-ipafry
guridafl isMG rfey sfihb jI,
-ipwCy
ijhy myry icwqrF dI lwgI pRdrsLnI dy sMdrB ivwc iewk
nfrvIXn klfkfr aqy klf-aflock pIaYr lIAunYl mwq ny
kuwJ iliKaf sI.ies ilKy df anuvfd hux sukIrq ny kIqf
hY. tYkst kuwJ lMbf hY pr mYN smJdf hF ik ieh myry
aqy myry kIqy kMm vfry hI jfxkfrI nhIN dydF sgoN
ajokI klf qy vI kfPæI cfnxf pfAuNdf hY. jykr quhfnUM
ieh cMgf lwgy qF qusIN ies nUM ilKfrI qy Cfp/pRkfisLq
kr skdy ho. ijhnF icwqrF dI ies tYkst ivwc gwl ho rhI
hY Auh mYN quhfnUM Byj skdf hF, jy qusIN mYNnMU iewk
vfrI ieqlfh kr dyvoN.
-sukIrq
dy dwsx muqfbk pMjfbI ivwc klf vfry ies qrHF df
iliKaf nhIN imldf aqy nF hI ilKx vfilLaf ivwc ajy klf
nUM smJx prKx dI koeI ieMnI soJI hY. myry iKafl nfl
ieh iewk afsfn tYkst hY. myry vfry nfrvIXn ivwc
iliKaf qF bhuq hY pr Auh bhuq kiTn hY. Ausdf pMjfbI
anuvfd vI bhuq Eprf lwgygf.
-sLuwB
iewCfvF nfl,-inrml isMG DONsI
*******
inrml isMG DONsI dI
icwqr-klf pRdrsLnI
sMbMDI
iewk nfrvIXn klfkfr aqy
klf-aflock pIaYr lIAunYl mwq dy ivcfr
-lyKk: pIaYr lIAunYl mwq
-anuvfd: sukIrq
rvfieqI
ZMgF nUM kuJ nvF afKx leI ikvyN vrqIey?
koeI
iewko vyly do jF vwD siBafcfrF ivc nhIN ijAuN skdf;
iewk siBafcfr dIaF keI kdrF dUjy siBafcfr ivc afx ky
bymfienf ho jFdIaF hn.sgoN quhfnUM afpxy ipCly qy hux
dy siBafcfr qoN pRfpq qjribaF dy afDfr qy kuJ nvF
isrjxf cfhIdf hY.afpxy siBafcfr nUM Kud GVo, afpxy
injI afdrsL afp Qfpo[[
ieh
hn inrml isMG DONsI dy ivcfr jdoN Auh AunHF anuBvF dI
gl krdf hY ijnHF ny AusdI klfqmk isrjxf nUM pRBfvq
kIqf; nfrvy ivKy sQfpq hox ivc shfeI hoey. nvIN qrjL
dI ijLMdgI nUM KulHy mn qy jigafsfpUrvk gRihx krn nfl
hI afpxI sLKsIaq df aijhf ivkfs kIqf jf skdf hY ijs
ivc awj qy bIq cuwky kwlH df sumyl hovy.
90ivaF
dy smuwcy dhfky ivc inrml isMG dI klf afpxI
ivsLysL idRsLtIgq BfsLf isrjx vl ruicq rhI. afpxy
ivkfs leI Ausny ZuwkvyN sur qy sQfn dI qlfsL kIqI.
Ausdy bhuqy icqrF, kolfjF qy pyNitMgF nUM afps ivc
joVn vflf iewk KMzq pr moklf ibMb-jgq hY . ies ibMb-jgq
ivc BfrqI lGU-icqrF, Dfrmk rIqF qoN lY ky afDuink
JukfvF ijvyN ik amUrq aiBivaMjnvfd, kfmukqf, ryKfgixq
aqy rMg-pRqIkvfd afid qwk dy sMdrB sLfml hn. AusdI
isrjxf sLYlI df Gyrf cOVf hY-XQfrQk qy ivsqRq isafhI-icqrF
qoN lY ky byqrqIb jfpdy rMg DwibaF qIk, gwqy dy
tukiVaF dIaF jVqF qoN lY ky icqr-pRqIrUpF, qy buxy
kwpVy dIaF pwtIaF qIk . kuJ ikrqF ivcly ibMb pyNt
dIaF pyqlIaF prqF jF pqly kwpVy hyT arD-kwjy
hoey hn. kuJ hornf ivc sfnUM qIKx rNMgF dy psfr PYly
idsdy hn . ieho ijhI klf Auqsukqf jgfAuNdI hY qy
iKafl afAuNdf hY ik ieh hfs-rs nfl vI Eq-poq hY.
