dwKx eysLIafeI prvfsI dI hoNd dy msilaF 'qy kyNdirq

pRgIqk kfiv : ibn brsfqI myGly

 

- zf[ prmjIq isMG-
pMjfbI ivBfg, srkfrI kflj, sYktr-11 cMzIgVH

 

 

zf[ mihMdr igwl df kfiv-sMgRuih 'ibn brsfqI myGly' mUl rUp ivc iek prvfsI kfiv hY ijs ivc Ausny pMjfbI prvfsIaF dIaF akFiKafvF dy isrijq sMsfr qoN pfr dy swc nUM bfKLUbI pysL kIqf hY. BfvyN ies kfiv-sMgRih dy kfiv pRvcnF ivc pMjfbIaF dI afpxI DrqI leI qVp, afpxy lokF/ sfkydfrI qoN ivCVn df drd, siBafcfrk ivwQF kfrn pYdf hoieaf AudryvF afid bhuq kuJ sLfiml hY pr jo KfLsf ies kfiv nUM vDyry sLkqIsLflI bxfAuNdf hY, Auh ies kfiv dI Aus qih nfl juiVaf hoieaf hY ijs ivc prvfsI afpxI iewCf anusfr sLfiml kIqy pdfrQvfdI jgq qoN iek dUrI 'qy Klo ky pRfpqI/ apRfpqI, hoNd/ inhoNd afid dy aihsfsF ivc iGiraf prvfsI jIvn df mMQn krdf hY. prvfs dy kfrn, prvfs dIaF siQqIaF, ivdysLI DrqI 'qy prvfsI dI ijLMdgI leI pYdf hoey sMkt/ dusLvfrIaF, bygfngI afid sB pihlU ies kfiv ivc dUjYl bx jFdy hn, jdik pRfQimk rUp ivc ieh kfiv prvfs dy vzyry pihlUaF nfl juiVaf hoieaf hY. jF ieAuN vI ikhf jf skdf hY ik ies qrHF aYPLro-bRfjLIlIan zfiespoirk cyqnf nUM Trindade Sohano ny 'Songs of my people' ivc pRgt krky iek mkfm hfisl kIqf sI jF ies qrHF aPLrIkn zfiespoirk cyqnf nMU M Oliviera, Silavera, Cuti luiz Silva jF Marcio Barsosa afid dy kfiv 'coN gRihx kIqf jf skdf hY,* Ausy qrHF mihMdr igwl dy kfiv sMgRih 'ibn brsfqI myGly' 'coN dwKx eysLIafeI zfiespoirk cyqnf dIaF ivlwKxqfvF nUM pCfixaF jf skdf hY.
dwKx-eysLIafeI mulKF ivc prvfs df ruJfn pwCmI pdfrQvfd dI iKwc kfrn pYdf hoieaf sI/ hY. iesy iKwc kfrn hI ienHF mulkF 'coN prvfs krn vflf ivakqI afrMBk rUp ivc smfijk aqy siBafcfrk dbfvF dIaF guMJldfr siQqIaF dy pfr dyK skx qoN asmrwQ rihMdf hY. sMkt dI pCfx Aus vyly hoxI sLurU huMdI hY jdoN prvfsI pwCmI kdrF-kImqF dy sm-ivQ pUrbI idRsLtI nUM rwK ky, Ausny 'kI guafieaf hY aqy kI Kwitaf hY?', df mulMkx krdf hY. iesy qulnfqmkqf ivcoN hI iPr AusnUM afpxI hoNd df sMkt/ inhoNd df ichrf idKfeI idMdf hY. prvfs dOrfn hfisl hoeI byvwsI (smyN ny byvwsI dy gIq hoTF 'qy Dry sfzy), KusLIaF df mrnf (aYsy gul iKVy ik/ bfgL PuwlF dy mry sfzy), ivCoVy (mF qoN puwq, BYxoN vIr/ BfeIEN tuwitaf BfeI), mihk, Gutx (ikhy jIvn ny ijhVy/ sihkdy, Gutdy mrINdy ny) afid sMkt vI prvfsI dy sfmHxy hn aqy ikrq df shI muwl imlx kfrn bxI TfT df vI AusnUM aihsfs hY jo sMBv nhIN sI ik Auh afpxy vqn ivc hfisl kr skdf. iesy leI afpxI iewCf anusfr Dfrn kIqI prvfs (aPLrIkI jF aYPLro-bRfjLIlIan prvfs dIaF ijLafqr hflqF ivc prvfs mnuwK dI svY-iewCf 'qy afDfirq nhIN sI) AuprMq vI prfeI DrqI 'qy ivXogy hox df sMqfp BogidaF mnuwK dI hoNd do-PfV ho jFdI hY. Auh nf qF mulk nUM vfps prq skdf hY, ijQy sfkydfrI df inwG hY, siBafcfrk sFJF hn aqy nf hI pwCmI jIvn sLYlI ivc afpxy afp nUM Zfl ky 'pfry dy qupky' vFg suMgV ky jIa skdf hY. ieAuN 'iks pfsy vl jfvF' vflI duicwqI mnuwK nUM bycYn krdI rihMdI hY :-

