inrml isMG DONsI dI icwqr-klf pRdrsLnI
sMbMDI

iewk nfrvIXn klfkfr aqy klf-aflock pIaYr lIAunYl mwq dy ivcfr

nfrvIXn ivwc ilKy df pMjfbI anuvfd: sukIrq

-icwqrkfr inrml isMG DONsI bfry sMKyp jfxkfrI-

nfm: inrml isMG DONsI (nfrvIXn/BfrqI)
jnm: 1960
sQfn: jMizaflf mMjkI--irhfiesL: DroNdIam (nfrvy)
iswiKaf:
1985-1987 afrt kflj (nfrvy)
1987-1992 nYsLnl iekfzmI afP Pfien afrt (nfrvy)
 
pRdrsLnIaf: myrI gqIivDIaF dI sLurUafq slfnf nfrvIXn nYsLnl pRdrsLnI 1993qoN huMdI hY ijs 'c myrIaf klfikRqIaF bfhd 'c vI anykF vfr cuxIaf jf cuwkIaF hn aqy iPr afDuink ajfieb GrF/afrt gYlrIaF 'c axigxq ivafkqIgq aqy grwwup sLoa lwg cuwky/rhy hn. mYN nfrvIXn klf df pRdrsLn bfhrly dysLf 'c krn leI nfrvIXn icwqrkfrF nfl cuixaf jf cuwkf hF

ienfm:
1997-1999 nfrvIXn iqMn sfl leI styt gRFt

2003-2005 nfrvIXn kOmFqrI afrt asosIeysLn vwlo iqMn sfl
leI gRFt aqy hor anykF skflrisLwp mYNnUUM iml cuwky hn

KrId: nfrvIXn afrt kONsl bhuq bfr myrIaF klfikRqF nUM KrId ky ieQo dy ajfieb GrF nUM dy cuwkI hY aqy hor srkfrI aqy gYr-srkfrI sMsQfvF vI myrIaF klfikRqIaF KrId cuwkIaF hn

kmytIaF: mYN nfrvIXn nYsLnl stfeIPYNz kmytI df mYNbr vI cuixaF jf cuwwkf hF aqy hor bhuq icwqrkfr-sMsQfvF dIaF kmytIaF dF mYNbr rih cuwkf hF/hF

mYNbrisLwp: mYN nfrvIXn kOmFqrI icwwqrkfr aYsosIeysLn aqy do hor icwqrkfrF dIaF sMsQfvF df mYNbr hF

 

 

-ipafry guridafl isMG rfey sfihb jI,

-ipwCy ijhy myry icwqrF dI lwgI pRdrsLnI dy sMdrB ivwc iewk nfrvIXn klfkfr aqy klf-aflock pIaYr lIAunYl mwq ny kuwJ iliKaf sI.ies ilKy df anuvfd hux sukIrq ny kIqf hY. tYkst kuwJ lMbf hY pr mYN smJdf hF ik ieh myry aqy myry kIqy kMm vfry hI jfxkfrI nhIN dydF sgoN ajokI klf qy vI kfPæI cfnxf pfAuNdf hY. jykr quhfnUM ieh cMgf lwgy qF qusIN ies nUM ilKfrI qy Cfp/pRkfisLq kr skdy ho. ijhnF icwqrF dI ies tYkst ivwc gwl ho rhI hY Auh mYN quhfnUM Byj skdf hF, jy qusIN mYNnMU iewk vfrI ieqlfh kr dyvoN.

-sukIrq dy dwsx muqfbk pMjfbI ivwc klf vfry ies qrHF df iliKaf nhIN imldf aqy nF hI ilKx vfilLaf ivwc ajy klf nUM smJx prKx dI koeI ieMnI soJI hY. myry iKafl nfl ieh iewk afsfn tYkst hY. myry vfry nfrvIXn ivwc iliKaf qF bhuq hY pr Auh bhuq kiTn hY. Ausdf pMjfbI anuvfd vI bhuq Eprf lwgygf.

-sLuwB iewCfvF nfl,-inrml isMG DONsI

*******

 

inrml isMG DONsI dI icwqr-klf pRdrsLnI

sMbMDI

iewk nfrvIXn klfkfr aqy klf-aflock pIaYr lIAunYl mwq dy ivcfr

-lyKk: pIaYr lIAunYl mwq
-anuvfd: sukIrq

rvfieqI ZMgF nUM kuJ nvF afKx leI ikvyN vrqIey?