ijhVy
klfkfr gYr-pwCmI rvfieqF qoN ley sMdrB vrqdy hn,
AunHF nUM bVI vyr KdsLf rihMdf hY ik bhu-siBafcfrI qy
KulLH-mnf hox dI cfhnf rwKx vfly pirpyK ivc ikqy
AunHf dI pCfx inrI sjfvtI jF vWK-DrmI klfkfr
vwjoN hI nf pwk jfvy.inrml isMG ny afpxI klf isrjxf
nUM siBafcfrF dy drimafn iek ainsicq QF qy rwiKaf hY.
ijvyN Auh koeI aDUrI aVfAuxI ivENq irhf hovy ijsdy
ihwsy ivroDI idsLfvF ivwc BuVk rhy hox. sfnUM jfpdf
hY ik iksy iek ihwsy ijhVf sfzI smJoN bfhrf sI-
dI kuMjI sfnUM lwB peI hY, pr eyny nUM Pyr iksy
ivafiKaf, iksy nvyN svfl nUM sulJfAux dI loV pY jFdI
hY.inrml isMG afKdf hY, pUrI khfxI suxf dyxf
akfAU huMdf hY
inrml
isMG ny keI vfr ikhf hY ik AusdI klfqmk pRikiraf iek
ajyhy sQfn dIrjmfnI krdI hY ijwQy afx ky Bfrq qy Xorp
ivcly Ausdy anuBv , AusdI ijLMdgI dy XQfrQ dy sMdrB
ivc iek dUjy nUM arQ bKLsLdy hn.
sPLr
dIaF pYVF: jMizaflf, pMjfb qoN DrONdIam, nfrvy qIk
inrml isMG DONsI ( qsvIr Auwpr hY) df jnm pMjfb dy
ipMz jMizaflf mMjkI dy
iewk
iswK prvfr ivwc 1960 ivwc hoieaf. Auh dsdf hY ik
Ausdf prvfr zfZHf rFglf sI; ipqf ieslfm vwl iKwicaf
igaf sI qy iewk BUaf ihMdU rhu-rIqF ivwc pwkf XkIn
rwKx lg peI sI. so ieh prvfr iksy pwKoN vI rvfieqI
iswK prvfr nhIN sI.inrml isMG df prvfr kfrIgr jmfq
ivwcoN sI aqy afpxy dfdy qy ipqf dIaF kfrj-sLflfvF
bdOlq inwkI Aumry hI Ausdf vfh iKwqy dIaF hunrI
rvfieqF nfl pYx lg ipaf, ijnFH ivwc kfrIgr AusrweIey,
qrKfx, icwqrkfr qy sjfvtkfr df sumyl huMdf hY.afpxy
ms-Puwt virHaF ivwc Auh gvFZI ipMz dy iewk Ausqfd
klfkfr kol isKFdrU rih ky lGU-icwqr bnfAux dI klf
isKdf irhf.ies klf nUM mMdrF dI sjfvt, imRqkF dy
portRyt bnfAux aqy GrF dI bfhrI sj-Dwj leI vriqaf
jFdf hY.mgroN jf ky inrml isMG ny pMjfb dI iPlm-snaq
leI kMm kIqf aqy vwz-afkfrI XQfrQvfdI iPlmI postr
bxfey. ies dOrfn hI Aus dy mn ivwc bfhr jf ky XUrpIn
klf df aiDaYn krn dI iewCf jfgI.
Eslo
ivsLvividafly ivwc pVH rhy iewk jfxUM dI slfh Auwqy
inrml isMG 1984 ivwc nfrvy af igaf.1987 ivwc AusnMU
DrONdIam dI klf akfdmI ivwc dfKlf iml igaf. pihly kuJ
vrHy Ausny afDuink klf dy vwKo-vwK pihlUaF, ijvyN ik
Gxvfd (ikAUibjLm) qy aiBivaMjnfvfd (aYkspRYsLinjLm),
nfl qjrby kIqy.Auh XUrpI klf dIaF afDuink rvfieqF
ivwcoN ho ky gujLrnf cfhuMdf sI. Ausdy kihx muqfbk,
qF jo mYN mgroN jf ky ajoky plF qoN sLurUafq kr
skF
.
