torFto (myjr mFgt):- 22 julfeI dI
KUbsUrq sLfm iewk vfr Pyr khfxI lyKkF `c afpsI iml
bYTx df cfa sI. iqMn mhIny bfad hox vflI ies bYTk dy
awj myjLbfn sn kMipAUtr mhFrQI vjoN jfxy jFdy lyKk
aqy alock s: ikrpfl isMG pMnU. lyKkF df juVnF sLurU
hoieaf qy pirvfr vloN KfqrdfrI islslf. sfihqk adfn
pRdfn, gwlf bfqF dy nfl nfl ikrpfl isMG pMnU ienHF
kImqI plF nUM kYmry ivwc sMBflL rhy sn. jdoN mYN
phuMicaF qF iewk aijhI hI XfdgfrI Poto iKcvfAux leI
lyKk bYk Xfrz ivwc KVy sn. mYnUM vyK ky ikrpfl isMG
pMnU boly af jf beI mFgt awgy lMG af vkq isr af
igaf. ies Poto dI mhwqqf ies krky vI sI ik
ipCly ZfeI dhfikaF qoN pMjfbI sfihq dy aMbr qy cmkx
vflf DrU qfrf isrmOr khfxIkfr viram isMG sMDU ies
ivwc sLfml sI. ijs df qrfisLaf ijsm aqy lMbf kwd
khfxI Kyqr ivwc awj vI ijAuN df iqAuN kfiem hY. ijnHF
nUM vyK ky mYnUM cfa cV igaf. myrI pihlI khfxIaF dI
pusqk qlIaF qy AuWgy Qohr virafm isMG
sMDU ny hI irlIjL kIqI sI. qy Pyr dUsrI kUMjF
dI mOq vI AunHF irlIjL kIqI. myrI mulkfqF dI
pusqk afhmxy sfhmxy ivwc AunHF nfl prvfsI
khfxI qy iewk gwlbfq vI hY qy awj Auh Pyr myry rU-b-rU
sn. qy afpxy puwqr supn sMDU kol torFto PyrI qy afey
hoey sn ijnHF huxy iewk nvF prcf sIrq vI
kwiZaf hY, jo hr iewk dy hwQ ivwc sI. kYmry dy lYnjL
vFgU myrI njLr vI gruwp qy GuMmI
ijnHF ivwc imMnI gryvfl, prmjIq momI, brijMdr gulftI,
blvIr kOr sMGyVf, arivMdr kOr, mnmohx isMG, khfxIkfr
jrnYl isMG, Kyz sMsfr dy jgq pRiswD ilKfrI ipRM: srvx
isMG, khfxI Kyqr df BIsLm ipqfmf virafm isMG sMDU,
jrnYl isMG grcf, sudfgr brfV lMzy, kuljIq mfn, zf:gurcrn
isMG qUr, myjr mFgt aqy awj dy myjLbfn srdfr ikrpfl
isMG pMnU sLfml sn. cfh pfxI
qoN bfad khfxI mihPm dI bfkfiedf sLurUafq hoeI.
sMcflk jrnYl isMG grcf ny awj dI kmFz sMBflidaF
pRDfngI virafm isMG sMDU nUM sONpI aqy kfrvfeI irport
myjr mFgt nUM ilKx leI ikhf. ies vfrI khfxIaF qy hox
vflI KuwlI bihs dy nfl nfl iqMn moilk khfxIaF ny bihs
CyVn leI mYdfn ivwc Auqrnf sI.