“koeI iewko vyly do jF vwD siBafcfrF ivc nhIN ijAuN skdf; iewk siBafcfr dIaF keI kdrF dUjy siBafcfr ivc afx ky bymfienf ho jFdIaF hn.sgoN quhfnUM afpxy ipCly qy hux dy siBafcfr qoN pRfpq qjribaF dy afDfr qy kuJ nvF isrjxf cfhIdf hY.afpxy siBafcfr nUM Kud GVo, afpxy injI afdrsL afp Qfpo[[”

ieh hn inrml isMG DONsI dy ivcfr jdoN Auh AunHF anuBvF dI gl krdf hY ijnHF ny AusdI klfqmk isrjxf nUM pRBfvq kIqf; nfrvy ivKy sQfpq hox ivc shfeI hoey. nvIN qrjL dI ijLMdgI nUM KulHy mn qy jigafsfpUrvk gRihx krn nfl hI afpxI sLKsIaq df aijhf ivkfs kIqf jf skdf hY ijs ivc awj qy bIq cuwky kwlH df sumyl hovy.

90ivaF  dy smuwcy dhfky ivc inrml isMG dI klf afpxI ivsLysL idRsLtIgq BfsLf isrjx vl ruicq rhI. afpxy ivkfs leI Ausny ZuwkvyN sur qy sQfn dI qlfsL kIqI. Ausdy bhuqy icqrF, kolfjF qy pyNitMgF nUM afps ivc joVn vflf iewk KMzq pr moklf ibMb-jgq hY . ies ibMb-jgq ivc BfrqI lGU-icqrF, Dfrmk rIqF qoN lY ky afDuink JukfvF ijvyN ik amUrq aiBivaMjnvfd, kfmukqf, ryKfgixq aqy rMg-pRqIkvfd afid qwk dy sMdrB sLfml hn. AusdI isrjxf sLYlI df Gyrf cOVf hY-XQfrQk qy ivsqRq isafhI-icqrF qoN lY ky byqrqIb jfpdy rMg DwibaF qIk, gwqy dy tukiVaF dIaF jVqF qoN lY ky icqr-pRqIrUpF, qy buxy kwpVy dIaF pwtIaF qIk . kuJ ikrqF ivcly ibMb pyNt dIaF pyqlIaF prqF jF pqly kwpVy hyT arD-kwjy
hoey hn. kuJ hornf ivc sfnUM qIKx rNMgF dy psfr PYly idsdy hn . ieho ijhI klf Auqsukqf jgfAuNdI hY qy iKafl afAuNdf hY ik ieh hfs-rs nfl vI Eq-poq hY.

ijhVy klfkfr gYr-pwCmI rvfieqF qoN ley sMdrB vrqdy hn, AunHF nUM bVI vyr KdsLf rihMdf hY ik bhu-siBafcfrI qy KulLH-mnf hox dI cfhnf rwKx vfly pirpyK ivc ikqy AunHf dI  pCfx inrI sjfvtI jF vWK-DrmI klfkfr vwjoN hI nf pwk jfvy.inrml isMG ny afpxI klf isrjxf nUM siBafcfrF dy drimafn iek ainsicq QF qy rwiKaf hY. ijvyN Auh koeI aDUrI aVfAuxI ivENq irhf hovy ijsdy ihwsy ivroDI idsLfvF ivwc BuVk rhy hox. sfnUM jfpdf hY ik iksy iek ihwsy –ijhVf sfzI smJoN bfhrf sI- dI kuMjI sfnUM lwB peI hY, pr eyny nUM Pyr iksy ivafiKaf, iksy nvyN svfl nUM sulJfAux dI loV pY jFdI hY.inrml isMG afKdf hY, “pUrI khfxI suxf dyxf akfAU huMdf hY…”

inrml isMG ny keI vfr ikhf hY ik AusdI klfqmk pRikiraf iek ajyhy sQfn dIrjmfnI krdI hY ijwQy afx ky Bfrq qy Xorp ivcly Ausdy anuBv , AusdI ijLMdgI dy XQfrQ dy sMdrB ivc iek dUjy nUM arQ bKLsLdy hn.

sPLr dIaF pYVF: jMizaflf, pMjfb qoN DrONdIam, nfrvy qIk inrml isMG DONsI ( qsvIr Auwpr hY) df jnm pMjfb dy ipMz jMizaflf mMjkI dy

iewk iswK prvfr ivwc 1960 ivwc hoieaf. Auh dsdf hY ik Ausdf prvfr zfZHf rFglf sI; ipqf ieslfm vwl iKwicaf igaf sI qy iewk BUaf ihMdU rhu-rIqF ivwc pwkf XkIn rwKx lg peI sI. so ieh prvfr iksy pwKoN vI rvfieqI iswK prvfr nhIN sI.inrml isMG df prvfr kfrIgr jmfq ivwcoN sI aqy afpxy dfdy qy ipqf dIaF kfrj-sLflfvF bdOlq inwkI Aumry hI Ausdf vfh iKwqy dIaF hunrI rvfieqF nfl pYx lg ipaf, ijnFH ivwc kfrIgr AusrweIey, qrKfx, icwqrkfr qy sjfvtkfr df sumyl huMdf hY.afpxy ms-Puwt virHaF ivwc Auh gvFZI ipMz dy iewk Ausqfd klfkfr kol isKFdrU rih ky lGU-icwqr bnfAux dI klf isKdf irhf.ies klf nUM mMdrF dI sjfvt, imRqkF dy portRyt bnfAux aqy GrF dI bfhrI sj-Dwj leI vriqaf jFdf hY.mgroN jf ky inrml isMG ny  pMjfb dI iPlm-snaq leI kMm kIqf aqy vwz-afkfrI XQfrQvfdI iPlmI postr bxfey. ies dOrfn hI Aus dy mn ivwc bfhr jf ky XUrpIn klf df aiDaYn krn dI iewCf jfgI.

