ilKx-pRikiraf sbMDI kuJ hor lyK:
.
aMgryj iesqrI lyiKkf rIAUmr gozn ilKfrIaF leI rfh dsyrf hI qF hY: zf: guridafl isMG rfey .
.
lyKk aqy ilKwq-1 . lyKk aqy ilKq-2 . pfTk ikAuN pVHdy ny? . ivcfr dy ivhVy ‘c isrjxf qy sfDnf . "afpxIaF XfdF sbMDI ilKo"--jYnyt boaeI


iesqrI lyiKkf --zjLUnf bfrns

zjLUnf bfrns

zf: guridafl isMG rfey

 

 

amrIkf dI pHiswD nfvl-kfr, khfxIkfr, nftk-kfr aqy pwqrkfr lyiKkf zjLUnf bfrns df klmI jIvn Ausdy afpxy inwjI jIvn vFg hI bhu-prqI aqy idlcspI df kyNdr irhf hY. Ausdf jIvn aqy ikrqF, rvfieqI, rfjnIqk, lYNigk aqy klf dIaF hwdF bMny CohMdy, kftvIaF aqy iqrCIaF AulMGxfvF df sMmUh hY . Auh pUry nwby sflF dI ho ky mrI pr Ausdf bhuqf jIvn iek qrHF nfl afm sMsfr dy lokF qoN axiBwj rih ky gujLiraf. amrIkn kvI, aflock, sMpfdk aqy inbMDkfr iejLrf pfAUNz ny hor lyKkF aqy kvIaF dIaF rcnfvF ivc shfieqf kIqI ijvyN ik jOies aqy ielIat dI. zjLUnf bfrns vI iehnF ivcoN iek sI. sLfied bfrns dy axiBwJ suBf kfrn hI iejLrf pfAUNz nUM Aus bfry kuJ aijhf afKxf ipaf: zjLUnf bfrns, koeI bhuqI ipafrI jF lfzlI iesqrI nhIN sI.

lyKk, Aus sbMDI jfnxf cfhuMdf sI. Aus bfry pVHn qy pqf lwgf ik cflI virHaF dI Aumr ivc zjLUnf bfrns bhuq iekFq psMd sI. Auh sMinafsxF vFg, pYticn plys, grInivc ipMz ivc afpxy hI mkfn Bfv insicq hujry jLF mwT ivc rihMdI rhI. iewQy rihMidaF hI, Ausny agly pUry cfr dhfky, smyN smyN isr afpxIaF rcnfvF nUM pUiraF kIqf. lyKk ny pfieaf ik zjLUnf bfrns dy smuwcy jIvn df lgpg bhuqf smF, iksy nf iksy ZMg dy afpUM shyVy bnvfs jF jlfvqnI ivc hI gujLiraf. pihlF, Auh AuGy amrIkn sfihqk gruwp dy mYNbr vjoN 1920 ivc pYrs ivc rhI aqy iPr afpxy hI jwdI dys ivc afpxy ivakqIgq aqy aMqrmuKI suBf dI kuiVkI ivc Psy hox kfrn, eykFqvfsI hI rhI.

mnuwK afpxy mfqf-ipqf aqy ies ipCoN afpxy pirvysL df pRBfv kbUl krdf hY. bfrns vI ies dy cMgy-mMdy pRBfv qoN vFiJaF nf rih skI. bcpn ivc hosL afAux dI Aumr qoN hI, Aus Auqy Ausdy ipqf dI mfqf arQfq dfdI jLfzyl bfrns df pRBfv sI. ipqf ny afpxy ipqf dI QF afpxI mfqf df goqr (srnym) Aus smyN apxfieaf jdoN Ausdy mfqf-ipqf ny qlfk lY ilaf. dfdI jLfzyl bfrns muwZ qoN hI zjLUnf bfrns dI ivsLvfsL Xog slfhkfr aqy pQ-prdrsLk rhI. zjLUnf bfrns iewk qrHF nfl bhuq KusLiksmq sI ik AusdI dfdI jLfzyl bfrns vI afpxy smyN dI iewk AuwGI jrnilst sI. Auh iesqrIaF dI BlfeI aqy agFhvDU koisLsLF dI smrQk sI. Ausn,y afpxI poqrI, zjLUnf bfrns dIaF klmI koisLsLF nUM AuqsLfihq kIqf. pr iPr vI kuJ vrqfry zjLUnf dy ivakqIqv leI Gfqk hI sfbq hoey.

