jrnYl
isMG nvIN pMjfbI khfxI isrjxf ivwc iek mhwqvpUrn nfm
hY| Auh 1981 ivc afpxy pihly khfxI sMgRih mYnUM kI
nfl pMjfbI khfxI sMsfr ivc pRvysL kridaF hI crcf ivc
af jFdf hY| ies khfxI sMgRih dy afrMB ivc do
sLbd isrlyK hyT pMjfbI dy pRiswD khfxIkfr ipRM
sujfn isMG dy ieh sLbd mYnUM ieh khfxIaF,
khfxIaF lwgIaF hn*1, jrnYl isMG leI pMjfbI
khfxI ivc bqOr khfxIkfr dy svfgq vjoN hI nhIN khy gey,
blik Aus dIaF khfxIaF dy pfT qoN bfad hr pfTk aijhI
hI Dfrnf bxfAuNdf hY| sujfn isMG dy ieh sLbd AudoN
hor vI pRmfixk lwgdy hn jdoN asIN jrnYl isMG dy pihly
khfxI sMgRih mYnUM kI qoN bfad Aus dy hor khfxI
sMgRih pVHdy hF| mYnUM kI khfxI sMgRih AuprMq jrnYl
isMG dy mnuwK qy mnuwK (1983),smyN dy hfxI (1987), do
tfpU (1999) aqy 2005 ivc pRkfisLq tfvrjL khfxI sMgRih
pRfpq huMdy hn| bysLwk jrnYl isMG dIaF khfxIaF bfry
crcf Ausdy pihly khfxI sMgRih dy pRkfisLq huMidaF hI
hox lgdI hY pr Aus dIaF khfxIaF bfry nvyN isry qoN
crcf do tfpU dy pRkfisLq hox nfl afrMB huMdI hY|
do
tfpU khfxI sMgRih jrnYl isMG nUM pMjfbI khfxI sMsfr
ivc iek ivsLysL pRfpqI vfly khfxIkfr vjoN mfnqf
dvfAuNdf hY| do tfpU khfxI sMgRih jrnYl isMG dy khfxI
sMsfr df iek ivsLysL moV ibMdU hY| drasl ies khfxI
sMgRih ivc pRfpq khfxIaF dI mUl vsqU prvfs hY| pr ieh
prvfs jrnYl isMG qoN pUrv pRfpq prvfsI pMjfbI khfxI
ivclI mUl vsqU qoN iBMn hY| ieAuN jrnYl isMG df ieh
khfxI sMgRih prvfsI pMjfbI khfxI isrjnf dy Aus mfzl
nUM qoVdf hY jo prMprf ivc pRfpq huMdf hY| prvfsI
pMjfbI khfxI prMprf Aupr Jfq mfiraF ieh gwl spwsLt
huMdI hY ik muwZlI prvfsI pMjfbI khfxI df kQf-ibMb
ajnbIaq, Eprypn, mfnisk AudryvyN aqy BU-hyrvy vflf sI|
aijhI kQf dI isrjxf inrol Bfvuk mfnisk Drfql Aupr hI
hoeI imldI hY| ies khfxI ivc afpxI mUl BUmI qoN ivCVx
dy duwK df aihsfs eynf gihrf qy qIbr hY ik prvfs
dOrfn smUh suwK-afrfm arQhIn jfpdy hn aqy afpxI
DrqI df moh mno nhIN inkldf | sfzy muwZly
prvfsI pMjfbI khfxIkfrF ny aijhy hI kQf-ibMb afpxIaF
khfxIaF ivc duhrfAu rUp ivc isrjy hn| ieh Auh
khfxIkfr hn jo afpxy dysL qoN prvfs leI
rvfnf hox lwigaF ieh sMklp lYNdy hn ik prdys ivc pYsf
kmf ky vfps prq afAuxf hY| pr vfps prqxf qF iek Brm
hI sI ikAuNik mfVI afriQk siQqI nMU suDfrn dI iewCf
nfl ivdysL phuMcy ieh lok AuQoN dy suwK afrfm nUM dyK
ky afpxy pirvfr nMU vI afpxy kol bulf lYNdy hn aqy
ieAuN iek nvyN smfj-siBafcfrk sMkt ivc iGr jFdy hn
ikAuNik pwCmI smfj-siBafcfrk vrqfry ivc ijMnI KuLlH
