svY-kQn:

‘afsLf aqy inrfsLf’ qoN rihq lyKk

zf: guridafl isMG rfey

 

 

lyKk bxn df ZoNg krnf hor gwl hY pr shI arQf ivwc lyKk bxnf hor gwl hY. ilKxf, rcnf krnI, suKflf kfrj nhIN. koeI mMny jF nf mMny, pr ilKxf bhuq hI aOKf aqy qrwdd df kMm hY. ilKxf, qF hI sMBv hY jykr lyKk pUrI eImfndfrI nfl jfigaf hoieaf hovy aqy imhnq krn leI iqafr hovy.

hux rhI gwl afpxy sbMDI kuJ ilKx dI. afpxy bfry pUry iensfPL nfl shI gwl ilKxI bhuq kiTn huMdI hY. afpxy bfry ilKdy smyN sdf hI ieh zr bixaf rihMdf hY ik ikqy afpxy bfry koeI JUTI, bnfvtI aqy bVboly ZMg dI AUtptFg gwl nf ilwK idwqI jfvy. iewk lyKk leI ies qoN vwD apmfnjnk hor kI ho skdf hY ik Aus dy pfTk, Aus nUM JUTf aqy mwkfr dyKx.

lyKk df pihlf Drm hY: swcfeI pRqI AusdI dirVHqf aqy bnfvt qoN dUrI. iewk lyKk nUM bnfvt kdy vI, iksy QF vI aqy iksy rUp ivwc vI nhIN swjdI, nhIN sLoBdI.

qusIN XkIn krnf ‘rflPL mUzI’ dI qrHF mYN kdy koeI aijhf supnf nhIN sI ilaf ik bhuq hI CotI Aumr ivwc hI ilKxf afrMB krFgf. bcpn ivwc qF—jdoN QoVHI sUJ afeI—mYN soicaf krdf sF ik ‘kwJ-ilKx Cpx vfly lokIN’ bhuq hI pVHy ilKy aqy ivsLysL qrHHF dy aklmMd huMdy hoxgy. pr – iKLmF cfhuMdf hF—ijvyN hI kuwJ hor soJHI peI qF ieh dyK ky byhwd hYrfnI hoeI ik lyKk leI nf qF ‘akfdimk’ izgrIaF dI hI loV huMdI hY aqy nf hI koeI bhuqI asfDfrn akl dI hI. bs, nF mfqr aklmMdI aqy ilKx leI iek ivsLysL iksm dI awg nUM brfbr hvf dyx vflf idwl-idmfg cfhIdf hY. pr jykr cMgy BfgIN, koeI bhuq ‘pVHn-ilKx’dI, izgrIaF pRfpq krn aqy aklmMd hox ivwc vI sPl ho jfvy qF qy iPr kihxf hI kI? bws, ‘sony ‘qy suhfgy’ vflI gwl hI huMdI hY.

mYN solF virHaF dI Aumr qoN ilKxf afrMB kIqf. afrMB zfierI ilwK ky kIqf. sfry idn Br dIaF gwlF, GtnfvF, durGtnfvF eykFq ivwc bih ky ilKdf sF. iPr jdoN kdy vI muV smF imldf qF iehnF nUM pVHdf vI. pr inXm pUrvk Cipaf mY aTfrF virHaF dI Aumr ivwc hI. zfierI (kdy Gwt, kdy vwD), awj vI ilwKdf hF pr hux bhuq hI inXm nfl bfkfiedf nhI ilwK pf irhf. AuNJ zfierI ilKx dI afdq bhuq cMgI hY. Gwto-Gwt myry leI aqy hor vI bhuq sfiraF leI qF cMgI hI rhI hY. iesy afdq kfrn hI mYN awj qwk cMgf-mfVf ilKI jf irhf hF.

