iekbfl arpn
iksy jfx pCfx df muQfj nhI. Auh pMjfb qoN bfhr Kfs krky ivdysLF ivWc
ijvyN qnjLfnIaf, jLFbIaf, ijLMmbfvy, sfmoaf, ieMglYNz, kYnyzf aqy
amrIkf ivwc afpxIaF sfihqk srgrmIaF krky iewk vwKrI pCfx rwKdf hY.
iekbfl arpn Auh ivakqI hY ijhVf keI vWKrIaF vWKrIaF sLKLsIaqF df
mflk hY. Auh afpxy jLmfny ivWc vDIaf hfkI, bYzimMtn aqy tYins df
iKzfrI vI irhf. Auh iewk hMiZaf smfj syvk hox dy nfl nfl iewk vDIaf
ilKfrI vI hY ijhVf mF bolI dI syvf leI isrqoV XqnsLIl hY. AuNJ Bfvy
aMgryjLI, AurdU aqy ihMdI bolx dI muhfrq rKdf hY, pr Ausdf mF-bolI
pMjfbI nfl ivsLysL ipafr hY. jykr mYN ieh khF ik iekbfl Kflsf hfeI
skUl kmfl pury dy ilKfrIaF dI Aus nrsrI df KLUbsUrq gulfb hY ijs ny
afpxI mihk nUM dysLF ivdysLF ivc iKlfiraf, qF ieh koeI aqkQnI nhI
hovygI.
iekbfl lMby
smyN qo lgfqfr ilK irhf hY. Auh bhupwKI qy bhu ivDI lyKk hY. AusdIaF
rcnfvF dysI aqy bdysLI mYgjLInF, aKLbfrF ivwc afm CpdIaF rihMdIaF
hn. pr Ausdf kihxf hY ik mYN ajy klm sfP kr irhf hF. gwl bfq dOrfn
Aus ny afiKaf ik mYN hux irtfierz ho cuWkf hF ‘qy pUrf smF ilKx pVHn
vfly pfsy lfAuxf hY.
sfzy ivwcNo
bhuq Gwt lokF nUM pqf hovygf ik jgrfvF (luiDafxf) dy nyVy Kflsf hfeI
skUl kmfl pury ny keI lyKk pMjfbI sfihq nUM idwqy hn ijvNy zf: rGbIr
isMG (isrjxf), khfxIkfr isLvcrn igWl, kvI zf: suirMdr igWl aqy
gLjLlgo kysr isMG nIr. iekbfl arpn vI iesy nrsrI df iewk bUtf hY.
afpxI jfx pCfx krfAuNidaF Auh ieWk lfeIn ivwc kihMdf hY ‘mYN Auh
ivakqI hF, ijs ny iesLk AurdU nfl kIqf, ivafh pMjfbI nfl krvfieaf
aqy kmfeI sfrI Aumr aMgryjLI dI KfDI’. iekbfl dI pkV BfvyN hor
BfsLfvF qy vI mjLbUq hY pr qusIN hYrfn hovogy ik jdNo Auh AurdU
musLfiraF ivWc jFdf hY qF musLfrf lwut lYNdf hY.
Auh BfvyN lIzr
nhI pr inDVk bulfrf hY. Auh kdy iksy nfl Dwkf huMdf sihx nhI kr
krdf. sfzy smfj ivwc ho rhy gLlq kMmF, gLlq krm kFzF dy iKLlfP
jLordfr afvfjL AuTfAux df jyrf rKdf hY. iesy krky AusdIaF ilKLqF
ivwc ieh rMg BfrU hY. Auh iewk ishqmMd smfj dyKx df cfhvfn hY.
iekbfl bhupwKI
lyKk hY. kivqf, khfxI, nfvl aqy lyK ilKx dy nfl nfl Auh iewk inrpwK
qy AusfrU aflock vI hY jo lyKk nUM vDIaf qy imafrI ilKx leI pRyrnf
idMdf hY. AusdI pRyrnf sdkf hI kYligrI ivwc anykF nvyN ilKfrI pfTkF
dy snmuWK hoey hn, nhI qF sLfied AuunHF dI ilKx klf dwbI GwutI hI
rih jFdI. Auh ipCly ds sflF qoN kYligrI ivwc rih ky pMjfbI bolI dI
syvf ivwc pUrI srgrmI nfl juitaf hoieaf hY.
Auh pMjfbI
ilKfrI sBf kYligrI df moZI mYNbr hY. AusdI nyk idl agvfeI hyT pMjfbI
ilKfrI sBf ny Auh kMm kIqy ijhVy bhuq Gwt sBfvF kr skIaF. ipCly
idnIN sqnfm isMG Zfh ny iekbfl arpn nfl ivsLysL gWl bfq kIqI. pysL
hn Aus gWl bfq dy kuJ aMsL:
qusIN
afpxy qy afpxy prvfrk ipCokV bfry kuJ dWso?
pyprF ivwc
myrf jnm 15 jUn 1938 ipMz CWjfvfl df iliKaf hY. asl ivwc myrf jnm
jYpur ivWc hoieaf. myry ipqf jI sv[ tihl isMG, jYpur ivWc nOkrI krdy
sn qy bfad ivWc ipMz af gey. myry dfdf jI sv[ bfbU guridWq isMG
‘gurhrI’ nUM kivqf ilKx df bhuq sLOk sI. Auh afpxy smyN dy vDIaf
sfihqkfr sn. AuhnF dIaF ilKIaF do pusqkF ‘lok pRlok’ aqy ‘mhF
ieMjInIar bfbf ivsLkrmF jI df ieiqhfs’ dIaF sfzy kol hn. ipqf jI nUM
kivqf pVHn df sLOk sI. asIN cfr Brf hF, vwzy surjIq isMG, sLosLl
vrkr hn. kysr isMG nIr aiDafpk sn. qIjy nMbr qy mYN hF. Cotf aPLrIkf
ivwc hY. ilKx df kMm myry qy vIr kysr isMG nIr dy ihwsy afieaf.
sfihqk
pRyrnf quhfnUM Gr ivWcoN hI imlI jF iksy hor pRyrnf sroq qoN ?
quhfnUM ilKx dI cytk kdoN lWgI?
ilKx dI guVHqI
mYnUM ivrsy ivWc hI imlI hY. pihlF bfbf jI, Pyr ipqf jI aqy ipWCoN
vwzy vIr kysr isMG nIr horIN sfihq nfl juVy rhy. GrylU mfhOl sfihqk
sI. ies ivWc myry skUl df vI bhuq Xogdfn hY. Gr ivWc pMjfbI dy
mYgjLIn qy pusqkF pVHn nUM imldIaF. ilKx dI cytk skUl dy smyN qoN hI
lWgI sI.
hfeI
skUl qo bfad dI ivWidaf ikWQNo leI ?
