ilKx pRikraf sbMDI zf: guridafl isMG rfey dy kuJ hor lyK:

'iek lyKk leI pRqI idn ilKxf jLrUrI hY' pVHo 'mYj sivMzl' dI ilKx klf sbMDI syD
aMgryj iesqrI lyiKkf rIAUmr gozn: ilKfrIaF leI rfh dsyrf hI qF hY
lyKk aqy ilKwq-1 lyKk aqy ilKq-2 ivcfr dy ivhVy ƒc isrjxf qy sfDnf


(lyKk zf: guridafl isMG rfey dI pusqk "brqfnvI klmF" df iewk lyK)
ivcfr dy ivhVy 'c isrjxf qy sfDnf

isrjxf dy sLfbidk arQ hn: AuqpMn krnf, hoNd ivc ilafAuxf, AupjfAuxf aqy rcnf krnI. sfDnf df arQ hY: Aupfsnf, arfDnf, aiBafs aqy sMpn krnf. 'isrjxf qy sfDnf' df arQ hwQly mMqv leI 'rcnf leI gihr gMBIr aiBafs, Aupfsnf jF arfDnf afid' ilaf igaf hY. ivsLf gMBIr hY pr jfx buwJ ky akfdimk qy qknIkI sLbdfvlI dI vrqoN krn qoN sMkoc kridaF inBfa aqy phuMc gLYr-rsmI vrqI geI hY. ivcfr dy ivhVy ivc isrjxf qy sfDnf nUM iewk iqkon dy rUp ivc pysL kridaF lyKk dI qIbr iewCf hI ieh hY ik ivdvfn klmF dy iekwT ivcoN 'lyKk aqy lyKk bnx dI' aiBlfsLf rwKx vfilaF nUM suJfAU bihs rfhIN kuJ kuJ ivcfr kIqI jf sky aqy syD-sMkyq iml skx. sfihq aqy sfihqk ivcfr kdy vI 'do dUxI cfr dy' ihsfb nfl shI ho ky nhIN cwldI. gwl pUrI nhIN kIqI geI aqy kdy vI, koeI vI pUrI nhIN kr skdf aqy nf hI kdy vI, iksy nUM ieh dfavf hI krnf cfhIdf hY ik Ausny gwl pUrI aqy pwQr qy lkIr vFg shI kr idwqI hY. gwl nUM agHF qorn df Xqn krnf bxdf hY. ivcfrF dy afdfn pRdfn leI kuJ ikMqU, kuJ prMqU AuTfey jfxy byhwd jLrUrI hn. loVINdy hn. hwQlI, hlkI ilKq df drasl mksd hI ieh hY ik idwl-idmfg nUM jLrf ku hrkq idwqI jfvy.

isrjxf df sMklp iblkul hI nvF-nkor nhIN. afid kfl qoN hI, afid kfl df mnuwK isrjxf krdf af irhf hY aqy iesy isrjxf dy ivksq rUp aqy ZMg hI awj dy mnuwK dI insLfndyhI vI krdy af rhy hn. isdrjxf df ieiqhfsk rUp BfvyN koeI vI hovy, sdf hI Gwt jF vwD slfhux jF mfnx Xog huMdf hY. awj dy smfj ivc iswKrF Coh rhI 'sLfbidk isrjx klf' dI bhuq vwzI QF hY. mfiDam jF vsIilaF ivc qbdIlIaF afAux dy bfvjLUd 'sLbdF' df afpxf iewk ivsLysL mhwqv hY. sLfbidk-klf-isrjxf mUl rUp ivc igafn isrjxf hI huMdI hY. sfnUM hr isrjxf Bfv rcnf qoN kuJ nf kuJ igafn prfpqI dI lflsf-jigafsf huMdI hY pr iesdy nfl hI hr isrjxf qoN afnMd mfx skx df cfa-moh vI huMdf hY. ieho hI kfrn hY ik hr iewk isrjxf jF rcnf ivc igafn nUM afnMd dI puwT idwqI geI huMdI hY. igafn aqy afnMd df suMdr-cqur sumyl bVI sfDnf dI mMg krdf hY. ieMJ asIN suqy-iswD hI isrjxf ivcoN sfDnf aqy sfDnf ivcoN isrjxf dIaF JlkIaF lwBx dI koisLsL krdy hF.