AuNJ ilKx qoN vI pihlF jd mYN pVHnf afrMB kIqf qF afpxy afp nUM ‘kFjIKUaf’ ipMz dy iewk afsfmI-bMgflI skUl ivwc dyiKaf. kyvl iewk vrHy dI Aumr ivwc hI afsfm qoN pMjfb aqy iPr muVky afsfm af phuMcy. muV ky afey qF pRfiemrI skUl jf puwijaf. jLrf hosL sMBflx qy pqf lwigaf ik Gr ivwc mfqf-ipqf nfl pMjfbI bolF dI sFJ pY rhI sI—pr bfhr sfrf idn hI ihMdI jF ihMdusqfnI imsLrq afsfmI-bMgflI cldI sI. pRfiemrI skUl qoN inkl ky izbrUgVH dy ‘mfrvfVI ihMdI ieMgilsL’ skUl ivwc ihMdI-sMsikRq nfl vfh ipaf. bws, pfTk ieho hI smJ lYx ik asIM (mYN) ‘hr PLn mOlf’ ho gey aqy iksy vI ‘kMm’ dy nf rhy. iewQoN hI ‘ihMdI sfihq’ nUM pVHn dI BYVI ibmfrI lwg geI. ieho hI ibmfrI Aus smyN asfD rog bx geI jdoN ‘pMjfbI sfihq’ vI af cuMbiVaf. pr---

pr ies Aumr ivwc jd mYN ihMdI-pMjfbI dIaF pusqkF DVf-DV pVH irhf sF qF kdy soicaf vI nhIN sI ik agHF cwl ky ieho pVHnf vI, ilKx df, iewk hor pRyrnf-sroq bxygf. ies vyly mYN dsvIM jmfq ivwc sF aqy izbrUgVH ivwc sQfnk qOr qy ‘ihMdI-pMjfbI’ dIaF pVHn lfiek pusqkF nhIN imldIaF sn. skUl dI lfiebryrI ivwc ihMdI dIaF kuJ nfm-mfqr pusqkF sn pr pMjfbI dIaF pusqkF df iblkul hI nF-insLfn nhIN sI huMdf. hF, pMjfbI dy gurbfxI dy gutky jLrUr iml jFdy sn aqy kuJ ku Dfrmk pusqkF. pqf nhIN ikvyN kuJ pusqkF vfilaF dy pqy myry hwQ lwgy aqy myry idmfgL ivwc kI PLqURr af viVaf ik klkqf dy iewk pusqkF vycx vfly qoN aqy aMimRqsr dy ‘nfnfk isMG pusqkmflf’ qoN ihMdI-pMjfbI dIaF pusqkF vI[pI[ rfhIN mMgvf mMgvf ky pVHn lwgf. ies dy nfl hI mYN afpxI iewk inwkI ijhI lfiebryrI kfiem krn dy afhr ivwc vI juwt igaf. mfqf-ipqf nUM, mYNnUM lwgI eyys ‘BYVI’ ibmfrI df kuJ pqf-Quh nhIN sI. mfqf-ipqf qoN dUr izbrUgVH ivKy hI rihMdf-pVHdf aqy hPLqy, do hPqy bfad hI ‘kFjIKUaf’ jFdf sI. afeIaF pusqkF dI vI[pI[ izbrUgVH hI CuzfAuNdf sI. vI[pI[ CuzfAux leI bhuqI bfr jyb-KLrc leI imly pYsy hI vrqxy pYNdy. kdy mfqf-ipqf pfs vfDU KLrc df bhfnf krdf. jdoN koeI hor cfrf nf cldf qF GroN corI vI kr lYNdf. pusqkF mMgvfAux aqy pVHn df pfglpn isr svfr sI, kI krdf?

