(not: pMjfbI
mfipaF dI sBf pUrbI lMzn vloN rfmgVHIaf kimAUintI
sYNtr, 270 nYivl roz, POrYst gyt, eI:7 ivKy aYqvfr 6
nvMbr 2005 nUM krvfey jf rhy 'sfihqk qy siBafcfrk
pRogrfm' dy mOky qy ieh prcf piVHaf jfvygf.)---ilKfrI
jIvn dI pysLkfrI: idsLfvF
zf: guridafl isMG rfey
zf:
pRIqm isMG kYNbo iewk bhu-pwKI lyKk hY. QoVy hI smyN
ivwc pMjfbI sfihq nUM Ausny sfihq dIaF vwK vwK ivDfvF
sbMDI pusqkF dy ky iewk sPl lyKk vjoN nfmxf Kwitaf hY.
Ausny khfxI dI ivDf qoN afpxf sfihqk sPLr afrMiBaf
aqy iPr khfxI dy nfl nfl aflocnf, Koj, sMpfdnf,
pusqkF dy muKbMDF aqy pMjfbI dy pRiswD sfihqkfrF nfl
ivsLysL ZMg dIaF mulfkfqF dy kfrjF Auqy pUrI qndyhI
aqy eImfndfrI nfl hwQ ajLmfieaf. bfrF khfxIaF qy
inrBr Ausdf pihlf khfxI sMgRih DuwKdf
gohtf 1991 ivwc pRkfisLq hoieaf aqy hux cOdF
vrHy AuprMq Bfv 2005 ivwc Ausdf ieh
idsLfvF nF df khfxI sMgRih Cwp ky pfTkf
awgy afieaf hY.
DuwKdy
gohty dIaF khfxIaF rfhIN zf: kYNbo ny ivsLysL
rUp ivc brqfnIaf ivc vsdy prvfsI pMjfbIaF dIaF bhu-prqI
smwisafvF df ijkr kIqf. lyKk dy aMdr DuwKdI
awg qF sdf hI dbI-GuwtI, lukI-iCwpI rihMdI hY.
ieh sulgdI aqy kfrj-rq awg hI huMdI hY jo khfxIaF dy
pfqrF dy amlF Bfv krmF rfhIN siQqIaF dI qih qwk
puwjidaF, vfrqflfp, ibafn aqy pfqrF dy afpsI vrqfry
rfhIN kMm kr rhy mfnisk qnfAu dy pCokV nUM Aujfgr
krdI hY. ieh sulgdy ros, guwsy aqy asMqosL dI puwT
sdkf jdoN suwK jF duwK dy jjLibaF nUM pRgtf ky kuJ kr
skx dI Bfvnf df iejLhfr kry qF iPr sihjy hI
idsLf jF idsLfvF drsfAux aqy
inrDfirq krn dy kfrj df afrMB ho jFdf hY. hwQlf
sMgRih, iek qrHF nfl rcnhfry aMdr DuwKdy
gohty dI kfrj sMpnqf mgroN, AuWslvwty lYNdIaF
idsLfvF df hI pRgtf hY.
hwQly
sMgRih idsLfvF ivwc kuwl nON khfxIaF hn.
AuNJ qy iksy nf iksy rUp ivc ieh sfrIaF khfxIaF ivc
hI pMjfb, pMjfbI, pMjfbI klcr, prvfs aqy prvfs nfl
sbMDq smwisafvF aqy AuhnF dy smfDfn sbMDI idsLf-inrDfrx
dy sMkyq, acyq-sucyq iml jFdy hn. pr iPr vI smJ-sOK
leI iehnF khfxIaF nUM, bhuqy ivsQfr ivc nf jFidaF,
cfr BfgF ivc vMizaf jf skdf hY:
(1)
nON ivcoN cfr khfxIaF: mmqf, afpxf lhU, idsLfvF aqy
Btkxf prvfsI pMjfbI dI pIVI pfVy kfrn iqVkdy irsLiqaF
aqy sMqfp dI smwisaf nfl jUJdIaF imldIaF hn. hux qwk
brqfnIaf ivc pMjfbI BfrqIaF dIaF iqMn pIVIaF vyK skdy
hF. hY qF ieh sfry prvfsI hI pr pihlI pIVI ny pRvfs
df jo sMqfp hMZfieaf aqy nslvfdI srokfrF nfl ijvyN do-cfr
hoey Auh iewk afpxI vwKrI khfxI hY. dUjI qy qIjI
pIVHI dI soc pihlI pIVHI nfloN iblkul vwKrI hY. nvI
pIVI nUM afpxIaF mUl siBafcfrk kdrF kImqF nfl koeI
bhuqf mqlb nhIN. Auh pwCm dy rMg ivc pUrI qrHF rMgy
gey hn. mMdy BfgIN kuJ vI kr skx dI smrwQf hIxI pihlI
pIVHI nvIN pIVHI dI soc nUM svIkfr nhIN krdI.