Eslo ivsLvividafly ivwc pVH rhy iewk jfxUM dI slfh Auwqy inrml isMG 1984 ivwc nfrvy af igaf.1987 ivwc AusnMU DrONdIam dI klf akfdmI ivwc dfKlf iml igaf. pihly kuJ vrHy Ausny afDuink klf dy vwKo-vwK pihlUaF, ijvyN ik Gxvfd (ikAUibjLm) qy aiBivaMjnfvfd (aYkspRYsLinjLm), nfl qjrby kIqy.Auh XUrpI klf dIaF afDuink rvfieqF ivwcoN ho ky gujLrnf cfhuMdf sI. Ausdy kihx muqfbk, “qF jo mYN mgroN jf ky ajoky plF qoN sLurUafq kr skF…”.

akfdmI ivcly afKrI virHaF dOrfn AusdI idlcspI afpxy siBafcfrk ivrsy koloN pryrnf lY ky kMm krn vl vDdI geI.vwz-afkfrI kYnvsF pur qih-dr-qih bursL CohF dI Brmfr sI, ilsLkvyN lfl qy sunihry Drq-rMgF qy inwky inwky dfieiraF rfhIN ijvyN koeI amUrq ilKq isrjI geI hovy.ies ivDI ivclI iekfgrqf nUM iDafn lfx dy smrUp ikhf jf skdf hY; hoNd dy vrqmfn dI aijhI Bfl ijhVI pwCmI amUrqqf aqy BfrqI rhwsvfd df sumyl hY .

amrIkI icWqrkfr mfrk tobI dy jLYWn-pyRirq icWqrF nfl imldI juldI ‘pUry icqrx’ vflI klf ikrq.ipWCl-Jfq mfiraF inrml isMG nUM jfpdf hY ieh ikrqF Aus vyly pRcWlq idRsLtIgq–BfsLf dy  zUMGy asr hyT sn.jojLyPL boiejL aqy brqfnvI-BfrqI sQfpn (ieMstflysLn) klfkfr anIsL kpUr, ijsdy BrvyN rMgF vfly buq BfrqI rhWsvfd nUM iksy amUrq aiBivakqI nfl joVdy hn, dIaF klf-ikrqF ny inrml isMG nUM afpxy vfsqy vDyry injI sLYylI dI Bfl vwl moiVaf.

Gr-PyrI 1991 ivWc inrml isMG Bfrq vfps afieaf qy dys Br GuMimaf; Ausny mhwqvpUrx sLihrF, klf-skUlF qy klf-KyqrF df dOrf kIqf.Ausdy kihx muqfbk, “jdoN mYN Bfrq priqaf qF BfrqI siBafcfr bfry myrI smJ ivwc vfDf ho cuwkf sI .mYnUM acfnk mihsUs hoieaf ik myrI klf nUM kwcy mfl dI ies muV-lwBq nfl mYN amIr hoieaf hF.mYN afDuink klf, qy idRsLtIgq BfsLf bfry soJI pRfpq kr cuwkf sF,hux mYN ipCFh muV ky, afpxy qjribaF nUM smyt ky AunHF pur kMm kr skdf sF. myry leI ieh iewk nvF moV sI”.

BfrqI Dfrmk rIqF, sQfnk irvfjF aqy imQF nfl muV pCfx inrml isMG leI bVf asrdfr qjrbf sI.Aus ny lokF dy GrF dIaF rIqF nUM drj kIqf, ijnHF ivc dyviqaF dy buqF nUM Bog lvfieaf jFdf sI, PuwlF nfl sjfieaf jFdf sI, rFglIaf pusLfkF puafeIaF jFdIaF sn. lfl, pIly, sMqrI rMg-pdfrQF nUM AunHF Awuqy milaf jfdf sI, qy Pyr jdoN dyviqaF dy ivsLrfm df smF afAuNdf sI qF AunHF nUM kwpiVaF nfl kwijaf jFdf sI.