dsvIN dI prIiKaf leI ‘guhftI XUnIvristI’ nUM dfKLly Byjx sbMDI tYst hoey. jo nhIN sI hoxf cfhIdf AuhI ho igaf. arQfq mYN ihsfb (gixq) ivwc bhuq hI burI qrHF PLylH ho igaf. dfKLlf rok idwqf igaf aqy skUl vfilaF myry mfqf-ipqf qwk KLbr puwjdI kr idwqI. ipqf jI df nfrfjL hoxf kudrqI hI sI. izbrUgVH af ky AuhnF ny myry PylH ho jfx dy kfrnF dI puC-pVqfl aqy CfxbIx kIqI qF AuhnF nUM myrI ihMdI-pMjfbI dI inwjI lfiebryrI df pqf cwilaf. ipqf jI ieh sB vyK ky guwsy ivwc af gey ik AuhnF df lfzlf vwzf puwqr gixq dI QF munsLI pRym cMd, bMikm cMdr, tYgor aqy nfnk isMG dIaF ilKqF pVHn ivwc idlcspI lY irhf hY. ieh dwsx dI qF loV nhIN ik ikMnI ku igwdV-kuwt peI. pr ies kuwt dy bfvjLUd vI skUl vfilaF myrf ‘dsvIN’ df dfKLlf nf Byjx idwqf. hF, ies kut-mfr df ieh lfB qF hoieaf ik asF ieh PLYslf kr ilaf ik hfl dI GVI iewk bfr dsvIN dI prIiKaf jLrUr pfs kr leI jfvy, iPr pVHFgf vI bhuq aqy ilKFgf vI.

pr smyN nUM kuJ hor hI mMnjLUr sI. agly vrHy dsvIN dI prIiKaf qF sYkMz zvIjLn ivwc pfs kr leI pr prIiKaf pfs krn aqy prIiKaf df nqIjf afAux qwk sB kuJ bdl igaf. bws iewk qrHF nfl ikafmq hI af geI. kwcy-pwky sB BFzy iqVk gey. rUh kurlf AuWTI. pUrf vyrvf sLfied kdy Pyr dy skF. mYMnU afpxI mfqf, do Coty BrfvF aqy iewk CotI BYx nfl afsfm Cwz ky pMjfb afAuxf ipaf. jwdI ipMz qF BfvyN ‘rfjpur BfeIaF’ dy lfgy hUkVF sI pr rhy af ky afdmpur hI, afpxy do KfinaF vfly Gr ivwc. iewQy ibqfey smyN dI afpxI iewk vwKrI khfxI hY.

myry—sfzy—ipqf jI ny sfzf iqafg kr idwqf sI. shI arQF ivwc iewQoN hI afrMB huMdf hY myrf jIvn sMGrsL aqy shI arQF ivwc myrf ilKx-pwQ, ilKx sPLr. ieho hI Auh smF sI jd ies gwl dI soJI afrMB hoeI ik ‘ilKqF dy sMsfr’ aqy ‘XQfrQk sMsfr’ ivwc ikMnI ku smfnqf aqy asmfnqf huMdI hY.