akfdmI
ivcly afKrI virHaF dOrfn AusdI idlcspI afpxy
siBafcfrk ivrsy koloN pryrnf lY ky kMm krn vl vDdI
geI.vwz-afkfrI kYnvsF pur qih-dr-qih bursL CohF dI
Brmfr sI, ilsLkvyN lfl qy sunihry Drq-rMgF qy inwky
inwky dfieiraF rfhIN ijvyN koeI amUrq ilKq isrjI geI
hovy.ies ivDI ivclI iekfgrqf nUM iDafn lfx dy smrUp
ikhf jf skdf hY; hoNd dy vrqmfn dI aijhI Bfl ijhVI
pwCmI amUrqqf aqy BfrqI rhwsvfd df sumyl hY .
amrIkI
icWqrkfr mfrk tobI dy jLYWn-pyRirq icWqrF nfl imldI
juldI pUry icqrx vflI klf ikrq.ipWCl-Jfq
mfiraF inrml isMG nUM jfpdf hY ieh ikrqF Aus vyly
pRcWlq idRsLtIgqBfsLf dy zUMGy asr hyT sn.jojLyPL
boiejL aqy brqfnvI-BfrqI sQfpn (ieMstflysLn) klfkfr
anIsL kpUr, ijsdy BrvyN rMgF vfly buq BfrqI rhWsvfd
nUM iksy amUrq aiBivakqI nfl joVdy hn, dIaF klf-ikrqF
ny inrml isMG nUM afpxy vfsqy vDyry injI sLYylI dI
Bfl vwl moiVaf.
Gr-PyrI
1991 ivWc inrml isMG Bfrq vfps afieaf qy dys Br
GuMimaf; Ausny mhwqvpUrx sLihrF, klf-skUlF qy klf-KyqrF
df dOrf kIqf.Ausdy kihx muqfbk, jdoN mYN Bfrq
priqaf qF BfrqI siBafcfr bfry myrI smJ ivwc vfDf ho
cuwkf sI .mYnUM acfnk mihsUs hoieaf ik myrI klf nUM
kwcy mfl dI ies muV-lwBq nfl mYN amIr hoieaf hF.mYN
afDuink klf, qy idRsLtIgq BfsLf bfry soJI pRfpq kr
cuwkf sF,hux mYN ipCFh muV ky, afpxy qjribaF nUM smyt
ky AunHF pur kMm kr skdf sF. myry leI ieh iewk nvF
moV sI.
BfrqI
Dfrmk rIqF, sQfnk irvfjF aqy imQF nfl muV pCfx inrml
isMG leI bVf asrdfr qjrbf sI.Aus ny lokF dy GrF dIaF
rIqF nUM drj kIqf, ijnHF ivc dyviqaF dy buqF nUM Bog
lvfieaf jFdf sI, PuwlF nfl sjfieaf jFdf sI, rFglIaf
pusLfkF puafeIaF jFdIaF sn. lfl, pIly, sMqrI rMg-pdfrQF
nUM AunHF Awuqy milaf jfdf sI, qy Pyr jdoN dyviqaF dy
ivsLrfm df smF afAuNdf sI qF AunHF nUM kwpiVaF nfl
kwijaf jFdf sI.
hornf
rIqF ivwc cOlF dy afty nfl sVkF Auwqy sjfvtI nmUny
bnfAuxf vI sLfml sI. ieh sB kfrj idKfvy rihq, suBfvk
qy qkrIbn svY-cflq jfpdy sn.iewk aijhI hI suBfvk kfrj-ivDI
dI Bfl ivwc juty inrml isMG leI ies qjrby dy arQ
zUMGy sfbq hoey. ienHF rfhIN AusdI kfrj sLYlI ivwc
iewk iqwKf moV afieaf.DrONdIm muVn AuprMq Ausny
DrONdIam afrts aYsosIeysLn ivKy iewk ieMstflysLn
sQfpq kIqI: PrsL Auwqy afty aqy icwty rMg dIaF
inwkIaF inwkIaF ZyrIaF PYlIaF hoeIaF- nfl hI plfsitk
dIaF QYlIaF ivwc pey rMg. ies smwgrI ivwc qrqIb qF hY
pr drjfbMdI nhIN. PrsL Auwqy iewk gTVI hY ijs aMdr
kuJ ipaf hoieaf hY, ijvyN iksy XfqrU dI iewk injI rIq
vwl iesLfrf hovy. kuJ mombwqIaF qy pwqy vI pey idsdy
hn. iqwKy rMgF dI vrqoN. icwtf qy kflf. igafn qy
ijLMdgI dI qrjmfnI krdy rMg: lfl qy pIlf. kMD Awqy
vfihaf koielf-icwqr gF dy DV Auwqy pMCI dy isr vfly
iksy imQhfsk jfnvr df ibMb hY. ieh klf ikrq sQfpn-klf
qy Dfrmk-sQl dyy ivwc-ivcfly hY.inrml isMG ny afpxy
aMdrlI afvfjL nUM suxidaF afpxI Bfl sLurU kIqI.
