sfihqk/smfjk/rIport/srgrmIaF

 

lYstr ivKy 6,7 aqy 8 julfeI 2006 nUM hoeI

ivsLv pMjfbI lyKk kfnPrMs df lyKf joKf

lY~str (ieMglYNz) qoN surjIq Bgq aqy jnmyjf isMG jOhl dI Kfs irport

 

lYstr (ieMglYNz) ivKy julfeI ivc pMjfbI akYzmI lYstr (XU ky) vloN zf krnYl isMG, suirMdr mfhl, suKdyv iÈMG bFsl, ajmyr isMG aqy kulvMq isMG aqy akYzmI dy hor mYNbrF dy sucjy pRbMD hyT pihlI vfr krvfeI geI ivÈv pMjfbI lyKk kfnPrMs bVI kfmXfbI nfl smfpq hoeI. ijs ivc ieMglYNz qoN ielfvf ivdyÈF qoN afey isrmOr buDIjIvIaF, nfvlkfrF, kvIaF, alockF, khfxIkfrF, pqrkfrF aqy klfkfrF ivc idlI qoN zf mohnjIq, pMjfb qoN zf jsvMq dId, primMdrjIq (sMpfdk aKr), pRo virafm sMDU, mnjIq itvfxf, zf rjnIÈ bhfdr, zf ambrIÈ, drÈn butr, BuipMdrpRIq, ibpnpRIq, ieMdryÈ mIq, jnmyjf isMG jOhl, surjIq Bgq, kYlgrI (kYnyzf) qoN suirMdr gIq, trMto qoN iekbfl mfhl, ietlI qoN ivÈfl aqy hor adIb Èfiml hoey.

brqfnIaF dy lyKkF aqy sfihq sBfvF ny BrpUr sihXog dy nfl nfl srgrm hfËrI vI lgvfeI. ijhnF ivcoN pMjfbI sfihq sBf kOvYNtrI qoN sMqoK isMG hyar, suirMdr pfl isMG, ikrpfl isMG pUMnI, divMdr nOrf.

 

pMjfbI akYzmI vulvrhYNptn qoN svrn cMdn, BuipMdr isMG sgU, dlvIr kOr, divMdr kOr, ipRqpfl iÈMG mfn, ieMdrjIq isMG jIq. pMjfbI akYzmI nOtIgm qoN sMqoK isMG DflIvfl, jgjIq isMG dusFJ. tYlPorz qoN avqfrjIq DMjl. zrbI qoN rfijMdr isMG puryvfl (pMjfb tfeImË) kysr rfmpurI, lMzn qoN sfQI luiDafxvI, ÈmÈyr isMG rfey, rfijMdr kOr (pMjfb ryzIE), ÈyKr. XurpI pMjfbI sQ vflsfl qoN moqf isMG srfey. brmIgm qoN surjIq isMG kflVf, rxjIq isMG rfxf (aslI). lMzn qoN mnpRIq isMG (bDnI zOt kOm). vfirMgtn qoN zf bldyv kMdolf (pMjfbI zOt kOm). lYstr qoN bKÈIÈ isMG atvfl, aYmeIbI, icqrkfr srUp isMG, avqfr sfidk, muihMdr isMG Prmf, sohx isMG loiel (pRDfn rfmgVHIaf borz) kyvl isMG qUr, zf crnpRIq isMG jOhl, hrivMdr kOr rfey, suKdyv isMG aojlf (rfj ryzIE), kulvMq iÈMG, hrdyv isMG dusFJ, ipafrf isMG klyr (lYstr dy sfbkf lfrz myar), iÈMgfr isMG (aymeytIvI) afid ny vI hfËrI lgvfeI.

kfnPrMs dy pihly idn AudGftn krn afey lYstr dy mfxXog lorz myar kfAuNslr pol vYstly ny afpxy BfÈx ivc pMjfbI akYzmI lYstr dy ies Auprfly dI ÈlfGf kridaF mF bolI dI aihmIaq qy Ëor idMidaf ikhf ik iesdI vrqoN hr iensfn nUM afpxy mUl nfl joVI rKdI hY. BfvyN AuhnF df BfÈx aMgRyËI ivc sI pr iPr vI AuhnF ikhf ik Gt igxqI dIaF nUM ajklH sMsfr pDr qy Kqrf hY. AupRMq akYzmI dy cyarmYn zf krnYl ny akYzmI dy AudyÈF aqy ipClI kfr guËfrI df sMKyp rUp 'c vrnx kIqf. ijsdI sroiqaf vloN BrpUr srfhxf kIqI geI. AupRMq AuhnF pMjfbI siBafcfr dI mUMh boldI pRdrÈnI df AudGftn kIqf ijs ivc pMjfb qoN Aucycy qOr qy afey jnmyjf iÈMG jOhl dy kYmry dI aK qoN AupjIaF qsvIrF aqy sQfnk icqRkfr srUp isMG dI icqRkfrI nUM bhuq hI idlcspI nfl dyiKaf.