zjLUnf df bfkI prvfrk ZFcf bhuq hI gLYr-rvfieqI sI. AusdI mfqf, afpxy bicaF smyq, Ausdy ipqf dI rKYl (imstirs) aqy Ausdy ds bwicaF nfl, ieko hI Cwq hyTF rihMdI rhI. ieMJ rihxf ikMJ df hovygf iesdI klpnf krnI hI aOKI hY. aTfrF virHaF dI Aumr ivc hI, zjLUnf bfrns, afpxy ipqf dI rKYl dy, 52 virHaF dI Aumr dy Brf nfl, iewk gLYr-srkfrI rsm AuprMq iekwiTaF rihx lwg peI. ieh sbMD kuJ mhIny hI cl sky. zjLUnf ivwKr geI.

nIAuXfrk dy gRInivc ipMz ivKy hI afrt stUzYNt lIg aqy afrt dy hI pRYt ieMstIcIAut ivc aiDaYn krn dy smyN dOrfn hI zjLUnf bfrns ny kivqfvF ilKIaF. 1915 ivc AusdIaF kuJ kivqfvF aqy icqrF df sMigRh “dI buwk afP rIplisv vumwn” (The Book of Repulsive Women: Eight Rhythms and Five Drawings) pRkfsLq hoieaf. ies sMigRh dI sPLlqf ny Aus nUM ilKx dI hor sLkqI aqy hOslf pRdfn kIqf. ies smyN Auh ikwqy dy rUp ivc jLrniljLm vlF pRyrI geI. kivqf qoN afrMB krky Ausny nfvl, khfxIaF aqy nftkF dI isrjxf kIqI. bfrns afpxI klm pRqI bhuq hI vPLfdfr aqy iemfndfr rhI. AusdIaF ilKqF ivcoN pfTkF ny pfieaf ik Auh pUrI qndyhI nfl afpxI hr rcnf dI rUh ivc sLfml rhI.

zjLUnf bfrns ny afpxIaF ilKqF ivc sdf hI iemfndfr rihx df ierfdf bxfieaf hoieaf sI. iesdI iek Audfhrx dyxI bxdI hY. ies smyN, brqfnIaf ivc, sPirjst (iesqrIaF sbMDI aiDkfrvfdIaF-) aqy sPrfijt df sMGrsL cilaf hoieaf sI. sMGrsL df ipCokV ieh sI ik brqfnIaf ivc 1918 qk pfrlImYNtrI coxF ivc iesqrIaF nUM vot dOx df aiDkfr nhIN sI. Auh lok ijhVy ik pfrlImYNt aqy afm jnqf nUM ies sbMDI sucyq krvFidaF kfnUMn pfs krvf ky iesqrIaF nUM voitMg df aiDkfr idvfAuxf cfhuMdy sn “sPrijst” kihlvfey. pr ies aMdoln ivc Bfg lYx vfly kuJ mYNbr aijhy sn ijhVy ik grm iKaflF dy sn. iehnF nUM “sPrijts” df nfm idwqf igaf.

afpxy voitMg dy hwk dI prfpqI leI ieh “sPrijts” kfnUMn dI AulMGxf kridaF BMn-qoV dIaF kfrvfeIaF vI krdy sn. iesqrIaF dy hwkF dI duhfeI pfAux leI awgF lfAuNdy, srkfrI iemfrqF nUM nuksfn phuMcfAuNdy qF jo jnqf nUM ies bfry lgfqfr sucyq krdy rihx. iesqrI aMdoln-kfrIaF dI lIzr imsyjL aYmyiln pYNkhrst sI. AusdIaF do DIaF islvIaf qy zym ikRstfibl vI Ausdy nfl hI sn.