hornf rIqF ivwc cOlF dy afty nfl sVkF Auwqy sjfvtI nmUny bnfAuxf vI sLfml sI. ieh sB kfrj idKfvy rihq, suBfvk qy qkrIbn svY-cflq jfpdy sn.iewk aijhI hI suBfvk kfrj-ivDI dI Bfl ivwc juty inrml isMG leI ies qjrby dy arQ zUMGy sfbq hoey. ienHF rfhIN AusdI kfrj sLYlI ivwc iewk iqwKf moV afieaf.DrONdIm muVn AuprMq Ausny DrONdIam afrts aYsosIeysLn ivKy iewk ieMstflysLn sQfpq kIqI: PrsL Auwqy afty aqy icwty rMg dIaF inwkIaF inwkIaF ZyrIaF PYlIaF hoeIaF- nfl hI plfsitk dIaF QYlIaF ivwc pey rMg. ies smwgrI ivwc qrqIb qF hY pr drjfbMdI nhIN. PrsL Auwqy iewk gTVI hY ijs aMdr kuJ ipaf hoieaf hY, ijvyN iksy XfqrU dI iewk injI rIq vwl iesLfrf hovy. kuJ mombwqIaF qy pwqy vI pey idsdy hn. iqwKy rMgF dI vrqoN. icwtf qy kflf. igafn qy ijLMdgI dI qrjmfnI krdy rMg: lfl qy pIlf. kMD Awqy vfihaf koielf-icwqr gF dy DV Auwqy pMCI dy isr vfly iksy imQhfsk jfnvr df ibMb hY. ieh klf ikrq sQfpn-klf qy Dfrmk-sQl dyy ivwc-ivcfly hY.inrml isMG ny afpxy aMdrlI afvfjL nUM suxidaF afpxI Bfl sLurU kIqI.

hjLfrhf icwqr “rOxkI hoxf myry leI hmysLf mhwqvpUrx irhf hY.ieh drsLk , qy afpxy afp nfl sMvfd df jLrIaf hY”. icwty kfgjL Auwqy sfnUM svY-sMqusLt BrvyN ichiraF, kqrIaF dfVIHaF qy gogVF vfly afdmIaF dy afkfr idsdy hn. isr Auwqy inwkI jyhI pwg qy bfkI df ipMzf nMgf. sBnf ichiraF Auwqy iewko Bfv hy qy iewko ijhIaF pwgF, ijvyN Auh sfry iewko ikrdfr dy keI rUp hox (ikqy ieh svY-icwqr qF nhIN?).kuJ bYTy hoey hn, kuJ hor irVH rhy hn. sB iksy gwlbfq ivwc ruwJy hoey hn : asI afpxy sfhmxy kuJ vfpr irhf dyKdy hF BFvyN pUrI qrFH smJ nhIN pYNdI ik kI vfpr irhf hY.iewk cUhy Awqy koeI isr mUDf ipaf hY. ipCokV ivwc iewk imQhfsk jfnvr KVHf hY.ienFH icwqrF ivwc kuJ guwJf, kuJ ivlfsmeI hY. pr ieh inrI Kyz nhIN hn. ieh 1990 dy dhfky ivwc klfkfr dy inrMqr hoey ivkfs dI pRikiraf df nqIjf hn.ieh Bfrq qy Xorp ivwc pRfpq hoey anuBv df hMgfl hY, pr ajyhI pryrI njLr nfl ijhVI pwCmI swiBafcfrk ieiqhfs qy aMqrrfsLtrI klf-BfsLf dy zUMGy igafn rfhIN ienFH anuBvF nUM CfxdI hY. hjLfrhf icwqrF ivwcoN isrPL iewk ingUxI igxqI nUM pRdrsLn leI cuixaf igaf hY. ies isrjxf-kVI dy kyNdr ivwc ieh soJI mOjUd hY ik inrml isMG df siBafcfrk ivrsf qF hI prsMgk hovygf jykr AusnUM rqf htvIN njLr nfl GoiKaf jfvygf. “ieh gwl avwsLk hoxI cfhIdI hY . nvIN smJ hfsl krn leI sfnUM afpxy Drfql qoN Awpr AuwTxf pYNdf hY. jdoN mYN dys muVdf hF qF mihsUs krdf hF ik Auh gwlF jo kdy ijLMdgI df suBfvk ihwsf hMudIaF sn, hux pRiqikiraf jgfAuNdIaF hn. pihloN qusI sQfnk rIqF muqfbk Zldy ho qy Pyr iewk aYsI QF phuMcdy ho ijwQy sB kuJ vwKrf hY. Aus smyN afpxy Auwpr kMm krnf bVf hulfsmeI huMdf hY. Aus vyly prbl tkrfa jnm lYNdy hn”.