hfeI skUl qoN
bfad mYN zI[sI[ jYn kflj iProjLpur dfKl hoieaf. AuQy myrIaF rcnfvF
kflj dy mYgjLIn qNo ielfvf bfhrly mYgjLInF ivwc vI Cpx lWgIaF. dsvIN
mYN ibnf sfieMs qoN kIqI sI. GridaF ny afiKaf ik jy aWgy pVHnF hY qF
sfieMs lY ky pVH. asIN qYnMU ieMjInIar bxfAuxf cfhuMdy hF. pr myrf
sfieMs vWl AuWkf Jukf nhI sI. KYr, mr KWp ky aYP[ aYsI[ Qrz zvIjLn
ivWc pfs kIqI. vwzy vIr ny ikhf ik qUM pVfHeI ivwc huisLafr nhI. ies
leI aWgy nhI pVHfAuxf. pr vIr kysr isMG nIr ny rfmgVHIaf ieMjnIairMg
kflj PgvfVy dfKlf lY idWqf. pr mYN vWzy Brf kol idwlI cilaf igaf aqy
agFh pVHn qoN ienkfr kr idWqf. idWlI ivWc tfeIipMg qy sLOrthYNz
iswKI. Cy ku mhIny ‘Piqh-pRIqm’ dy dPLqr ivWc kMm kIqf. iqMn sfl
nvIN idWlI imAUNsIpl kmytI ivWc stYno dI nOkrI kIqI. Aus qo ipWCoN
afeI[ tI[ afeI[ ivWc pVHfAux dI nOkrI iml geI. mYnUM ies gWl df
guWsf sI ik vWzy BfeI sfihb ny ikAuN ikhf “mYN pVHn ivWc huisLafr
nhI, ies leI hor nhI pVfHAuxf”. myry Dur aMdr agy pVHn dI icxg sI.
afpxy qOr qy pVHfeI jfrI rWKI. keI vfrI afpxy smfj ivwc asIN bwcy
dIaF rucIaF vWl iDafn nhIN idMdy. ieh gwl afm dyKx ivwc afeI hY ik
asIN Dwky nfl hI bwicaF nUM zfktr, vkIl, ieMjInIar afid bxfAuxf
cfhMdy hF. mYN vI iesy smwisaf df isLkfr hoieaf hF. myrIaF rucIaF
sfihqk sn. sfihqk rucIaF nUM GroN bhuqf bVHfvf nhIN imldf. Es smyN
bWicaF ivWc mfipaF nUM afpxy mn dI gWl kihx dI ihMmq nhIN sI huMdI.
aWgy pVHn dI rucI nfl pihlF mYN igafnI, Pyr bI[ey[ krky alIgVH
musilm XUnIvristI qoN aMgRyjLI sfihq dI aYm[ ey[ kIqI. mNY ieh sfbq
krnf cfhMdf sI ik mYN pVHfeI ivWc inkMmf nhI. mYN ies gWl ‘qy jLor
dyxf cfhuMdf hF ik aWj mfipaF nUM bWicaF dIaf rucIaF vWl ivsLysL
iDafn dyx dI loV hY.
qusIN
bhupwKI qy bhuivDI lyKk ho. lyKk dy qOr qy qusI ikhVI ivDI nUM pihl
idMdy ho?
mYN vfriqk dy
mfiDam nUM pihl idMdf hF. afm qOr qy bhuqy lyKk pihlF kivqf qoN
sLurU krdy hn. gurcrn rfmpurI dy doihaF ny ieh sfbq kr idWqf hY ik
kivqf vI kmfl dI ivDI hY. do sqrF ivWc bhuq vWzI gWl khI jf skdI hY.
pr vfriqk df Gyrf vwzf hY. khfxI, nfvl ivWc afpxI gwl nUM kfPI
ivsqfr nfl kihx df mOkf imldf hY . AuNJ mY kivqf ilKxI vI psMd krdf
hF .
qusIN
aflocnf vI krdy ho . myry iKafl ivWc ieh bVf musLkl kMm hY . qusIN
ies pfsy ikvyN afey ? aflocnf bfry kI kihxF cfhogy?
pMjfbI aflocnf
guwtbMdI dI isLkfr hY . afm ies qrHF huMdf hY ik jy koeI ilKLfrI
quhfzy gruWp nfl sbMD rKdf hY qF ilKq BfvyN kmjLor hovy pr aflock
AusdI pRsLMsf dy pulL bMnH idMdf hY. jykr dUjy gruWp df hovy qF rcnF
BfvyN ikMnI vI vDIaf hovy, aflock AusdI bxdI isPq nhIN krdf. ies
qrHF mYN smJdf hF ik lyKk nUM shI rfey nhIN imldI. myry iKafl ivWc
aflocnF pwKpfqI nhIN hoxI cfhIdI. aflocnf rfhIN ilKfrI dy vDIaf kMm
dI qfrIP kIqI jfvy qF ik AusnUM hor ilKx dI pRyrnf imly. jy koeI
kmjLorI njLr afvy qF kyvl iesLfry nfl lyKk df iDafn Aus pfsy
duafieaf jfvy. mYnUM aflocnf df koeI sLok nhIN sI. amRIkf vfly zf:
svrfj isLMG bVy vDIaf lyKk hn. AuhnF dI ieWk pusqk CpI qF mYnUM iksy
ny irvIAU leI idWqI. pusqk df nF sI “af isWK, pMjfb qUM Gr af” . mYN
ikhf ik ieh Dfrmk pusqk hY. mYnUM ies ivsLy df loVINdf igafn nhI.
mYgjLIn dy sMpfdk ny ikhf ik pihlF qusIN pusqk pVH lvo. jdo mYN
ikqfb pVHI, mYnUM cMgI lgI. mYN Aus bfry afpxy ivcfr ilKy . lokF nUM
psMd afey. zf: svrfj isMG df Pon afieaf ik qyrI aflocnF bVI AusfrU
hY. ieWk jQybMdI ny kyvl qyrI aflocnf pVH ky hI mYnUM ikqfbF Byjx df
afrzr idWqf hY. mYnMU bVI KusLI hoeI. ies qo bfad mYnUM hor ikqfbF
rIvIAU leI afAux lWgIaF. mYN Auhnf nUM pVH ky ibnF iksy pwKpfq qoN
afpxy ivcfr ilKdf ilKdf aflock bx igaf .
quhfzf
aPLrIkf jfx df sbwb ikvyN bixaf ? qusIN aPLrIkf dy vwK vwK dysLf
ivWc GuMmy ho . aPLrIkf ivWc pMjfbI vsoN kfPI icrF qo rih rhI hY .