hjLfrhf
icwqr rOxkI hoxf myry leI hmysLf mhwqvpUrx irhf
hY.ieh drsLk , qy afpxy afp nfl sMvfd df jLrIaf
hY. icwty kfgjL Auwqy sfnUM svY-sMqusLt BrvyN
ichiraF, kqrIaF dfVIHaF qy gogVF vfly afdmIaF dy
afkfr idsdy hn. isr Auwqy inwkI jyhI pwg qy bfkI df
ipMzf nMgf. sBnf ichiraF Auwqy iewko Bfv hy qy iewko
ijhIaF pwgF, ijvyN Auh sfry iewko ikrdfr dy keI rUp
hox (ikqy ieh svY-icwqr qF nhIN?).kuJ bYTy hoey hn,
kuJ hor irVH rhy hn. sB iksy gwlbfq ivwc ruwJy hoey
hn : asI afpxy sfhmxy kuJ vfpr irhf dyKdy hF BFvyN
pUrI qrFH smJ nhIN pYNdI ik kI vfpr irhf hY.iewk cUhy
Awqy koeI isr mUDf ipaf hY. ipCokV ivwc iewk imQhfsk
jfnvr KVHf hY.ienFH icwqrF ivwc kuJ guwJf, kuJ
ivlfsmeI hY. pr ieh inrI Kyz nhIN hn. ieh 1990 dy
dhfky ivwc klfkfr dy inrMqr hoey ivkfs dI pRikiraf df
nqIjf hn.ieh Bfrq qy Xorp ivwc pRfpq hoey anuBv df
hMgfl hY, pr ajyhI pryrI njLr nfl ijhVI pwCmI
swiBafcfrk ieiqhfs qy aMqrrfsLtrI klf-BfsLf dy zUMGy
igafn rfhIN ienFH anuBvF nUM CfxdI hY. hjLfrhf icwqrF
ivwcoN isrPL iewk ingUxI igxqI nUM pRdrsLn leI cuixaf
igaf hY. ies isrjxf-kVI dy kyNdr ivwc ieh soJI mOjUd
hY ik inrml isMG df siBafcfrk ivrsf qF hI prsMgk
hovygf jykr AusnUM rqf htvIN njLr nfl GoiKaf jfvygf.
ieh gwl avwsLk hoxI cfhIdI hY . nvIN smJ hfsl
krn leI sfnUM afpxy Drfql qoN Awpr AuwTxf pYNdf hY.
jdoN mYN dys muVdf hF qF mihsUs krdf hF ik Auh gwlF
jo kdy ijLMdgI df suBfvk ihwsf hMudIaF sn, hux
pRiqikiraf jgfAuNdIaF hn. pihloN qusI sQfnk rIqF
muqfbk Zldy ho qy Pyr iewk aYsI QF phuMcdy ho ijwQy
sB kuJ vwKrf hY. Aus smyN afpxy Auwpr kMm krnf bVf
hulfsmeI huMdf hY. Aus vyly prbl tkrfa jnm lYNdy
hn.
bhuq
sfry icwqrF ivwc AurdU ivwc kuJ iliKaf idsdf hY.
iesnUM koeI lukvIN ivafiKaf vI smiJaf jf skdf hY,
icwqr ivclIaF srgrmIaF Auwpr koeI itwpxI. pr asI isrP
anumfn hI lf skdy hF, icwqrF ivclI iebfrq muwK qOr qy
iewk idRsLtIgq qwq hY .ies iebfrq df iewk ihwsf iksy
purfqn lyK ivwcoN ilaf ho skdf hY, qy koeI hor ihwsf
AurdU awKrF ivwc inrf bwkVvfh vI. ies dy bfvjUd ieh
iebfrqI ihwsy DunI qwq dI qrjmfnI hn ijnHF nUM
bol ky piVHaf jf skdf hY. ienHF ivwc koeI qfl hY.