hY, pUrvI smfj-siBafcfrk vrqfry ivc EnI hI bMdsL hY|
ies leI sMkt KVHf hoxf suBfvk hI sI| pMjfbI pirvfrF
dI nvIN pIVHI pwCmI smfj-siBafcfr vflI KulH nUM mfnxf
cfhuMdI sI ; aqy kfnMUn vI AunHF dy hwk ivc Bugqx
kfrn purfxI pIVHI ies siQqI ivc afpxy afp nUM lfcfr
smJdI sI| prvfsI pMjfbI khfxI ivc aijhI siQqI nMU bVy
pRmfixk aqy XQfrQk afDfrF qy isrijaf hoieaf
dyiKaf jf skdf hY| aijhI khfxI ivc ijLafdfqr lokyl
ieMglYNz hI bxdf hY| ieAuyN vIhvIN sdI dy pMjvyN qoN
sqvyN dhfky dy afs pfs ivdysL phuMcy pMjfbIaF df
sMklp qF pYsf kmf ky vfps prqx df sI ies leI AunHF dI
khfxI ivc aqIq qoN ivrvy hox aqy BivwK qoN qRihx df
qRfsidk ibMb pRfpq huMdf hY| pr ipCly do ZfeI dhfikaF
qoN jo lok ivdysL phuMc rhy hn AunHF df mnorQ AuQy hI
vwsxf hY aqy vwsx df ieh ruJfn ieMglYNz dy mukfbly
amrIkf aqy kYnyzf vDyry hY| ies leI prvfsI pMjfbI
khfxI df lokyl amrIkf aqy kYnyzf bxn lgdf hY| aijhI
khfxI ivc pRfpq vsqU-siQqI prMprf ivc pRfpq vsqU-siQqI
qoN vwKrI hY| ieh khfxI nvIN vsqU-siQqI nUM bVI
pRmfixk idRsLtI nfl isrjdI hY| drasl nvIN prvfsI
pMjfbI khfxI ivc smwisaf nUM ivsLlysLxI idRsLtI qoN
vsqU-siQqI dI qih ivc kfrjsLIl mUl pRyrkF qy kfrkF
nUM AuBfiraf jf irhf hY| ies ivc koeI sMdyh nhIN ik
muwZlI prvfsI pMjfbI khfxI df afpxf ieiqhfsk mhwqv hY
pr hux jo nvIN prvfsI pMjfbI khfxI ilKI jf rhI hY Auh
muwK Dfrf dI pMjfbI khfxI qoN iksy vI afDfr qy
Gwt nhIN khI jf skdI| bysLwk ies khfxI ivc mslf muwK
qOr qy prvfsI jIvn hI bx irhf hY pr ieh mslf
eynf bhu-prqI aqy bhu-pfsfrI rUp ivc isrijaf jf irhf
hY ik hr khfxI arQF dy iek nvyN pfsfr nUM AusfrdI
njLr afAuNdI hY| hux prvfsI pMjfbI khfxI ivc prvfsI
vrqfry nUM inrol Bfvuk Drfql Aupr nhIN isrijaf jf
irhf blik ies ivc pUrvI qy pwCmI smfj, siBafcfr aqy
pRbMD dI ivhfrkqf ivcoN pRfpq huMdy mfVy-cMgy dovyN
hI pwK khfxI isrjxf df afDfr bxdy hn ; jo pfTk dI
soJI nUM ivsQfrdy hn |
aijhI
soJI ivsQfr vflI khfxI sfnMU pihlI vfr jrnYl isMG dy
khfxI sMgRih do tfpU ivc pRfpq huMdI hY| do tfpU qoN
pihlF jrnYl isMG dy kQf sMsfr dI vsqU ijQy pMjfb dI
inmn iksfnI dIaF aMqr ivroDqfeIaF nUM pysL krn vflI
sI AuQy POLjLI jIvn dIaF dusLvfrIaF AusdI khfxI rcnf
df afDfr bxIaF sn pr 1988 c kYnyzf phuMc ky
jrnYl isMG AuQy prvfs dOrfn jo anuBv pRfpq krdf hY
Aus nUM afpxI kQf isrjxf dI mUl vsqU vjoN do tfpU ivc
isrjdf hY| ies qrHF do tfpU khfxI sMgRih nfl ijQy
jrnYl isMG dy khfxI sMsfr ivc ivkfs pRikiraf dyKx nMU