asIN pIqI rUpihry jfm ivc
afvfsgI sfrI
do-mUMhIN hoNd sfzI afqmf 'qy
ho geI BfrI
asIN aYsI ndI jo
CMB bx bycfl hoeI hY
qy ijsdI gMDkI siVaFd sMg
hr ijLMd moeI hY
asIN pfry dy qupky vFgrF
suMgV ky jINdy hF
qy ies nUrI sdI ivc
jLihr byvwsI dI pINdy hF.
pMnf -17

mnuwK dI prvfjL BfvyN-iewCq hY pr AusdI vfpsI AusdI iewCf 'qy afDfrq nhIN. iesy leI kfiv ivc pRfpq 'do-mUMhIN hoNd' df ichnk ijMnf srl idKfeI idMdf hY, kfiv ivc ies dIaF prqF AuqnIaF hI gihrIaF hn. kwcIaF socF vfilaF jF Auh ivakqI ijnHF nUM afpxy siBafcfrk gOrv df aihsfs hI nhIN (anykF kwcIaF socF ny/ ies qoN jfn vfrI hY) leI akFiKafvF dy supn-sMsfr qoN pfr dyK skxf asMBv ijhf hY. irsLqy, ipafr-muhwbq, vqn dI afjLfd iPjLf qoN ivCoVy jfx kfrn ienHF ivc ivgocf qF pYdf huMdf hY pr iswikaF dI tuxkfr ienHF nUM Aus nvyN sMsfr ivc dfKLl kr idMdI hY ijQy afpxI DrqI 'qy qwky pdfrQvfdI supny hkIkq bxdy idsdy hn. ieAuN ieQy 'do-mUMhIN hoNd' df afpxf iek ivsLysL sMdrB bx jFdf hY ijs ivc irsLqy qy supinaF df qxfE hY :-

mgr hr swqvyN idn
swKxy JoilaF 'coN
ikrdIaF ny
hrIaF nIlIaF BUrIaF
supn-mwCIaF
mwCIaF
ijnHF dI cFdI ijhI huMdI tuxkfr
ijnHF dy kfgjLI ijsm 'coN
afAuNdI jfpdI mihkfr
mwCIaF jo inrhoNd
myry lokF dI hoNd 'qy geIaF ny Cf
qy sB nUM lgdIaF
ieh mwCIaF ijkx KLudf.
pMnf- 72

zf[ igwl ies nUM iek qRfsdI vFg gRihx krdf hY. inrhoNd vsqF df cyqMn hoNd 'qy Cf jfxf qRfsdI hI qF hY. ieh siQqI ijQy sMvydnf dy lViKVf jfx dI sUck hY, AuQy dysI siBafcfr suhj/pCfx dy guafc jfx dI vI sUck hY. 'do-mUMhI hoNd' dy ichnk nUM aMqr-siBafcfrk siQqIaF ivc sucyq aqy ivrsymUlk sMvydnf sihj jIx-QIx vfly mnuwK dy pRsMg ivc rwK ky vI aiDaYn kyNidRq kIqf jf skdf hY. ieh Auh soc hY ijsnUM igafn hY ik pdfrQvfdI jIvn ivc rihMidaF jo kuJ pRfpq hoieaf hY, Aus qoN ikqy vwD AunHF guafieaf hY. pr dys prqx/ nf prqx dI duicwqI ivc ies soc 'qy vI brkrfr hY ikAuNik jo vqn ienHF dy supinaF ivc vsdf hY, hkIkq ivc Auhdf ichrf-muhrf bdl igaf hY aqy ijnHF sMktF krky ieh sMvydnsLIl ivakqI iksy vyly Buhyrvf hMzfAux leI iqafr hoey sn, Auh sMkt awj vI kfiem hY :-

myry vqn dy KyqF ivc
kxk nhIN, BuwK AugdI ey
qy sLihrF ivc
cfnxI dy Puafry nhIN
muVHky dy KLUn dI bU PuwtdI ey
qy Aus aiDafqmvfd df kI khF
jo rwq pIixaF nUM
iksmq dy blI kihMdY
qy swpF nUM guwgf-pIr
pMnf- 59

