sfihqk/smfjk/rIport/srgrmIaF/sUcnf

 

PrYNkPrt df pusqk mylf

BfrqI sfihq, klf aqy swiBafcfr df pRdrsLn muwK irhf

rIport: kyhr sLrIPL

myly ivwc AurdU dy AuWGY sLfier indf PfjLlI dy nfl pMjfbI lyKk ky[sI[ mohn aqy kyhr sLrIPL

ies vfr PrYNkPrt (jrmnI) df 58 vF pusqk mylf BfrqIaF vfsqy sfihq, klf aqy swiBafcfrk pwKoN Kfs qOr qy mfxXog aqy XfdgfrI Gtnf vjoN icrF qwk Xfd rhygf. ies pusqk myly dy ipCly 58 sflF dy ieiqhfs ivc ieh isrP pihlI vfr vfpiraf hY ik iksy dysL nUM dUjI vfr ies myly df muwK mihmfn (Guest of Honour) bxfieaf igaf hovy Xfd rhy ik 1986 ivc vI Bfrq ies pusqk myly df muwK mihmfn sI . hr sfl hI dunIaF dy ies sB qoN vwzy pusqk myly df muwK mihmfn nvF dysL hI huMdf hY. ieh iek sfl pihlF hI aYlfn idwqf jFdf hY ik aglI vfr ikhVf dysL muwK mihmfn hovygf. ies qrHF ipCly sfl Bfrq vfsqy KusLI Biraf aYlfn sI ik sfl 2006 ivc Bfrq dy sfihq, klf aqy swiBafcfr nUM dunIaF sfhmxy pysL kIqf jfvy.

surjIq pfqr PrYNkPrt dy pusqk myly ivwc afpxf kivqf pfT pysL krdy hoey

ies sfl pusqk myly ivc dunIaF dy 113 dysLF ivcoN 7272 pRkfsLk sLfml hoey. ienHF ivcoN BfrI igxqI jrmn 3288, ieMglYNz 803, amrIkf 676, cIn ny pihlF qoN duwgxI QF nUM sMBfilaf, QfeIlYNz qy qfeIvfn ny pihlF nfloN 40 PIsdI vwD sLmUlIaq kIqI. sivtrjLrlYNz jhy Coty dysL ivcoN 100 dy lgBg pRkfsLk sLfml hoey Bfrq ivcoN 200 pRkfsLk aqy 70 dy krIb lyKk aqy klf nfl sbMDq dfinsLvr lok sLfml hoey. ies myly ivc mihMgy dfKlf itkt KrId ky iqMn lwK dy krIb drsLk phuMcy. (dfKlf itkt sfZy nON XUro df sI- iek XUro 56 BfrqI rupey dy brfbr hY). pwqrkfrF vfsqy dfKlf sdf hI muPq huMdf hY. ies myly ivc iqMn lwK dy krIb lok sLfml hoey jo ipCly sfl nfloN do ku PIsdI vwD bxdy hn, aqy cfr lwK ikqfbF dy tfeItl sLfml sn ienHF ivcoN iek lwK nvIaF CpIaF ikqfbF dy sn.

pusqk myly ivwc BfrqI lyKkF nUM suxdy hoey sroqy

jrmn ivc ikqfbF dI ivkrI lgfqfr vD rhI hY ies sfl pihlF nfloN 2 PIsdI ikqfbF vwD ivkIaF. pr agly sfl syl tYks dy 16 PIsdI qoN vDky 19 PIsdI ho jfx krky pRkfsLk aqy ikqfbF dy ivkRyqf ivkrI Gt jfx df KdsLf drsf rhy hn . ies df iek kfrn hor vI hY ik izjLItl qknIk dI vrqoN krky ikqfb nUM pVHn qoN suxn vflI bxfieaf jf irhf hY. bhuq sfrIaF ikqfbF nUM sI zI qy pf ky vycx nfl CpI hoeI ikqfb dI ivkrI ’qy asr jLrUr pvygf. kfPI lok smyN dI bwcq krn vfsqy pVHn nfloN suxn nUM qrjIh idMdy hn.