(2)
do khfxIaF: ijLMdgI dI Psl aqy
dfsqfn pMjfbIaF dy sfDfrx smfjk jIvn dy
duKFq nUM pysL krdIaF hn. ieh khfxIaF pIVHI dr pIVHI
dy aMqr aqy svfrQI BfvnfvF nUM Aujfgr krdIaF hn.
(3)
do khfxIaF: asIs aqy supinaF dI
isrjxf df ivsLf ipafr hY. ipafr dI prvfngI ivc
nYiqk, smfjk, Dfrmk aqy siBafcfrk aOkVf df svY-ivroDI
rol hI iehnF khfxIaF dI KLUbsUrqI hY.
(4)
jLihrIlI hvf nF dI khfxI, pMjfb ivc afey
dihsLqgrdI dy idnF ivcly mfhOl nfl sMbMiDq hY. duiKq
GtnfvF dy bfvjLUd kfiem sdBfvnf nUM drsfAuNdI aqy
pMjfbI siBafcfr dI ijwq pRgtfAuNdI idl tuMbvIN khfxI
hY.
zf:
kYNbo ny afpxI khfxI rfhIN jIvn df XQfrQ pysL kIqf hY.
Auh ijLdgI nUM ibafndf, kQfnk qordf lVI dr lVI GtnfvF
nUM pysL kridaF khfxI dy isKr qy puwjdf hY. hr khfxI
ivc vfprn vflI Gtnf pfTk nUM afpxy nfl qordI pRqIq
huMdI hY. BfvyN gwl mmqf ivcly jsvMq isMG
qy AusdI pqnI dy pwly pYx vfly pCqfvy dI hovy jF
afpxy lhU ivc durdsLf ikrpf isMG qy
prkfsLo dI hovy. XQfrQk icqrx pwCmI qy pUrbI
siBafcfr dy tkrf vjoN pfTkF gocry af jFdf hY. pwCmI
siBafcfr ivc jMmI-plI sYNzI pMjfbI siBafcfr coN
afey suKpRIq qoN afpxI KulH Auqy iksy vI qrHF dI
bMdsL brdfsLq nhIN krdI. iPr tuwt-Bwj ikvyN ruky?
ienHF dohF khfxIaF ivc zf: kYNbo ny afvfsI mfipaF dy
Aus sMqfp dI KLUb pysLkfrI kIqI hY, ijwQy AunHF dy
bwcy AunHF dy pYsy dy isr qy cMgI aYsL krnf
loVdy hn pr AuhnF dy mn ivc afpxy mfipaF pRqI rqf Br
vI moh-ipafr jF siqkfr nhIN hY.
zf:
kYNbo dI ies sMgRih dI pihlI khfxI Btkxf
df ijLkr krnf vI jLrUrI hY ikAuN jo ieh khfxI ajoky
smyN ivwc bhuq hI pRsMigk hY. awj pMjfb df hr nOjvfn
pwCmI siBafcfr aqy afriQkqf qoN cuMiDaf ky pwCm ivc
afAux leI Auqfvlf hY pr aijhI cfhq khfxI ivcly
gurpRqfp nUM ijs dorfhy qy ilaf KVf kr idMdI hY Auh
iksy srfp qoN Gwt nhIN. imhnqI huMdf hoieaf vI jdoN
do pulsIey AusnUM af PVdy hn qF AusdI mfniskqf ivwc
iewk Bucfl ijhf af jFdf hY aqy gurpRqfp nUM
bfhr inklI hoeI KLUbsUrq Duwp DuMdlI DuMdlI
njLr afAux lwg pYNdI hY.
ijvyN
ik pihlF ijLkr kIqf hY jLihrIlI hvf pMjfb
ivc iPrkU jLihr kfrn pYdf hoey duKFq df ijLkr krdI hY.
ihMdU-iswKF nfl vfpry duKFq df idl ihlfAuxf vrnx
BfvyN pfTk nUM dUwKI krdf hY pr khfxI df aMq
pMjfbI siBafcfr dI ijwq nUM pRgtfAuNdf
hoieaf cMgy klH dI kfmnf vl sMkyq krdf hY.