bhuq sfry icwqrF ivwc AurdU ivwc kuJ iliKaf idsdf hY. iesnUM koeI lukvIN ivafiKaf vI smiJaf jf skdf hY, icwqr ivclIaF srgrmIaF Auwpr koeI itwpxI. pr asI isrP anumfn hI lf skdy hF, icwqrF ivclI iebfrq muwK qOr qy iewk idRsLtIgq qwq hY .ies iebfrq df iewk ihwsf iksy purfqn lyK ivwcoN ilaf ho skdf hY, qy koeI hor ihwsf AurdU awKrF ivwc inrf bwkVvfh vI. ies dy bfvjUd ieh iebfrqI ihwsy DunI –qwq dI qrjmfnI hn ijnHF nUM bol ky piVHaf jf skdf hY. ienHF ivwc koeI qfl hY. BfrqI lGU-icwqrF ivwc iebfrq nUM icqrx dI rIq mOjUd hY. inrml isMG ny vI ies rIq nUM vriqaf hY. kFgVf icwqrF, XfnI pMjfb ivwc lGU-icwqrF df muwZ sqHfrvIN sdI ivwc bwJf. ienHF df ivsLf afm qOr qy Dfrmk qy imQhfsk dyv-lVI ivwcoN ilaf jFdf sI aqy ieh sLYlI ajy vI rojLfnf ijLMdgI ivwc vrqI jFdI hY. nvyN icwqr vI bxfey jFdy hn qy purfixaF nUM muV AulIikaf jFdf hY. ienHF dI KfsIaq ieh hY ik ienHF ivwc dyvI dyviqaF qy sDfrn lokF, jnOrF qy ibrK-bUitaF nUM zUMGy ivsQfr nfl icqiraf huMdf hY, bhuqI vyr sjfvtI pwKF Auwqy jLor dy ky hor CbIlf bxfieaf huMdf hY.inrml dy icqrF ivwc vI bhuq sfry ieho ijhy gux imldy hn.srlqf qy slIky nfl Auh aijhIaF kQfvF isrjdf hY ijnHF ivwc GxfkfrF vrgy srl qwq icqrF ivcly ibMbF dIaF gqIivDIaF muqfbk myjLF, pwQrF jF hor iemfrqI qwqF df rUp Dfr lYNdy hn.

axkhIaF khfxIaF dI Bfl ivwc inrml isMG drsLk nUM afpxy nfl KulHy ivcfr-vtFdry df swdf dyNdf hY ik klf koloN kI afs rwKI jf skdI hY qy Auh sfnUM kI ds-drsf skdI hY.Auh ies gwl pRqI sucyq hY ik ajoky jfxkfrI-vtFdrf smfj ivwc rihMidaF sfry sMdrB ikvyN iewko ijhy vI jfp skdy hn, jdoN iewko khfxI nUM muV muV dohrfieaf jFdf hY.qy ies cyqMnqf nfl lYs Auh afpxy sFhvyN svfl rwKdf hY ik iksy axikafsy qjrby ivwcoN lMG skxf ikwQoN qIk sMBv hY. Aus vfsqy ieh gwl mhwqvpUrx hY ik suhj qy qknIk dIaF ijhVIaF jugqF Auh vrqdf hY AunHF df hMzfey hoey nfl koeI sbMD hovy.Auh idRsLtIgq qwqF nUM ievyN joVn dI koisLsL krnf cfhUMdf hY ik smuwcf pRBfv iksy axikafsy df sMcfr kry, koeI aijhI bfq pfvy jo ajy qIk khI nhIN geI.sQfpq rIqF nUM iDafn ivwc rwK ky vI, vwKo-vwK ibMbF qy mfidaF nUM joVn dI pRikiraf qjrbfmuKI qy aMqridRsLtIgq hY. ijvyN cOlF dy afty nfl sjfvtI nmUny bnfAuxf.jdoN inrml isMG iksy ibMb nUM pyNt dI qYh jF arD-pfrdrsLI kwpVy nfl Zwkdf hY qF Auh iqhfrk iqwQF vyly GrylU dyviqaF nUM kwjx dI rIq nUM pRiqibMbq krdf hY. eysy qrFH icwty gwqy dI vrqoN pMjfb ivwc vfcyy iemfrqI qwqF nfl joVI jf skdI hY.

amUrq aqy sLrDfXog ibMbF ivcly qxfa qoN mugD ho ky Ausny kuJ aijhIaF kolfj ikrqF dI lVI bxfeI hY ijnFH ivwc awzo-awz mfidaF qy ivDIaF nUM joV ky iewk ivivD qy jitl aiBivakqI dI isrjxf hoeI hY. BfrqI lGU-icwqrF, ijnHF ivwc pOrfxk kQfvF qoN ley ibMbF vfly miOlk qy muV-isrjy icwqr sLfml hn, dy toitaF nUM kYnvs pur jiVaf igaf hY: nIl-rMgy dyvqy, KUubsUrq aOrqF, sjy hfQI, mihl qy bfg.ienHF BfrqI qwqF dy tfkry ivwc spsLt rMgF dy buxy kwpiVaF nUM pysL kIqf igaf hY. myKF nfl zorIaF bMnH ky iviBMn GfVqF GVIaF geIaF hn . Auwpr arD-pfrdrsLI kwpVy nMU qixaf igaf hY jo icqry hoey ibMbF nUM awD-pcwDf Zwkdf hY. drsLk df tfkrf keI vfr aijhy awD-kwjy qwqF nfl huMdf hY-purfxy anuBv ijhVy nvINaF GtnfvF rfhIN koeI vzyrf arQ pRfpq krn dI pRikiraf ivwc hn. ikqy ikqy sqfH nUM bursL dIaF qkVIaF CohF rfhIN pyNt nfl Zwikaf igaf hY, ijs ipwCy afDuinkqfvfd dIaF BfvpUrn bursL-QpkIaF qoN ielfvf hor koeI mksd spsLt njLr nhIN afAuNdf.