BfrqI lGU-icwqrF ivwc iebfrq nUM icqrx dI rIq mOjUd
hY. inrml isMG ny vI ies rIq nUM vriqaf hY. kFgVf
icwqrF, XfnI pMjfb ivwc lGU-icwqrF df muwZ sqHfrvIN
sdI ivwc bwJf. ienHF df ivsLf afm qOr qy Dfrmk qy
imQhfsk dyv-lVI ivwcoN ilaf jFdf sI aqy ieh sLYlI ajy
vI rojLfnf ijLMdgI ivwc vrqI jFdI hY. nvyN icwqr vI
bxfey jFdy hn qy purfixaF nUM muV AulIikaf jFdf hY.
ienHF dI KfsIaq ieh hY ik ienHF ivwc dyvI dyviqaF qy
sDfrn lokF, jnOrF qy ibrK-bUitaF nUM zUMGy ivsQfr nfl
icqiraf huMdf hY, bhuqI vyr sjfvtI pwKF Auwqy jLor dy
ky hor CbIlf bxfieaf huMdf hY.inrml dy icqrF ivwc vI
bhuq sfry ieho ijhy gux imldy hn.srlqf qy slIky nfl
Auh aijhIaF kQfvF isrjdf hY ijnHF ivwc GxfkfrF vrgy
srl qwq icqrF ivcly ibMbF dIaF gqIivDIaF muqfbk myjLF,
pwQrF jF hor iemfrqI qwqF df rUp Dfr lYNdy hn.
axkhIaF
khfxIaF dI Bfl ivwc inrml isMG drsLk nUM afpxy nfl
KulHy ivcfr-vtFdry df swdf dyNdf hY ik klf koloN kI
afs rwKI jf skdI hY qy Auh sfnUM kI ds-drsf skdI hY.Auh
ies gwl pRqI sucyq hY ik ajoky jfxkfrI-vtFdrf smfj
ivwc rihMidaF sfry sMdrB ikvyN iewko ijhy vI jfp skdy
hn, jdoN iewko khfxI nUM muV muV dohrfieaf jFdf hY.qy
ies cyqMnqf nfl lYs Auh afpxy sFhvyN svfl rwKdf hY ik
iksy axikafsy qjrby ivwcoN lMG skxf ikwQoN qIk sMBv
hY. Aus vfsqy ieh gwl mhwqvpUrx hY ik suhj qy qknIk
dIaF ijhVIaF jugqF Auh vrqdf hY AunHF df hMzfey hoey
nfl koeI sbMD hovy.Auh idRsLtIgq qwqF nUM ievyN joVn
dI koisLsL krnf cfhUMdf hY ik smuwcf pRBfv iksy
axikafsy df sMcfr kry, koeI aijhI bfq pfvy jo ajy qIk
khI nhIN geI.sQfpq rIqF nUM iDafn ivwc rwK ky vI,
vwKo-vwK ibMbF qy mfidaF nUM joVn dI pRikiraf
qjrbfmuKI qy aMqridRsLtIgq hY. ijvyN cOlF dy afty nfl
sjfvtI nmUny bnfAuxf.jdoN inrml isMG iksy ibMb nUM
pyNt dI qYh jF arD-pfrdrsLI kwpVy nfl Zwkdf hY qF Auh
iqhfrk iqwQF vyly GrylU dyviqaF nUM kwjx dI rIq nUM
pRiqibMbq krdf hY. eysy qrFH icwty gwqy dI vrqoN
pMjfb ivwc vfcyy iemfrqI qwqF nfl joVI jf skdI hY.
amUrq
aqy sLrDfXog ibMbF ivcly qxfa qoN mugD ho ky Ausny
kuJ aijhIaF kolfj ikrqF dI lVI bxfeI hY ijnFH ivwc
awzo-awz mfidaF qy ivDIaF nUM joV ky iewk ivivD qy
jitl aiBivakqI dI isrjxf hoeI hY. BfrqI lGU-icwqrF,
ijnHF ivwc pOrfxk kQfvF qoN ley ibMbF vfly miOlk qy
muV-isrjy icwqr sLfml hn, dy toitaF nUM kYnvs pur
jiVaf igaf hY: nIl-rMgy dyvqy, KUubsUrq aOrqF, sjy
hfQI, mihl qy bfg.ienHF BfrqI qwqF dy tfkry ivwc
spsLt rMgF dy buxy kwpiVaF nUM pysL kIqf igaf hY.
myKF nfl zorIaF bMnH ky iviBMn GfVqF GVIaF geIaF hn .