sLfbidk isrjxf krnf Bfv ilKxf kI aOKf hY? klm cuwkI aqy kory kfgjL Auqy ilKxf sLurU kr idwqf. pr, drasl asIN sB jfxdy hF ik ilKxf jF sLfbidk isrjxf krnI ieMnf afsfn kfrj nhIN. isrjxf krnI bhuq hI aOKf aqy qrwdd df kMm hY. isrjxf sfDnf dI mMg qF krdI hI hY pr nfl hI bVI gMBIrqf dI mMg vI krdI hY. iewQoN qwk ik jykr hfs-rs aqy ivaMg dy lyKk vI afpxI isrjx sLkqI nUM gMBIrqf nfl nf vrqx qF AuhnF df hfs-rws jF ivaMg, kyvl sfDfrn mjLfk bx ky rih jfvy. isrjxf, ilKq aiBafs mMgdI hY: bVI hI jugq aqy sfDnf nfl BrpUr, gMBIr, lMmf aqy akfa dyx vflf aiBafs.

isrjxf ivc ijwQy aiBafs df rol hY AuQy lyKk dI pRiqBf nuM vI awKoN Auhly nhIN kIqf jf skdf. pr iekwlI pRiqBf nfkfrI hY ikAuNik pRiqBf dy nfl nfl jIvn dy anigxq virHaF ivc prfpq anuBv dI ipwT-BUmI ivc lgfqfr kRm-vfr kIqf igaf aiBafs, 'cMgI isrjxf' leI drkfrI hY. ikMqU-prMqU kIqy jf skdy hn ik hux lyKk, isrjxf qoN iewk hor kdm awgy jf ky 'cMgI isrjxf' dI gwl krky, ivsLy nUM gMDlf kr irhf hY. nhIN, aYsI koeI gwl nhIN. isrjxf leI aiBafs jF sfDnf byhwd loVINdI hY. lgfqfr kIqf igaf akfa dyx vflf aiBafs, isrjxf ivc srlqf, sihjqf, rvfnI, ivsLy dI pkV, ivcfr aqy idRsLtI dI iqwKI coB drsfAux leI, bVf hI jLrUrI hY. ijvyN Xogf, ksrq, sMgIq, nfc, icqrkfrI jF adfkfrI ivc afpxI pRiqBf dI loa smyq, iewk kudrqI kRm anusfr pUrI lgn nfl syD-bwD sfDnf krnI loVINdI hY, TIk iqvyN hI, iewk isrjxf krn vfly lyKk pfsoN, ilKx sbMDI bcn-bwDqf aqy krVI sfDnf Bfv qpwisaf dI afs kIqI jFdI hY. sfDnf jF qwpisaf iksy inXm ivc hI hoieaf krdI hY. lgfqfr aiBafs, iewk lyKk pfsoN, hux nfloN hor cMgI, hor nroeI, hor spsLt, hor sulJI hoeI, hor suMdr, sd-rihxI aqy sd-bhfr rcnf dI afs rwKdf hY.

jgq priswD bMgflI lyKk tYgor , lyKk nUM pRyrnf idMidaF kuJ iesqrHF kihMdf hY: 'ilKidaF ieh soco ik quhfzf pfTk bVf hI ivdvfn bMdf hY jo isrjxfqimk sfihq dy guxF-aOgxf nUM prK skdf hY.'

ies leI, iewk lyKk leI ieh jLrUrI bxdf hY ik Auh ssqI vfh vfh prfpq krn jF bwly-bwly krvfAux leI afpxI isrjxf dI jwKxf nf puwty aqy iksy vI kImq qy afpxI isrjxf dI pwDr nUM izgx nf dyvy. lyKk nf qF KLuwwd hI izgy aqy nf hI afpxy pfTk nUM hI izgx dyvy. lyKk df qF AudysL hI ieh hoxf cfhIdf hY ik Ausny afpxy pfTk nUM afpxy nfl, afpxI isrjxf dI pwDr qwk lY ky jfxf hY. lyKk nUM afpxI sLfbidk isrjxf krn leI iesy DrqI qoN hI mOilk hwz-mfs imsLrq imwtI lYxI pvygI pr Ausdf ieh krqv bxdf hY ik Aus ny, ies mOilk imwtI dI, imwtI dy rUp ivc hI nhIN sgoN afpxy zUMGy, swcy, suwcy aqy siQr BfvF dI dfsI klpnf rfhIN anuBv kIqy aihsfs nUM bOiDkqf bKsLidaF mOilk isrjxf krnI hY. rUp dy sfDnF nfl BfvF, ivcfrF, klpnf aqy bOiDkqf nUM arQ idwqy jFdy hn. ieho hI, sfDnf jugq, isrjxf hY.
minMdr sLOk ny 'gul-cmn' dy PrvrI 1987 dy aMk ivc 'jd pYrF dy insLfn pwQr bxdy hn' dy isrlyK hyT iewk CotI ijhI rcnf rfhIN, prMprfgq pirBfsfvF dy cwkr qoN muwkq ho ky, iewk suMdr aqy sd-rihxI rcnf, ilKq jF isrjxf dI pirBfsLf bVy hI klfmeI ZMg nfl pysL kIqI hY. Auh ilKdf hY:

"pfxI dy sIny qy peI lkIr vFg ibwKr jfx vfly hrPLF nUM rcnf nhIN kihMdy qy nf hI ryq dy ikxikaF nfl AusfrI hoeI dIvfr vFg ikrcF ikrcF hox vfly hrPLF nUM hI rcnf kihMdy hn. sgoN rcnf qF pwQr dy sIny qy Kudy hrPLF vFg hI pfTk dy idwl Auqy afpxI sdIvI Cfp lfAux vflI iebfrq nUM afKdy hn. rcnf Auh nhIN huMdI jo afpxy pfTkF nUM rfh ivc Bwtkdf hoieaf Cwz jfvy, sgoN rcnf qF Auh huMdI hY ijsdy pihly hrPL qoN lY ky afKrI hrPL qwk Ausdf pfTk afpxy kdmF nUM mMijLl vwl vwDdf hoieaf mihsUs kry."

swc jfnxf, aijhI rcnf rcxI jF sLfbidk isrjxf krnI sihj nhIN. aijhI isrjxf leI bVI sfDnf dI loV hY. ikAuNik, rcnf kyvl mukMml rcnf hI huMdI hY. ies ivc koeI vI tuwt-Bwj, kwj jF qryV dI guMjfiesL nhIN huMdI. ilKxf qur rhy, Bwjy jf rhy smyN nUM pkVnf huMdf hY. cldy hoey smyN nUM sLbdF dI pkV ivc ilafAuxf koeI Kflf jI df vfVf qF nhIN. sDI hoeI rkfsf afpxI klf df prdrsLn pUry afqm-ivsLvfsL nfl krdI hY. rkfsf dy sulJy hoey nfc vFg hI iewk lyKk, dOVdy jf rhy smyN nUM afpxI pkV ivc ilafky pfTkF dy rU-b-rU huMdf hY. iesy kfrn hI lyKk dI isrjxf, lyKk leI isrjxf krdy smyN PuwlF dI syj nhIN bxdI, sgoN kMizaflI QoHr dy jLihr 'c iBwjy kMizaF dI iqwKI nok nfl jLKmF nUM kurydx vflI, tIs ho inbVdI hY.

qF iPr, sihjy hI iewk pRsLn AuTfieaf jf skdf hY ik aijhI isrjxf krn dy Xog hox leI kI kI loVINdf hY? pRiqBf? ivcfr? idRsLtIkox? Bfv? bOiDkqf? rOckqf? pRyrnf? sLYlI? sfDnf?

sfry hI lyKkF leI---sQfpq ivdvfn lyKkF qoN iKmF mMgidaF---sB qoN pihlF ieh jLrUrI hY ik Auh 'gLlqIaF duafrf iswK ky' ieh pqf lgfAux ik ilKq dI ikhVI ivDf AuhnF dy ivcfrF dI aiBivakqI leI Xog aqy druwsq hY. ies ipwCoN, ies imwQI geI ivDI/ivDf nUM pUrn rUp ivc isiKaf jfvy. sLfied 'isiKaf jfvy' cuwBvF arQ idMdf prqIq hovy. pr lyKk qF sfrI Aumr hI iswKdf hI rihMdf hY. lyKk, 'iswiKaf' nUM isrjxf leI byhwd jLrUrI smJdf hY.. iswiKaf dI gwl kridaF akfdimk Xogqf dI gwl nhIN kIqI jf rhI. sbr nfl gwl jLrUr hI sux lYxI aqy afpxI loV anusfr ies ivc vfD-Gft vI krn dI KulH hY.