imldI hY AuQy ies sMgRih nfl prvfsI pMjfbI khfxI ivc
vI ivkfs pRikiraf dy drsLn huMdy hn| ies leI do tfpU
khfxI sMgRih df smuwcy pMjfbI sfihqk jgq ivc suafgq
hoieaf| asIN hQly prcy dy afrMB ivc ikhf sI ik jrnYl
isMG df khfxI sMgRih do tfpU prvfsI pMjfbI khfxI dy
Aus mfzl nUM qoVdf hY jo prMprf ivc pRfpq huMdf hY
drasl mfzl-BMjn aqy mfzl-isrjx ivc rcnf vsqU, rcnf
idRsLtI aqy rcnf ivDI dI pRmfixk qy invyklI hoNd df
hoxf jLrUrI huMdf hY| jrnYl isMG dy khfxI sMgRih do
tfpU ivc ieh kuJ dyKx nUM imldf hY| ies sMgRih ivc
pRfpq khfxIaF ivc prvfs ivc pRfpq pirvfrk irsLiqaF dy
QIm nUM kQf dy kyNdr ivc rwK ky aijhIaF siQqIaF nUM
isrijaf igaf hY ijs ivc pRiqkUl mfhOl ivc vI mfnv
jIvn leI Auicq, pRmfixk aqy sMquilq jIvn muwlF nUM
apxfieaf jf sky | mhwqvpUrn gwl ieh hY ik aijhI vsqU
siQqI nUM jrnYl isMG ijs sihjqf, suBfivkqf aqy
pRmfixkqf nfl glp ibMb ivc Auqfrdf hY Auh AusdI
prvfsI pMjfbI khfxI ivc invyklI pRfpqI hY| jrnYl isMG
dI pRfpqI ies gwl ivc hY ik AusdI khfxI suqMqr rcnf
dI hoNd kfiem rwKx dy bfvjUd smfjk aml dy pRsMg ivc
pVHI jf skdI hY|
tfvrjL
jrnYl isMG df 2005 ivc pRkfisLq nvF khfxI sMgRih hY|
ies khfxI sMgRih dy sfhmxy afAux nfl jrnYl isMG
pMjfbI khfxI sMsfr ivc sB qoN awgy inkilaf pCfixaf jf
skdf hY| ikAuNik ies sMgRih ivclIaF khfxIaF ivc vsqU
siQqI hux prvfsI cyqnf vflI nhIN rhI blik ivsLvI-cyqnf
vflI bx geI hY| prvfsI pMjfbI khfxI AuWpr iek ieh
ieljLfm hmysLf lgdf irhf ik ies ivc isafsI srokfrF
nUM isrijaf nhIN jFdf | tfvrjL khfxI sMgRih dy sfhmxy
afAux nfl prvfsI pMjfbI khfxI AWupr lwgf ieh ieljLfm
Doqf jFdf hY| ies khfxI sMgRih dI isrlyK-khfxI
tfvrjL nUM iesdy sbUq vwjoN pysL kIqf jf
skdf hY| ieh nf isrPL isafsI pRbMD dI jitl kfrjsLIlqf
nUM isrjdI hY blik ies nUM iek ivafpk pirpyK ivc
AusfrdI hY| drasl tfvrjL khfxI ivc supr-swqf
isafsq dy sqfa df pRmfixk ibMb Ausfiraf igaf hY|
ikAuNik ies smyN amrIkf supr swqf (SUPER POWER) dy
qOr qy jfixaf jFdf hY ies leI ies khfxI df
lokyl vI amrIkf hY| ies khfxI df muwK afDfr amrIkf
c 2001 dI igafrF sqMbr dI svyr nUM tfvrjL AuWpr
hoieaf hmlf hY ijs nUM sfry ivsLv ivc 9/11 dy duKFq
dy nF nfl jfixaf jFdf hY| tfvrjL AuWpr hmly qoN bfad
amrIkf ies hmly leI juMmyvfr hmlfvrF dI qlfsL leI
pihlF aPLgfinsqfn AuWpr hmlf krdf hY aqy iPr prmfxU
hiQafrF nUM lwBx leI eIrfk AuWpr hmlf krdf hY pr nf
qF Aus nUM hmlfvr lwBdy hn aqy nf hI prmfxU hiQafrF
df pqf lwgdf hY| mhwqvpUrn gwl ieh hY ik
