lyKk
bxn df ZoNg krnf hor gwl hY pr shI arQf ivwc lyKk
bxnf hor gwl hY. ilKxf, rcnf krnI, suKflf kfrj nhIN.
koeI mMny jF nf mMny, pr ilKxf bhuq hI aOKf aqy qrwdd
df kMm hY. ilKxf, qF hI sMBv hY jykr lyKk pUrI
eImfndfrI nfl jfigaf hoieaf hovy aqy imhnq krn leI
iqafr hovy.
hux
rhI gwl afpxy sbMDI kuJ ilKx dI. afpxy bfry pUry
iensfPL nfl shI gwl ilKxI bhuq kiTn huMdI hY. afpxy
bfry ilKdy smyN sdf hI ieh zr bixaf rihMdf hY ik ikqy
afpxy bfry koeI JUTI, bnfvtI aqy bVboly ZMg dI
AUtptFg gwl nf ilwK idwqI jfvy. iewk lyKk leI ies qoN
vwD apmfnjnk hor kI ho skdf hY ik Aus dy pfTk, Aus
nUM JUTf aqy mwkfr dyKx.
lyKk
df pihlf Drm hY: swcfeI pRqI AusdI dirVHqf aqy bnfvt
qoN dUrI. iewk lyKk nUM bnfvt kdy vI, iksy QF vI aqy
iksy rUp ivwc vI nhIN swjdI, nhIN sLoBdI.
qusIN
XkIn krnf rflPL mUzI dI qrHF mYN kdy koeI
aijhf supnf nhIN sI ilaf ik bhuq hI CotI Aumr ivwc hI
ilKxf afrMB krFgf. bcpn ivwc qFjdoN QoVHI sUJ
afeImYN soicaf krdf sF ik kwJ-ilKx Cpx
vfly lokIN bhuq hI pVHy ilKy aqy ivsLysL qrHHF
dy aklmMd huMdy hoxgy. pr iKLmF cfhuMdf
hFijvyN hI kuwJ hor soJHI peI qF ieh dyK ky
byhwd hYrfnI hoeI ik lyKk leI nf qF
akfdimk izgrIaF dI hI loV huMdI hY aqy nf
hI koeI bhuqI asfDfrn akl dI hI. bs, nF mfqr aklmMdI
aqy ilKx leI iek ivsLysL iksm dI awg nUM brfbr hvf
dyx vflf idwl-idmfg cfhIdf hY. pr jykr cMgy BfgIN,
koeI bhuq pVHn-ilKxdI, izgrIaF pRfpq krn
aqy aklmMd hox ivwc vI sPl ho jfvy qF qy iPr kihxf hI
kI? bws, sony qy suhfgy vflI gwl hI
huMdI hY.
mYN
solF virHaF dI Aumr qoN ilKxf afrMB kIqf. afrMB
zfierI ilwK ky kIqf. sfry idn Br dIaF gwlF, GtnfvF,
durGtnfvF eykFq ivwc bih ky ilKdf sF. iPr jdoN kdy vI
muV smF imldf qF iehnF nUM pVHdf vI. pr inXm pUrvk
Cipaf mY aTfrF virHaF dI Aumr ivwc hI. zfierI (kdy
Gwt, kdy vwD), awj vI ilwKdf hF pr hux bhuq hI inXm
nfl bfkfiedf nhI ilwK pf irhf. AuNJ zfierI ilKx dI
afdq bhuq cMgI hY. Gwto-Gwt myry leI aqy hor vI bhuq
sfiraF leI qF cMgI hI rhI hY. iesy afdq kfrn hI mYN
awj qwk cMgf-mfVf ilKI jf irhf hF.
AuNJ
ilKx qoN vI pihlF jd mYN pVHnf afrMB kIqf qF afpxy
afp nUM kFjIKUaf ipMz dy iewk
afsfmI-bMgflI skUl ivwc dyiKaf. kyvl iewk vrHy dI
Aumr ivwc hI afsfm qoN pMjfb aqy iPr muVky afsfm af
phuMcy. muV ky afey qF pRfiemrI skUl jf puwijaf. jLrf
hosL sMBflx qy pqf lwigaf ik Gr ivwc mfqf-ipqf nfl
pMjfbI bolF dI sFJ pY rhI sIpr bfhr sfrf idn hI
ihMdI jF ihMdusqfnI imsLrq afsfmI-bMgflI cldI sI.