aYvylIn aOg (Evelyn Waugh) ilKdI hY: To write for love as well as money you must reach a high standard for your own satisfaction and not just in order to sell your work.

ilKx dy sLOk leI jF ilKqF nfl ipafr kfrn ilKxf aqy iesdy nfl hI pYisaF leI vI ilKxf hovy qF iPr lyKk nUM afpxI inwj-qswlI leI afpxy kfrj ivc isKwrqf dI pwDr ilafAuxI pvygI. ilKx dy kfrj nUM sfDfrn qOr qy nhIN iewk ivsLysL rUp ivc lYxf pvygf.

srjxf dI Aupriokq cotI qwk puwjx leI, lgn BrI imhnq aqy idRV ierfdy dI loV hY. iksy vI nvyN AuwT rhy jF purfxy lyKk dI isrjxf sbMDI agHF drj iqMn pVfa qF insicq hI afAuNdy hn:

1) pihlf pVfa: kuJ lyKk, aigafnqf df Brm pfldy (aqy pMjfbI ivc qF bhuq hn) ibnF iksy afkfr, agvfeI jF syD dy afpxy mn nUM irJfAux ihq jF afpxI hAumY nUM pwTy pfAux leI ilKxf afrMB krdy hn aqy ilKdy rihMdy hn.

2) dUjf pVfa: kuJ lyKk, iksy sQfpq lyKk jF lyKk sMmUh nfl juwVdy hn qF AuhnF nUM pqf lwgdf hY ik AuhnF dI ilKq qF gLlqIaF nfl BrI peI hY. aijhI hflq ivc aksr keI qF Gbrf ky ipwCl-KurI qurn leI mjLbUr huMdy hn. ies pVfa qy AuhnF lyKkF nUM afpxI ilKq dIaF gLlqIaF dI soJI qF ho jFdI hY pr AuhnF nUM ieh nhIN suwJdf ik Auh afpxIaF gLlqIaF dIaF druwsqIaF ikvyN krn. aiBafs jfrI ikvyN rwKx. bs, ijvyN AuhnF df mn sLfhdI Brdf hY Auh krdy jFdy hn.

3) qIjf pVfa pVfa qy puwj jfx vfly lyKkF nUM afpxIaF gLlqIaF dI soJI vI ho jFdI hY aqy Auh jfg cuwkx kfrn smJ pf jFdy hn ik AuhnF ny afpxIaF gLlqIaF nUM ikvyN qy ikAuN druwsq krnf hY.

bhuqy pfTkF nUM, iewk lyKk df jIvn rsLk vflf lwgdf hY. pr bhuq hI Gwt pfTk ieh jfxdy hn ik iewk lyKk nUM afpxI ilKq dI isrjxf df lgpg sfrf hI jIvn iewkilaF hI gujLfrnf pYNdf hY.

lyKk ny ieh nhIN ikhf ik lyKk lokF ivc hI rih ky, lokF sMbMDI jfnx-buwJHx ipwCoN, lokF leI nhIN ilKdf. kihx df Bfv ieh hY ik iwk lyKk jn-sMmUh ivc rihMidaF hoieaF vI sdf hI, ilKx-jIvn dI sfrI Aumr hI, iekwlf hI huMdf hY. lyKk jIvn dy anuBv qoN ibnF sdf-rihxI rcnf qF kr hI nhIN skdf. ieh gwl vI gLlq hY ik iewk lyKk, iewk lyKk hox dy nfqy, iksy dUjy nfloN ijLafdf buwDImfn huMidaF, Aus qoN iksy vwKrI imwtI df bixaf hoieaf huMdf hY. aijhf kdficq nhIN huMdf. ijhVf lyKk, nvF jF purfxf, ies iksm dy dfavy krn dI ihmfkq krdf hY jF kr skdf hY, Auh, kMnVH lyKk 'ky¤isLvrfm kfrMq' anusfr 'dMBI' hY, huMdf hY, ho skdf hY. XkIn krnf aijhf dMBI lyKk Jwbdy hI nsLr ho jfvygf.