pihlf idn pMjfbI kivqf nUM smrpq sI. suihMdrbIr ny 'pRvfsI pMjfbI kivqf dy pRBfv' isrlyK hyT prcf piVHaf. idlI qoN afey sfbkf ÈRomxI kvI zf mohnjIq ny afpxy aflocnf prcy ivc kivqf dy vK vK pihlUaF qy crcf kIqI aqy nfl hI zf mohnjIq ny ivdyÈI pMjfbIaF duafrf ilKI geI kivqf nUM 'pRvfsI kivqf' kihx qoN guryË kIqf. AuhnF sfrI dunIaF dy pMjfbIaF dI kivqf nUM iek aK nfl dyKx qy Ëor idqf. aDuink pMjfbI kivqf bfry ies prcy ivc dyÈ/ivdyÈ ivc rcI jf rhI kivqf dy kfiv ivÈy/srokfrF dI ivÈflqf qy smfnFqrqf dI gl kridaF brqfnIaF qoN dlvIr koOr vulvrhYNptn dI kivqf, 'mn qF mn hI pihndf hY qn nhIN'qy aMimRqsr qo ibpnprIq dI kivqf dI imsfl pyÈ kIqI. zf divMdr kOr ny 'bRqfnvI kivqf' qy iliKaf prcf pVHn dy nfl nfl kMipAUtr qknOlojI dI vrqoN kridaF afpxy Kfs pihlUaF nUM skrIn qy idKf ky sfry sroiqaF nUM drÈk vI bxf idqf ijhnF ny bhuq rOckqf nfl sfry prcy nUM piVHaf qy suixaf vI. prcy ivc pRvfsI pMjfbI kivqf qy pYNdy vK vK pRBfvF nUM bhuq hI ivsQfr nfl AudfhrxF dy ky AuGfiVaf ijs ivc smfjk, rfjnIqk, afriQk pihlUaF dy nfl nfl ieMmIgRyÈn, nOkrIaF, ividaf, hunr pRfpqI, aOrq dI hoNd, aMqrjfqIvfd nfloN vI agy dI gl aMqr-kOmI ivafhF dy vI hvfly idqy gey. iesqoN ielfvf ieMglYNz dy bhuq sfry sQfpq aqy cricq kvIaF dI kfiv rcnf df Kfs qOr qy iËkr kIqf igaf. aOrq dI hoNd dI ivÈflqf dy ivÈy qy bolidaF, zfdivMdr kor ny dlvIr kOr dI kivqf 'coN "mYN smuMdr hF,mYN agn hF,mYN kudrq df kirÈmF hF,mY kienfq hF,mY aOrq hF" df Kfs ijkr kIqf igaf. AuprMq prcy qy BKvIN bihs vI hoeI aqy ÊYr hfiËr kvIaF dI kivqf dy ivÈf vsqU qy aflocnf kfrn zf divMdr kOr nUM Kud nUM aflocnf df sfhmxf vI krnf ipaf.