pRfiemrI skUl qoN inkl ky izbrUgVH dy mfrvfVI
ihMdI ieMgilsL skUl ivwc ihMdI-sMsikRq nfl vfh
ipaf. bws, pfTk ieho hI smJ lYx ik asIM (mYN)
hr PLn mOlf ho gey aqy iksy vI
kMm dy nf rhy. iewQoN hI ihMdI
sfihq nUM pVHn dI BYVI ibmfrI lwg geI. ieho hI
ibmfrI Aus smyN asfD rog bx geI jdoN pMjfbI
sfihq vI af cuMbiVaf. pr---
pr
ies Aumr ivwc jd mYN ihMdI-pMjfbI dIaF pusqkF DVf-DV
pVH irhf sF qF kdy soicaf vI nhIN sI ik agHF cwl ky
ieho pVHnf vI, ilKx df, iewk hor pRyrnf-sroq bxygf.
ies vyly mYN dsvIM jmfq ivwc sF aqy izbrUgVH ivwc
sQfnk qOr qy ihMdI-pMjfbI dIaF pVHn lfiek
pusqkF nhIN imldIaF sn. skUl dI lfiebryrI ivwc ihMdI
dIaF kuJ nfm-mfqr pusqkF sn pr pMjfbI dIaF pusqkF df
iblkul hI nF-insLfn nhIN sI huMdf. hF, pMjfbI dy
gurbfxI dy gutky jLrUr iml jFdy sn aqy kuJ ku Dfrmk
pusqkF. pqf nhIN ikvyN kuJ pusqkF vfilaF dy pqy myry
hwQ lwgy aqy myry idmfgL ivwc kI PLqURr af viVaf ik
klkqf dy iewk pusqkF vycx vfly qoN aqy aMimRqsr dy
nfnfk isMG pusqkmflf qoN ihMdI-pMjfbI
dIaF pusqkF vI[pI[ rfhIN mMgvf mMgvf ky pVHn lwgf.
ies dy nfl hI mYN afpxI iewk inwkI ijhI lfiebryrI
kfiem krn dy afhr ivwc vI juwt igaf. mfqf-ipqf nUM,
mYNnUM lwgI eyys BYVI ibmfrI df kuJ
pqf-Quh nhIN sI. mfqf-ipqf qoN dUr izbrUgVH ivKy hI
rihMdf-pVHdf aqy hPLqy, do hPqy bfad hI
kFjIKUaf jFdf sI. afeIaF pusqkF dI vI[pI[
izbrUgVH hI CuzfAuNdf sI. vI[pI[ CuzfAux leI bhuqI
bfr jyb-KLrc leI imly pYsy hI vrqxy pYNdy. kdy
mfqf-ipqf pfs vfDU KLrc df bhfnf krdf. jdoN koeI hor
cfrf nf cldf qF GroN corI vI kr lYNdf. pusqkF
mMgvfAux aqy pVHn df pfglpn isr svfr sI, kI krdf?
dsvIN
dI prIiKaf leI guhftI XUnIvristI nUM
dfKLly Byjx sbMDI tYst hoey. jo nhIN sI hoxf cfhIdf
AuhI ho igaf. arQfq mYN ihsfb (gixq) ivwc bhuq hI
burI qrHF PLylH ho igaf. dfKLlf rok idwqf igaf aqy
skUl vfilaF myry mfqf-ipqf qwk KLbr puwjdI kr idwqI.
ipqf jI df nfrfjL hoxf kudrqI hI sI. izbrUgVH af ky
AuhnF ny myry PylH ho jfx dy kfrnF dI puC-pVqfl aqy
CfxbIx kIqI qF AuhnF nUM myrI ihMdI-pMjfbI dI inwjI
lfiebryrI df pqf cwilaf. ipqf jI ieh sB vyK ky guwsy
ivwc af gey ik AuhnF df lfzlf vwzf puwqr gixq dI QF
munsLI pRym cMd, bMikm cMdr, tYgor aqy nfnk isMG dIaF
ilKqF pVHn ivwc idlcspI lY irhf hY. ieh dwsx dI qF
loV nhIN ik ikMnI ku igwdV-kuwt peI. pr ies kuwt dy
bfvjLUd vI skUl vfilaF myrf dsvIN df
dfKLlf nf Byjx idwqf. hF, ies kut-mfr df ieh lfB qF
hoieaf ik asF ieh PLYslf kr ilaf ik hfl dI GVI iewk
bfr dsvIN dI prIiKaf jLrUr pfs kr leI jfvy, iPr
pVHFgf vI bhuq aqy ilKFgf vI.