sMsfr ivc aijhf ikhVf mnuwK hY ijs pfs smwisafvF nhIN huMdIaF? sMsfr dy sfry hI mnuwKF dIaF afpxIaF afpxIaF sImfgq smwisafvF lgpg iewko ijhIaF hI huMdIaF hn. mnuwKI duwK-drd, hfsf mKOl, jIvn dIaF hBIaF-nBIaF ijvyN iewk lyKk dIaF huMdIaF hn iqvyN hI iksy dUjy lyKk jF pfTk dIaF vI huMdIaF hn. ies leI iewk lyKk leI ieh jLrUrI bxdf hY ik Auh afpxI lyKxI df afDfr AuhnF pRqIqIaF nUM bxfvy, ijhVIaF KrIaF aqy swcIaF hox. aijhIaF swcIaF, suwcIaF aqy KrIaF pRqIqIaF rfhI AupjI isrjxf jIvn nUM smJx ivc shfeI huMdI hY. hux sihjy hI gwl, aijhIaF pRqIqIaF nUM afpxy ivcfrF dI puwT dy ky pRgt krn dI hY.

qF iPr ivcfr kI hn? ilKxf koeI bnfvtI kfrj nhIN huMdf, mOilk huMdf hY. ilKxf afrMB krn qoN pihlF iksy vI ilKfrI leI, ivcfrsLIl hoxf jLrUrI hY. pr aksr, msLInI ruJyvF, rotI-tuwk df JMJt aqy mnuwKI jIvn dIaF GwtdIaF-vwDdIaF loVF-QoVF, mnuwK nUM ieMnI burI qrHF GyrI rwKdIaF hn ik Aus pfs mnuwK dy sihj-suBf nUM smJx, pihcfnx aqy ivksq krn leI 'ivcfr' krn df smF hI nhIN imldf. pr ies gwl df iDafn rwKx dI loV hY ik pirsiQqIaF dI ankUlqf aqy sfzy XqnF dy bl-bUqy qy hI ivcfrF nUM vDfieaf jF bcfieaf jf skdf hY. aqy iPr aijhy ivcfr hI huMdy hn ijhVy ik ilwpIbwD hox leI ivafkul ho AuwTdy hn. ies ipwCoN jd ik iewk bfr isrjxf krn dI afdq pY/pwk jfvy qF iPr ieh mnuwK df, lyKk df suBfa hI bx jFdf hY.

iewQy ieh gwl vI spsLt krnI bxdI hY ik brfbr dIaF pirsiQqIaF dyx qy vI hr iewk bMdf jF lyKk iewko hI qrHF nfl afpxy ivcfrF df ivkfs nhIN krygf. ivcfr Aus nUM awgy nfloN hor cMgI sUJ-bUJ dyxI qF afrMB krngy pr hr iewk df mfrg Ausdf afpxf aqy iewk dUjy nfloN vwKrf hovygf. ieh vKryvF hoxf kudrqI qF hY hI pr jLrUrI vI hY.

asIN kI hF? sfzy ivcfr kI hn? jdoN sfzy (lyKkF) sbMDI dUjy bMdy PYsly idMdy rihMdy hn qwd qwk asIN afpxIaF sMBfvnfvF aqy afpxIaF gihr gMBIr sLkqIaF nUM jfx nhIN pFdy. pr ijs idn sfzy suqMqr ivvhfr qoN dUjy pRBfvq hox lwg jfx qF Aus idn iewk lyKk, iek isrjxhfr, klfkfr bx jFdf hY. isrjxf kr skx dI aijhI cotI qy puwjx qy iPr AuhnF nUM ieh Xqn nhIN krnf pvygf ik Auh kdoN iensfP dy hwk ivc ilKx aqy kdoN byiensfPI dy ivroD ivc. sfzy ivcfr hI sfzy pfsoN sihj suBf hI loVINdI shI ikiraf krvfeI jfxgy.

pr iewk idwkq hY. idwkq ieh hY ik sfzy ivcfr sdf hI iewk sfr nhIN rihxgy. rihxy cfhIdy vI nhIN. ivcfr qF lgfqfr, pYr pYr qy bdldy rihxgy. ivcfr jykr inrMqr bdldy rihxgy qF hI lyKk, afpxy smfj nUM koeI nvIN rcnf dy skxgy.