idsLfvF
khfxI df ijLkr ies leI vI jLrUrI hY ik ies khfxI dy
nF Auqy hI sMgRih df nF rwiKaf igaf hY. ieh khfxI
lMmI hY sLfied iesnUM QoVf ijhf hor ksvF kIqf jFdf qF
hor vI byihqr huMdf. ieh khfxI ajokI pIVHI leI pRyrnf
sroq qF hY hI pr iesdy nfl hI iewk gMBIr smwisaf df
pRgtfa vI hY. sndIp qy suKpRIq iewk dUjy dy pUrk nf
ho ky ivprIq idsLfvF dy DfrnI hn. ieh rvweIaf AuhnF
dI ijLMdgI ivc ivs GolidaF AuhnF nUM do ivprIq
idsLfvF vwl lY jFdf hY. khfxIkfr ny bVI hI KLUbsUrqI
nfl aqy rOckqf kfiem rwKidaF anjoV ivafh dI ies siQqI
vwl iDafn duafieaf hY. lyKk sfDfrn aqy sihj avsQf ivc
rihMidaF koeI Aucyc nhIN krdf sgoN sihj suBf kQf qorI
rwKdf hY. koeI itwpxIaF nhIN idMdf sgoN nqIijaF dy
Kulfsy pfTkF qy Cwz idMdf hY. smwisafvF sbMDI koeI
ivcfr nhIN pysL krdf, lYkcr nhIN idMdf. pfTk sihj
suBf sB kuJ smJ lYNdf hY.
khfxI
ivc vsqU aqy klfqmk inBfa df bhuq vwzf hwQ huMdf hY.
prMqU khfxI hr hIly khfxI jLrUr rihxI cfhIdI hY. hr
ilKq df koeI nf koeI mMqv huMdf hY aqy khfxI df QIm
vI khfxI pVH ky smJ af skx vflf hoxf cfhIdf hY. zf:
kYNbo afpxIaF khfxIaF rfhIN afpxy mnorQ
klfmeI ZMg nfl pRgtfAuNx ivc sPl hY.
mnorQ
sbMDI afpxI gwl nUM hor spsLtqf pRdfn krn leI zf:
kYNbo dI asIs khfxI df ijLkr krnf bxdf hY.
ies khfxI rfhIN khfxIkfr, bhuq hI cMgy ZMg nfl, BfrqI
siBafcfr dI gurU-isLsL dI snmfinq prMprf
nUM pysL krdf hY. BfrqI siBafcfr ivc ividafrQI qF
aIDafpk leI afpxI sMqfn vFg hI huMdf hY. iesy kfrx hI
aiDafpk afpxy isLsL nUM asIs qF dy skdf
hY pr isLsL nfl ivafh vrgy pivwqr irsLqy
ivc nhIN bwJH skdf. pvnjIq aqy pRIqI iesy kfrx hI pqI-pqnI
nhIN bxdy. nOjvfn aiDafpk pvnjIq afpxy aiDafpk PrjL
dI pUrqI krdf hoieaf, BfvnfvF dI rONa c vihx dI
QF buwD-ivvyk qoN kMm lYNidaF Bfrq dI nYiqk prMprf dy
pRqIk vjoN srv-AuWc ho jFdf hY. asIs
sMkyqk qF hY hI pr aiDafpx ivrsy dI AulMGxf krn
vfilaF leI isWiKafdfiek pRyrnf vI hY.
zf:
kYNbo ny iehnF khfxIaF nUM guMJldfr nhIN bxn idwqf.
BfsLf bVI hI srl aqy AupXogI vrqI hY. khfxIaF rfhIN
AusdI ilKx-ikiraf dy ivkfs krm df vI Qfh imldf hY.
prpwk sLYlI aqy ivisLaF ivc afeI gMBIrqf ny QIm dy
pRgtfa df rfh hor vI suKflf kr idwqf hY. ieho hI nhIN
Ausny afpxIaF khfxIaF dy QImjL rfhIN
vrqmfn pfTkF nUM axBol hI nvIaF idsLfvF vwl pRyrq
kIqf hY.
smuwcy
qOr qy zf: kYNbo dI khfxI, pUrbI qy pwCmI muwlF, kdrF-kImqF
ivckfr tkrfa nUM drsfAuNdI hY. prvfsI jIvn, prvfsI dI
pihlI pIVHI dI duibDf aqy nvIN pIVHI dIaF cunOqIaF
aqy vrg gwq vrqfry dI mUMh-boldI qsvIr hn ieh khfxIaF.
pUrbI
qy pwCmI jIvn aqy siBafcfr dI rlvIN pysLkfrI
idsLfvF dIaF khfxIaF vrqmfn smyN dy myc
dIaF qF hn hI pr nfl hI pVHn, mfnx aqy sFBx Xog vI hn.
khfxIkfr vDfeI df pfqr hY.
********************