pr
smyN nUM kuJ hor hI mMnjLUr sI. agly vrHy dsvIN dI
prIiKaf qF sYkMz zvIjLn ivwc pfs kr leI pr prIiKaf
pfs krn aqy prIiKaf df nqIjf afAux qwk sB kuJ bdl
igaf. bws iewk qrHF nfl ikafmq hI af geI. kwcy-pwky
sB BFzy iqVk gey. rUh kurlf AuWTI. pUrf vyrvf sLfied
kdy Pyr dy skF. mYMnU afpxI mfqf, do Coty BrfvF aqy
iewk CotI BYx nfl afsfm Cwz ky pMjfb afAuxf ipaf.
jwdI ipMz qF BfvyN rfjpur BfeIaF dy lfgy
hUkVF sI pr rhy af ky afdmpur hI, afpxy do KfinaF
vfly Gr ivwc. iewQy ibqfey smyN dI afpxI iewk vwKrI
khfxI hY.
myrysfzyipqf
jI ny sfzf iqafg kr idwqf sI. shI arQF ivwc iewQoN hI
afrMB huMdf hY myrf jIvn sMGrsL aqy shI arQF ivwc
myrf ilKx-pwQ, ilKx sPLr. ieho hI Auh smF sI jd ies
gwl dI soJI afrMB hoeI ik ilKqF dy sMsfr
aqy XQfrQk sMsfr ivwc ikMnI ku smfnqf aqy
asmfnqf huMdI hY.
myrf
bhuqf smF sLok, guwsy aqy afqimk iglfnI nfl Biraf
rihMdf. koeI rfh dwsx vflf nhIN sI. iZwz ikvyN Biraf
jfvy? KfDf ikwQoN jfvy? pYsy ikwQoN afAux? mfqf, Coty
BrfvF aqy BYx nUM ikvyN pflF? solF virHaF qoN vI Gwt
AWumr dy dsvIN pfs Cokry nUM kI kMm imldf? kI nOkrI
imldI? mjLdUrI kIqI. sOdf pfAux leI, rwdI aKLbfrF dy
lPLfPLy bxf bxf, dukfndfrF pfs vycy. ibnF iksy qjLrby
dy Coty Coty bwicaF nUM pRfeIvyt tIAusLnF
pVfAuxIaF afrMBH kIqIaF. TIk ZMg nfl pMjfbI bolx aqy
ilKx df qjrbf nhIN sI. pMjfbI bolI nUM TIk qrHF nfl
bolxf-pVHnf iswiKaf. pMjfb ivwc rihx kfrn pMjfbI
bolI, pMjfbI siBafcfr aqy pMjfbI sfihq nfl juVn df
hor mOkf imilaf. bVI iewCf sI ik zfktr bxF, pVHfeI vI
afrMBI, pr sMBv nf ho sikaf. hflfq hI aijhy sn.
pRfeIvyt prIiKafvF dy dy ky ividak Xogqf (kfgLjLI
pRfpq kIqI. kuJ smF antryNz aiDafpk lwgf irhf. kOl
(krnfl) shfrnpur, aqy jflMDr ivKy pVHfAuNdf irhf.
afdmpur qoN hI pwqx nF df mfisk pMjfbI
pwqr kwiZaf. rfh-dsyry dI Gft, bhuqI cfh aqy burI
iksmq (mOikaf) kfrn sfl qoN vwD nf clf sikaf. iPr,
vlfieq afAux qoN pihlF, 1963 qwk jflMDr ivKy, rojLfnf
akflI pwiqRkf ivwc pMj ku vrHy shfiek
sMpfdk (nIAujL aYzItr) dy qOr qy kMm kIqf. sfihqwk
aMkF dI sMpfdnf kIqI. pMjfbI aqy ihMdI nfl juiVaf
irhf. lgfqfr ilwKdf aqy Cwpdf irhF. ies smyN hI
ihMdI/aMgryjI/AurdU qoN pMjfbI ivwc anuvfd df kMm vI
cldf irhf.