AuQy vsy pMjfbIaF ny afpxy siBafcfr, bolI jF Dfrmk ivrsy nUM
sMBfilaf hY jF Pyr AuQy hI rc imc gey hn? AuQy rihMidaF df koeI
anuBv sFJf krnf cfhogy?
myry aPLrIkf
jfx dI gWl ies qrHF hY ik 1970 ivWc qnjLfnIaf dI srkfr ny Bfrq srkfr
qoN kmrsLIal ivsLy pVHfAux vfly lYkcrfr mMgy. mYnUM cux ilaf igaf.
iewk sLrq sI ik iqMn sfl AuQy pVHfAuxf pvygf. mYN qnjLfnIaF
zYpUtysLn ‘qy igaf sI. bdysL jfx df myrf pihlf mOkf sI. mYN mfrc
1971 ivWc dfrfslfm afpxy prvfr smyq phuMicaf. sinWcrvfr df idn sI.
agly idn svyry mYN afpxy hotl ivWcoN bfhr inWkl ky ajy puwC igWC hI
kr irhf sI ik sVk ‘qy iek pMjfbI ny mYnUM dyK ky afpxI kfr rok leI.
puwCx lWigaf, ikWDr jfxF hY. mYN ikhf, ‘gurduafry’. asIN gurduafry
phuMc gey. mYN kdy soicaf vI nhI sI ik eyny pMjfbI iekWly dfrfslfm
ivWc hoxgy. bhuqy lok ipMzF vflI TyT pMjfbI boldy. gurduafry dy skUl
ivWc bwicaF nUM pMjfbI pVHfeI jFdI. do hor gWlF mYN dWsxIaF cfhFgf.
iewk qF ijhVy lok pihlF AuQy rihMdy sI, Auh nvyN afey lokF nfloN
afpxy afp nUM vWKrf smJdy. KYr myry nflL qF Auh TIk hI vrqy, Kfs qOr
‘qy jdoN AuhnF nUM pqf lWigaf ik mYN idwlI qoN AuQy pVHfAux afieaf
hF. dUjI gwl AuhnF dI pwg df stfeIl vwKrI pCfx rwKdf hY. AusnUM afm
lok aPLrIkn stfeIl kihMdy hn. afpxy lokF ny kwuJ aPLrIkn sWiBafcfr
df pRBfv vI kbUilaf qy kuJ afpxy sWiBafcfr df pRBfv Auhnf ‘qy
pfieaf. keI pMjfbI bVI vDIaf svfhlI bolLI boldy. svfhlI dy sLbd
pMjfbIaF dy GrIN afm boly jFdy. pMjfbIaF ny svfhlI df nF vI sOKf rWK
ilaf. svfhlI nUM shylI afKdy. pMjfbIaF ny afpxy GrF ivWc aPLrIkn
muMzy ‘qy kuVIaF nOkr rwKy huMdy. AuhnF nMU afpxy KfxyN bxfAuxy,
dflLF sbjLIaF nUM qVky lfAuxy, mIt msfly, ctxIaF, afcfr afid isKflL
idWqy. keI nOkr muMzy kuVIaF ny eynI vDIaf pMjfbI bolxI isWK leI hY
ik jy qusI Gr dy bfhr KVyH ho ky Gr dy aMdr bol rhy muMzy jF kuVI
nUM suxoN qF quhfnUM pqf nhI lWgygf ik pMjfbI bolx vflf pMjfbI hY jF
koeI aPLrIkn.
pMjfbI Kfx pIx
dy mfmly ivWc KulH idly hn. AuQoN dy vfsIaF nfl rl iml ky rihMdy.
gujLrfqI ivAupfrI suBf dy hox krky AuhnF lokF dy imWqr nf bx sky.
Audfhrx dy qOr qy jy koeI pMjfbI AuQy trWk clfAuNdf sI qF Ausny iksy
aPLrIkn muMzy nUM klInr rwK ky trWk clfAuxf isKf idwqf. jy koeI
imsqrI df kMm krdf qF Ausny afpxy nfldy bMdy nUM kMm isKf ky rojLgfr
qy lf idwqf. ies krky Auh lok pMjfbIaF qoN bhuq KusL sn. ijs qrHF df
pMjfbI afp KFdy, Ausy qrHF df nOkrF nUM vI KuafAuNdy. sLrfb vI sFJI
krdy. ieWk hor gWl Xfd af geI .
pUrbI aPLrIkf
ivwc kfrF dI rYlI huMdI sI. AuQy afpxf ieWk pMjfbI joigMdr isMG rYlI
ivWc Bfg lYNdf. 5,000 ikWlomItr rYlI df rsqf bVf Krfb qy aiVWikaF
vflf hMudf. keI kfrF icWkV ivWc Ps jFdIaF. lok rsiqaF Audfly rYlI
dyKx leI KVHy huMdy. jdoN kdy joigMdr isMG dI kfr icWkV ivWc PsdI qF
aPLrIkn muMzy PurqI nfl AusdI kfr nUM Dwkf lf ky icWkV ‘coN bfhr kWZ
idMdy.aPLrIkn lok joigMdr isMG nUM afpxf isMbf (sLyr) kihMdy. jy
iksy hor dI kfr Ps jFdI qF KVyH qmfsLf dyKdy rihMdy.
qusIN
hfkI aqy bYzimMtn aMqrrfsLtrI pWDr qWk KyzI hY. afpxy kMm kfr dy
ruJyivaF ivWcoN ies pfsy ikvyN smF kwZdy sI?
mYN sLurU qo
hI mihsUs krdf hF ik KyzF jIvn df ainWKVvF aMg hn. ieh vI EnIaF hI
jLrUrI hn ijMnI ik pVHfeI. dUjI gwl ieh ik mYN tIicMg pRoPYsLn ivwc
irhf hF qy tIicMg df kMm qkrIbn awDf ku idn huMdf hY.keI vfrI do
iqMn GMty pVfHAux qo ipWCoN qusIN ivhly ho jFdy ho. myrIaF do
kmjLorIaF rhIaF hn. iewk KyzF qy dUjI sfihq. jLFbIaf ivWc mYnUM
aMqrrfsLtrI pwDr qy hfkI Kyzx df mOkf imilaf. jLFbIaf ivWc hI mYnUM
bYzimMtn vfsqy nYsLnl tIm leI cuixaf igaf. iesy qrHF mY tYins vI
Kyizaf. mYN cfhMdf hF ik koeI nf koeI gym jLrUr KyzI jfvy. KyzF nfl
srIr irsLt pusLt qy bMdf idmfgLI qOr qy qMdrusq rihMdf hY. KyzF sfzy
bwicaF leI bhuq jLrUrI hn. sosLl srkl vDfAux qy cMgI ishq leI iehnF
mulkF ivWc KyzF vWl ivsLysL iDafn dyxf cfhIdf hY. sfmoaf ivwc mYnUM
AulYNpk kmytI ny bWicaF nUM bYzimMtn dI tRyinMg dyx leI bqOr koc
iqafr kIqf sI. jy afpxy BfeIcfry ivWc koeI aijhf Auprflf huMdf hY,
qF mYN sihXog dyx leI iqafr hF.
qusIN ivdysLF
ivWc pMjfbI sfihq nMU pRPuWlq krn vfly Auhnf isrVIaF ivWcoN ho ijnHF
ny afpxy ikwqy dOrfn vI mF bolI dI syvf nUM pUry qn mn nfl inBfieaf.
ies dOrfn kuJ sfihqk dosqIaF vI pflLIaF hoxgIaF. kuJ iesdy bfry
dWsxF cfhogy ?