bfad dupihr dy, zf divMdr kOr dI pRDfngI vfly sYÈn ivc pMjfb qoN zf BuipMdr isMG pirhfr vloN sMpfdq bRqfnIaF dy pMjfbI kvIaF dI kivqf df aMgRyËI anuvfd 'ibXONz vftrË' (pfxIaF dy Aus pfr) nfm dI ikqfb akYzmI dy pRDfn suKdyv isMG bFsl vloN jfrI kIqI geI. ies qoN AupRMq zf BuipMdr pirhfr ny ies ikqfb qy prcf piVHaf jo ik aMgRyËI ivc hox krky kfPI vfd ivvfd pYdf kr igaf. ies qoN bfd pRmK kvIaF nfl hoeI rU-brU df sMcfln zf mohnjIq ny inBfieaf ijs ivc pMjfb qoN pRimMdrjIq, jsvMq dId, drÈn butr, zf aMbrIÈ, ieMdrIÈ mIq, BuipMdr pRIq, ibpnpRIq, idlI qoN zf mohnjIq, ieMglYNz qoN avqfr sfidk aqy zf krnYl (lYstr) aqy dlvIr kOr (vulvrhYNptn) ny Bfg ilaf. rU-brU dOrfn nvyN kvIaF dI ilKx pRikRaf qy iqKy svfl kIqy gey Kfs kr BuipMdrpRIq, ibipnpRIq aqy dlvIr kOr dI kfiv rcnf qy kIqy gey bhuq sfry svfl AuhnF dI kivqf nfloN AuhnF dI injI iËMdgI nfl sbMDq sn. zf rjnIÈ bhfdr aqy virafm sMDU aqy suKdyv isMG bFsl bihs ivc iËafdf mohrI rhy. iesqoN ielfvf inrml jsvfl, suihMdrbIr, sMqoK DflIvfl, svrn cMdn ny kivqfvF suxfeIaF. pr iPr vI ies rU-brU dI kfrguËfrI kvIaF aqy sroiqaf dy mnF qy iek aimt Cfp Cz geI. Èfm nUM kvI drbfr ivc hfiËr kvIaF ny Bfg ilaf. bhuq hI idlcsp kvI drbfr BiKaf pr kuJ ku kvIaF nUM smF nf imlx qy inrfÈqf vI hoeI. ijs bfry, dUjy idn, kYlgrI qoN afeI kivqrI suirMdr gIq ny afpxy ivcfr KulH ky pRgt kIqy.

dUjy idn svyr dy sMqoK DflIvfl dI pRDfngI vfly sYÈn ivc zf rjnIÈ bhfdr ny 1990 qoN 2005 qk dy nfvl qy prcf piVHaf. bfd dupihr ÈRomxI khfxIkfr virafm sMDU dI pRDfngI ivc khfxI drbfr hoieaf ijs ivc sMqoK DflIvfl, zf krnYl, sfQI luiDafxvI, inrml jsvfl aqy virafm sMDU ny afpxIaF khfxIaF pVHIaF ijhnF qy BrpUr crcf hoeI. svrn cMdn vloN ies sYÈn dI styjI kfrvfeI sucfrU ZMg nfl clfeI geI.

ieh Èukrvfr dI Èfm iek XfdgfrI Èfm ho inbVI. muK mihmfn ieMglYNz dI ishq mMqrI mfnXog ptrIÈf ihAUt ny 'siq sRI akfl' nfl sMboDn kridaF pMjfbIaF dy BrpUr Xogdfn df ieËhfr krn dy nfl nfl afpxy pRvfsI hox dI jfxkfrI vI sroiqaf nfl sFJI kIqI. iesqoN ielfvf sQfnk mYNbr pfrlImYNt mfnXog aYzvrz gfrnIar ny vI pMjfbIaF dIaF isPqF dy cMgy pul bMnHy. dohF mihmfnF ny pMjfbI ivrsy dI mUMh boldI pRdfÈnI df vI afnMd mfixaf. pMjfb dI koiel mrhUm suirMdr kOr nUM smripq sjfeI geI 'surF dI mihPl' ivc cVHdy pMjfb qoN kulvMq kOr sMDU, lihMdy pMjfb qoN iekbfl bfhU, kYnyzf qoN hËfrf isMG rmqf, aqy ieMgNlYNz qoN iddfr isMG pRdysI ny ijQy suirMdr kOr nUM Bfv iBMnIaF ÈrDFjlIaF ByNt kIqIaF AuQy afpxy mkbUl klfm rfhIN pMjfbI dy kfiml sroiqaF nUM vI kIilaf. hfisaf df bfdÈfh 80 sflf gBrU hËfrf isMG rmqf ajy vI jvfn lgdf hY. kYnyzf qoN 'ivXn aOP pMjfb' dy sMcflk iekbfl mfhl vloN ies pRogrfm leI suirMdr kOr dIaF XfdF dI Kfs qOr qy iqafr kIqI geI iPlm dy kuJ Kfs idRÈF ny drÈk/sroiqaF dIaF aKF vI nm kr idqIaF. iddfr isMG pRdysI ny kInIaf ivc 40 sfl pihlF hËfrf isMG rmqf, suirMdr kOr aqy pRkfÈ kOr dI iek XfdgfrI ieMtrivAU vI suxfeI.amIr ÈOkq alI ny afpxy bfp ÈOkq alI dI hfËrI lvfeI. pRogrfm dy arMB ivc muK mihmfn ny ÈOkq alI dy ilKy gIqF dy pMjfbI anuvfd vflI ikqfb vI rlIË kIqI.