khfxI pfT sLurU krn qoN pihlF
ienHF khfxIaF qy hox vflI alocnf bfry sfry mYNbr
sihmq sn ik alocnF AuusfrU qy lyKk nUM syD dyx vflI
hovy. virafm sMDU ny ikhf ik AusfrU Alocnf hoxI bhuq
jrUrI hY. sMcflk jrnYl isMG grcf ny mIitMg dI pihlI
khfxI brijMdr kOr gulftI nUM pVHn leI ikhf. AunHF dI
khfxI AuzfrI. ijs ivwc lyiKkf ny bVI KUbI
nfl iewk aOrq dy mnoBfvF nUM icqiraf sI. aOrq jo jIvn
ivwc Auzfx Brnf locdI hY pr keI vfrI Ausdf sfQI mrd
Aus dy KMB kuqrn dI qfk ivwc rihMdf hY. qy afKr ieh
aOrq iksy EprI sLfK df isLMgfr bx jFdI hY. ies qy
bolidaF prmjIq momI ny ikhf ik khfxI ivwc pRIqI
qy qlfk df suBfvk pRBfv nhIN pYNdf qy jgdyv dI mfnisk
dsLf nUM vI nhIN AuBfiraf igaf.
imMnI gryvfl ny ikhf ik
khfxI ivwc bhuq sfry ivsLy iekwTy kr ley gey ny
aqy khfxI ivwc pfqr afpxI suBfvk qor nhIN qurdy, sgoN
rcnfkfr dy hwQF ivwc kTpuqlIaF hn.
ikrpfl isMNG pMnU ny ikhf ik
khfxI dy afrMB ivwc byloVf ivsQfr hY. pfqrF dI
bhuqfq hox kfrn AulJx vI bhuq hY. muwK pfqr df ikrdfr
bhuq kmjLor hY. pr smuwcy qOr qy khfxI cMgI hY.
myjr mFgt ny ikhf ik ieh
lyiKkf dI qIjI cOQI khfxI hY ijs dy ihsfb nfl bhuq
cMgI hY pr ajy suDfr dI guMjfiesL vI hY ijvy khfxI
kdy Pst prsn ivwc qy kdI Qrz ivwc cldI hY, ivsQfr
cuBdf hY. muwK pfqr df ivvhfr asuBfvk hY. pfqr AusfrI
aqy bolI ivwc hor suDfr kIqf jfxf cfhIdf hY.
kuljIqmfn ny ikhf ik pfqr
lyiKkf dy hwQF ivwc iKzOxy hn ijnHF sy svYmfx dI hyTI
hoeI hY. ajy hor bhuq kuwJ ikhf jf skdf sI.
sudfgr brfV ny ikhf ajy
Kwpy njLr af rhy hn jo Bry jfxy cfhIdy sn.
jrnYl isMG grcf ny ies nUM bhu
prqI khfxI ikhf qy muwK pfqr nUM BfrqI afdrsL kuVI
ijs df ivvhfr suBfvk dwisaf. ipMR: srvx isMG ny khfxI
dI sLlfGf kIqI AunHF sLbdF bfry vI suJfa idwqy qy ieh
vI ikhf ik khfxI df mMqv nhIN spsLt hoieaf.
jrnYl isMG ny ikhf khfxI
cMgI hY pr ies nUM iqMn pIVHIaF ipwCy iljfx dI jrUrq
nhIN sI.
arivMdr kOr df kihxf sI ik
aMdfjL KUbsUrq hY pr pfqr ivcrnf gYr XQfriQk
jfpdf hY.
blvIr kOr sMGyVf df kihxf sI
khfxI bhuq lMbI ho geI hY qy ies ivcly irsLqy
pyqly pY gey ny. vrqfrf sDfrn nhIN jfpdf.
virafm isMG sMDU ny ikhf ik
sfrI alocnf pfjLyitv hoeI qy myrf iewk pfsV
alocnf vflf Brm tuwitaf hY. sfiraF dy ivcfrF nfl iewk
sFJI ilsLk bxI hY. AunHF ikhf ik asl ivwc qF khfxI
pVHky, mfnx vflI gwl huMdI hY. ibafn bhuq sohxf qy
pyskfrI Aus qoN vI sohxI hY. khfxI df XQfrQ mMnxXog
hoxf cfhIdf hY. sMkyqk jLubfn ivwc gwl krnI cfhIdI hY.
ies ivwc TihrI hoeI dRisLtI hY. pfqrF nUM iewk pfsV
nhIN sgoN smuwc ivwc pysL krnf cfhIdf hY.