svfl bhuq vDIaf hY. jdoN mYN pihlF qnjLfnIaF igaf, AuQy afpxy lok
pMjfbI Gwt hI pVHdy sn. koeI pMjfbI dy aKLbfr, mYgjLIn aqy pusqkF
nhIN mMgvfAuNdf sI. pihlF mYN dfrfslfm dy ieWk aMgRyjLI aKLbfr ivWc
afpxI ieWk khfxI anuvfd krky ByjI. jdo Auh khfxI CpI qF AuQoN dy
lokF ny pVHI. Ausdy nfl Auhnf lokF nUM sfzI soc ‘qy ivcfrDfrf df pqf
lWigaf. ipWCoN mY jLFbIaf jf ky AuQoN dy aMgRyjLI aKLbfrF qy
mYgjLInF ivWc nslI ivqkry bfry iliKaf. aijhf krn nfl mYnUM AuQoN dy
vDIaf lyKkF nUM imlx df sbWb bixaf. 1980 ivWc pihlI ivsLv pMjfbI
kfnPrMs ivWc Bfg lYx leI swdf pwqr afieaf. ieh kfnPrMs brqfnIaF ivWc
hoeI sI. AuQy mYN “pUrbI aPLrIkf ivwc pMjfbI klcr” dy ivsLy qy pypr
piVHaf. Aus kfnPrMs ivWc bhuq sfry sfihqkfrF nUM imlx df sbWb bixaf.
Auhnf ivWc sMq isMG syKoN, guridafl isMG nfvilst, hrnfm isMG sLfn,
dlIp kOr itvfxf, sohx isMG josL, bldyv bfvf, isLvcrn igWl, jgqfr
Zfa, jsvMq dId qy pfiksqfn dy sLrIP kuMjfhI vrgy AuWGy ilKfrI sLfml
hn. ieh ilst qF kfPI lMbI hY. ies qrHF bhuq cMgf lgdf hY jdoN pMjfbI
dy lyKk iewkTy ho ky mF bolI nUM pRPuWlq krn df Auprflf krn.
1956 qoN lY ky
1970 qWk idWlI irhf hF. awj qWk sfihq sBf idwlI nfl juiVaf hoieaf
hF. 2000 ivWc jdoN ieMzIaf igaf qF idWlI dI sfihq sBf dI mIitMg ivWc
sLfml ho ky afieaf hF. idwlI rihMidaF vI mYN bhuq lyKkF nUM imilaf.
divMdr siqafrQI, qfrf isMG, zf[ hrBjn isMG, nirMdrpfl isMG, pRBjoq
kOr, ipafrf isMG, krnjIq isMG, blbMq gfrgI, jsvMq isMG ivrdI, nrysL
kumfr sLfd, rfijMdr kOr vrgy lyKkF nUM keI vfr imilaf. 1980 ivWc
aMimRqf pRIqm ny myrI ieMtrivAU leI ijsnUM ‘nfgmxI’ ivWc Cfipaf.
myry Ausqfd ibsLn isMG AupfsLk qoN ielfvf joigMdr amr qy jogf isMG
jigafsU myry bhuq ipafry dosq hn.
qusIN
afpxI ijMdgI df bhuqf smF ivdysLf ivc aiDafpn kridaF gjLfiraf.
quhfzIaF rcnfvF dy bhuqy pfqr pUrI qrF ijAuNdy jfgdy qy rojLfnF
ijLMdgI dIaF smwisafvF nfl jUJdy idKfeI idMdy hn. qusI eynI zUMGfeI
nfl iehnF pfqrF nUM ikvyN isrjdy ho?
mYN 33 vrHy
pVHfieaf. 9 sfl ieMzIaf, 3 sfl qnjLfnIaF, 9 sfl jLFbIaf, 5 sfl
ijLMmbfvy qy 7 sfl sfmoaf ivWc. asIN BfvyN iksy vI dysL ivWc hoeIey,
bhuqy ikrdfr imldy juldy hn. ieh iensfnI iPqrq hY. ijWQy qusIN
rihMdy ho, AuQoN dIaF smWisafvF bfry quhfnUM vDyry jfxkfrI huMdI hY.
Auhnf smWisafvF bfry ilKxf lyKk df PrjL hY. aPLrIkf ivc rihMidaF mYN
kfPI khfxIaF aPLrIkn smwisafvF bfry ilKIaF. ijvyN AuQy afjLfdI dI
lLihr cl rhI sI. mYN AuhnF dI afjLfdI dIaF srgrmIaF bfry iliKaf.
AuQoN dy slyb tRyz dy ieiqhfs nUM piVHaf, ijsny myrI afqmF nUM
JMjoiVaf. mYN bhuq sfrf aPLrIkn sfihq piVHaf qy mihsUs kIqf ik iehnf
lokF nfl bhuq DWkf hoieaf hY qy ho irhf hY. ijLMmbfvy aqy sfAUQ
aPLrIkf Aus smy afjLfdI dI lVfeI lV rhy sn. afjLfdI hr iensfn df
jmFdrU hWk hY. mYN afpxy afly duafly ivWcoN ikrdfr lY ky khfxIaF
ilKdf hF. iesy qrHF myry nfvl ‘prfeI DrqI’ dy pfqr vI sfzy afly
duafly ivWc sfh lYNdy pRqIq huMdy hn. jdoN qusIN iksy ikrdfr nUM
bhuq nyiVAuN dyKdy ho qF Auh quhfzy aMdr Aukiraf jFdf hY. iPr ijnHF
icr qusI Ausdy bfry ilKdy nhI, Auh qhfnMU mfnisk qOr qy cYn nhIN lYx
idMdf. Auh ikrdfr qhufzy nfl hI quiraf iPrdf rihMdf hY. keI vfrI
ilKx df kfrj CyqI nypry cVH jFdf hY, pr keI vfrI smF lgdf hY.
quhfzI
ieWk khfxI “vYlI” pVHI sI . qusIN vYlI dy ikrdfr nUM bhuq KUbsUrqI
nfl icqiraf hY . iesdy bfry ‘c kI kihxf cfhogy?
hF! ieh iewk
idlcsp khfxI hY. ies khfxI df muWK pfqr myry nfl pRfiemrI skUl ivc
pVHdf sI. Aus df aslI nF sI myvf isMG. sfzf gaFZI ‘qy ishq pWKoN
kfPI kmjLor sI. pVHfeI ivWc iZWlf hox krky pVHnf CWz idWqf. mYN kflj
cilaf igaf. keI sflF ipWCoN jdoN ipMz afieaf qF myvy bfry pqf lWigaf
ik Auh vYlI bx igaf. jdo myvf bWcf sI qF Ausdy ipAu nUM iksy ny kql
kIqf sI. dyiKaf jfvy qF bMdf koeI mfVf nhI hMudf. AusnUM hflfq bdl
idMdy hn. keI vfrI hflfq mfVy nUM cMgf vI bxf idMdy hn. myvf nyk
suBf df muMzf sI. pr ipAu dy kql ipWCoN Ausdy aMdr bdly dI Bfvnf
pRbl ho geI. jdoN koeI bMdf AusnUM qMg krdf jF Auh iksy nfl Dwkf
huMdf dyKdf qF Aus qoN brdfsLq nf huMdf. Auh DWkysLfhI aWgy kMD bx
jFdf. iesy leI Ausny keI KUMn kIqy.
