI ilaf jFdf sI. sfzy sfiraF bwicaF dIaF
sLfdIaF ivc AunHF ny bqOr bwicaF dy mfmf jI df
pUrf Xogdfn pfieaf sI. jdoN mY afpxI pqnI dljIq
nUM AunFH dI mOq dI KLbr idwqI qF Aus ny ikhf ik
Ausdf sB qoN vzf Brf ivCoVf dy igaf hY.pRoPYsr
mnjIq isMG ny Aus dy jIvn dy vwK vwK pihlUaF
qy rosLnI pfeI aqy aMq ivc Bfvk hoky ikhf
ik sfzf iek pirvfrk mYNbr ivCV igaf hY.ijs nUM
Auh sdf Xfd rwKygf.
BgvMq isMG rMDfvf, ijhVy
AunHF nUM pMjfb kimAUinst pfrtI dI sUbf kmytI ivc
imldy rihMdy sn ny kfmryz ruldU KLfn dI sLKsLIaq
dy vwK vwK pwKF qy rosLnI pfeI. rMDfvf jI
ny disaf ik Auh AusnUM ipCly 40-45 sflF qoN jfxdy
hn.AunHF dI jfx pCfx ivsLysL krky kfmryz dfnf rfm
dy lMbI hlky qoN cox smyN gUhVI hoeI ijQy kfmryz
Kfn dfnf rfm dI mdd krn afey sn.BgvMq isMG vI Aus
hlky ivc dfnF rfm dI mdd kr rhy sn.BgvMq isMG ny
dwisaf ik Aus vylLy Auh afly duaflLy dy ipMzF ivc
pRcfr krdy qy rfq nUM kMdU KyVf ipMz ivc ijQy
BfeI nirMdr-sLimMdr horF dI jLmIn sI, dy Gr ivc
ivsLrfm krdy.ies qrFH idn Br dI Qkfn dUr ho jFdI
aqy agly idn Pyr qfjLf dm ho ky cox pRcfr ivc
juwt jFdy.kfmryz KLfn kihx lwgf, BgvMq, bcf
ley Xfr, qUM nhI qF ies DUV imwtI qy hnyrIaF dy
ielfky rulL jFxf sI. hor vI bhuq sfrIaF idlcsp
gwlF kfmryz Kfn bfry dwsIaF.jdoN biTMzfy kFgrs
hoeI qF kfmryz ruldU KLfn qy BgvMq isMG dI izAutI
mukqsroN dwuD df pRbMD krky ilafAux dI lgf idwqI
qF kfmryz KLfn kihx lwgf, Xfr afpF nUM qF
zYlIgyt pfRhuxcfrI bxf idwqf hY qF jo
asIN pfrtI kFgrs ivc afpxI rfey nf dy skIey.kfmryz
mlOHqrf nhI cfhMUdf sI ik mYN kFgrs ivc bYTF ikAu
ik mYN Aus dy ivroDI DVy ivc hF. ies qrFH kfmryz
BgvMq isMG ny bVy hI siqkfr Bry lihjLy ivc kfmryz
KLfn dIaF XfdF qfjLf kIqIaF.
bfad ivc jsvMq isMG igwl ny
gurbfxI dIaF bhuq hI ZuwkdIaF tUkF dy ky ruldU
KLfn nUM Xfd kIqf. mogy nCwqr Bvn ivc
kimAUinst pfrtI dI 80vI vrHy gMZ mnfeI ijQy Aus
nUM vI ruldU Kfn nfl pRDfngI mMzl ivc sLsLoBq hox
df mOkf imilaf.Auh dsdy hn ik Kfn jI bhuq kmjor
ho cuwky sn aqy suxn sLkqI vI bhuq Gt geI sI.AunHF
nUM shfrf dy ky styjL qy ilaFdf sI. Pyr Auh jlMDr
dysL Bgq Xfdgfr hfl ivc ajyhf hI smfgm hoieaf sI
ijs ivc vI kfmryz ruldU Kfn Aucycy qOr qy sLfml
hoey sn.AunF df jIvn AuWcf swucf qy rfh idsyrf sI.jsvMq
igwl ny pRx kIqf ik apxI rihMdI ijMdgI AunHF dI
ivcfrDfrf qy cldy rihxgy.