myrf bhuqf smF sLok, guwsy aqy afqimk iglfnI nfl Biraf rihMdf. koeI rfh dwsx vflf nhIN sI. iZwz ikvyN Biraf jfvy? KfDf ikwQoN jfvy? pYsy ikwQoN afAux? mfqf, Coty BrfvF aqy BYx nUM ikvyN pflF? solF virHaF qoN vI Gwt AWumr dy dsvIN pfs Cokry nUM kI kMm imldf? kI nOkrI imldI? mjLdUrI kIqI. sOdf pfAux leI, rwdI aKLbfrF dy lPLfPLy bxf bxf, dukfndfrF pfs vycy. ibnF iksy qjLrby dy Coty Coty bwicaF nUM pRfeIvyt ‘tIAusLnF’ pVfAuxIaF afrMBH kIqIaF. TIk ZMg nfl pMjfbI bolx aqy ilKx df qjrbf nhIN sI. pMjfbI bolI nUM TIk qrHF nfl bolxf-pVHnf iswiKaf. pMjfb ivwc rihx kfrn pMjfbI bolI, pMjfbI siBafcfr aqy pMjfbI sfihq nfl juVn df hor mOkf imilaf. bVI iewCf sI ik zfktr bxF, pVHfeI vI afrMBI, pr sMBv nf ho sikaf. hflfq hI aijhy sn. pRfeIvyt prIiKafvF dy dy ky ividak Xogqf (kfgLjLI pRfpq kIqI. kuJ smF antryNz aiDafpk lwgf irhf. kOl (krnfl) shfrnpur, aqy jflMDr ivKy pVHfAuNdf irhf. afdmpur qoN hI ‘pwqx’ nF df mfisk pMjfbI pwqr kwiZaf. rfh-dsyry dI Gft, bhuqI cfh aqy burI iksmq (mOikaf) kfrn sfl qoN vwD nf clf sikaf. iPr, vlfieq afAux qoN pihlF, 1963 qwk jflMDr ivKy, rojLfnf ‘akflI pwiqRkf’ ivwc pMj ku vrHy shfiek sMpfdk (nIAujL aYzItr) dy qOr qy kMm kIqf. sfihqwk aMkF dI sMpfdnf kIqI. pMjfbI aqy ihMdI nfl juiVaf irhf. lgfqfr ilwKdf aqy Cwpdf irhF. ies smyN hI ihMdI/aMgryjI/AurdU qoN pMjfbI ivwc anuvfd df kMm vI cldf irhf.

afpxy pirvysL nfl juVy rihx kfrn koeI vI lyKk sugmqf nfl ilwK skdf hY. pr mYN qF pihlF 1953 ivwc afsfm qoN tuwitaf aqy iPr 1963 ivwc pMjfb qoN tuwt ky hjLfrF mIl dUr, afpxy aqy afpxy prvfr dy iZwz dy Julkfa leI, bhuqy horF vFg hI, vlfieq af igaf. qusIN ieh aMdfjLf nhIN lgf skdy ik myry mnobl Auqy ies sB df ikho ijhf pRBfv ipaf. rUsI lyKk ‘zfktr ijLvfgo’ dy lyKk, pfsqrnfk df iewk hvflf dyxf bxdf hY. ‘zfktr ijLvfgo’ ilKx dy aprfD ivwc, pfsqrfk nUM rUs (sovIaq XUnIan) qoN inklx leI mjLbUr hoxf ipaf. ihMdI dy pRiswD lyKk sRI pdm kFq iqRpfTI ny pfsqrnfk nfl leI afpxI iewk ieMtrvIAU pysL kridaF ikhf sI:

‘jdoN iksy lyKk dI sfihqk hwiqaf krnI hovy qF Aus nUM Aus dy kudrqI aqy jnm-jfiq pirvysL (mfhOl) qoN AuKfV suwtxf cfhIdf hY. aijhf krn ‘qy lyKk, srIrk mOq afAux qoN pihlF hI mr jfvygf. Auh kdy muV ky pihlF vflI srlqf, sugmqf aqy afsfnI nfl ilwK nhIN skygf.’

pfsqrfk nfl ieMJ hI hoieaf. afpxy pirvysL nfloN d-iqMn bfr AuKVn kfrn aijhf kuJ hI myry nfl vI hoieaf. hr bfr gvfeI phuMc nUM muV prfpq krn leI bhuq imhnq aqy koisLsL krnI peI. iksy nf iksy qrHF bhuq hI DImI gqI nfl klm clfAuNdf af irhf hF. ipCly lgpg pMjqflI ku virHaF qoN QoVf bhuq pMjfbI, ihMdI, AurdU afid ivwc ilKdf af irhf hF. dUjIaF bolIaF qoN anuvfd vI kIqy hn. sfrQk pRfpqI dI qswLlI hux qwk vI kdy nhIN hoeI. myrf iKafl hY mn nUM qswlI kdy hoxI vI nhIN cfhIdI. ikAuNik ilKxf afsfn kdoN hY? ieh qF sKLq qpwisaf hY.