blijMdr kOr gulftI ny sfry alockf
df DMnvfd kIqf qy ikhf ik AunHF nUM socx leI bhuq
kuwJ imilaf hY.
ies qoN dUjI khfxI myjr mFgt nUM pVHn leI ikhf igaf.
khfxI df nF sI hfsLIey. ijs ivwc pqnI dy
durivvhfr kfrn mrd pfqr nUM mnorogI idKfieaf igaf hY
jo mnoivigafnk zfktr kol afpxf duwK ibafndf hY.
kuljIq mfn ny ies qy bolidaf ikhf
ik khfxI KUbsUrq hY pr zfktr dI axhoNd rVkdI
hY.
jrnYl isMG grcf ny ikhf ik
ieh do swiBafqfvF df tkrf hY. pfqrF dI qor
suBfvk nhIN jfpdI.
ipRM: srvx isMG ny ikhf ik
mYnUM khfxI bhuq cMgI lwgI hY. hfsLIey nF bhuq
ZukvF hY. khfxI qIKx pRBfv isrjdI hY. jdoN iksy pfqr
nUM hfsLIey qy Dwk idwqf jFdf hY qF Aus df vrqf eysy
qrHF df huMdf hY. sPl khfxI leI lyKk vDfeI df pfqr
hY.
jrnYl isMG ny ikhf ik khfxI
qF cMgI hY pr ivawkqIgq XQfrQ pRqIinwD XQfrQ nhIN ho
skdf. golzI dI hoNd df vrnx ies ivclI kflI sLyz hI
dRsLfeI geI hY.
mnmohx isMG gulftI ny khfxI ivcly
ibrqFq nUM BUq aqy vrqmfn df tkrf ikhf.
sudfgr brfV ny khfxI nUM psMd
krdy hoey ikhf ik mF aqy BYx dy ikrdfr hor AuBrny
cfhIdy sn.
arivMdr kOr ny ikhf ik aOrq
nUM gLlq iswD krnf ieh iswD krdf hY ik khfxI mrd lyKk
dI ilKI hoeI hYY.
blvIr kOr sMGyVf df kihxf sI ik
ieh bMdy dy mn ivwc peIaF guMJlf df vrinx hY jo
KUbsUrqI nfl hoieaf hY.
prmjIq kOr momI ny ikhf ik
mYN khfxI nUM bhuq mfixaf hY ieh iewk mnoivigafnk
khfxI hY.
brijMdr kOr gulftI ny ikhf ik
mlfgr df sLwkI hoxf jfiejL hY.
imMnI gryvfl ny ikhf ik
khfxI cMgI hY jo pfTk nUM AuWgl lf ky nfl qor
lYNdI hY.
ikrpfl isMG pMnU ny sLbdF bfry
kuwJ suJfa idwqy aqy ikhf ik khfxI BFvy cMgI hY
pr ajo hor klf pwK AuBfiraf jf skdf hY.
virafm isMG sMDU ny myjr mFgt nUM
vDfeI idMidaf ikhf ik Aus ny jfxy pCfxy swc nUM
vwKry aMdfjL ivwc pysL kIqf hY. khfxI ivwc jigafsf
kfiem rihMdI hY. hor vI cMgf huMdf jy khfxI socy hoey
swc qoN Ault koeI kirsLmf kr ivKfAuNdI. kuwJ pfqr hor
ilsLk skdy hn. vYsY khfxI bhuq cMgI hY qy myjr mFgt
vDfeI df hwkdfr hY.
myjr mFgt ny sfry alockF df
DMnvfd kIqf qy sfry suJfa prvfn kIqy. AunHF ikhf ik
ajokI khfxI ilMg dy aDfr qy jF mrd aOrq dI pCfx
krky nhI cwldI blik lyKk df Prj hY ik Auh jLflm nhIN
mjLlUm nfl KVy ieh mjlUm aOrq vI ho skdI qy mrd vI.