keI vfr ieMJ jF aijhy pRsLn AuwTdy hn ik kI lyKk nUM afpxy ivcfrF Auqy pihrf dyxf cfhIdf hY jF nhIN. ivcfrn Xog hY ik jykr gRihx kIqy ivcfr sfzI afpxI kfrj-pRxflI nUM hI pRBfvq nhIN krdy qF iPr lyKk dI rcnf ivc pRgtfey ivcfrF df kI hsLr hovygf? drasl, jykr sfzy ivcfr kyvl ivKfvf krn leI hI nhIN hn qF aijhy Tos ivcfr, sfnUM vI sfzI kihxI aqy krnI smyq bdlx ivc shfeI hoxgy. afpxy iehnF ivcfrF afsry hI, iewk lyKk afpxf mOKtf, bnfvt qoN swKxf krky, iewk sfAU, suMdr qy isrjxfqimk ZMg nfl pysL krn ivc sPLl ho skygf. jdoN sfzy ivcfrF dI sfrQkqf aqy vrqoN kfrn sfzf ivvhfr bdlygf Ausy pwl hI sfnUM ivsLvfsL bwJH jfvygf ik hux asIN afpxI gwl bhuq hI idRVqf-pUrvk dUijaF dy iDafn gocry ilaf skdy hF.

muwK rUp ivc ivcfr aqy AusdI pRyrnf, sfnUM aiBivakqI leI, isrjxf leI AuksFdy hn, pRyrdy hn. isrjx klf dy keI rUp hn. isrjxf dy bfhrmuKI aqy aMqrmuKI, sfry hI rUp kuJ kih skx leI, pRgt krn leI mfiDam hn. sLfbidk sfihq, icwqrklf, inrqklf afid ies swcfeI dI sLfhdI Brdy hn ik iewk isrjk-sfDk afpxy afp nUM cMgI qrHF jfnx mgroN hI, afpxy afp nUM pRgt krnf loVdf hY. iewk lyKk, ijMnI gMBIrqf, KulHidlI aqy eImfndfrI nfl afpxy afp nUM imldf hY AuqnI hI sfrQk sPLlqf nfl Auh afpxI isrjxf ivc afpxy afp nUM pRgtfAux ivc sPLl huMdf hY.
isrjxf leI, ivcfrF dI mhfnqf aqy loV sMbMDI iewk hor ZMg nfl vI ivcfr kr skdy hF. ikqy piVHaf sI: 'ivcfr hI quhfzy cMgy sfQI ny.' asl ivc afm krky mnuwK aqy ivsLysL krky ilKfrI, qfx lfky vI, kdy vI pUrn rUp ivc afpxy ivcfrF dy Gyry qoN bfhr nhIN inkl pfAuNdf. kdy inkl nhIN skdf. iesdf kfrn ieh hY ik jdoN vI iksy mnuwK df iksy ivsLy Auqy iDafn lwg jFdf hY qF Auh ivsLf mnuwK nUM Guwt ky jwPLf mfr lYNdf hY. mnuwK df iDafn qwd hI lwgdf hY jwd Auh Aus ivsLy sbMDI socdf hY.

qusIN jykr ieh sqrF pVH-sux rhy ho qF kI qusIN dsogy ik ies smyN qusIN iks qrHF dy ivcfrF aDIn ho? kI quhfnUM lyKk Auqy guwsf af irhf hY? jF kI lyKk dI mMd-kuMd buwDI Auqy qrs af irhf hY? ieh sB pVHky kI qusIN iGrxf ivc iGr gey ho ik afsLf jF inrfsLf ivc? kI qusIN inr-AuqsLfhI ho ky dieaf df pfqr bnxf cfh rhy ho? jF kI qusIN iksy nUM gflHF kwZx sbMDI soc rhy ho? qusIN pRsMn ho ik duwKI ----?

ies qrHF dy hor vI byaMq pRsLn kIqy jf skdy hn. pr-pr GbrfAuxf nhIN. iehnF sqrF df lyKk afp dI iksy prkfr dI prIiKaf nhIN lY irhf. lyKk qF drasl, ieh spsLt krnf cfhuMdf hY ik qusIN ikho ijhy ivcfrF nUM Dfrn krnf hY, iesdf inrxf, mYN jF iksy hor ny nhIN krnf. XkIn krnf, afpxy afpxy ivcfrF leI asIN, qusIN, afp Kuwd hI ijLMmyvfr hF. asIN iks qrHF dy ivcfrF nUM afpxf sfQI bnfAuxf hY, ieh PYslf sfzy sBnF df, afpxf inwjI PYslf hY. pr iewk gwl ieh hY ik jykr koeI rcnfkfr, sfnUM-quhfnUM Aus ivsLy qy socx leI mjLbUr hI nhIN kr skdf, ijs ivsLy qy asIN-qusIN socxf hI nhIN cfhuMdy qF quhfnUM-sfnUM koeI vI ivcfr socx leI agvfeI ikvyN dy skdy hn?