dr-asl, lyKk ivwc afpxy pirvysL dy kTor swc nUM pfTk dy idwl-idmfgL ivwc ivCf dyx dI smrQf hoxI cfhIdI hY. iesdy nfl hI, iewk lyKk pfs byiensfPI pRqI gLuwsf qy llkfr aqy mfnvqf pRqI qVp drkfrI hY. lyKk iksy iewk df nhIN huMdf. lyKk sB df aqy sB leI brfbr df huMdf hY. hoxf cfhIdf hY. pr mYN vyiKaf ik aksr sfzy Brosy zgmgfAuNdy hn. jMmx-BoieM Xfd afAuNdI hY. BU df hyrvf afpxI QF hY. kihxf kuQFh aqy asMgq nhIN hovygf ik afpxI jnm BUmI qoN vwK ho ky, lyKk smyq hor vI bhuq sfry, vlfieq (pwCm) ivwc iewk qrHF df bnvfs kwt rhy hF. smF sLfied kdy koeI hor hI gvfhI dyvy, pr pihlI pIVHI dy prvfsI df idl-idmfgL, pMjfb-Bfrq ivwc hI hY. pr iPr vI, dUjI/qIjI pIVHI dy bwcy qF iewk pfsy rhy, hux qF pihlI pIVIH dy bwcdy lokIN vI ieh jfxdy hn ik Auh afpxIaF ibmfrIaF aqy buZypy sMg, Bfrq ivwc kuJ idnF leI sYr-spftf qF BfvyN kr afAux pr AuQy jf ky vws nhIN skdy. Pyr vI AuhnF dy idlF ivwc iewk qrHF dI qVp hY.

aijhI dsLf ivwc, rcy gey sfihq aMdr sLfied eykfkIpn aqy eykqf kfiem nhIN rwKI jf skdI. vYsy vI koeI loyKk, afpxI rcnf aMdr kdy vI jIvn dy kyvl iewk hI pihlU nUM nhIN lY skdf. iPr ies lyKk dI qrHF bfr bfr mr cuwikaf lyKk kI kry? lyKk aqy Aus dI rcnf dI iewk afpxI hoNd vI qF huMdI hY. mYN ieh smJdf hF ik mYNnUM afpxI rcnf ivwc shI gwl hI kihxI pvygI. pr ies dy nfl hI mYN ieh vI smJdf hF ik ieh jLrUrI nhIN ik iewk lyKk df swc, dUjy lyKk jF pfTk dy swc dy myc afvy. ies kQn ‘qy ibnF sLwk ikMqU-pRMqU ho skdy hn.

Xfd nhIN af irhf, mYN ikqy piVHaf sI ik jd jd lyKk, pirvfirk, afriQk, bOiDk, afqimk, smfjk, mnoivigafink aqy rfjnIqk pwDr ‘qy afpxIaF iewCfvF dI apUrqI qoN ivcilq huMdf hY, qF lyKk vI iewk sfDfrn mnuwK-pfTk vFg hI Gbrf jFdf hY. mYN JUT nhIN bolFgF, mYN kfier nhIN, pr ibnF swLk aijhf bhfdr vI nhIN ik kdy musIbqF jF rukfvtF qoN Gbrf ky ro nf ipaf hovF. mYN vI Audfs huMdf hF. inrfsLf ivwc KLUn dy hMJU vI ro lYNdf hF. ies dy bfvjLUd vI iewk gwl iswD hY, jF iswD hoxI cfhIdI hY iewk lyKk—nvF jF purfxf—jy kr Auh shI arQF ivwc lyKk hY qF kdy vI Gbrf ky smfj ivroDI kMm nhIN kr skdf.