tfvrjL khfxI ivc ienHF GtnfvF nUM ibafn
krnf khfxIkfr df mnorQ nhIN blik ienHF GtnfvF dy
afDfr qy khfxIkfr supr-swqf isafsq dy sqfa nUM
Auysfrdf hY| Auprokq smuwcI vsqU siQqI nUM khfxIkfr
tfvrjL khfxI ivc khfxI dy kyNdrI pfqr
ivlIam QoNpsn dI ismrqI coN vfpridaF drsfAyuNdf
hY| vYsy qF tfvrjL AuyWqy hmlf mhFsLkqI qy hmly
df sUck hY pr jdoN khfxIkfr ies tfvrjL AyuWqy hoey
hmly ivc ivlIam dI DI stysI nUM miraf drsfAuyNdf hY
qF ies siQqI dy arQ bdl jFdy hn| ies hmly ivc DI df
mrnf iewjLq dy luwty jfx df pRqIk hY aqy iPr eIrfk
AuWpr hmly dOrfn ivlIam dy jvfn puwqr zYins dy guafc
jfx aqy bfad ivc Ausdy mrn dI sUcnf vflI siQqI vI
ivsLysL arQF ivc isrjI geI hY| zYins df mrnf rwiKak
dy mrn dI pRqIk isrjxf hY| ieAuN khfxIkfr ivlIam dy
DI-puwqr nUM miraf drsf ky iewjq dy luwty jfx aqy
rwiKak dy mfry jfx dy sMklp nUM isrjdf hY |
khfxIkfr
jrnYl isMG ies smuwcI vsqU siQqI nUM khfxI ivc ijs
ivDI aqy idRsLtI nfl Auysfrdf hY Auys nfl ieh khfxI
hor vI arQ pUrn ho jFdI hY| khfxI dy afrMB ivc ivlIam
nUM Gor ivsLfd aqy inrfsLf dI siQqI ivc drsfieaf igaf
hY ikAuNik AusdI DI tfvrjL AuWqy hoey hmly ivc mfrI
geI hY aqy puwqr eIrfk ivc PLOjLI kfrvfeI dOrfn guafc
igaf hY| ies leI Ausdy sLfndfr kMzoimnIam-iblizMg ivc
Kloqy hox dy bfvjUd afpxy afs pfs KMzrfq aqy
bIafbfn hI njLr afAuNdy hn| pr DI dy mfry jfx
aqy puwqr dy guafc jfx df pRsMg khfxIkfr iek dm nhIN
isrjdf blik ivlIam dI mno-siQqI coN afihsqf
afihsqf Auysfrdf hY| ies pRsMg nUM isrjx dOrfn siQqI
dI gMBIrqf nUM ivsLlysLxI idRsLtI nfl Aysfrdf hY|
amrIkI srkfr dy guxgfx gfAux vfly ivlIam df jvfn
puwqr zYins jdoN eIrfk dI jMg ivc guafc jFdf hY qF
Auh bVy ihrKL nfl kihMdf hY :
myry
dysL dIey blvfn srkfry ! ikQy hY sfzf zYins ? sfzy
ijgr df totf -----eyny idn ho gey awj qwk lwBf ikAuN
nhIN ? ikwzf ku vwzf kMm hY ieh ? kI Ayus nfl qYnUM
eynf ku mqlb sI ? *2
amrIkI
srkfr dI isafsq dy aslI cirwqr nUM khfxIkfr ny iviBMn
pfqrF dI afpsI vfrqflfp, tI vI cYnlF qy
afAuNdIaF KLbrF aqy huMdI bihs ivcoN isrijaf hY| ies
smuwcI vsqU siQqI coN khfxIkfr supr swqf isafsq
dy dUhry cirwqr nUM AuBfrdf hY| ivlIam jo afrMB ivc
amrIkI isafsq df BrpUr hmfieqI drsfieaf igaf hY jdoN
AusnUM ies isafsq df syk bwicaF dy Kus jfx dy rUp ivc
lwgdf hY qF Ausdf mn nPLrq nfl Br jFdf hY | aijhI
vsqU siQqI nUM khfxIkfr ny ieAuN sfkfr kIqf hY :
myry
pfs tihl rhy lok gwlF kr rhy hn,pRYjIzYNt df
jhfj ey| jfrj busL qy tonI blyar ierfk jMg dI ijwq dy