eys sMdrB ivwc mOilk lGU-icwqrF dI idlcsp vrqoN hoeI hY. ijvyN XUrpI afDuinkqfvfd-sdIvI ivsLvI klf- aqy rhu-rIqF nfl juVy ibMbF ivcly irsLqy bfry ivvycn ho irhf hovy.ies gwl nUM muV-muV duhrfAux dI loV hY k afDuink XUrpI klf ny pyRrnf gYr XUrpI klf qoN leI sI. Gxvfd qy aiBivaMjnfvfd aPrIkI klf nfl iswDf vfh pYx dI Aupj sn. cInI, jfpfnI qy BfrqI klf ny vI afpo-afpxf Xogdfn pfieaf.

eyQy iewk kyNdrI gwl ieh hY ik  XUrpI afDuinkqfvfd ny sdIvI srvivafpk klf qy “suqMqr” klf nUM ajyhy sroqF qoN pYdf kIqf jo klf iblkul nhIN sn sgoN aMD-ivsLvfsF aqy “jfdUeI icwqrF” Awuqy aDfrq sn ijhVy sQfnk rIqF-irvfjF nfl juVy hoey sn. pwCmI Jukfa vflI klf dy glby ipwCy ies qwQ dI vwzI Buimkf rhI hY. afpxI klf ikrq ‘pUrb-pwCm’ ivwc inrml isMG afDuink qy rvfieqI rIq-aDfrq klf ivcly ies Byd nUM mytdf hY.

slytI ipwTBUmI Auwqy sfnUM iewk ngn afdmI icqiraf idsdf hY. iewk isr (svY-icqr) ijhVf arD-pfrdrsLI kwpVy nfl awDf ku kwijaf hoieaf hY.ies ikrq dy muK ihwsy ivwc sfnUM pIly qy icwty rMgy gwqy dy cOkor afkfrF dI iewk lVI njLr afAuNdI hY. ieh pyNitMg afDuink idRsLtIgq-BfsLf dy asr hyT hY ijs ivWc amUrq qwQ suhj df isrPL rsmI rol adf krdy jfpdy hn. pr kyNdrI qwQ drasl iewk inwkf ijhf hwQ-rMigaf lGU-icqr hY ijsnUM kYnvs Auwqy jiVaf igaf hY. ies ivwc sLfhI pusLfkF nfl lYs GoV-svfrF dI kqfr icqrI geI hY.

jfpdf hY ik iesnUM iksy sQfpq PfrmUly qihq qyjLI nfl icqiraf igaf hY. ieh ssqIaF Dfrmk mUrqF df cyqf krfAuNdf hY. ieh iewk ajyhf icqr hY ijsnUM Gr dI sjfvt jF iksy Dfrmk rIq leI vriqaf jf skdf hY. ies ivcly inwky ibMb nUM vI pyNt dI pqlI prq nfl Zwikaf igaf hY jo icqr dy bfkI ihwsy vfÕ hI BfvpUrn pRgtfa hY. ies lGU-mUrq Auwqy klfkfr ny gwqy dy inwky inwky rMgy hoey tukVy vI jVy hn ijnHF rfhIN iewk aspsLtqf pYdf huMdI hY.kI ieh iksy rhu-rIq df ihwsf hY jF Pyr iesdf mksd inrf suhj dy pwKoN hY ?eys aspsLtqf kfrn hI ieh mUl-mUrq afDuinkqf aKiqafr krdI hY. nfl hI ieh svfl vI AuTdf hY ik ies icqr ipwCy pihloN qoN imwQIaF rvfieqF df ikMnf ku hwQ hY.klf nUM rIq vfÕ prIBfsLq kIqf igaf hY .isLv qy imwkI, jYrI qy ikRsLn::ajoky qy pOrfixk pfqrF df myl.