Auwpr arD-pfrdrsLI kwpVy nMU qixaf igaf hY jo icqry
hoey ibMbF nUM awD-pcwDf Zwkdf hY. drsLk df tfkrf keI
vfr aijhy awD-kwjy qwqF nfl huMdf hY-purfxy anuBv
ijhVy nvINaF GtnfvF rfhIN koeI vzyrf arQ pRfpq krn dI
pRikiraf ivwc hn. ikqy ikqy sqfH nUM bursL dIaF
qkVIaF CohF rfhIN pyNt nfl Zwikaf igaf hY, ijs ipwCy
afDuinkqfvfd dIaF BfvpUrn bursL-QpkIaF qoN ielfvf hor
koeI mksd spsLt njLr nhIN afAuNdf.
eys
sMdrB ivwc mOilk lGU-icwqrF dI idlcsp vrqoN hoeI hY.
ijvyN XUrpI afDuinkqfvfd-sdIvI ivsLvI klf- aqy rhu-rIqF
nfl juVy ibMbF ivcly irsLqy bfry ivvycn ho irhf hovy.ies
gwl nUM muV-muV duhrfAux dI loV hY k afDuink XUrpI
klf ny pyRrnf gYr XUrpI klf qoN leI sI. Gxvfd qy
aiBivaMjnfvfd aPrIkI klf nfl iswDf vfh pYx dI Aupj sn.
cInI, jfpfnI qy BfrqI klf ny vI afpo-afpxf Xogdfn
pfieaf.
eyQy
iewk kyNdrI gwl ieh hY ik XUrpI afDuinkqfvfd ny
sdIvI srvivafpk klf qy suqMqr klf nUM
ajyhy sroqF qoN pYdf kIqf jo klf iblkul nhIN sn sgoN
aMD-ivsLvfsF aqy jfdUeI icwqrF Awuqy
aDfrq sn ijhVy sQfnk rIqF-irvfjF nfl juVy hoey sn.
pwCmI Jukfa vflI klf dy glby ipwCy ies qwQ dI vwzI
Buimkf rhI hY. afpxI klf ikrq pUrb-pwCm
ivwc inrml isMG afDuink qy rvfieqI rIq-aDfrq klf
ivcly ies Byd nUM mytdf hY.
slytI
ipwTBUmI Auwqy sfnUM iewk ngn afdmI icqiraf idsdf hY.
iewk isr (svY-icqr) ijhVf arD-pfrdrsLI kwpVy nfl awDf
ku kwijaf hoieaf hY.ies ikrq dy muK ihwsy ivwc sfnUM
pIly qy icwty rMgy gwqy dy cOkor afkfrF dI iewk lVI
njLr afAuNdI hY. ieh pyNitMg afDuink idRsLtIgq-BfsLf
dy asr hyT hY ijs ivWc amUrq qwQ suhj df isrPL rsmI
rol adf krdy jfpdy hn. pr kyNdrI qwQ drasl iewk inwkf
ijhf hwQ-rMigaf lGU-icqr hY ijsnUM kYnvs Auwqy jiVaf
igaf hY. ies ivwc sLfhI pusLfkF nfl lYs GoV-svfrF dI
kqfr icqrI geI hY.
jfpdf
hY ik iesnUM iksy sQfpq PfrmUly qihq qyjLI nfl
icqiraf igaf hY. ieh ssqIaF Dfrmk mUrqF df cyqf
krfAuNdf hY. ieh iewk ajyhf icqr hY ijsnUM Gr dI
sjfvt jF iksy Dfrmk rIq leI vriqaf jf skdf hY. ies
ivcly inwky ibMb nUM vI pyNt dI pqlI prq nfl Zwikaf
igaf hY jo icqr dy bfkI ihwsy vfÕ hI BfvpUrn pRgtfa
hY. ies lGU-mUrq Auwqy klfkfr ny gwqy dy inwky inwky
rMgy hoey tukVy vI jVy hn ijnHF rfhIN iewk aspsLtqf
pYdf huMdI hY.kI ieh iksy rhu-rIq df ihwsf hY jF Pyr
iesdf mksd inrf suhj dy pwKoN hY ?eys aspsLtqf kfrn
hI ieh mUl-mUrq afDuinkqf aKiqafr krdI hY. nfl hI ieh
svfl vI AuTdf hY ik ies icqr ipwCy pihloN qoN imwQIaF
rvfieqF df ikMnf ku hwQ hY.klf nUM rIq vfÕ prIBfsLq
kIqf igaf hY .isLv qy imwkI, jYrI qy ikRsLn::ajoky qy
pOrfixk pfqrF df myl.
nvInqm
icqr inrml isMG dI sLYlI ivwc bdlfa dy lKfiek hn.
pihly icqrF ivcly injI JukfvF nUM qj ky ienHF ivwc
vzyry ivsqfrF df pRvysL huMdf hY. iehnf ivwcoN keI
icqrF ivwc rMgF dIaF spsLt pwtIaF hfvI hn . icqrq qy
pdfrQk kfivkqf dI QF iewk vDyry sfPL qy
iewksur pyNitNg dI afmd huMdI hY ijs ivwc srl icnH qy
Cfieaf-icqr drj hn; ivisLaF dI iviBMnqf GtdI hY pr
nfl hI sMcfr vDyry spsLt huMdf hY.iewk bhuBujfeI
mrdfnf afkfr df ibMb bfr-bfr vriqaf igaf hY ijsdIaF
njLrF ikqy dUr kyNdrq hn, gOqm buwD dI mUrqIaF ivwc
drsfeI jFdI pfrgfmI njLr vfÕ.jF Pyr ieh Bgvfn isLv
df koeI sMsfrk rUp hY? isLv jo rcxhfrI qy ivnfsLkfrI
qfkqF df dyvqf hY.