pusqk myly ivwc pMjfbI dy isrmOr lyKk guridafl isMG dy nfl KwibAuN ky[sI[ mohn, axKI iebrfhImpurI, guridafl isMG, gurpfl isMG(lMzn), kyhr sLrIPL qy vsfKf isMG

pMjfbI sLfier surjIq pfqr myly ivwc iksy gLYr pMjfbI nfl pMjfbI kivqf bfry koeI nukwqf sFJf krdy hoey

ies myly ’qy pRkfsLkF dI jQybMdI vloN hr sfl hI iek lyKk nUM sLFqI purskfr idwqf jFdf hY. ies vfr 25000 XUro vflf sLFqI purskfr sLRI lypynIjL nUM idwqf igaf. lypynIjL bfry bolidaF romfnIaF dy AuWGy icMqk aFdry plysU ny sLRI lypynIjL nUM ‘sLFqI leI sMGrsL krn vflf XoDf’ ikhf. lypynIjL ny afpxy BfsLx ivc jrmn aMdr AucyrI iswiKaf dIaF GftF bfry iqWKIaF itwpxIaF kIqIaF aqy suDfrF bfry suJfa vI idwqy. myly mOky ipCly iek sfl ivc sB qoN vDIaf pusqk nUM 25000 XUro df ienfm idwqf igaf. ies vfr ieh ienfm iek jrmn nfvl nUM idwqf igaf. PrNYkPrt ivc jMmI Prfeybrg aqy jYrUslm ivc iPlfsPI, ieiqhfs qy XhUdIvfd dI pVfHeI krky aqy briln ivc rih rhI ies dI 39 sflf lyiKkf kQfrInf hfkr ny ienfm imlx bfry ikhf ik ‘ieh ienfm myrf ilKxf sOKf krygf pr ijLMdgI ivc vwzI qbdIlI nhIN kr skdf’. kQfrInf hfkr ny ieh ienfm imlx qoN iqMn hPqy pihlF iek bwcy nUM vI jnm idwqf.

pusqk myly ivc vwzI iKwc df kyNdr nobl ienfm jyqU jrmn df AuWGf lyKk guMtr grfs irhf. grfs dI huxy jhI CpI jIvnI nUM lY ky kfPI ivroDqfeIaF ny jnm ilaf hY ijs ivc Ausny afpxI gBryt Aumr vyly ihtlr dI nOjuafnF dI jQybMdI ivc afpxI sLmUlIaq bfry dwisaf hY.

aYho jhy smfgmF ivc afAux vfly BfrqI lyKkF dI cox ikvyN huMdI hY ies bfry vwzy lyKkF nUM vI igafn nhIN. iek bhuq vwzf lyKk kihx lwgf ‘sfnUM qF ieh smJ nhIN pYNdI ik Bfrq dI kOmI BfsLf ihMdI dy 8 lyKk hn pr aMgryjLI dy 15 lyKk . ieh qF cox krn vfly hI jvfb dy skdy hn, pr AunHF nUM pwuCy kOx?’ pMjfbI dy iqMn lyKk ies ivc sLfml hoey , guridafl isMG (nfvlkfr), ajIq kOr (khfxIkfr) aqy surjIq pfqr (kvI) . iksy kOmFqrI mMc AuWqy Bfrq dI kOmI BfsLf dI QfvyN aMgryjLI nUM vwD mhwqv dyxf ies vfsqy juMmyvfr cox krn vfilaF dI gulfm mfniskqf dI insLfnI hI khI jf skdI hY. iewQy ieh vI Xfd rwKx vflI gwl hY ik BfrqI mUÜ dy prdysF ivc ikMny hI lyKk vsdy hn jo BfrqI BfsLfvF ivc ilKdy hn ienHF ivcoN keI vwzy nfmxy vfly hn, AunHF nUM vI swidaf jfxf cfhIdf sI, pr ijwQy sIrnI hI aMnHF vMzdy hovy AuWQy iensfP dI afs rwKxI aOKI ho jFdI hY. ieho kuwJ ieWQy vfpiraf pRqIq huMdf hY.