knyzf ivwc bhuq sfry mrd vI aOrqF dI qfnfsLfhI aqy
jLulm df isLkfr hn. myrI ieh khfxI eysy gwl df vrnx
hY ijwQy aOrq dy durivivhfr kfrn Ausdf pqI mfnisk
rogI ho jFdf hY.
ies mIitMg dI afKrI khfxI blvIr
kOr sMGyVf ny cwpf ku sUrj pVHI ijs ivwc
aMqrfsLtrI kimAUntI dy msly AuBfry gey sn. brijMdr
kOr gulftI ny ies khfxI qy bolidaF ikhf ik
khfxI df ibrqFq bhuq awCf hY qy klcrl inGfr nUM
ibafinaf igaf hY.
imMnI gryvfl ny ikhf ik
khfxI ivwc bhuq sfry ivsLy lY ley gey hn. pr
ieh cMgI khfxI hY.
myjr mFgt ny sLbdf aqy sMvfdF leI
suJfa idwqy qy ies nUM cMgI khfxI ikhf.
kuljIq mfn ny ikhf ieh
mnoivigafnk XQfrQ hY pr kdy kdy pfqrF df suBfa kudrqI
nhIN jfpdf.
sudfgr brfV ny ikhf ik
khfxI ivwclI mF dI soc sMskfrI hY.
jrnYl isMG grcf ny ikhf ik
ieh swiBafqfvF df tkrf hY qF vI muwK pfqr nUM
socxf cfhIdf sI ik pirvfr ivwc afey ivgfV df kfrn kI
hY? qy Gft ikwQy rih geI.
arivMdr kOr ny ikhf ik
nvqyj df aDUrf icqrx rVkdf hY jd ik imsjL
mfrgryt nUM vfr vfr ibafinaf igaf hY.
ipRM srvx isMG ny ikhf ik
khfxI df vrqfrf aMqrfsLtrI pwDr qy vfprdf hY qy
ie cMgI khfxI hY.
jrnYl isMG ny ikhf ik gory
pfqrF dy vI sMskfr huMdy ny Auh vI bymuhfrI ijLMdgI
nhIN jINdy. smuwcy qOr qy khfxI vDIaF hY. blvIr
kOr sMGyVf ny aMq qy suJFvF nUM pRvfn kridaF kuwJ
spsLtIkrn vI idwqy aqy sfiraF df DMnvfd vI kIqf.
virafm isMG sMDU jI dy jrUrI
ruJyvyN leI pihlF cly jfx kfrn pRDfngI BfsLn ipR:
srvx isMG ny idwqf AunHF ikrpfl isMG pMnU qy smUh
pirvfr df eyny awCy pRbMD leI hfridk DMnvfd kIqf.
AunHF ikhf ik pVHIaF geIaF iqMny khfxIaF sPl khfxIaF
sn ijMnF qy sfriQk alocnf hoeI hY. AunHF jrnYl isMG
dI khfxI BfrqI coxvyN sfihq leI cuxy jfx qy aqy myjr
mFgt nUM iPlm sulgdy irsLqy leI bYst khfxIkfr df
purskfr imlx qy smUh lyKkF vloN vDfeI vI pysL kIqI
ijs qy sfiraF KusI df pRgtfvf kIqf. ikrpfl isMG pMnU
jI ny ilKfrI (ieMtrnYwt prcy) leI rcnfvf
Byjx dI apIl kIqI aqy sB nUM Kfxy df swdf idwqf. lyKk
suafdly Kfxy df anMd mfxdy hoey ijwQy awj dI sPl
khfxI bYTk dI crcf kr rhy sn, AuWQy AuWGy khfxIkfr
aihmd nsIm kfsmI aqy pMjfb dI koiel suirMdr kOr nUM
vI dunIaF dI BrI mihPl Cwz jfx qy vI Xfd kIqf jf irhf
sI. jrnYl isMG grcf jI vloN pMnUM pirvfr df mihmfn
invfjLI leI iewk vfr Pyr bhuq bhuq DMnvfd kIqf igaf
qy iesdy nfl hI ieh khfxI mylf ivwCV igaf.
(1
agsq 2006)