hF, koeI bihkf ky, sfQoN aijhf khf skdf hY, jo sfnUM nhIN kihxf cfhIdf. koeI sfnUM Buclf ky jF vrglf ky, sfQoN aijhf kfrj vI krvf skdf hY ijhVf sfnUM krnf nhIN cfhIdf. pr insLcY hI koeI sfnUM aijhf socx leI mjLbUr nhIN kr skdf, jo asIN socxf nhIN cfhuMdy. hux ivcfrF dI gwl sihjy hI 'idRsLtIkox' dy ivhVy afx vVI hY. munsLI pRym cMd ny isrjxf sbMDI, sfzy socx leI keI nuwkqy pysL kIqy hn. Auh kuJ aijhf kihMdf hY:

"jdoN qwk sfihq df kMm isrPL mn bihlfvy df sfmfn jutfAuxf, isrPL lorIaF gf gf ky suafAuxf, isrP hMJU vhf vhf ky idwl hlkf krnf sI, AudoN Aus leI krm dI loV nhIN sI. Auh iewk aijhf dIvfnf sI ijsdf gLm dUjy KFdy sn. pr asIN sfihq nUM isrP mnorMjn aqy ivlfsq dI cIjL nhIN smJdy. sfzI ksOtI qy isrP Auho hI sfihq Krf Auqrygf, ijs ivc Auwcf icMqn hovy, afjLfdI df Bfv hovy, suMdrqf df sfr hovy, isrjxf dI afqmf hovy, ijLMdgI dIaF sicafeIaF df pRkfsL hovy --- jo sfzy ivc gqI, sMGrsL aqy bycYnI pYdf kry, suafey nf ikAuNik hux hor ijLafdf sOxf mOq df lwCx hY."

drasl sfihq isrjxf df kyNdr sfihqkfr df anuBv huMdf hY. isrjxf leI iewk jLrUrI loV ieh hY ik lyKk pfs anuBvF dI Gft nf hovy. iewk lyKk df anuBv bhuq ivsLfl hoxf cfhIdf hY. ijLMdgI dy anuBv bhuqI vfr Kuwd hMZf ky prfpq huMdy hn aqy keI vfrI dUijaF dy hMZfey anuBvF nUM pVHky vI jfixaf jf skdf hY. afpUM prfpq kIqy anuBvF sdkf iewk lyKk ivc smfjk ijLMmyvfrI afAuNdI hY. pr khfxIkfr ikRsLncMdr dI afKI iewk gwl vI sfzf iDafn mMgdI hY. Auh kihMdf hY: "Kuwd afpxy anuBv hfsl krn leI jLrUrI hY ik qusIN afpxy hwQ awg ivc pfAu prMqU quhfzy (ilKx vfly) leI ieh vI jLrUrI hY ik quhfzy hwQF Auqy Cfly nf pY jfx."

inrsMdyh, lyKk afpxy smfj dI Aupj hox dy nfqy BfvyN Aus smfj dy jIvn, rsm rvfjL, rihxI-bihxI, AuwQl-puwQl, smfjk bdclxIaF df hU-b-hU vrnx kridaF, BYVIaF rsmF qy rvfjLF ivruwD bgfvq krdf hY pr iesdy nfl hI Auh afpxy smfj nUM iewk nroaf kdm puwtx dI jfc vI dsdf hY.