ies myly ivc AuWGI lyKkf mhFsLvyqf dyvI dy vwzy postr vI lwgy aqy crcf vI kfPI hoeI. mhFsLvyqf bfry 40 ku siPaF dI iek ikqfb ‘klcrl spIkr PrOm ieMzIaF’ dy nF Qwly jrmn qy aMgryjI ivc CfpI qy vMzI geI. AuNJ sfry hI lyKkF dy qsvIr vfly postr hr QfvyN lfey gey ijs qy AunHF dI jIvnI df motf Kfkf vI drj hY . ieh postr BfrI igxqI ivc afey lokF nUM vMzy gey. iek hor lyKk jo XU aYNn E dy jnrl skwqr dy ahudy vfsqy kuJ smF pihlF AumIdvfr sI sLsLI QrUr AuhdI mIzIey ivc kfPI crcf hoeI. keI lyKk jo afAux vfly sn nhIN phuMcy ijnHF ivc Aum pRkfsL vflmIkI nUM kfPI sfry lokF ny Xfd kIqf-jo AuhnUM suixaF cfhuMdy sn.

bhuqy lok Bfrq dIaF pRdysLk BfsLfvF dy lyKkF nUM suxky vwD KusL hoey iesdI imsfl dyxI hovy qF pMjfbI kvI surjIq pfqr df nF ilaf jf skdf hY, ijsny bhuq hI cMgIaF kivqfvF pysL kIqIaf aqy afpxI pRiswD njLm ‘kuJ ikhf qF hnyrf jrygf ikvyN’ dy kuwJ aMsL gf ky vI suxfey. ijsnUM suxky afey drsLk bhuq KusL dyKy gey. jdoN vI koeI lyKk afpxI BfsLf ivc afpxf pfT pVHdf Pyr Ausdf jrmn anuvfd pysL kIqf jFdf. iewQy Pyr ikhf jfxf cfhIdf hY ik pfqr dI kivqf df anuvfd vI bhuq ZuwkvF sI. pusqk myly ivc BfrqI lyKkF nUM afey drsLkF qy sroiqaF ny iDafn nfl suixaF. lwgIaF pRdrsLnIaF nUM iDafn nfl dyiKaF. sfry hI lyKkF ny vwKo-vwK QfhIN afpxIaF rcnfvF df pfT kIqf.

BfrqI kONslyt vloN iek musLfiery df pRbMD kIqf igaf ijs ivc gopI cMd nfrMg, indf PfjLlI, asLok vfjpfeI, guljfr aqy ggn igwl afid ny Bfg ilaf. ijwQy BfrqI aqy pfiksqfnI sroiqaF ny dysoN afey lyKkF nUM suixaf qy slfihaf. afpo afpxI rvfieq muqfibk kuwJ jQybMdIaF lyKkF nUM swd ky AunHF nUM suxnF psMd krdy hn. aijhy iek smfgm df pRbMD PrYNkPrt dy nyVy iek ksby sulsbK tons dI klcrl sosfietI ny vI kIqf. ijwQy aMgryjI ivc ilKx vfly lyKk phuMcy. sroiqaF vloN ieh puwCy jfx ’qy ik qusIN afpxIaF BfsLfvF ivc ikAuN nhIN ilKdy? AunHF ny tfÜvF ijhf jvfb dy ky sfr idwqf.

BfrqI swiBafcfr dI pysLkfrI vfsqy muwK iKwc df kfrn bixaf rfijsQfn dI lok gfiekI, ies vfsqy rfijsQfn sMgIq nft akfdmI dy purskfr ivjyqf aqy rfijsQfn dy AuWGy klfkfr sRI anvr Kfn vloN Coty bwicaF nfl rlky sFJy qOr ’qy vDIaF rfijsQfnI lok gfiekI pysL kIqI geI. aqy kuwJ hor swiBafcfrk grupF ny vI swiBafcfrk pRogrfm pysL kIqy. iesy qrHF hI BfrqI dsqkfrI nfl sbMDq vwKo-vwKrIaF klfvF df pRdrsLn kIqf igaf. ijs ivc lokF ny BfrI idlcspI ivKfeI, aqy BfrqI vsqF vI KrIdIaF.