afpxy
pirvysL nfl juVy rihx kfrn koeI vI lyKk sugmqf nfl
ilwK skdf hY. pr mYN qF pihlF 1953 ivwc afsfm qoN
tuwitaf aqy iPr 1963 ivwc pMjfb qoN tuwt ky hjLfrF
mIl dUr, afpxy aqy afpxy prvfr dy iZwz dy Julkfa leI,
bhuqy horF vFg hI, vlfieq af igaf. qusIN ieh aMdfjLf
nhIN lgf skdy ik myry mnobl Auqy ies sB df ikho ijhf
pRBfv ipaf. rUsI lyKk zfktr ijLvfgo dy
lyKk, pfsqrnfk df iewk hvflf dyxf bxdf hY.
zfktr ijLvfgo ilKx dy aprfD ivwc, pfsqrfk
nUM rUs (sovIaq XUnIan) qoN inklx leI mjLbUr hoxf
ipaf. ihMdI dy pRiswD lyKk sRI pdm kFq iqRpfTI ny
pfsqrnfk nfl leI afpxI iewk ieMtrvIAU pysL kridaF
ikhf sI:
jdoN
iksy lyKk dI sfihqk hwiqaf krnI hovy qF Aus nUM Aus
dy kudrqI aqy jnm-jfiq pirvysL (mfhOl) qoN AuKfV
suwtxf cfhIdf hY. aijhf krn qy lyKk, srIrk mOq
afAux qoN pihlF hI mr jfvygf. Auh kdy muV ky pihlF
vflI srlqf, sugmqf aqy afsfnI nfl ilwK nhIN
skygf.
pfsqrfk
nfl ieMJ hI hoieaf. afpxy pirvysL nfloN d-iqMn bfr
AuKVn kfrn aijhf kuJ hI myry nfl vI hoieaf. hr bfr
gvfeI phuMc nUM muV prfpq krn leI bhuq imhnq aqy
koisLsL krnI peI. iksy nf iksy qrHF bhuq hI DImI gqI
nfl klm clfAuNdf af irhf hF. ipCly lgpg pMjqflI ku
virHaF qoN QoVf bhuq pMjfbI, ihMdI, AurdU afid ivwc
ilKdf af irhf hF. dUjIaF bolIaF qoN anuvfd vI kIqy
hn. sfrQk pRfpqI dI qswLlI hux qwk vI kdy nhIN hoeI.
myrf iKafl hY mn nUM qswlI kdy hoxI vI nhIN cfhIdI.
ikAuNik ilKxf afsfn kdoN hY? ieh qF sKLq qpwisaf hY.
dr-asl,
lyKk ivwc afpxy pirvysL dy kTor swc nUM pfTk dy
idwl-idmfgL ivwc ivCf dyx dI smrQf hoxI cfhIdI hY.
iesdy nfl hI, iewk lyKk pfs byiensfPI pRqI gLuwsf qy
llkfr aqy mfnvqf pRqI qVp drkfrI hY. lyKk iksy iewk
df nhIN huMdf. lyKk sB df aqy sB leI brfbr df huMdf
hY. hoxf cfhIdf hY. pr mYN vyiKaf ik aksr sfzy Brosy
zgmgfAuNdy hn. jMmx-BoieM Xfd afAuNdI hY. BU df hyrvf
afpxI QF hY. kihxf kuQFh aqy asMgq nhIN hovygf ik
afpxI jnm BUmI qoN vwK ho ky, lyKk smyq hor vI bhuq
sfry, vlfieq (pwCm) ivwc iewk qrHF df bnvfs kwt rhy
hF. smF sLfied kdy koeI hor hI gvfhI dyvy, pr pihlI
pIVHI dy prvfsI df idl-idmfgL, pMjfb-Bfrq ivwc hI hY.
pr iPr vI, dUjI/qIjI pIVHI dy bwcy qF iewk pfsy rhy,
hux qF pihlI pIVIH dy bwcdy lokIN vI ieh jfxdy hn ik
Auh afpxIaF ibmfrIaF aqy buZypy sMg, Bfrq ivwc kuJ
idnF leI sYr-spftf qF BfvyN kr afAux pr AuQy jf ky
vws nhIN skdy. Pyr vI AuhnF dy idlF ivwc iewk qrHF dI
qVp hY.
aijhI
dsLf ivwc, rcy gey sfihq aMdr sLfied eykfkIpn aqy
eykqf kfiem nhIN rwKI jf skdI. vYsy vI koeI loyKk,
afpxI rcnf aMdr kdy vI jIvn dy kyvl iewk hI pihlU nUM
nhIN lY skdf. iPr ies lyKk dI qrHF bfr bfr mr cuwikaf
lyKk kI kry? lyKk aqy Aus dI rcnf dI iewk afpxI hoNd
vI qF huMdI hY. mYN ieh smJdf hF ik mYNnUM afpxI rcnf
ivwc shI gwl hI kihxI pvygI. pr ies dy nfl hI mYN ieh
vI smJdf hF ik ieh jLrUrI nhIN ik iewk lyKk df swc,
dUjy lyKk jF pfTk dy swc dy myc afvy. ies kQn
qy ibnF sLwk ikMqU-pRMqU ho skdy hn.