qusIN
dysLf ivdysLF ivWc ivcridaF kI mihsUs kIqf ik pMjfbI sfihq dI ikhVI
vMngI qy TIk kMm ho irhf. ikhVI vMngI dI Gft lgdI hY. kI nfvl jF
sPLrnfimaF dI Gft mihsUs nhI kIqI jf rhI?
ieh iewk
mhWqvpUrn svfl hY. ijWQoN qWk mNY mihsUs krdf hF nfvl Gwt iliKaf jf
irhf hY. khfxI kfPI ilKI jf rhI hY. kivqf qF Qok dy Bfa ilKI jFdI
hY. keI nvyN lyKk pVHdy GWt qy ilKdy bhuq hn. kuJ vI ilKx leI pVHnf
bhuq jLrUrI hY. Cpx dI qmMnf qF hr bMdy dy mn ivWc pRbl huMdI hY.
kyvl Cpx leI hI ilKxf mfVI rucI hY. bfkI nfvl Gwt ilKx df iewk kfrn
ieh vI hY ik lyKkF kol nfvl ilKx aqy pfTkF kol nfvl pVHn df smF Gwt
hY. hF, khfxI pVHn vWl lokF df kfPI ruJfn hY. iewk qF khfxI df afkfr
Cotf, dUjy jy khfxIkfr iksy smwisaf nUM hwQ pfAuNdf qy AusfrU syD
idMdf hY, qF Auh khfxI pVHI qy srfhI jfvygI. khfxI ilKx dI qknIk qy
vI bhuq inrBr krdf hY . dUsrf hY sPLrnfimaF dI Gft. afm sPLrnfmy
ieWk jF do idnf dI pMCI Jfq ipWCoN ilKy jFdy hn. sPLrnfmF ilKx leI
lyKk nUM Aus dysL ivc kuJ smF rihxF qy AuQo dy smfijk, rfjnIqk qy
siBafcfrk ZFcy qoN jfxUM hoxf bhuq jLrUrI hY. bhuq Gwt lyKkF ny
bfhrly dysLF dy Brmx ipWCoN AuQoN bfry zUMGfeI nfl aiDan krky
sPLrnfmyN ilKy hn. mYnUM bhuq sfry dosqF ny suJfAu idWqy hn ik mYN
keI dysLf ivWc irhf hF. ies leI mYnUM Auhnf dysLF bfry ilKxf cfhIdf
hY. mYN svYjIvnI ilKx df Xqn krFgf. mYN do drjx qoN vWD mulkF ivWc
rih cuWkf hF. myry kol ajy bhuq kuJ ilKx vflf bfkI hY.
qusIN
pMjfbI ilKfrI sBf kYligrI ivWc kfPI srgrmI nfl kMm kr rhy ho. keI
lokF df ivcfr hY ik ieh ieWk KwbypwKI ivcfrDfrf dy lokF dI jQybMdI
hY. kI ilKfrI hox leI ieh jLrUrI hY ik qusIN iksy ivcfrDfrf nfl juVy
hoey hovo ?
lyKk nUM iksy
ivcfrDfrf nfl juVnf jLrUrI nhI. pMjfbI ilKfrI sBf ivwc hr ivcfrDfrf
dy lokF df svfgq hY . ilKx vflf ivakqI iksy vI rMg, Drm, nsl,
siBafcfr, dysL jF ivcfrDfrf df hovy, Auh pMjfbI ilKrI sBf df mYNbr
bx skdf hY. myry ivcfr anusfr jykr lyKk iksy iek ivcfrDfrf nfl juVdf
hY qF Ausdf Gyrf sImq ho jFdf hY. qusIN sfrIaF ivcfrDfrfvF nUM suxo,
pVHo qy Pyr ilKo. pr ilKx leI quhfzI afpxI inWjI ivcfrDfrf hoxI
jLrUrI hY. ijWQy kwuJ gLlq ho irhf hovy, Ausdy ivruWD afvfjL
AuTfAuxI lyKk df Drm hY.aWj afpxy smfj ivwc krm kFz qy pfKMzvfd ny
ikMnf jLor PiVaf hY. hr cMgy iensfn df PLrjL hY ik Auh iehnf df
ivroD kry. hux jy mYN iehnf dy iKlfPL ilKdf hF qF lok mYnUM KwbypwKI
kihx jF swjypwKI, mYnUM koeI Prk nhI pYNdf. mYN gurU nfnk dyv jI dI
iPlOsPLI df sLrDflU hF. qusI gurU nfnk dyv jI nUM ijs mrjI ivcfrDfrf
nfl joV lvo. ijhVf suDfr Auhnf ny afpxy smyN ivWc kIqf, asIN AusnUM
aWKoN proKy krI bYTy hF. gurU goibMd isMG jI ny pMj ipafry sfj ky
sfnUM jfqF pfqF dI dldl ‘coN bfhr kwiZaf. sfrI mnwuKqf nUM brfbrI qy
BrWpx df AupdysL idqf. pr awj golk qy kbjLy leI Gol ho irhY nf ik
Drm dy pRcfr leI. sfzy gurUuGr vI jfqF pfqF dy afDfr qy bx rhy hn.
pfKMzI sfDF dy zyiraF ny iswK Drm nUM bhuq Zfa lfeI hY. bfkI ksr
aKOqI bfibaF ny kWZ idWqI. myry iKafl ivWc lyKk nUM iehnf gwlF df
ivroD krnf cfhIdf. mYN Dfrmk pfKMzvfd qy krm kFzF dy bhuq ivruWD hF.
ieh sfzI bdiksmqI hY ik gurbfxI df bhuqf pfT kyvl qoqf-rtn bx ky rih
igaf hY. asIN gurbfxI nUM afpxy jIvn ivWc nhIN ZflL sky. gurbfxI
kyvl mWQf tykx qWk sImq ho ky rih geI hY .
qusIN
agFhvDU iKaflF dy ivakqI, vDIaf qy ishqmMd sfihq rcx ivWc XkIn rKdy
ho ? kI qusIN smJdy ho ik sfzy bdysLI lyKk pRvfsIaF dIaF sB
smwisafvF pRqI icMqq hn ?
ieh iewk
mwhqvpUrn svfl hY. mYnUM ieh gWl guridafl isMG nfvilst ny khI sI ik
Bfrq dIaF smwisafvF bfry ilKx leI asIN bYTy hF. qusI bdysLI
smwisafvF bfry ilKo ijwQy qusIN bYTy ho. Auhnf dI pRyrnF sdkf mYN
afpxf nfvl “prfeI DrqI” iliKaf sI. mYN socdF ik jy asI bfhr af ky
afpxy ipMzF bfry ilKI jfeIey qF koeI Kfs pRfpqI nhI hovygI. ieh gwl
drusq hY ik asI bfhr bYTy eyQoN dIaF smWisafvF qy jIvn-ZMg bfry
ilKIey. ies idsLf vWl qsWlIbKLsL kMm vI ho irhY .