qIjy idn df pRogrfm BfvyN inrDfrq smyN qoN kuJ dyr nfl ÈurU hoieaf pr pMjfbI BfÈf aqy bolI nfl sbMiDq Kfs muidaf aqy msilaF qy pVHy gey pricaF kfrn bhuq idlcsp irhf. sYÈn dI pRDfngI iekbfl mfhl ny kIqI aqy styj dI kfrvfeI nUM suirMdr mfhl ny afpxy hI aMdfË nfl clfieaf.jnmyjf jOhl ny pMjfbI BfÈf dy vrqmfn aqy BivK dy nfl nfl kMipAUtr dy Xug ivc pMjfbI BfÈf dI siQqI bfry vI ivsQfr nfl disaf. kMipAUtr rfhIN pMjfbI aKrF dI vrqoN dy msly nUM lY ky BKvIN bihs hoeI ijs ivc zf bldyv kMdolf, surjIq kflVf, moqf isMG srfey, suirMdr mfhl, zf krnYl isMG aqy rfvlipMzI qoN Bfg lYx afey pRo seId ny ihsf pfieaf. pMjfbI dy iek qrF dy aKrF dy sihmqI nf ho skI BfvyN anmol ilpI dy hk 'c hQ iËafdf AuTy. bldyv kMdolf ny XUnIkoz aKrF dI vrqoN dI pRoVqf kIqI. poR seId ny ÈfhmuKI aqy gurmKI nUM nfl nfl qorn qy Ëor idqf. sfQI liDafxvI ny afpxy lMby prcy ivc ieMglYNz dy ryzIE sMcfr ivc pMjfbI ryzIE dy sQfn aqy kfrguËfrI bfry ivsQfr sihq jfxkfrI idqI. bihs ivc ijQy ieMglYNz dy pRqIinDIaF nUM ieh prcf bhuq lMbf ligaf AuQy ivdyÈF qoN afey mihmfnF ny BrpUr jfxkfrI leI isPq vI kIqI. zf BuipMdr prhfr ny anuvfd dy ivÈy qy prcf piVHaf ijs ivc anuvfd dI loV, klf, KUbI, guJMlF, brIkIaF aqy drpyÈ muÈklF 'qy bhuq hI ivsQfr nfl prcf piVHaf igaf. zf pirhfr nUM vDfeI dy nfl nfl prcy qy hoeI bihs ivc lyKk aqy anuvfdk dI iek surqf aqy smJ qy Ëor idqf igaf.

bfd dupihr ijhnF Kfs muidaf qy ivcfr vtFdrf hoieaf AuhnF ivc pMjfb aqy ivdyÈF ivc nvIN pIVHI ivc pMjfbI bolI, klf aqy sfihq dy pRsfr nIqIaF qy kdm aqy iehdy leI mfipaF df ikrdfr aqy Xogdfn, pMjfbI pfTkF dI Gft aqy pMjfbI aKrF bfry iekimkqf aqy romn aKrF rfhIN pMjfbI df pRsfr Èfiml hn. ivcfr vtFdry dOrfn sfrf hI sdn bhuq srgrm irhf. pMjfbI dy pRsfr leI pMjfbI GrF ivc pMjfbI bolx aqy bicaF nUM pVHn leI pyRirq krn qy Ëor idqf igaf. jrmn aqy PrFsIsI lokF dI afpxI bolI pRqI suihrdqf df Kfs qOr qy iËkr kIqf igaf. pfTkF nUM pMjfbI sfihq pVHn vlH pRyrq krn leI imafrI sfihq, Gt kImq vflIaF ikqfbF, pRkfÈkF vloN cMgI qrF mÈhUrI (mfrkItMg), lfiebRyrI jfxf, Kud mhIny 'c cfr ikqfbF pVHn dy ivcfr pyÈ kIqy gey. pMjfbI dy pRsfr leI gurmKI ilpI dy nfl nfl romn ilpI dI vrqoN dy ivcfr nUM pMjfb qoN afey lyKkF ny srfsr rd kridaF pMjfbI dI pihcfx dy gvfc jfx dy zr nUM Ëfihr kIqf. pRo seId ny ÈfhmuKI ilpI nUM vI nfl rKx qy Ëor idqf. kMpiAUtr qy pMjfbI aKrF dI vrqoN dy mudy qy qknIkI AulJxF nUM lY ky koeI Tos PYslf nhIN ilaf jf sikaf.