jsLn mnfAuNdy
rfjDfnI vfisLMgtn qoN inAUXfrk afey hn. jhfj vwl
qwkidaF myrIaF awKF bl AuTIaF ny | muwTF mIcIaFu
geIaF ny| myry aMdr qUPLfn Juwl pNYdf ey|3*
jF
kfhnMU ihsfb idMdy ny ieh hfkm| sfzy vrgy bYiTaF-swuiqaF
nUM BugqxIaF pY jFdIaF ny| hfkmF df kI igaf? AunHF
afpxy qfj cmkf ley-----*4
mhwqvpUrn
gwl ieh hY ik ivlIam dI ieh mfniskqf AudoN bxdI hY
jdoN Ausdf puwqr zYins jMg ivc guafc jFdf hY| stysI
dI mOq qoN bfad vI Auh amrIkI srkfr df hmfieqI hI
rihMdf hY| ijvyN eIrfkI mUl df amrIkn abduwl hmydI
jdoN ivlIam nUM ieh dwsdf hY ik Ausdy Brf dy pirvfr
nMU amrIkI PLOjF dy bMbF ny PLnfh kr idwqf hY qF
ivlIam df jvfb bVf ajIb lgdf hY pr ies jvfb ivc
amrIkI srkfr dI nIqI vI njLr afAuNdI hY :
abdwul
! qyry Brf df sfnUM duwK ey| pr kIqf kI jfey lokIN
iswDy vI eydF hI huMdy af |*5
pr
iehI ivlIam jdoN ies jMg ivc afpxf puwqr Kuhf bYTdf
hY qF abduwl nfl hmdrdI ienHF sLbdF ivc krdf hY :
qyry
Brf qy Ausdy pirvfr dI mOq df bVf aPLsos ey| sfzI
hmdrdI kbUl krIN|*6
amrIkf
dI isafsI nIqI dy dUhry cirwqr df AuBfr khfxIkfr tI[
vI[ qy af rhIaF KLbrF aqy abduwl dI gwlbfq
ivcoN AuyBfrdf hY| aPgfinsqfn aqy eIrfk AuWqy hmlf
krky amrIkf ijnHF nMU PVHxf cfhuMdf hY AunHF nUM
pihlF qfkqvr bxfAux df kfrj vI Auh afp krdf hY| iesdy
sMkyq khfxI ivc QF pr QF imldy hn| nqIjy vwjoN aijhI
isafsq df syk afm amrIkI jnqf nUM vI sihxf pYNdf hY|
ies leI hI asIN ies khfxI df mUl sUqr supr swqf
isafsq df sqfa ikhf hY|
tfvrjL
khfxI dy aMq AuWqy jo vsqU siQqI pysL kIqI geI hY Aus
nfl ies khfxI df QIm hor vI ivsLfl ho jFdf hY| khfxI
dy aMq qoN pihlF ivlIam dI pqnI nUM nfeIn
ielYvn mYmorIal kmytI dI mIitMg qy gey
hoey idKfAux qoN bfad ivlIam df pRYjIzYNt busL dy
jhfj nMU vyK ky awKF df blL AuTxf idKfAuxf aqy iPr
Ausdf aYtlFitk mhFsfgr vwl vyK ky sLFq huMdy idKfAyxf
ies gwl dI sUcnf hY ik khfxIkfr ivlIam dI inrfsLf qy
nPLrq nUM afsLf aqy ipafr ivc vtf irhf hY| smuwcI
khfxI dy ibrqFq ivc khfxIkfr df ivlIam, stysI aqy
zYins df aYtlFitk mhFsfgr nUM dyK ky skUn imldy
drsfAuxf pRikrqI dI ivsLflqf, mhfnqf aqy gqIsLIlqf df
sUck hY| ies qrHF ijwQy tfvrjL mnuwK isrijq ahMkfr,
KVoq aqy idKfvy dI ijLMdgI dy arQ dI pysLkfrI krdy hn
AuQy smuMdrI lihrF jIvn dI gqIsLIlqf df ichn bxdIaF
hn| mhwqvpUrn gwl ieh hY ik khfxIkfr ny khfxI dy
ibrqFq ivc keI aijhIaF siQqIaF dI isrjxf kIqI hY
ijnHF dy ichnI arQ inkldy hn | imsfl dy qOr qy
khfxIkfr ny ivlIam df Gr ijs sQfn qy siQq