bicwqR isMG igwl ijnHF dy
nfnky ruldU KLfn dy ipMz Koty hn.bicwqR isMG igwl
kfmryz ruldU KLfn dy sLrDflUaF ivcoN hn ijMnf ny
bVy hI Bfvk lLihjLy ivc KLfn jI dIaF XfdF nUM
ibafn kIqf. AnuHFH dwisaF ik jdoN vI mYN ieMzIaf
jFdf sI qF kfmryz Kfn dy cubfry jrUr hfjLrI Brdf
sI.AunHF disaf ik jdoN vI mYN iksy syvf leI AunHF
nUM kihxF qF Kfn jI df AuWqr huMdf ik mYnUM srkfr
PLrIzm Pfietr dI cMgI pYnsLn dy rhI hY. mYnUM
iksy qrFH dI mfiek shfieqf dI loV nhI.bs jdoN vI
ieDr afAudy ho iml jfieaf kro. ieh hI vwzI syvf
hY.bicwqR isMG ny hor vI dwisaf ik pihlF Auh
kFgrs pwKI sn pr bfad ivc kfmryz KLfn dy pRBfv
nfl lfl JMzy dy smrQk bx gey qy ieh smrQn ajy vI
jfrI hY.asIN kfmryz ruldU Kfn jI nUM Xfd krky awj
sLrDFjlI smfroh dy mOky ieh duhrAuNdy hF ik Kfn
jI nUM sLrDFjlI ieho hY ik asIN Aus dI ivcfrDfrf
qy pihrf dyeIey. bicwqR isMG ny vI Kfn jI nfl
juVIaF XfdF ibafn krky AunHF dI vwzqx drsfeI. Aus
ny iek isLafr nfl sLrDFjlI Byt kIqI:
ijs DWj
sy koeI mukql myN gXf
vuh sLfn slfmq rihqI hY
ies jF kI qo koeI bfq nhI
Xyh jF qo afnI jfnI hY
ijs sLfn qy axK nfl kfmryz
KLfn lok ihwqF leI lfl JMzy hyT zty rhy Auh sdf
Xfd rihxgy.
bafd ivc jsvMq dODr ny vI
ruldU KF jI nUM sLrDFjlI Byt kridaF ikhf ik AunHf
dy pwd icMnHF qy clxf hI swcI sLrDFjlI hY.so Auh
sfzy pwQ pRdrsLk sn, asIN AunF dy pfey pUrinaF qy
cldy rhFgy.
gurdyv pUMnI ny vI KLfn jI
nUM sLrDFjlI Byt kIqI. sohx mfn ny pfrtI kFgrs
mOky dIaF Poto pRdrsLn kIqIaF. kfmryz jIqpfl ny
KLfn jI nfl dsMbr 2003 ivc kIqI mulfkfq dI vIzIE
kfmryz KLfn dy jIvn bfry Aus dIaF rfjnIqk gqI
ivDIaF bfry, 1947 dI vMz vyly dy hflq bfry rosLnI
pFAudI hY, pRdrisLq kIqI ijs ivc Auh puwCy gey
svflF dy afp jvfb dy rhy hn.drsLkF ny vIzIE dyK
ky mihsUs kIqf ik ijvy KLfn jI awj vI sfzy
drimafn bYTy hn.
ies sLrDFjlI smfroh ivc
iekbfl arpn sfbkf jnrl skwqr ilKfrI sBf kYlgrI,
sqnfm isMG Zfh skwqr kONsl afPL iswK
aorgynfiejLysLn, kysr isMG nIr sfbkf pRDfn ilKfrI
sBf kYlgrI, gurdyv pUMnI pRDfn aYks tIcrjL
aYsosIeysLn, rxDIr igwl dy spuwqr,ibwkI igwl, aqy
AynHF dy BqIjy amrjIq igwl, mfstr bKqOr isMG brfV,
suKdyv DflIvfl,rxjIq, pRIqum isMG Koty, suwK brfV,
jsvMq iswDU smyq 35 dy krIb sunyhIaF, sLuB icMqkF
aqy purfxy sfQIaF ny bVy AuqsLfh nfl ies smfroh
ivc Bfg ilaf.mogy qoN hjLfrF mIl dUr kYnyzf dI
DrqI qy kYlgrI sLihr ivc kfmryz ruldU KLfn
dI Xfd nUM bVy Bfv iBMny aqy AuqsLfh nfl mnfieaf
igaf. pMjfbI irvfj anusfr KLfn jI nUM iek bjLurg
nUM isafsqdfn vjoN vwzf kIqf igaf. KLfn jI dy
bhuq hI nyVy rhy ibwkI igwl, jgdIp brfV aqy
bicwqR isMG horF iml ky afey swjnF, sroiqaF dI
cfh, smosy aqy jlybIaF nfl syvf kIqI.
kfmryz KLfn jI pMjfb Kyq
mjLdUr sBf dy jnrl skwqr, kul ihMd Kyq mjLdUr sBf
dy mIq pRDfn sn. Auh sI[pI[ afeI ivc bhuq hI
ipafry, siqkfry lLIzr sn.2002 ivc sI[pI[afeI[ dy
jnrl skwqr ey bI vrdn Aucycy qOr qy AunHF nUM iek
cox jlsy qoN bfad imlx afey sn aqy kyrlf ivc ho
rhI pfrtI kFgrs ivc sLmUlIaq krn leI ivsLysL swdf
pwqr dy ky gey sn .kfmryz ruldU KLfn jI iek bhuq
hI hrmn ipafry nyqf sn. afAux vflIaF pIVHIaF
hmysLf leI AunFH dIaF irxI rihxgIaF.