qusIN
kYligrI isWiKaf borz qy kcihrIaF nfl kfPI kMm kIqf. myry iKLafl ivWc
quhfnUM afm bMdy nfloN sfzy BfeIcfry dIaF smWisafvF df vDyry igafn
hovygf. sunx ivWc afieaf hY ik sfzy lok keI smWisafvF df hwl jMqrF
mMqrF vfly bfibaF koloN Bfldy ny. kI pMjfbI mIzIaf vI koeI AusfrU
Xogdfn pf skdf hY ?
iesdy bfry mYN
smyN smyN iliKaf vI hY. ipWCy ijhy iewk afrtIkl ilWiKaf sI ‘lutyiraF
qoN bco’. jMqrF mMqrF vWl jfx nUM nf qF Drm kihMdf hY qy nf hI
ishqmMd soc. mYnMU ieh smJ nhI afAuNdI ik sfzy lok eyny kmjLor ikAuN
hn. afpxI KLUn psIny dI kmfeI iehnf lutyiraF dI JolI ivWc pfeI jFdy
hn. jykr bwcf pVfHeI ivWc kmjLor hY qF Ausdy glL ivWc joqsLI koloN
ilaf ky pwQr pfAux nfl bwcf huisLafr nhI ho skdf. bwcy dI pVHfeI dI
smwisaf df hwl qF bwcy nfl gwl krky hI lWBygf. iesy qrHF prvfirk
smWisafvF df hWl joqsLI bfby ikvyN kr skdy hn? Auh qF quhfnUM luWt
ky smWisaf ivWc vfDf krngy. jykr iksy kuVI mMuzy dI afpxy ivafh qoN
bfad nhI bxdI qF pwQr Auhnf nUM joVngy nhIN, sgoN qoVngy. sfzI
kimAUintI ivWc aijhIaF sMsQfvF hoxIaF cfhIdIaF hn ijhVIaf smWisafvF
nUM sux ky koeI hwl lWBx df Xqn krn. ijhVy vI ivakqI aijhIaF
jQybMdIaF ivWc aWgy afAux, Auh sfrI smWisaf nUM bVy ghu qy hmdrdI
nfl suxn. Ausdf ZukvF hwl lWBx. sfrI gwlbfq gupq rWKI jfvy. sfzI
bdiksmqI ieh hY ik sfzy lok aKLbfrF ivwc vwzy vwzy iesLiqhfr dyK ky
ik jMqrF mMqrF vfly bfibaF koloN 24 GMitaF ivWc smWisaf df hWl Bfldy
hn. ijAuN ijAuN pYsy lutfAuNdy hn, smWisaf vDdI qurI jFdI hY. eyQy
mIzIey vfly vI afpxy pYsy bxfAux Kfqr gLrIb lokF df iehnf bfibaF
hWQoN Gfx krvfeI jFdy hn. ieh socx vflI gwl hY ik jy ieh joqsLI
iswDy sfdy lokF koloN hjLfr, do hjLfr zflr lY ky Auhnf df mslf 24
GMitaF ivWc hwl kr skdy hn, qF ieh bfby Ausfmf-ibn-lfdn nUM amrIkf
dy hvfly krky 25/30 imlIan amrIkn zflr ikAuN nhIN kmf lYNdy. kI
Ausfmf-ibn-lfdn iehnf bfibaF dI ryNj qoN bfhr hY? ieh sfzy lokF nUM
socx dI loV hY. lokF ny afpxIaF smWisafvF df hWl afp lWBxf hY .
quhfzy msilaF nUM quhfzy nfloN vWD koeI hor nhI smJ skdf. bfibaF kol
iehnf df koeI ielfj nhI. Auh qF aMDivsLvfsLI lokF dI kmjLorI df lfB
AuTfAuNdy hn. ijhVf mIzIaf aijhy bfibaF dIaF msLhUrIaF nUM bVHfvf
idMdf hY, Auh vI brfbr df dosLI hY. afpxy inWjI suafrQ leI lokF nUM
gumrfh krdf hY.
qusIN
kI kuJ iliKaf hY? hux kI ilK rhy ho? aWgy kI ilKx df pRogrfm hY?
qusIN kih rhy sI ik hux mYN irtfier ho igaf hF. ilKxf sLurU krnF hY.
ies bfry kI kihxf cfhogy?
gwl ieAuN hY
ik ieWk pRiswD AurdU df lyKk kfjLI abdul sWqfr alIgVH musilm
XUnIvristI ivWc pRoPYsr sI. iewk vfrI asIN iekWTy bYTy. AusnUM iewk
mYgjLIn dy sMpfdk ny ikhf ik kfjLI sfihb, afp bhuq awCf ilKqy ho,
bVy kmfl ky aPLsfny hYN afp ky. kfjLI sfihb ny hWs ky jvfb idwqf ik
jnfb, aBI qo mNY klm sfP kr rhf hUM. mYnUM lgdf ik mYN vI ajy klm
sfP kr irhF. ikMnF vI ilK lvF, pr mn nUM qsWlI nhIN huMdI. mihsUs
huMdf hY ik ies qoN hor vDIaf iliKaf jf skdf hY. hux qWk do
kfiv-sMigRh “sunWKf drd” aqy “kbr df Pul”, iqMn khfxI-sMigRh “guafcy
rfh”, “mOq df supnF” aqy “afPry hoey lok”, iewk nfvl “prfeI DrqI”
iewk alocnf dI ikqfb “pusqk crcf” ilKy hn. iesy leI ikhf sI ik mYN
vI ajy ilKxf sLurU krnf hY. awj kwl sfmoaf (sfAUQ pYsyiPk) bfry ieWk
nfvl ilK irhf hF. ieWk kivqf qy ieWk khfxIaF dI pusqk df KrVf iqafr
hY. eyQoN dIaF smWisafvF bfry ieWk lyKF dI pusqk df KrVf vI iqafr
hY. ajy vI bhuq kuJ ilKx vflf hY. ies krky klm sfPL krn vflI gWl
smJo. kYnyzf ivWc bhuq sfrIaF smWisafvF bfry ilKx dI loV hY. afey
idn qlfk ho rhy hn. prvfr tuWt rhy hn . bWcy mfVI sosfietI ivWc pYr
Dr rhy hn. gYNg bx rhy hn. nsLy pWqy df DMdf ho irhY. bhuqI sLrfb df
syvn aWj df BKdf mslf. iehnf bfry iliKaf jfxf cfhIdY.
ijhVy
lyKkF qoN qusIN pRBfvq hoey, Auhnf bfry kI kihxf cfhogy?