nvInqm icqr inrml isMG dI sLYlI ivwc bdlfa dy lKfiek hn. pihly icqrF ivcly injI JukfvF nUM qj ky ienHF ivwc vzyry ivsqfrF df pRvysL huMdf hY. iehnf ivwcoN keI icqrF ivwc rMgF dIaF spsLt pwtIaF hfvI hn . icqrq qy pdfrQk kfivkqf dI QF iewk vDyry ‘sfPL’ qy iewksur pyNitNg dI afmd huMdI hY ijs ivwc srl icnH qy Cfieaf-icqr drj hn; ivisLaF dI iviBMnqf GtdI hY pr nfl hI sMcfr vDyry spsLt huMdf hY.iewk bhuBujfeI mrdfnf afkfr df ibMb bfr-bfr vriqaf igaf hY ijsdIaF njLrF ikqy dUr kyNdrq hn, gOqm buwD dI mUrqIaF ivwc drsfeI jFdI pfrgfmI njLr vfÕ.jF Pyr ieh Bgvfn isLv df koeI sMsfrk rUp hY? isLv jo rcxhfrI qy ivnfsLkfrI qfkqF df dyvqf hY.

kI ieh klfkfr df mfnsk svY-icqr hY? iewk QF ichry nUM icwtI qih nfl kwj ky icqiraf igaf hY. kfm sUqr qoN ley gey pRymI joiVaF dy JfAuly vI njLrIN pYNdy hn. inrml isMG dIaF ikrqF ivc kfPI mfqrf ivc ngn icqr vI hn, pr Auh nMgI kfmukqf dI pysLkfrI nhIN. sfnUM aOrq-mrd joVy qF idsdy hn pr bhuqf iDafn AunHf dy kfm klolF vl nhIN jFdf. sgoN Xoigk mudrfvF vfly AunHF dy Bfv iek aspsLtqf isrjdy hn.kuJ klf-ikrqF ivc kyNdr ibMdU moqIaF dy hfrF, vwzIaF rudrfksL mflfvF nfl sjy afkfr hn- qkrIbn Auho ijhy ibMb ijho ijhy lGU-icqrF vfly ikrdfrF ivc imldy hn. keI qsvIrF prq-dr-prq hn, ijvyN dohrI Cfp vflIaF PotoaF hox. ienHF dI hyTlI prq ivc sfnUM awD-imty ibMb idsdy hn, jdoNik AuqlI prq pur spsLt icqrIaF jp-mflfvF hn.sfzI njLr df sfhmxf moqIaF dIaF mflfvF nfl huMdf hY ijs kfrn ipCokV ivc vfpr rhIaF GtnfvF sfzIaF awKF qoN proKy ho jFdIaF hn. “icnH” nF dI pyNitNg ivc iehnf moqIaF nfl iek pUrn cwkr bxdf hY,ijs ipwCy sfnUM keI JfAuly idsdy hn.ieh sfnUM rYnysFs klf ivc mnuwKI srIr qy afkfr dI isrjxf smyN ryKfgixq dI vrqoN df cyqf krfAuNdf hY- pr ienHf icqrF ivcly afkfr sfzI pkV qoN pry hn aqy smrUpqf nfl inXMqrq nhIN hn.

ienHf kfmuk JfAuilaF ivc iek nvyN qy hYrfnIjnk qwq dI afmd huMdI hY. ieh hn imwkI mfAUs qy gUPLI, tOm qy jYrI vrgy kfrtUn ikrdfr.

iebfrqF sihq qy iebfrqoN swKxy sLbd-bulbuilaF dI vrqoN nfl BfrqI dyviqaF qy jfxy-pCfxy kfrtUn ikrdfrF nUM bol imldy hn.dyviqaF nUM AunHF dIaF cOkIaF qoN lfh ky , rhwsmeI smF-sMdrBF qoN ivCoV ky ,mnorMjn siBafcfr df ihwsf bxfieaf igaf hY.kfrtUn ikrdfrF dI srl ivDI nfl icqry ieh dyvqy ,ichiraF qy acMBq BfvF nfl iswDy sfnUM muKfqb hn. sqHf nUM jLrf ijhf Kurco qF hyTF hfsf lwBygf, dyviqaF nfl mjLfhIaf vrqfrf. inrml isMG cfhMudf hY ik Ausdy ikrdfrF nUM bol imlx, “Auh kuJ ajyhf afKx jo AunHF nUM afKxf nhIN cfhIdf- Dfrmk inrdysLF qoN htvIN koeI gwl”.

KflI sLbd-bulbuly sLbdF dy lKfiek hn- ijvyN kYnvs dI prq Kud kuJ kihxf cfhuMdI hovy- qy jF Pyr drsLk nUM afpxI gwl kihx df mOkf idwqf jf irhf hovy.klfkfr drsLkF nUM ienHF icnHF nUM arQ prdfn krn df swdf dyNdf hY. pr kI kfrtUnF dy nfiek drasl sfzIaF afpxIaF imQF dy numfieMdy nhIN? afpxy BfrqI hmjolIaF vFÕ Auh vI aijwq qy amr hn.jfnvr mnuwKF vFÕ ivcrdy hn-AunHF nUM ieh rUp buinafdI qfkqF dI qrjmfnI krn leI idwqf igaf hY. cMgy qy mMdy ivclI jMg; klfskI nftkF vFÕ gOrv qy lflc df tkrfa.asI sfry kfrl bfrks dIaF ilKqF nfl vfkPL hF. inrml isMG dy icqrF ivc kfrtUn ikrdfr qy dyvqy brfbr dy pfqr hn.