BfrqI isnmy dI gwl ies pusqk myly df hfsl ho inwbVI sfrf hI smF ieQy drsLkF vfsqy BfrqI iPlmF df pRdrsn kIqf jFdf irhf. lokF ny BfrqI isnmy nfl sbMDq mhFrQIaF lyKk qy gIqkfr jfvyd aKqr, ipCly aqy nyVly smyN dy kfmXfb iPlmI inrdyskL guljLfr qy krn jOhr vI ieQy phuMcy, mIrf nweIar afid ny lokF nfl sMvfd rcfey. ipCly smyN aMdr BfrqI iPlmF ivc jrmn lokF dI idlcspI ivc vfDf hoieaf hY.

Bfrq vloN ies pusqk myly ivc lyKkF qy klf nfl sbMDq hor lokF nUM ieQy ilafAux dI juMmyvfrI nYsLnl buwk trwst, ieMzIaf dI sI. pr kihxf ieh cfhIdf hY ik pRbMDk ies bfry pUry gNMBIr nhIN sn- jF juMmyvfr ivakqI sUJ vloN kfPI AUxy khy jf skdy hn. iqafrIaF kridaF ieh iKafl rwKxf cfhIdf sI ik ieh iek ieiqhfsk Gtnf hY ijs vl dunIaF dy sUJvfn lokF dI awK huMdI hY. ies bfry pRcfr AuWnf nhIN ho sikaf ijMnF hoxF cfhIdf sI. jy iksy ivakqI ny ies bfry nYsLnl buwk trwst vfilaF qoN iksy iksm dI puwCigwC krnI cfhI qF buwk trwst vfilaF Auhdy vl koeI iDafn nhIN idwqf. ienHF sqrF dy lyKk ny nYsLnl buwk trwst ieMzIaf dI zfierYktr bIbI hsn nUM iqMn vfr eI-myl rfhIN sfry hI pRogrfm bfry puwCxf cfihaf pr, ieh bynqI krdIaF eI-mylF BfrqI aPsrsLfhI dy mUrKqf Bry GumMz Qwly af ky drVIaF geIaF- koeI jvfb nhIN afieaf. pusqk myly ivc phuMcy nYsLnl buwk trwst dy aiDkfrI nUM jdoN ies bfry puwiCaf qF Ausdf jvfb sI ‘hux qF ies bfry ‘sOrI’ hI ikhf jf skdf hY. kI BfrqI aPsrsLfhF vfsqy “sOrI” hI hr gwl df ielfj hY? aijhy ahuidaF ’qy bYTx vfly lok ieMny sMvydnhIx nhIN hoxy cfhIdy.

ipCly sfl vfly pusqk myly ivc PrYNkPrt ivcly BfrqI kONslyt dI mfrkIitMg aPsr bIbI vI sfnUM imlI sI aqy afpxf kfrz idMidaF kihx lwgI, ‘pusqk myly bfry koeI vI puwCigWC krnI hovy qF mYnUM eI-myl krnf’. ies vfr pusqk myly sbMDI jfxkfrI pRfpq krn leI mYN AuhnUM vI iqMn vfr eI-myl ilKI, pr jvfb Auhdy vloN vI nhIN afieaf. kI BfrqI ivdysL mihkmf ies gwl df jvfb dy skdf hY ik ijnHF dI nf BfrqI swiBafcr ivc idlcspI hY nf iehdy bfry igafn hY ieho jhy gYr-jLuMmyvfr lokF nUM ivdysLF ivcly sPfrqKfinaF ivc swiBafcfr nfl sbMDq ahuidaF AuWqy ikAuN Byijaf jFdf hY, ijsdy Auh lfiek hI nhIN? kI aijhy gYrijMmyvfr aiDkfrI BfrqI swiBafcfr dy psfr ivc shfeI ho skdy hn ? ikAuN mulk dy nF nUM hyTF suwtx dy Xqn kIqy jFdy hn? isrP mYN hI puwCigwC leI eI-myl nhIN ilKy, sgoN ieMglYNz qoN ky sI mohn ny vI aijhf Xqn kIqf AuhnUM vI koeI jvfb nhIN imilaf.