mYN imrjLf
gLfilb df PYn hF. aMimRqf pRIqm nUM bhuq vWzI lyKkf mMndf hF. qfrf
isMG bhuq vWzf sLfier sI. pr AusdI bhuqI crcf nhIN hoeI. sLfied Auh
iksy juMzlI nfl nhIN sI juiVaf. guuljLfr bhuq vDIaf kivqf qy khfxI
ilKdY. bfvf blvMq ny mYnUM bhuq pRBfvq kIqf. jsvMq isMG ivrdI qoN mY
bhuq pRBfvq hF. Auh myrf dosq vI hY. ivrdI iewk aYsf ivakqI hY ijs
ny mfnF snmfnF dI Kfqr iksy dI cmcfigrI nhI kIqI. msq mlMg PWkr vFg
mF bolI dI syvf kIqI hY. iesy krky AusnUM aWj qWk sfihq akYzmI df
aYvfrz nhIN imilaf. zf[ jgqfr kmfl df gLjLlgo hY. hux kYnyzf dI gwl
lY lAu. igafnI kysr isMG nfvilst qoN mYN sB qo vWD pRBfvq hF. Auhnf
dI pMjfbI sfihq nUM dyx df koeI mukfblf hI nhI. ijMnf kMm ies iekWly
bMdy ny kIqf, Enf sLfied iksy sMsQf ny vI nhIN kIqf. qusIN dyKo,
Auhnf dI ikMnI ku kdr peI hY. ipCly idnI mYN Auhnf nUM aYzimMtn
imlky afieaf hF. hux qF afKLrI GVIaF igx rhy hn. Auhnf ny sfzy leI
ieiqhfsk qwQF qy gLdrIaF bfry jfxkfrI df eynF vwzf KjLfnf iewkTf
kIqf hY ik ijMny mrjI snmfn idWqy jfx Pyr vI Gwt hn. igafnI jI ny
jfpfnI isWK ky suBfsL cMdr bos nfl vI kMm kIqf. igafnI jI suBfsL
cMdr bos dy BfsLn nUM jfpfnI ivWc anuvfd krky lokF nUM dWsdy. igafnI
jI ny eynf vDIaf qy eynf iliKaf ik qusIN hYrfn hovogy. aWj Auh
bImfrI dI hflq ivWc rulL rhy ny, pr Auhnf dI mOq ipWCoN lYkcr dyx
vfilaF dI BIV lWg jfvygI.
afm
suixaf ik pMjfbI ivWc ilKxf bhuqf lfhybMd nhI? pfTkF df Gyrf bVf
sImq hY. bhuqy lyKkF nUM afpxy pYsy KLrc ky pusqkF CpfAuxIaF pYNdIaF
hn. iesdy bfry kI kihxf cfhogy?
jy bMdf ieh
soc ky pMjfbI ivWc ilKxf sLurU kry ik mYN ies ivwcoN pYsy kmfvFgf,
qF ieh AusdI BuWl hovygI. ieh qF iesLk dI Kyz af. Gr PUk qmfsLf dyKx
vflI gWl smJo. ieh jnUMn df Auh dIvf ijhVf ijgr dy lhU nflL bldY.
ijs ivakqI ny vpfr smJ ky ies mYdfn ivWc inWqrnf, AusnUM ies gWl df
igafn hoxf cfhIdY ik ieh Gfty df sOdf. pYsy kmfAux leI qF hWtI
pfAuxI cfhIdI hY. pr jy quhfzy aMdr kuJ kihx leI aMgVfeIaF lY irhY,
qF AusnUM dbfAu nf. ilKxf sLurU kro. klm vrgf koeI sWcf dosq nhIN.
jdoN qusIN cMgf ilKogy, qF lok quhfnUM pVHngy vI.
qusIN
rujLgfr leI kMm kridaF qy sfihq rcidaF, afpxI kimAUintI leI vlMtIar
df kMm vI krdy ho. qusI ieh ikvyN mihsUs kIqf ik afpxI kuimAUintI
ivWc ies kMm dI loV hY, jdo ik sfzI kuimAUintI ivWc vlMtIar kMm krn
df irvfjL Gwt hY ?
pihlI gwl ieh
ik ijhVI mfnsk qwslI vlMtIar kMm ivWcoN imldI hY, Auh pYsy kmfAux
vfly kMm ivWcoN nhIN. afeI clfeI leI pYsf vI jLrUrI hY. pr inrf pYsf
kmfAuxf ijLMdgI df mksd nhIN. syvf vfly kMm dI afpxI kimAUintI ivWc
Gft hY. jdoN mYN 1995 ivWc eyQy afieaf qF kYlgrI iemIgrFt eyz
sosfietI nfl bhuq vlMtIar kMm kIqf. jOb dy qor ‘qy mYN kYlgrI
isWiKaf borz, kcihrIaF, birWj PfAUNzysLn aqy vkIlF dIaF kMpnIaf nfl
kMm kIqf. pr jdoN mYnMU lgdY ik koeI ivakqI mfiek pWKoN kmjLor hY qF
Ausdf kMm mYN muPLq kr idMdf hF. sfzy GrF ivc pqI pqnI dI qlKLI vI
afm ho jFdI hY. jdoN koeI myry nfl sMprk krdf hY qF mYN dohF iDrF
nUM bulf ky smJfAux df Xqn krdf hF. ies qrF keI tuWtdy prvfrF nUM
joiVaf hY ijsdI mYnUM byhWd KusLI hY. aijhf kMm krky mMn nUM bVI
qsWlI imldI hY. nvyN afey lVky lVkIaF nMU keI qrHF dIaF smWisafvF
pysL afAuNdIaF hn. mYN AuhnF dI mWdd krdf hF. afpxy lok afpxy
BfeIcfry ivWc qF bQyrf kMm krI jFdy ny pr Aus kMm df myn strIm nUM
koeI pqf nhI lgdf. sfnUM loV hY myn strIm ivWc sLfml hox dI qF jo
Auhnf nUM sfzy bfry pqf lWgy qy sfnUM Auhnf bfry hor jfnx df mOkf
imly. keI vfrI dUroN dUrNo iewk dUjy pRqI anjfxpuxy ivWc glq ikafs
lfey jFdy hn. sfnUM afpxI pMjfbIaq dI KuWlHI imlvrqx nUM AuvyN kfiem
rwKdy hoey kYnyzIan lokF nfl imlvrqx vDfAuxI cfhIdI hY. sfzI nvIN
pIVHI nUM iesdf lfB hovygf .
qusIN
afpxy prvfr aqy bwicaF bfry vI kuJ dWso. iksy hor nUM vI pMjfbI
sfihq nfl lgfAu hY?
myrI pqnI
hrjIq ilKdI qF nhI pr AusnUM pVHn df bhuq sLOk hY. myry nfloN vWD
sfihq pVHdI hY. mYN afpxI hr rcnf pihlF AusnUM suxf ky suJf vI lYNdf
hF. myrf iewk bytf jsivMdr qy iewk bytI dlivMdr hY. bytf qkrIbn 20
sflF qo amrIkf ivWc rih irhY. Auh ilKdf qF nhIN pr AusnUM sfihq nfl
bhuq lgfAu hY. myrI bytI nUM aMgryjLI sfihq pVHn df sLOk hY. pMjfbI
ivWc myry vWzy vIr kysr isMG nIr qoN isvf koeI nhIN ilKdf.
afpxy
suBfAu bfry kuJ dWsxf cfhogy? kI psMd qy kI nf-psMd krdy ho? quhfzy
qKLWls ‘arpn’ ivWcoN mYnUM quhfzy sBfAu df prqWK pRCfvF idsdf hY?
ijhVf ivakqI
myry nfl iemfndfrI nfl pysL afAuNdf hY, mYN AusdI bhuq kdr krdf hF.