ilbrl pRfeIm minstr aYc: aYc: aYskuieQ iesqrIaF nUM voitMg df hwk dyx dy ivruwD sI.. aMdolnkfrI ijhVy ik afm mIitMgF krky lokF nUM ies sbMDI dsdy sn, AuhnF ivruwD sKq kfrvfeIaF kIqIaF jFdIaF sn. pYNkhrst nUM awT bfr jylH ivc suwitaf igaf. jylH suwty jfx vfly, jylH ivc BuwK hVqfl krdy sn. aiDkfrI ieh nhIN sn cfhuMdy ik AuhnF Auqy, jylH dI sjLf kwt rhyy aMdolnkfrIaF nUM BuwKy mfry jfx df afrop lwgy aqy afm jnqf ivc hfhfkfr mcy. ies leI jylH ivc BuwK-hVqfl krn vfilaF nUMM jLbrdsqI iKlfieaf jFdf sI. dyKx-sunx nUM ieh soc bhuq hI mfnv-vfdI lwgdI sI pr iesdy nqIjy bhuq hI iBafnk inkldy sn. kYdIaF dy sMGoN cfr Puwt lMbI, rbV dI nflI, iZwZ ivc Kfxf phuMcfAux leI ieMnI bydrdI nfl DwkI jFdI sI ik sPirjts BuwK dI QF, rbV dI nflI nfl sMG, iZwZ aqy PyPiVaF ivc hoey duKdfeI jLKmF aqy jLKmF vjoN hoey ivgfV kfrn mr jFdy sn.

ies aMdoln dI iek kfrkuMn aYimlI zYivsn ny 1913 ivc zrbI dI GoV-dOV ivc dOVdy GoiVaF sfhmxy afpxy afp nUM suwt ky afpxI jfn dI blI vI dy idwqI sI. lyiKkf zjLUnf bfrns iehnF qsIhy Jlx vfilaF dI khfxI Auqy kMm krnf cfhuMdI sI. afpxI Koj nUM mukMml krn aqy iehnF qsIihaF nUM afpxy srIr Auqy inBfAuNidaF zjLUnf bfrns ny rbV dy pfeIp afpxy sMGoN lMGF ky iZwZ qk phuMcfAux dy qjrby kIqy qF jo Auh afpUM ieh dyK sky ik “sPrijts” ikho ijhI qklIP sihMdy hoey mrdy sn. ies khfxI dI iek qrHF nfl Auh afpUM hI gvfh sfbq hoeI.

zjLUnf bfrns nUM ieMtrvIAU krn ivc muhfrq hfsl sI. 1920 ivc Auh mYwkfljL mYgLjLIn leI ieMtrvIAUjL krn vfsqy XUrp vI geI. pYrs ivc rihMidaF Auh ieQoN dy sfihqk smfj df iek nfmvr aMg bxI. ieh smF “aYNglo-amyirkn” afDuink ivcfrF df sI. pYrs rihMidaF hI Ausdf hor lyKkF ijvyN ik jI: styn(Gertrude Stein), nftflI bfrnI (Natalie Barney), mInf lOie (Mina Loy), tI:aYs: ielIat, jymjL joies, jYint PlYnr aqy kya bOiel nfl hoieaf. 1985 ivc hI AusdIaF su-pRiswD mulfkfqF ijhnF ivc jymjL jOies (James Joyce), kukU cYnl (Coco Chanel) aqy aYlPrz stYgiltjL (Alfred Steiglitz) vI sLfml hn, mUV ky prkfisLq hoeIaF. bfhr rihMidaF Ausdy nF nfl keI qrHF dy skYNzl vI juVy. sMg-qrfsL QYlmf vuwz nfl vI Ausdy sMbMDF dI crcf rhI pr AusdI ilKx cfl ivc koeI kmI nf afeI.