Xfd
nhIN af irhf, mYN ikqy piVHaf sI ik jd jd lyKk,
pirvfirk, afriQk, bOiDk, afqimk, smfjk, mnoivigafink
aqy rfjnIqk pwDr qy afpxIaF iewCfvF dI apUrqI
qoN ivcilq huMdf hY, qF lyKk vI iewk sfDfrn
mnuwK-pfTk vFg hI Gbrf jFdf hY. mYN JUT nhIN bolFgF,
mYN kfier nhIN, pr ibnF swLk aijhf bhfdr vI nhIN ik
kdy musIbqF jF rukfvtF qoN Gbrf ky ro nf ipaf hovF.
mYN vI Audfs huMdf hF. inrfsLf ivwc KLUn dy hMJU vI
ro lYNdf hF. ies dy bfvjLUd vI iewk gwl iswD hY, jF
iswD hoxI cfhIdI hY iewk lyKknvF jF
purfxfjy kr Auh shI arQF ivwc lyKk hY qF kdy vI
Gbrf ky smfj ivroDI kMm nhIN kr skdf.
smfj
ivroDI aqy smfj dy ivroD ivwc aMqr
hY. Audfhrx leI: iewk kfr zrfeIvr hY. Auh afpxI iewCf
nfl, sVk dy pRcilq inXmF anusfr kfr clf skdf hY. Aus
zrfeIvr ny ikqy kfr KVHI kIqI hoeI hyY qF iksy ny Aus
dI kfr dy boint Auqy rMg df zwbf zolH idwqf hY.
zrfeIvr bhuq nfrfjL hY. ieh zrfeIvr, ies rMg zolHx dy
aprfD kfrn aprfDI (jykr Aus dI pwkI sLnfKq ho geI hY
qF) ivruwD keI kuJ krn dI smrQf rwKdf hY. pr Auh kI
krygf? ieh zrfeIvr hor jo mrjLI ipaf kry pr ies
zrfeIvr nUM qyjL kfr clf ky afpxy dosLI nUM, ivroDI
nUM, kfr hyT kucl ky mfr dyx dI afigaf nhIN idwqI jf
skdI. BfvyN ik keI bfr ies dy ivprIq vI vyKx ivwc af
skdf hY ik keI zrfeIvrF ny dosLIaF nUM afpy hI sjLf
dy idwqI. pr asUlI qOr qy ieh gwl gLlq hovygI. ieho
hI gwl iewk lyKk Auqy vI lfgU huMdI hY.
ikRsims
df mOkf hY. amrIkI lyKk rymMz kfrvr ny aijhy mOky qy
hox vflI pfrtI smyN afpxy ipqf sfhmxy iewk aYlfn kIqf
(sUcnf idwqI)---mYN lyKk bxn jf irhf hF.
aYlfn sB ny suixaf. ipqf iewk pwl leI cuwp irhf. iPr
Aus puwiCaf: rymMz! qUM kI ilKx jf irhf
hY? rymMz hfly kuJ AuWqr idMdf ik ies qoN pihlF
hI ipqf ny rymMz dy AuWqr dI AuzIk kIqy ibnF hI suJfa
idwqf: AuhnF cIjLF bfry ilwK ijhnF dy sbMD ivwc
qUM jfvdf hYN. ijvyN ik asIN rwl ky mwCiaF PVn leI
XfqrfvF kIqIaF hn, AuhnF bfry ilwK.
iewQy
gwl ivsLy dI cox sbMDI nhIN hY. gwl hY ik kfsL! hr
mfqf-ipqf afpxI sMqfn nfl ies pRkfr dy suJfvF df
afdfn-pRdfn kr skx. pr kI dysL aqy kI pRdysL dy, sfry
hI mfqf-ipqf, lyKkF dI qrHF hI jfxdy hn ik ilKx-klf
nUM iewk kMm dy rUp ivwc Pwl lgx ivwc bhuq smF lwgdf
hY. ivdysLI bolIaF dI gwl hor hY. BfrqI bolIaF ivwc
vI ihMdI qoN ibnF, bfkI sB bolIaF dI hflq BYVI hY.