iek hor muwK Gft df ijLkr krnf jrUrI hY ik nYsLnl buwk trwst vloN BfrqI sfihq dI smucI qy sFJI aijhI koeI pusqk jrmn jLubfn ivc pysL nhIN kIqI geI jo sfzI kOmI jLubfn dy nfl nfl pRdysLk BfsLfvF df ibMb vI dunIaF sfhmxy pysL kr skdI . ijsdI ipCly simaF ivc hr sfl hr mihmfn bxy mulkF ny rvfieq bxfeI hoeI hY. ijs nfl ies kOmFqrI mMc rfhIN sOiKaF hI hor kOmF, swiBafcfrF qwk awpiVaf jf skdf hY. dosqI qy sFJ df amn BiraF puÜ isrijaf jf skdf hY. hF AudY nrfiex isMG vloN aMgryjLI ivc ilKI iek pusqk ‘A Story of Liguistic and Litrary Plurality’ jo cMgI koisLsL khI jf skdI hY ijsnUM jrmn jLubfn ivc vI anuvfd kIqf jfxf cfhIdf sI. qF ik ieh koisLsL bhuqy hwQF qwk phuMc skdI.

mn AudoN Audfs huMdf hY jdoN sfihq klf nfl juVy lok iewQy bdmgjLI pYdf kr idMdy hn. aijhf iek ikwsf vI suxn nUM imilaf ik idwlIAuN afeI iek bIbI ny pRbMDkF vloN AuhnUM imlI inwjI shfiek nfl kfPI BYVf vrqf kIqf, Auh ‘kuVI’ hux idwlI vflI bIbI nUM ‘BUqnI’ swddI hY. aijhf kuwJ vI nhIN vfprnf cfhIdf ijs nfl cMgIaF BfrqI rvfieqF ’qy vwtf lgdf hovy. inmrqf, sihxsLIlqf qy imwT bolxf vrgy guxF nUM pwly bMnI rwKxf hr iksy leI bhuq jLrUrI huMdf hY Kfs krky jdoN bygfinaF ivc ivcrnf hovy-ienHF zYlIgysLnF ivc afAx vfilaF nUM ieh nhIN BuwlxF cfhIdf ik Auh iewQy BfrqI lokF dy numfieMdy bx ky ivcrdy hn.bygfny AunHF vl pfrKU njLr nfl dyKdy hn. ieh juMmyvfrI aijhy kOmFqrI mMc leI Byjy jfx vfilaF dI cox krn vfly pRbMDkF dI huMdI hY jy Auh smJx qF, nhIN Auh lok bdnfmI df kfrn bx jFdy hn. ies nfl mulk dy nF nUM hI vwtf lgdf hY.

iewQy vsdy BfrqIaF ivcoN ies vfr ipCly sflF nfloN vwD BfrqI pRIvfrF smyq myly ivc isLrkq krn phuMcy. afpxy dys nUM Xfd krn df ieh vI iek ZMg-qrIkf hY. sfihqk mws rwKdy kfPI swjx vI ieQy phuMcy ijnHF ivc axKI ibrfhImpurI, bsMq isMG rfmUvflIaF, suwcf isMG nr, ivsfKf isMG, mlkIq isMG aqy iegMlYNz qoN ky sI mohn aqy khfxIkfr gurpfl isMG lMzn (khfxIkfr) sLfml hoey.

PrYNkPrt ivc sfl 2006 df pusqk mylf BfrqI sfihq, klf aqy swiBafcfr dI bfq CyV igaf hY jo afAuNdy lMby smyN qwk cwldI rvyHgI.

__________

- kyhr sLrIPL
(19 akqUbr 2006)

 

e-mail: Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2006