lyKk afpxI isrjxf ivc eImfndfrI nfl pRgt ho ky afpxy aMqhkrx dI gwl krdf hY. pr lyKk df kMm srIrk hmlf krnf nhIN, sgoN hoey hmly ivruwD, mnuwK nUM sucyq krnf hY, jfigRq krnf hY, sUJvfn bnfAuxf hY, mjLbUq krnf hY, jLulm ivruwD KVox aqy jUJx leI pRyrnf hY. byiensfPI ivruwD bgLfvq leI iqafr krnf hY.
lyKk, afpxI isrjxf ivc, iewk insLicq hwd qwk hI awgy vwD skdf hY. iksy vI kImq qy lyKk nUM afpxI ivakqIgq cyqnf nUM nhIN gvfAuxf cfhIdf. khfxIkfr ikRsLn cMdr dI iewk itwpxI Ausdy afpxy hI sLbdF ivc lyKk dy muwdy nUM hor spsLt krygI. Auh kihMdf hY: "myry iKafl ivc lyKk dI smfjk ijLMmyvfrI isrP isDFqk hoxI cfhIdI hY, sMgTnfqmk nhIN."

ivcfr afpo afpxy. sB afpxy ivcfrF leIu suqMqr hn. pr 'sMgTnfqmk' df kI Bfv hoieaf? iewk Audfhrx rfhIN inqfrf kIqf hY:

"ijvyN iewk lyKk jnsMG ivc hY aqy jdoN jnsMGI iewk muslmfn nUM awg nfl qpI hoeI bldI BwTI ivc suwtdy hn qF lyKk ikvyN sih skdf hY? lyKk df inwjI ivvyk hoxf cfhIdf hY. jykr Auh iksy sMgTn nfl bwiJHaf hoieaf hY qF Aus dI suqMqr swqf nhIN rih skdI. ies leI mYN kihMdf hF ik lyKk isDFqk afDfr qF rwKy, pr pfrtIaF nfl bwJHx qoN bfad Auh gLlq kMm kr skdf hY jF krn leI mjLbUr kIqf jf skdf hY."

lyKk Auqy, lyKk dI isrjxf dI mMg anusfr bVf vwzf dfieqv hY. lyKk dI smJdfrI aqy icMqn df dfierf afm sfDfrn mnuwK/pfTk qoN bhuq hI vwKrf, zUMGf aqy gihr-gMBIr huMdf hY, hoxf cfhIdf vI hY. lyKk leI GoK-prK ky smJxf vI jLrUrI hY pr Aus leI ieh jLrUrI nhIN ik Auh ies dI prfpqI leI afp Kuwd hI mohrf bxy.

lyKk ijs qwrF dy vI smfj ivc pYdf hoieaf hY Aus qoN inrlyp ho ky ivcfr nhIN kr skdf. Auh afpxy mn dy supinaF qoN qMg hoieaf sLfbidk isrjxf rfhIN, ies supnmmeI avsQf qoN Cutkfrf pfAuNidaF, cYn prfpq krn dI koisLsL krdf hY. ieMJ iewk lyKk afpxy afp ivcoN inkl ky afpxy afp qoN awgy jfx df sPLr qYa krdf hY.

krVI sfDnf krky AuwpjI isrjxf ivcoN hI lyKk df anusfsLn Jlkdf hY aqy Aus dI pRiqBf ivcoN muVHky nfl nHfqy hox dI KusLbU imldI hY. Aus df ikrdfr rOsLn hoieaf idsdf hY. ies afdrsLmeI isrjxf dy sfDk df vrnx bhuNpwKI aqy pRqIbwD lyKk/icMqk jsvMq isMG ivrdI sohxy sLbdF ivc krdf hY: "sfihq vI lyKk pfsoN pUrI isdk idlI aqy smrpx dI Bfvnf mMgdf hY. ijhVy lyKk ies kurbfnI qoN qRih jFdy hn, Auh KfmosL ho jFdy hn, jF sfihq dI rfjnIqI dy sMcflk bx jFdy hn, pr ijhVy sfihq vfsqy jIvn dI kurbfnI dy skdy hn, Auh sMpUrn lyKk bx jFdy hn."

hF, qy mYN kih irhf sI, ilKxf iewkf klf hY, pIx Xog aMimRq hY. iewk sucwjf pr kMizaflf rsqf hY. ies rsqy qy kyvl iewk pYr Dr ky vI vfps muiVaf jf skdf hY. do cfr kdm qur ky vI ruikaf jf skdf hY aqy ieh sMBfvnf vI hY ik sfDnf-rwq ho ky ipCFh muV ky kdy qwikaf hI nf jfvy. iehnF sfrIaF sMBfvnfvF df rUp, sMmUh lyKk vrg dy ivcfrF nfl hI inwKr skdf hY.

*******************

e-mail:
ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003