‘smfj ivroDI’ aqy ‘smfj dy ivroD’ ivwc aMqr hY. Audfhrx leI: iewk kfr zrfeIvr hY. Auh afpxI iewCf nfl, sVk dy pRcilq inXmF anusfr kfr clf skdf hY. Aus zrfeIvr ny ikqy kfr KVHI kIqI hoeI hyY qF iksy ny Aus dI kfr dy boint Auqy rMg df zwbf zolH idwqf hY. zrfeIvr bhuq nfrfjL hY. ieh zrfeIvr, ies rMg zolHx dy aprfD kfrn aprfDI (jykr Aus dI pwkI sLnfKq ho geI hY qF) ivruwD keI kuJ krn dI smrQf rwKdf hY. pr Auh kI krygf? ieh zrfeIvr hor jo mrjLI ipaf kry pr ies zrfeIvr nUM qyjL kfr clf ky afpxy dosLI nUM, ivroDI nUM, kfr hyT kucl ky mfr dyx dI afigaf nhIN idwqI jf skdI. BfvyN ik keI bfr ies dy ivprIq vI vyKx ivwc af skdf hY ik keI zrfeIvrF ny dosLIaF nUM afpy hI sjLf dy idwqI. pr asUlI qOr qy ieh gwl gLlq hovygI. ieho hI gwl iewk lyKk Auqy vI lfgU huMdI hY.

ikRsims df mOkf hY. amrIkI lyKk rymMz kfrvr ny aijhy mOky qy hox vflI pfrtI smyN afpxy ipqf sfhmxy iewk aYlfn kIqf (sUcnf idwqI)---‘mYN lyKk bxn jf irhf hF.’ aYlfn sB ny suixaf. ipqf iewk pwl leI cuwp irhf. iPr Aus puwiCaf: ‘rymMz! qUM kI ilKx jf irhf hY?’ rymMz hfly kuJ AuWqr idMdf ik ies qoN pihlF hI ipqf ny rymMz dy AuWqr dI AuzIk kIqy ibnF hI suJfa idwqf: ‘AuhnF cIjLF bfry ilwK ijhnF dy sbMD ivwc qUM jfvdf hYN. ijvyN ik asIN rwl ky mwCiaF PVn leI XfqrfvF kIqIaF hn, AuhnF bfry ilwK.’

iewQy gwl ivsLy dI cox sbMDI nhIN hY. gwl hY ik kfsL! hr mfqf-ipqf afpxI sMqfn nfl ies pRkfr dy suJfvF df afdfn-pRdfn kr skx. pr kI dysL aqy kI pRdysL dy, sfry hI mfqf-ipqf, lyKkF dI qrHF hI jfxdy hn ik ilKx-klf nUM iewk kMm dy rUp ivwc Pwl lgx ivwc bhuq smF lwgdf hY. ivdysLI bolIaF dI gwl hor hY. BfrqI bolIaF ivwc vI ihMdI qoN ibnF, bfkI sB bolIaF dI hflq BYVI hY. pMjfbI dI hflq qF bhuq hI BYVI hY. pMjfbI ivwc ilwKqF rfhIN ‘rotI, kpVf aqy mkfn’ prfpq kr skx dI smrwQf pYdf krn leI hflF bhuq kuJ krNnf-hoxf bfkI hY. ilKx dI ieWCf krky, ilKx dI klf nUM pflxf-posxf bhuq kiTn hY. aMgryjLI bolI ivwc Cwpx dI gwl hI kuJ hor hY. ‘rcnf-Pl’ coKf imldf hY pr Cwpxf afsfn nhIN. ihMdI bolI ivwc vI ilKqF rfhIN rotI kmfAux dy kuJ ku sfDn hn pr imhnq krnI pYNdI hY. pr pMjfbI bolI ivwc? iewky-duwky, tfvyN tFvyN ijhnF df nF hY jF jo bhuq imhnq krdy hn, Cwpdy vI hn, pr bhuq QoVf nF-mfqr ‘syvf-Pl’ prfpq krdy hn. bfkI pMjfbI ivwc Cfpx vfly qF lyKkF qoN hI Krcf krvf ky pRkfsLq krn dy ieCuwk hn. BfvyN ik hux kuJ iewk pMjfbI pricaF ny nF-mfqr rcnf-Pl dyx dI iprq pfeI hY pr XkInn ‘hflF idwlI dUr hY.’