“imwqr” nFa dI iewk pyNitMg ivc pfqrF dy tfkry nUM hfsLIey dy kol icqiraf igaf hY. pyNt dI iewk pyqlI prq hyT KUbsUrq muskrfht lutfAuNdf tOm ( kfrtUnF df ibwlf ikrdfr)iewk ajyhy vyly icqiraf igaf hY jdoN Auh iksy nIl-slytI dyv-mUrq Auwqy vfr kr irhf hY.lfl rMgIkuMzlIdfr DfrI rfhIN AusdI lwT dI hvf ivclI hrkq nUM drsfieaf igaf hY.vwjI swt qoN iewk pIlf qfrf AuTdf idsdf hY; ieh ihMsf ibafn krdI kfrtUnI BfsLf hY. isLkfr dy ichry qy hYrfnI df Bfv hY. qkrIbn kfrtUnI ivDI nfl kfly Kfky rfhIN ies chu-BujI dyvqy nUM icqiraf igaf hY. eys gRfiPk ivDI nUM hry rMgy sLkqIsLflI ivsPot nfl joiVaf igaf hY; smuwcI qy kYnvs qy rMg iKMzyiraf igaf hY.dyv-mUrq qoN rMg hr pfsy vwl iKMzdf hY, qy AusdI iek awK nfl icpikaf idsdf hY.ieh DunI-rihq hsfAuxIaF iPlmF qoN AuDfr leI geI klfskI jugq hY.rMg dI ies Puhfr rfhIN iek bfhrlI prq bxdI hY qy sfnUM jfpdf hY ijvyN asI ieh mfjrf iksy mYlI iKVkI QfxI vfc rhy hF. eyAUN pyNitMg dI sqHf df iek vwzf ihwsf pUrI qrHF ikRafqmk pyNitMg ivc qbdIl ho igaf hY.ies rfhIN ihMsf df ieh pRgtfa , ijsdf sbMD amrIkI amUrq aiBivaMjnf nfl hY, Auwqr-afDuink sLkqI dI numfieMdgI krdf hY. ieh acncyq nhIN, igx-imwQ ky pfieaf jfx vflf pRBfv hY. hwkf-bwkf hoieaf dyvqf ssqy sfihq qy pwCmI afDuinkqfvfd dy ivcfly Pisaf KVf hY- AusdI pRiqsLTf qy ieh ikho ijhf vfr hY!

inrml isMG DONsI afKdf hY ik Aus leI klfqmk pRikiraf iek ajyhf sMd hY ijs rfhIN ajoky anuBv , aqy “vKryvyN” qoN pYdf hox vfly pRqIkrmF nUM Zfilaf jf skdf hY. ijLMdgI dy qjribaF nfl juVI hr klfqmk Xojnf leI lfjLmI hY ik Aus ivc inrMqr bdlfa afAuNdf rhy.eysy kfrn sQfpq DfrnfvF nUM lgfqfr cuxOqI dyNdy rihxf Aus vfsqy jLrUrI hY.BFvyN Auh DfrnfvF suhjprk hox qy BFvyN ivsLfprk.hr sQfpq injLfm awgy Ausdf bdl pysL krnf jLrUrI hY.sLkqIsLflI bursL vrqoN, vgdf pyNt, lwBIaF vsqF,muV-isrjy icqr, XQfrQvfdI sLYlI ivc isrjy ibMb ,iebfrqF, kfrtUn ikrdfr qy dyv-mUrqF: ieh sB kuJ inrml isMG dI idRsLtIgq pRXogsLflf df ihwsf hn ijs aMdr suhj dy vrgIkrx nUM qoV ky iviBMn idRsLtIkox isrjy jFdy hn. ievyN rvfieqI qy nvINaF, dovyN  ivDIaF rfhIN axikafsIaF aqy acMBfkuMn gwlF kih skx df sbwb bxdf hY. inrml isMG nUM eys gwl qy vI pUrf XkIn hY ik jnqf AusdI isrjxfqmk pRikiraf ivc ihwsf lYx dI smrwQ hY.

kuJ icwqr ijhnF dy hvfly ies lyK ivwc hn:

"pUrb, pwCm" 1999

"dosq" 2001

inrml afpxy isiKafrQIaF nUM icwqrF vfry dsdf hoieaf

"icMnH" 2001

"iewk swcI khfxI" 2004

"muMmYNnqo morI" 1992 (ieMstzlyslLn)

 

 
 

"sPYd mhwl" 1998

 

inrml isMG DONsI dI icwqr-klf pRdrsLnI-1 (dUjf pMnf)

e-mail:
ilKfrI


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2005