kI
ieh klfkfr df mfnsk svY-icqr hY? iewk QF ichry nUM
icwtI qih nfl kwj ky icqiraf igaf hY. kfm sUqr qoN
ley gey pRymI joiVaF dy JfAuly vI njLrIN pYNdy hn.
inrml isMG dIaF ikrqF ivc kfPI mfqrf ivc ngn icqr vI
hn, pr Auh nMgI kfmukqf dI pysLkfrI nhIN. sfnUM aOrq-mrd
joVy qF idsdy hn pr bhuqf iDafn AunHf dy kfm klolF vl
nhIN jFdf. sgoN Xoigk mudrfvF vfly AunHF dy Bfv iek
aspsLtqf isrjdy hn.kuJ klf-ikrqF ivc kyNdr ibMdU
moqIaF dy hfrF, vwzIaF rudrfksL mflfvF nfl sjy afkfr
hn- qkrIbn Auho ijhy ibMb ijho ijhy lGU-icqrF vfly
ikrdfrF ivc imldy hn. keI qsvIrF prq-dr-prq hn, ijvyN
dohrI Cfp vflIaF PotoaF hox. ienHF dI hyTlI prq ivc
sfnUM awD-imty ibMb idsdy hn, jdoNik AuqlI prq pur
spsLt icqrIaF jp-mflfvF hn.sfzI njLr df sfhmxf moqIaF
dIaF mflfvF nfl huMdf hY ijs kfrn ipCokV ivc vfpr
rhIaF GtnfvF sfzIaF awKF qoN proKy ho jFdIaF hn.
icnH nF dI pyNitNg ivc iehnf moqIaF nfl
iek pUrn cwkr bxdf hY,ijs ipwCy sfnUM keI JfAuly
idsdy hn.ieh sfnUM rYnysFs klf ivc mnuwKI srIr qy
afkfr dI isrjxf smyN ryKfgixq dI vrqoN df cyqf
krfAuNdf hY- pr ienHf icqrF ivcly afkfr sfzI pkV qoN
pry hn aqy smrUpqf nfl inXMqrq nhIN hn.
ienHf
kfmuk JfAuilaF ivc iek nvyN qy hYrfnIjnk qwq dI afmd
huMdI hY. ieh hn imwkI mfAUs qy gUPLI, tOm qy jYrI
vrgy kfrtUn ikrdfr.
iebfrqF
sihq qy iebfrqoN swKxy sLbd-bulbuilaF dI vrqoN nfl
BfrqI dyviqaF qy jfxy-pCfxy kfrtUn ikrdfrF nUM bol
imldy hn.dyviqaF nUM AunHF dIaF cOkIaF qoN lfh ky ,
rhwsmeI smF-sMdrBF qoN ivCoV ky ,mnorMjn siBafcfr df
ihwsf bxfieaf igaf hY.kfrtUn ikrdfrF dI srl ivDI nfl
icqry ieh dyvqy ,ichiraF qy acMBq BfvF nfl iswDy
sfnUM muKfqb hn. sqHf nUM jLrf ijhf Kurco qF hyTF
hfsf lwBygf, dyviqaF nfl mjLfhIaf vrqfrf. inrml isMG
cfhMudf hY ik Ausdy ikrdfrF nUM bol imlx, Auh
kuJ ajyhf afKx jo AunHF nUM afKxf nhIN cfhIdf- Dfrmk
inrdysLF qoN htvIN koeI gwl.