ieAuN ieh kfiv ichnF dIaF bhu-prqI sMBfvnfvF vflf kfiv hY, ijnHF kfrn ijQy kfiv ivc gihrfeI pYdf huMdI hY, AuQy kvI dI kfiv-Xogqf df vI pqf lgdf hY. 'do mUMhIN hoNd' dy ichnk qoN ielfvf 'supn-mwCIaF', 'DuMdly bypYr prCfvyN', 'jynsI do-ichrIaF socF' afid ichnkF ivcoN vI arQF dIaF ieh bhu-prqI sMBfvnfvF qlfsLIaF jf skdIaF hn.

duPfV/duicwqI ies siQqI dy kfrnF nUM jwfk lfkF dI avcyqnf dI idRsLtI qoN vI ivcfiraf jf skdf hY. dunIaF dy iksy vI mulk ivc, ijQy ikqy vI ivsQfpn dIaF siQqIaF pYdf hoeIaF hn, AuQy ivsQfipq mnuwKF ivc siBafcfrk idRsLtI qoN 'ivXogy hoey mnuwK' hox df sMqfp sfhmxy afieaf hY. ikAuNik ivsQfpn dI pRikiraf ijQy ikqy vI vfprI hY, AuQy ivakqI iek pfsy qF afpxy aMqr-inhq avcyqn dy pRvfh qoN gLYr-siBafcfrk dbfvF kfrn ivWQ 'qy af jFdf hY aqy dUsry pfsy ijs nvyN siBafcfr nfl Ausdf vfh pYNdf hY, Aus dIaF sMrcnfmUlk kVIaF Ausdy avcyqn df aMg bxdIaF jFdIaF hn. ieAuN ieko vyly jIvn ivc ivakqI dy avcyqn df srUp do-prqI bx jFdf hY. 'ibn brsfqI myGly' dy kfiv ivc ivakqI df aijhf avcyqn sfhmxy afAuNdf hY ijsdI sMrcnf bhu-siBafcfrk hY. Auh Gr/ afvfs dI qlfsL ivc hY (hr jIa df koeI Gr huMdf hY/ pr prvfsI df Gr ikhVf?) pr Gr dI sQfpqI ijQy vqn ivc sMBv nhIN idsdI, AuQy ijs siBafcfr ivc Auuh vkq kwt irhf hY, AusnUM Auh siQqIaF vI sfjLgfr idKfeI nhIN idMdIaF. rfhnumf vjoN qF hI kfiv-mYN 'mrd-kfml' dy iml jfx dI cfhq pRgt krdI hY; Auh iksy dI AuzIk ivc hY jo doPfV hoeI hoNd nUM koeI mfrg dws sky, mukfm 'qy phuMcf sky :-

sdf AUxF qy AUjF ny
ijDr dyKy jdo koeI.
ik rwbf imlygf sfnUM
mrd kfml kdoN koeI.
pMnf -28

ienHF brPLF dy sIny ivcoN
kdo PuwtygI quigafnI.
kdoN qoVygf ieh tUxf
koeI iensfn lfsfnI.
pMnf -47

ies qrHF ies kfiv ivc afvfs/ Gr dI qlfsL df mslf iek nvF pirpyK bxfAuNdf hY. ivXogI dsLf ivc ivcr rhy prvfsIaF df qRfsidk icqrn ies ivcfr nUM sfkfr nhIN krdf ik ivsQfipq mnuwK afpxy pUrvly siBafcfr ivc muV sQfipq ho ky afpxI afvfs dI Btkx nUM sLFq krnf cfhuMdf hY. ieQy qF kfiv-mYN ivsLv siBafcfr dy bdl rhy pRsMgF ivc afpxI hoNd nUM punr-pirBfisLq krnf cfhuMdI hY. ies leI ieQy mslf vwK vwK siBafcfrk tkrfvF ivc afpxI hoNd nUM sMgirq krn / sQfipq krn nfl juiVaf hoieaf hY. kfiv ivc BfvyN 'kfml mrd' dI gwl krky koeI rfh qlfsLx dI gwl kIqI hY pr kuJ sMkyq aijhy vI pRfpq huMdy hn ijnHF qoN pqf lgdf hY ik bhu-siBafcfrk pRBfvF ivc ivsQfipq mnuwK afpxI hoNd nUM afpxy avcyqn dy afDfr 'qy punr sMgirq kr skdf hY. avcyqn dy iek Bfg ivc ikAuNik pUrvly siBafcfr dI Cfp lgI hoeI hY, ies leI Aus Cfp qoN mukq ho ky afpxI hoNd dI insLfndyhI nhIN ho skdI :-

qUM hI dws
muhwbq dI bfs nUM
koeI cfr idvfrI rokygI kIkUM
qy kIkr imwt jfAU
socF dy aMbfrF qoN
XfdF dy tuwtdy qfiraF dI lIk
pMnf - 79