hF, qy mYN kih irhf sF ik iewk lyKk pfs ilKx dI iewCf hoxI jLrUrI hY. ilKx dI iewCf dy nfl nfl AusnUM imhnq qF krnI hI pvygI pr AusnUM QoVI ijhI iksmq (mOky) vI drkfrI hY. bhuqI iewCf aqy burI iksmq (mOky) lyKk aqy lyKk dI rcnf dI mOq df kfrn vI bxdI hY. mYN qF sdf hI bhuqI iewCf qoN dUr hI rihxf psMd kIqf hY.

ieh sMsfr sohxf hY, ijvyN vI hY, afpxI QF hY. lyKk hI sMsfr hY aqy ieh sMsfr lyKk df hI hY. ieh sMsfr ikAuNik lyKk df hY, kyvl ieh lyKk dy hI ZMg df ho jfvy, ieh hr lyKk dI cfh qF ho skdI hY pr ieMJ hoxf sMBv nhIN. iPr vI myry mn ivwc ies ijhy bxn dI koeI lflsf nhIN. hr lyKk aijhf hI huMdf hY, hoxf cfhIdf hY aqy ho skdf hY.

arinst hYNimMgvy, XurUslf holzn, rIAumr gozn, brnrz aYsLly aqy hor byaMq dysLI-ivdysLI lyKkF dIaF ilKqF pVH ky, AuhnF dy sMprk ivwc rih ky lyKk ies nqIjy qy puwijaf hY ik hr lyKk nUM ‘mOilk’ hoxf pvygf. iksy lyKk dI ‘ilKx-klf’ dI nkl krky koeI vI lyKk bxn df supnf sfkfr nhIN kr skdf. lyKk nUM—hr lyKk nUM—qF afpxI hoNd afpxy ZMg dI hI pYdf krnI pYNdI hY. pYdf krnI cfhIdI hY. aqy ieh afpxy ZMg dI anUTI hoNd, kdficq iewk idn ivWc qF kI, iewk pUry jnm ivwc vI sLfied pUrI nf ho sky. lyKk, ies sbMDI pUrI qrHF cyqMn hY. ies leI hI, lyKk, sfrI AuWmr eIjLYk zInysn dI qrHF agHF idwqf mfto sfhmxy rwK ky klm clfAuNdf rhygf. jykr qusIN vI iewk lyKk jF lyKk bxn dI cfh rwKdy ho, qF lyKk vFg hI afpxy tybl dy sfhmxy ilwK ky rwKo:
‘pRqI idn ilKxf hY, ibnF iksy afsLf aqy inrfsLf dy.’

(ihMdI ivwc pRkfisLq afpxI ieh rcnf ‘ivivD lyKn XfqrfeyN’---sMpfdk sYnI asLysL, aqy ‘nieaf afkfsL’ jnvrI-aprYl 1989 ‘coN DMnvfd sihq)
pusqk: ‘guafcy plF dI qlfsL’---(1992) iltrycr hfAus, aMimRqsr)

 

hor lyK pVHo:

lyKk aqy ilKwq-1

lyKk aqy ilKq-2

pfTk ikAuN pVHdy ny?

ivcfr dy ivhVy 'c isrjxf qy sfDnf

zfierIaF aqy jOrnl kI huMdy hn?

jOrnl jF zfierI ikAuN rwKI/ilKI jfvy?

zfierI ilKxf lfhyvMd sOdf

zfierI ilKo aqy mfnisk qnfAu GtfAu

afAu aflocnf df iqafg krIey

Blf vwKrI pihcfx ikvyN bxfeI jfvy?-nIl ggn

'iek lyKk leI pRqI idn ilKxf jLrUrI hY' pVHo 'mYj sivMzl' dI ilKx klf sbMDI syD

aMgryj iesqrI lyiKkf rIAUmr gozn: ilKfrIaF leI rfh dsyrf hI qF hY

e-mail: Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003