Ausdy pwqrkfrI dy kfrj ny zjLUnf bfrns dI buwDI nUM inrIKxXog aqy sUJfqimk bnfAux ivc bhuq shfieqf kIqI. ies qjrby ny AusnUM isafxI aqy pVcolvIN njLr bKsLI qF jo Auh rfjnIqk, smfjk aqy lYNigk rIqI-rvfjL, lokfcfr aqy BfeIcfrk isLsLtfcfr dy mUl qwqF, afcfr dy pRclq dsqUrF aqy vrqfiraF qoN BlI BFiq jFxUM ho ky, afpxIaF ikrqF ivc swc dy nyVy rih sky. ies pirvysL dy pRqIkrm vjoN Auh afpxI iek ivlwKx sLYlI rfhIN pfTkF nUM kIlx ivc sPLl rhI. 1928 ivc AusdI rcnf: lyzIjL aYlmfnYwk (Ladies Almanack) CpI. ies rcnf ivc Ausny iek smilMg-BogI sMq aqy mujLfhd df ibrqFqk rojLnfmcf pysL krn dI juraq kIqI. zjLUnf bfrns ny afpxIaF ilKqF ivc kfmukqf, ilMgqf aqy vKryvyN vrgy ivsLf-vsqUaF nUM vI ttoilaf aqy Coihaf. 1936 ivc AusdI CpI mfstrpIs rcnf “nfeItvuwz” (Nightwood) nUM iek XfdgfrI rcnf vjoN jfixaf jFdf hY. ies rcnf ivc Ausny 1920 dy smyN dOrfn pYrs ivKy rOibn vot nF dI iek iesqrI df vrnx kIqf jo kfmuk sbMDF ivc ainsicq vrqfry dI DfrnI sI. “pwK-pUrkF df jVHoN AuKVyvF” bfrns dy afpxy jLfqI qjLrby df pRqIkrm sI. ies rcnf nUM amrIkn jlfvqnF dI muwK Audfhrx aqy mhfn rcnf dy rUp ivc svIkfiraf jFdf hY.

“nfeItvuwz” dI rcnf smyN Ausdf sMpfdk pRiswD ilKfrI tI:aYs: ielIat sI. zjLUnf bfrns, ielIat nUM “aMkl tfm” krky sdwdI sI. 1940 ivc bfrns XUrp qoN gRInivc ipMz muV afeI. ielIat ny 1958 ivc AusdI iek hor bhuq hI aOKI rcnf: aYNtIPon (Antiphon) dI sMpfdnf kIqI. blYNkvrs nftk vjo- ilKI ieh rcnf vI iek aijhy prvfr nUM icqrdI hY ijhVf kfm-durAupXog kfrn agqIsLIl ho jFdf hY. Aus dIaF hor bhuq sfrIaF rcnfvF vFg hI ies rcnf nUM vI bhuq psMd kIqf igaf aqy nfl hI ies rcnf Auqy kuJ AulJx vflI rcnf hox df lybl vI lwigaf. iek rIvIAUkfr ny qF ieh itwpxI vI kIqI ik bfrns dI rcnf ivc acMBy BrIaF nftkI kdrF kImqF df asMgqI pRgtfa ies isLdq df hY ik jo kuJ vI Aus ny iliKaf Auh ieko hI smyN BVkfAux aqy cuMiDafAux vflf hY.

duwK dI gwl hY ik zjLUnf bfrns dy jIvn dy aMqm cflI vrHy bhuq hI iekFq vfly aqy iek qrHF nfl grIbI ivc gujLry. Aus vYrfgIaF vFg gupq jIvn ibqfieaf. AusdIaF ilKqF dI pRkfsLnf GwtdI geI aqy Ausny “nYsLnl ieMzOimMt Pfr dI afrts”, afpxy purfxy imwqrF aqy afpxIaF ilKqF dy cfhux vfilaF pfsoN pYsy vJoN shfieqf lY ky gujLr kIqf. sYimAul bYikt, pYgI ggnihm aqy ntflIa bfrnI ny Aus dI BrpUr shfieqf kIqI. aMqly dhfky ivc zjLUnf bfrns ieMnI iekFqvfsI ho geI sI ik Ausdf gvFZI aqy kvI kMimMgjL (Cummings) afpxy Gr dI iKVkI ivcoN afvfjL dy ky AusnUM puwCdf: zjLUnf! kI hflF vI qUM ijAuNdI eyN?

AuNJ zjLUnf bfrns afpxy aMqm smyN qk ilKdI rhI BfvyN bhuq Gwt imkdfr ivc. AusdIaF kuul ds pusqkF pRkfsLq hoeIaF aqy sfrIaF hI rcnfvF nUM mfx imilaf. nwby vrHy dI Aumr ivc-- 1982 ivc-- jdo- AusdI mOq hoeI qF AusdI rcnf: hr krIcrjL ien aYn aYlPfbYwt (Her Creatures in an Alphabet) pRkfisLq hoeI. awj vI Aus dI hr pVHI jFdI rcnf pihlF vFg hI pfTkF/aflockF dy BrvwitaF nUM hrkq dy jFdI hY.

************************************

e-mail:

ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2004