Br lvF ivrsy dy vygoN
iek cUlI suwcf nIr
ies qoN pihlF ik kysr
hoNd vflf suwk jfvy
pMnf - 78

zf[ mihMdr igwl dy ies kfiv df iek pRBfvsLflI qwq ies ivc pysL pRgIqkqf vI hY. dUsrI DrqI 'qy jd prvfsI mnuwK afpxI dUjYlI hoNd dy aihsfs nfl bf-vfsqf huMdf hY qF Ausdy avcyqn dI Auh qih Kullx lgdI hY ijQy AusdI afpxI DrqI df suKd supn-sMsfr ipaf hY. ieh supneI mMzl AusdI ivXogy hox dI vydnf nUM inrMqr iqwKf krdf jFdf hY qy iesy kfrn hI kfiv ivc pRgIqkqf BrdI jFdI hY. zf[ igwl dy ies kfiv ivcoN ies idRsLtI qoN kuJ jugqF vI qlfsL kIqIaF jf skdIaF hn ijnHF ivcoN sB qoN pRbl jugq duvMDfqmk juwt isrj ky ivgocy dy aihsfs nUM pRgt krn dI hY :-

KulHy afkfsL dy ngmy
GrF ivc bMd gfAuNdf hF.
pMnf - 25

ikvyN qfrIK dI kuwK
bfad sdIaF sI hrI hoeI.
mgr sMqfn Auh kyhI
jo jMmdI hY mrI hoeI.
pMnf- 28

hr jIa df koeI Gr huMdf hY
pr prvfsI df Gr ikhVf?
pMnf -29

KulHy afkfsL dy ngmy ? GrF ivc bMd gfAuxf, sdIaF bfad hrI hoeI kuwK ? (pr) sMqfn df mrI hoeI jMmxf, hr jIa df koeI Gr ? (pr) prvfsI byGr; ieh AulIikaf igaf sfrf ichn pRbMD dvMDfqmk/ ivroD juwt rUp ivc isrijaf hoieaf spwsLt idsdf hY. kfiv pRvcn df aijhf PYlfa pRfpqIaF dIaF siQqIaF nUM AulMG ky KwipaF, qotF aqy apRfpqIaF nUM sLRMKlfbD rUp ivc sfhmxy ilafAuNdf hY ijs kfrn qIbr vydnf df aihsfs jfgdf hY. siBafcfrk dbfbF dIaF siQqIaF ivc pUrvly siBafcfr dIaF kImqF nUM smwgr rUp ivc gRihx nhIN kIqf jf skdf. ies leI prvfsI iek aijhI tuwt-Bwj dI siQqI ivcoN gujLrdf hY ijs ivc pUrvly siBafcfr dy bhuq sfry pCfx-icMnH DuMdlfAux lg pYNdy hn. pr ikAuNik ieh icMnH mnuwK dy avcyqn 'qy pwQr 'qy peI lIk vFg aimwt huMdy hn aqy mnuwK dI ienHF nfl iek Bfvk sFJ vI huMdI hY. ies leI iksy ivsyLsL sMdrB ivc ieh punr-jfigRq hox lgdy hn. zf[ igwl aijhy hI bypCfx ho rhy siBafcfrk Drfql dy sMdrBF nUM afpxI kivqf dy ichn-ivhfr df aMg bxf ky pRgIqk pRvfh kfiem krdf hY :-

kyhy sqluj ny ieh jo
Buwl cuwky vihx dI bolI.
pMnf - 19

ieh sfzI hIr rFJx dy
asIN pr quwl nhIN hoey.
isaflIN nOkrI krIey
hjLfry Buwl nhIN hoey.
pMnf - 24

mYN pf pf jwPIaF imilaf mkfnF qy sLqIrF nUM
ipwplF tfhlIaF qUqF anfrF qy krIrF nUM.
pMnf - 53

qusIN puwCogy…
ik mYN socF dI awg ivc
ikAuN jldF -
kI ieh mumikn nhIN
ik mYN KUh dy qUqF dI TMZI CF
qy krmo JIrI dI
BwTI leI qrsdf hovF
ikDr gey ny Auh dfxy
jo sLfm dy Gusmusy ivc
BwTI nUM cuMmdy sn.
pMnf - 58