drsfieaf hY Ausdy sfhmxy vfly pfsy smuwcf inAUXfrk
sLihr hY aqy ipCly pfsy ipCFh ht ky aYtlFitk mhFsfgr
hY | ivlIam, stysI aqy zYins jd kdI afpxI ijMLdgI ivc
AudfsI jF jOb-strYWs c huMdy hn qF
Auh afpxy Gr dI ipCly pfsy dI iKVkI KolH ky aYtlFitk
mhFsfgr nUM dyK ky qfjLf-dm mihsUs krdy
hn | ieAuN sLihr jo ik mfnvI ivkfs aqy sMsikRqI df
ichn hY, ivlIam aqy hor pfqrF df ies ivc rihMidaF
strYWs ivc mihsUs krnf aqy aYtlFitk
mhFsfgr jo ik pRfikRiqk ivsLflqf aqy gqIsLIlqf df
ichn hY ies vwl vyK ky qfjLf-dm hox dI siQqI nUM
khfxIkfr ny bVy socy smJy arQF ivc pysL kIqf hY |afpxy
ivkfs leI mnuwK ny ijMnf pRikRqI df ivnfsL kIqf hY
Aus nfl Aus dI bycYnI vDI hI hY | asl KusLI pRfikRiqk
ivsLflqf nUM mfxn ivc hI hY jo mnuwK nUM mfnisk KusLI
dy nfl nfl hor sB kuJ vI pRdfn krdI hY |
ieAuN
ieh khfxI ivsLv cyqnf dy sMklp dy Ausfr vflI bxdI hY|
pMjfbI ivc aijhI khfxI df pRfpq hoxf iek mfx vflI gwl
hY| ies khfxI nUM pVHdy smyN ies ivcoN isrP ies leI
prvfsI cyqnf jF sMvydnf jF idRsLtI dy arQ qlfsLxf
ikAuNik ieh khfxI iek prvfsI lyKk dI hY, ies khfxI
nUM kuJ ivsLysL sImfvF ivc hI prKx dy brfbr hovygf |
sfzI ieh Dfrnf hY ik jykr ieh khfxI iksy amrIkn lyKk
vwloN ilKI geI huMdI qF hux qwk ies khfxI dI crcf
nobl pRfeIjL leI ivsLv pwDr qy qur pYxI sI|
drasl ies khfxI ivc khfxIkfr jrnYl isMG ny Aus amrIkI
avcyqn nUM pysL kIqf hY jo 9/11 dI Gtnf qoN bfad
dihsLqjLdf hY | aKLbfrF, mYgjLInF aqy iviBMn tI[ vI[
cYnlF qy amrIkf dy afm lokF df amrIkI pRsLfsn
dIaF nIqIaF df ivroD krdy idKfAuxf aqy afpxy afpnUM
zr ivc rihMdy hoey dwsxf ies gwl df sbUq hY ik afm
amrIkn afpxI srkfr dIaF nIqIaF qoN duKI hY| jrnYl
isMG ny iesy hI amrIkI avcyqn nUM afpxI khfxI
tfvrjL ivc pysL kIqf hY|
asIN
afpxy prcy df afrMB ipMRsIpl sujfn isMG dy jrnYl isMG
bfry khy kQnF qoN kIqf sI aqy ies prcy dI smfpqI vI
ipMRsIpl sujfn isMG dI kIqI Aus BivwKbfxI nfl krnf
cfhFgy jo shI sfbq hoeI hY ik, jrnYl isMG ivc
mYnUM BivwK df iek hoxhfr khfxIkfr njLr afAuNdf hY|*7
swc-muwc jrnYl isMG ies smyN afpxI khfxI
tfvrjL sdkf pMjfbI khfxI df jrnYl hY |
**
rIzr , pMjfbI ivBfg, kurUkusLyqr XUnIvristI,
kurUkusLyqr |
hvfly
aqy itwpxIaF
1 jrnYl isMG, mYnUM kI, dIpk pbilsLrjL, jlMDr, 1981,
pMnf-7[
2 AuhI, tfvrj,L cyqnf pRkfsLn, luiDafxf, 2005, pMnf-15[
3 AuhI, pMnf-33[
4 AuhI, pMnf-17[
5 AuhI, pMnf-16[
6 AuhI, pMnf-32[
7 AhI, mYnUM kI, pMnf-7
****
(1
aprYl 2006)
********************