Auh myrf sWcf dosq huMdf hY. pr dogly ikrdfr vfly ivakqI nUM mYN
brdfsLq nhI kr skdf. aijhy sWjxF qoN mYN dUr rihxf psMd krdf hF.
blik koeI rfbqf hI nhIN rWKxf cfhuMdf. kursI aqy cODr dI BuWK vfilaF
qoN mYnUM sKLq nPLrq hY. mYN ieh jfx bwuJ ky nhI krdf. ieh myrf
suBfE hY. iksy qoN kMm kWZx leI mYN dosqI df mKOtf nhIN pihn skdf,
cfplosIaF nhIN krdf. rhI gWl qKLWls dI, bhuq pihlF mYN afpxy nF nfl
ipMz df nF ‘Cwjfvfl’ ilKdf huMdf sI. pr ipWCoN ‘arpn’ rwK ilaf.
sLfied ieh myry suBfAu nfl vI myl KFdf hY.
dysL
ivdysL ivWc pMjfbI sfihq dI syvf kridaF koeI mfn snmfn?
Bfrq ivWc
bhuqy snmfn BWj dOV df isWtf hn. ijhVf lyKk BWj dOV nhIN kr skdf,
Auh axgOilaf rih jFdf hY. bhuq Gwt jQybMdIaF hn jo shI lyKk dI cox
krdIaF hn. nhIN qF dosqIaF qy rsUKL cldf hY. jdoN koeI ivakqI myrI
rcnF pVH ky Pon krdf hY, jF mYnUM Kwq ilKdf hY qF mYnUM lgdf hY ik
myrf snmfn ho igaf. pfTkF dI hWlfsLyrI myrf sB qoN vWzf snmfn hY.
vYsy lyKk df snmfn krnf vI aWj klH mKOl ijhf bx ky rih igaf. pihlF
ieWk lWkVI dI plYk idWqI jFdI sI. hux Auh sLIsLy dI plYk ivWc qbdIl
ho geI. ies bfry rfm srUp axKLI dI gWl Xfd afAuNdI hY ik lyKk nUM
snmfn vjoN ieWk lWkVI df POZf ijhf PVf idWqf jFdf hY. axKI ny ieh vI
ikhf ik myry Gr iehnf dI borI BrI peI hY. myrf ivcfr hY ik jy koeI
mfiek sfDnf dy Gft vflI jQybMdI iksy lyKk df snmfn kyvl snmfn pWqr
nfl hI krdI hY qF Auh lyKk df aslI snmfn hY. kYlgrI ivWc ieWk aijhI
jQybMdI hY ‘ivrsf pMjfb df’ ijsny ies vrHy myrf snmfn kIqf. myry leI
snmfn ivWc ByNt kIqI Auhnf dI plYk bhuq ajIjL hY. pr jy koeI pYsy
vflI jQybMdI lyKk df snmfn krdI hY qF lyKk nUM GWto GWt AusdI ieWk
pusqk dI CpfeI dy pYsy jLrUr imlxy cfhIdy hn. kYligrI ivwc ‘pMjfbI
stfr’ mYgjLIn hr sfl ‘myvf isMG lopoky’ aYvfrz iksy ieWk ivakqI nUM
idMdf hY. 2001 ivWc ieh aYvfrz mYnUM idWqf, ijs ivWc plYk dy nfl 500
zflr dI nkd rfsLI vI sLfml sI.
pfTkF,
nvyN lyKkF leI jF afpxyN lokF leI koeI sMdysL ?
sMdysL
qF nyqf lok idMdy ny. mYN qF klm vfhk hF. pfTk bhuq isafxy hn .
bynqI jLrUr krFgf ik pMjfbI df vDIaf sfihq jLrUr KLrIdo. nvyN lyKkF
nUM khFgf ik jy quhfzy aMdr iewk ilKfrI suWqf ipaf hY qF AusnUM
jgfAu. qusIN ilKxF sLurU kro. ilKx qoN pihlF vDIaf lyKkF nUM jLrUr
pVoH. hor BfsLfvF df sfihq vI pVHnf cfhIdY. gLlq ZMg apxf ky msLhUrI
KWtx df Xqn nf kro. afpxIaF pusqkF nUM cUrn dIaF sLIsLIaF vFgUM lokF
dy qrlLy krky nf vyco. lyKk dI kdr imWtI ivWc nf imlfE. aijhf nf
hovy ik lok lyKkF nUM itWcrF krn. lyKk nUM cMgIaF kdrF kImqF qy
pihrf dyxf cfhIdf hY. aijhIaF rcnfvF rco ijMnHf ‘coN shuj Aupjy,
ipafr dI mihk afvy, mnwuKI smfj nUM koeI syD imly qy srbWq dy Bly dI
gWl hovy. klm ieWk hiQafr hY. iesnUM iksy vI jLulm ivruWD jLrUr vrqo
. ieh hI lyKk df Drm hY. pMjfbI BfeIcfry nMU bynqI hY ik nvIN pIVHI
nUM afpxy ivrsy nfl joVI rwKx leI afpxy GrF ivwc bwicaF nfl pMjfbI
jLrUr bolo. bWicaF nUM mfVI sMgq qoN bcfAux leI KyzF ivwc pfAu, vwD
qoN vwD smF afpxy bwicaF nUM idAu. mfpy hox dy nfl nfl bWicaF dy
cMgy dosq vI bxo. Pyr Auh quhfzy koloN koeI vI lko nhI rwKxgy. afpxy
GrF ivWc pMjfbI dIaF vDIaf ikqfbF jLrUr rwKo. bicwaF nUM pMjfbI pVHn
leI pRyrnf idAu. gLlq rIqI rvfjF nUM iqlFjlI idAu. bjLurgF dI ieWjLq
kro. inWjI suafrQF qoN AuWpr AuWT ky lokF dy kMm afAu.
sqnfm
isMG: arpn jI, qusIN afpxy kImqI smyN ivcoN smF kwZ ky pfTkF nfl
afpxI ijLMdgI dI KuWlHI ikqfb dy pMny sFJy kIqy hn. dysLF ivdysLF
ivwc ivWcridaF afpxy qjLrby sfzy nfl sFJy krn leI afp df bhuq bhuq
DMnvfd. sfzI duaf hY ik qusIN ies qoN vD cVH ky pMjfbI bolLI dI syvf
krdy rho.
**********
ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਹ ਦੀਆਂ ਲਿਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਲਿੱਕ
ਕਰੋ