'sqluj', 'hIr-rFJx', 'isafl', 'hjLfrf', 'ipwpl', 'tfhlIaF', 'qUqF', 'krmo JIrI dI BwTI', 'BwTI ivc Buwjdy dfxy' afid pMjfb dy iKwqy dI siBafcfrk pCfx nfl zUMGI qrHF juVy hoey ichn hn. ienHF df smfnFqr prvfsIaF leI pwCm dI iPjLf ivcoN qlfsLxf asMBv ijhf hY. kvI jd aijhy sLbd-siBafcfr nUM afpxIaF kfiv iekfeIaF ivc isrjdf hY qF kivqf ivc pRgIqk sMvydnf hor iqwKI ho jFdI hY. iesy sMdrB ivc ieh gwl vI spwsLt krnI bxdI hY ik ies kfiv ivc pRgIqkqf iksy inrMqr ivhfr pRvfhvfn nhIN rihMdI. kfiv ivc pRfpq do iksm dIaF siQqIaF ivc ieh pRgIqk inrMqrqf BMg huMdI hY. pihlI, ijQy kvI afpxI kivqf ivc siQqI dy bOiDk ivsLlysLx vl qurdf hY :-

hr iek byvqnf hoieaf afdmI
do-muwKI huMdf hY
qy AusdI ipwT 'qy asvfr
Ausdf vqn huMdf hY.
pMnf -24

Auprokq kfiv pRvcn qoN pihlF ijs iksm nfl kivqf ivc ivXogI dI qRfsidk hflq ibafn kIqI geI hY. ieh kfiv-pRvcn siQqI dI Aus sfrI qrlqf nUM iek sihj Xfqrf vFg, iek insicq pRikiraf vFg jF iek lfjLmI vfprn vflI hoxI dy qOr 'qy gRihx krdf hY. aijhf kfiv-icMqn hI prvfsI dI qRfsdI dy pirpyK nUM asloN hI bdl idMdf hY aqy ivsQfipq jIvn cwkr ivc afeI ies vzyrI qbdIlI nUM sihj nfl smJx dI pRyrnf idMdf hY. kivqf df ies rUp ivc pRgIqkqf qoN aMsLkflI tuwt ky bOiDkqf ivc bdlxf aqy muV pRgIqk pRvfh nfl juV jfxf, ies kfiv dI iek pRfpqI svIkfrI jf skdI hY. dUsrI siQqI ijQy ies kfiv ivc sMgIqk pRvfh tuwtdf hY, Auh ieiqhfsk cyqnf nfl sbMDq hY. iesdf pRBfv ivsLysL qOr 'qy pusqk dy 'ivsPot' Bfg dy KMz '3' ivc vyiKaf jf skdf hY ijQy kvI afpxy kfiv nUM ivsLv zfiespoirk cyqnf nfl joVdf hY. kfiv ivc ieiqhfsk cyqnf df ieh pirpyK BfvyN kuJ QfvF 'qy pRgIqkqf nUM qoVdf hY pr smuwcy kfiv sMgTx ivc iesdf afpxf iek ivsyLsL mhwqv hY ijsnUM pusqk df muwKbMd ilKidaF zf[ gurpfl isMG sMDU ny bfKUbI pRgt kIqf hY.

aMq ivc asIN ieh kih skdy hF ik pMjfbI pRvfsI kfiv ivc 'ibn brsfqI myGly' df iek aihm sQfn hY. ijQy ieh kfiv dwKx eysLIafeI kOmF/ mulkF dy ivsQfpn dIaF ivlwKxqfvF nUM sfhmxy ilafAuNdf hY, AuQy iesdf pRgIqk aMdfjL aqy kfiv-sihjqf kvI dI kfiv Xogqf dy pRmfx bxdy hn. prvfs dy nvyN sMdrBF nUM vzyry rUp ivc pfTkF dy sfhmxy ilafAux vfly ies kfiv nUM inrsMdyh KusLfmdId kihxf bxdf hY.

(ref : Carolyn Richardson Durham, ' Literature, Black in Brazil', Encarta 2003.)

AuNkfrpRIq, trFto (kYnyzf) dIaF rcnfvF pVHn leI kilwk kro:
bRihmMzI gurmuK kvI - inrMjn "nUr": AuNkfrpRIq, trFto, kYnyzf

kvI, kivqf qy ienklfb: AuNkfrpRIq, trFto, kYnyzf

"kivqf dy aMg-sMg: zf[ hirBjn isMG"---AuNkfrpRIq, trFto, kYnyzf

e-mail:
ilKfrI



© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2005