KflI
sLbd-bulbuly sLbdF dy lKfiek hn- ijvyN kYnvs dI prq
Kud kuJ kihxf cfhuMdI hovy- qy jF Pyr drsLk nUM afpxI
gwl kihx df mOkf idwqf jf irhf hovy.klfkfr drsLkF nUM
ienHF icnHF nUM arQ prdfn krn df swdf dyNdf hY. pr kI
kfrtUnF dy nfiek drasl sfzIaF afpxIaF imQF dy
numfieMdy nhIN? afpxy BfrqI hmjolIaF vFÕ Auh vI
aijwq qy amr hn.jfnvr mnuwKF vFÕ ivcrdy hn-AunHF nUM
ieh rUp buinafdI qfkqF dI qrjmfnI krn leI idwqf igaf
hY. cMgy qy mMdy ivclI jMg; klfskI nftkF vFÕ gOrv qy
lflc df tkrfa.asI sfry kfrl bfrks dIaF ilKqF nfl
vfkPL hF. inrml isMG dy icqrF ivc kfrtUn ikrdfr qy
dyvqy brfbr dy pfqr hn.
imwqr
nFa dI iewk pyNitMg ivc pfqrF dy tfkry nUM hfsLIey dy
kol icqiraf igaf hY. pyNt dI iewk pyqlI prq hyT
KUbsUrq muskrfht lutfAuNdf tOm ( kfrtUnF df ibwlf
ikrdfr)iewk ajyhy vyly icqiraf igaf hY jdoN Auh iksy
nIl-slytI dyv-mUrq Auwqy vfr kr irhf hY.lfl
rMgIkuMzlIdfr DfrI rfhIN AusdI lwT dI hvf ivclI hrkq
nUM drsfieaf igaf hY.vwjI swt qoN iewk pIlf qfrf
AuTdf idsdf hY; ieh ihMsf ibafn krdI kfrtUnI BfsLf hY.
isLkfr dy ichry qy hYrfnI df Bfv hY. qkrIbn kfrtUnI
ivDI nfl kfly Kfky rfhIN ies chu-BujI dyvqy nUM
icqiraf igaf hY. eys gRfiPk ivDI nUM hry rMgy
sLkqIsLflI ivsPot nfl joiVaf igaf hY; smuwcI qy kYnvs
qy rMg iKMzyiraf igaf hY.dyv-mUrq qoN rMg hr pfsy vwl
iKMzdf hY, qy AusdI iek awK nfl icpikaf idsdf hY.ieh
DunI-rihq hsfAuxIaF iPlmF qoN AuDfr leI geI klfskI
jugq hY.rMg dI ies Puhfr rfhIN iek bfhrlI prq bxdI hY
qy sfnUM jfpdf hY ijvyN asI ieh mfjrf iksy mYlI iKVkI
QfxI vfc rhy hF. eyAUN pyNitMg dI sqHf df iek vwzf
ihwsf pUrI qrHF ikRafqmk pyNitMg ivc qbdIl ho igaf hY.ies
rfhIN ihMsf df ieh pRgtfa , ijsdf sbMD amrIkI amUrq
aiBivaMjnf nfl hY, Auwqr-afDuink sLkqI dI numfieMdgI
krdf hY. ieh acncyq nhIN, igx-imwQ ky pfieaf jfx vflf
pRBfv hY. hwkf-bwkf hoieaf dyvqf ssqy sfihq qy pwCmI
afDuinkqfvfd dy ivcfly Pisaf KVf hY- AusdI pRiqsLTf
qy ieh ikho ijhf vfr hY!
inrml
isMG DONsI afKdf hY ik Aus leI klfqmk pRikiraf iek
ajyhf sMd hY ijs rfhIN ajoky anuBv , aqy
vKryvyN qoN pYdf hox vfly pRqIkrmF nUM
Zfilaf jf skdf hY. ijLMdgI dy qjribaF nfl juVI hr
klfqmk Xojnf leI lfjLmI hY ik Aus ivc inrMqr bdlfa
afAuNdf rhy.eysy kfrn sQfpq DfrnfvF nUM lgfqfr cuxOqI
dyNdy rihxf Aus vfsqy jLrUrI hY.BFvyN Auh DfrnfvF
suhjprk hox qy BFvyN ivsLfprk.hr sQfpq injLfm awgy
Ausdf bdl pysL krnf jLrUrI hY.sLkqIsLflI bursL vrqoN,
vgdf pyNt, lwBIaF vsqF,muV-isrjy icqr, XQfrQvfdI
sLYlI ivc isrjy ibMb ,iebfrqF, kfrtUn ikrdfr qy dyv-mUrqF:
ieh sB kuJ inrml isMG dI idRsLtIgq pRXogsLflf df
ihwsf hn ijs aMdr suhj dy vrgIkrx nUM qoV ky iviBMn
idRsLtIkox isrjy jFdy hn. ievyN rvfieqI qy nvINaF,
dovyN ivDIaF rfhIN axikafsIaF aqy acMBfkuMn
gwlF kih skx df sbwb bxdf hY. inrml isMG nUM eys gwl
qy vI pUrf XkIn hY ik jnqf AusdI isrjxfqmk pRikiraf
ivc ihwsf lYx dI smrwQ hY.