snmfn smfroh ivc vK vK KyqrF ivc jIvn Br dIaF pRfpqIaF leI kuJ Kfs sKÈIaqF df snmfn kIqf igaf. ieMzIaf vrkrË aYsosIeyÈn dy axQk kfmy muihMdr isMG Prmf nUM kol syvf leI, sfQI liDafxvI nUM lyKxI, pqrkfrI aqy ryzIE sMcfr syvfvF leI, iekbfl mfhl (torMto) nUM kYnyzf ivc sMgIq, ryzIE aqy tYlIvIXn srgrmIaF leI, srUp isMG nUM icqrkfrI leI aqy hËfrf isMG rmqf nUM sfrI Aumr pMjfbIaF nUM hsfAux leI snmfinaf igaf. ies qoN ielfvf iekbfl bfhU, kulvMq kOr sMDU, iddfr iÈMG pRdysI df vI snmfn kIqf igaf. pMjfbI leI aihm Xogdfn pfAux leI pRimMdrjIq, zf mohnjIq, jnmyjf isMG jOhl, ijMdI KYhrf, suirMdr mfhl, dlvIr kOr vulvrhYNptn, zf divMdr kOr, jsvMq dId, virMdr pirhfr, suKdyv isMG bFsl, hrbKÈ mksUdpurI, ajmyr isMG kflIrfey, rjnIÈ bhfdr isMG, virafm sMDU, drÈn butr, zf aMbrIÈ, svrn cMdn, sMqoK DflIvfl, srUp isMG, ikÈor jYn, avqfrjIq DMjl, ajfieb isMG nfgrf, bKÈIÈ isMG atvfl, joigMdr isMG sfDVf nUM pMjfbI akYzmI lYstr dI PYloiÈp dy ky snmfinq kIqf igaf.

aKIr ivc afey mihmfnF ny kfnPrMs bfry afpxy ivcfr pRgt kIqy. virafm sMDU ny kfnPrMs dI kfmXfbI leI aqy smucy pRbMD dI sPlqf pUrbk pyÈkfrI leI ijQy Èfiml adIbF df DMnvfd kIqf AuQy pMjfbI akYzmI lYstr dy Xogdfn dI vI BrpUr ÈlfGf kIqI. akYzmI pRDfn suKdyv isMG bFsl ny afpxy pRBfvÈflI smfpqI BfÈn ivc sfiraF df DMnvfd krn dy nfl sfry icMqk pMjfbIaF nUM iekT iml ky pMjfbI klf, sfihq, BfÈf aqy bolI df hor pRsfr krn leI vI apIl kIqI. AuhnF iqMny idn jnmyjf isMG jOhl duafrf iqafr kIqI pMjfb dI asl iËMdgI nUM pyÈ krdI pRBfvÈflI pRdrÈnI dI vI BrpUr qfrIP kIqI. Èfm nUM sroqy/drÈkF aqy afey mihmfnF ny sMgIq dIaF DunF qy ncky kfnPrMs dI kfmXfbI dy jÈn mnfey. ieMglYNz ivc 5 sqMbr nUM ÈurU ho rhy nvyN tIvI cYnl pMjfb vloN ies kfnPrMs dI pUrI irkfrzizMg kIqI geI aqy dlvIr kOr vloN lyKkF dy nflo nfl ieMtrivAu kIqy gey jo ik afAux vfly smyN leI Xfdgfr sfbq hoxgy. iesqoN AuprMq AunHF sfry hI pMjfbI aKbfrF, pricaF, ieMtrnYt vYb sfeIts aqy ryzIE styÈnF df DMnvfd vI kIqf igaf ijnHF ies kfnPrMs df sunyhf dyÈ ivdyÈ vsdy pMjfbIaF qk phuMcfAux ivc pMjfbI akYzmI lYstr dI mdd kIqI. kfnPrMs qoN bfd smUh lyKkF nUM ieMglYNz dI pfrlImYNt 'hfAUs afP kOmnË' iljf ky muK pfrlImYNt mYNbrF nfl imlfieaf igaf aqy pfrlImYNt dI kfrvfeI aqy ieiqhfs qoN jfxUM krfieaf igaf jo lyKkF leI iek aBul Xfd bx geI. smucy rUp ivc ieh kfnPrMs pMjfbI sfihq aqy siBafcfr pKoN iek mIl pQr sfibq hoeI hY ijsqy smucf pMjfbI jgq mfx kr skdf hY.

(17 julfeI 2006)

* ivsLv pMjfbI kfnPrMs dIaF kuJ JlkIaF qsvIrF rfhIN vyKx leI kilwk kro

qsvIrF: dlbIr isMG suMmn (jrnilst/brOzkfstr)

 

e-mail: Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2006