pMjfbI dI hflq qF bhuq hI BYVI hY. pMjfbI ivwc ilwKqF
rfhIN rotI, kpVf aqy mkfn prfpq kr skx dI
smrwQf pYdf krn leI hflF bhuq kuJ krNnf-hoxf bfkI hY.
ilKx dI ieWCf krky, ilKx dI klf nUM pflxf-posxf bhuq
kiTn hY. aMgryjLI bolI ivwc Cwpx dI gwl hI kuJ hor
hY. rcnf-Pl coKf imldf hY pr Cwpxf afsfn
nhIN. ihMdI bolI ivwc vI ilKqF rfhIN rotI kmfAux dy
kuJ ku sfDn hn pr imhnq krnI pYNdI hY. pr pMjfbI bolI
ivwc? iewky-duwky, tfvyN tFvyN ijhnF df nF hY jF jo
bhuq imhnq krdy hn, Cwpdy vI hn, pr bhuq QoVf nF-mfqr
syvf-Pl prfpq krdy hn. bfkI pMjfbI ivwc
Cfpx vfly qF lyKkF qoN hI Krcf krvf ky pRkfsLq krn dy
ieCuwk hn. BfvyN ik hux kuJ iewk pMjfbI pricaF ny
nF-mfqr rcnf-Pl dyx dI iprq pfeI hY pr XkInn
hflF idwlI dUr hY.
hF,
qy mYN kih irhf sF ik iewk lyKk pfs ilKx dI iewCf
hoxI jLrUrI hY. ilKx dI iewCf dy nfl nfl AusnUM imhnq
qF krnI hI pvygI pr AusnUM QoVI ijhI iksmq (mOky) vI
drkfrI hY. bhuqI iewCf aqy burI iksmq (mOky) lyKk aqy
lyKk dI rcnf dI mOq df kfrn vI bxdI hY. mYN qF sdf hI
bhuqI iewCf qoN dUr hI rihxf psMd kIqf hY.
ieh
sMsfr sohxf hY, ijvyN vI hY, afpxI QF hY. lyKk hI
sMsfr hY aqy ieh sMsfr lyKk df hI hY. ieh sMsfr
ikAuNik lyKk df hY, kyvl ieh lyKk dy hI ZMg df ho
jfvy, ieh hr lyKk dI cfh qF ho skdI hY pr ieMJ hoxf
sMBv nhIN. iPr vI myry mn ivwc ies ijhy bxn dI koeI
lflsf nhIN. hr lyKk aijhf hI huMdf hY, hoxf cfhIdf hY
aqy ho skdf hY.
arinst
hYNimMgvy, XurUslf holzn, rIAumr gozn, brnrz aYsLly
aqy hor byaMq dysLI-ivdysLI lyKkF dIaF ilKqF pVH ky,
AuhnF dy sMprk ivwc rih ky lyKk ies nqIjy qy puwijaf
hY ik hr lyKk nUM mOilk hoxf pvygf. iksy
lyKk dI ilKx-klf dI nkl krky koeI vI lyKk
bxn df supnf sfkfr nhIN kr skdf. lyKk nUMhr
lyKk nUMqF afpxI hoNd afpxy ZMg dI hI pYdf krnI
pYNdI hY. pYdf krnI cfhIdI hY. aqy ieh afpxy ZMg dI
anUTI hoNd, kdficq iewk idn ivWc qF kI, iewk pUry jnm
ivwc vI sLfied pUrI nf ho sky. lyKk, ies sbMDI pUrI
qrHF cyqMn hY. ies leI hI, lyKk, sfrI AuWmr eIjLYk
zInysn dI qrHF agHF idwqf mfto sfhmxy rwK ky klm
clfAuNdf rhygf. jykr qusIN vI iewk lyKk jF lyKk bxn
dI cfh rwKdy ho, qF lyKk vFg hI afpxy tybl dy sfhmxy
ilwK ky rwKo:
pRqI idn ilKxf hY, ibnF iksy afsLf aqy inrfsLf
dy.
(ihMdI
ivwc pRkfisLq afpxI ieh rcnf ivivD lyKn
XfqrfeyN---sMpfdk sYnI asLysL, aqy nieaf
afkfsL jnvrI-aprYl 1989 coN DMnvfd sihq)
pusqk: guafcy plF dI qlfsL---(1992)
iltrycr hfAus, aMimRqsr)