knyzf dIaF PYzrl coxF dOrfn
pMjfbI bolI nUM mfnqf dI mMg bfry myry lyK dy rlvyN
imlvyN pRiqkrm afey hn. kuJ dosqF dI rfey hY ik ijMnF
icr asIN Kud afpxI bolI vlF afpxf njLrIaf (pMjfbI
sbMDI sfrIaF smwisafvF eyQy duhrfAux dI loV nhIN)
nhIN bdldy AunI dyr knyzf dI srkfr koloN kOmI pwDr
qy koeI mMg krnf nf qF ZuwkvIN gwl hY qy nf hI
knyzf dy sMdrB ivc jfiejL - ijwQy Auh do srkfrI
bolIaF ibnF iksy vI hor nUM nhIN pCfxdy sxy eyQoN dy
muZly vsnIkF dIaF bolIaF dy[ dosqF anusfr ies qrHF
krn nfl sfzI mMg nUM gMBIrqf nfl lYx dI QF ies df
mKOl Auzfieaf jf skdf hY. AunHF df qOKlf kuJ hwd qwk
shI ho skdf hY aqy mYN AunHF dy ivcfrF df siqkfr krdf
hF pr mYN AunHF nfl sihmq nhIN.
lgdf hY ik asIN pMjfbI msly bfry
afpxI iek purfxI khfvq - jy pYsf Kotf afpxf qF kI
bfxIey nUM dosL - anusfr soc rhy hF[ awj dy sMdrB ivc
jy myry hwQ ivclf pYsf Kotf hY qF ieh myry nfloN
bfxIey (bYNk) dI vwD ijLMmyvfrI hY - eyQy mYN pftf
hoieaf not vI bYNk nUM dy ky Aus dI jgHf nvF lY lYNdf
hF. jy Bfrq, pfiksqfn jF dunIaF dy hor mulkF ivc vsx
vfly pMjfbI lok afpxI mF bolI df bxdf siqkfr nhIN
krdy qF ies ipwCy pMjfbI ivakqI nfloN ikqy ijLafdf
ksUr AunHF hflqF, qfkqF aqy siQqIaF df hY ijnHF ny
AusnUM afpxI mF bolI qoN nfbr hox leI mjbUr kIqf hY[
koeI ivakqI ibnF iksy kfrn afpxI mF bolI qoN bymuwK
nhIN huMdf. dunIaF dy vwK vwK ihwisaF ivc vsdy
pMjfbIaF vloN afpxI mF bolI vwl vwK vwK njLrIey hox
ipwCy anykF kfrn hn ijnHF nUM smJxf aqy AunHF nfl
injwTxf iksy kwly kfry ivakqI dy vws dI gwl nhIN[ ies
leI sfnUM afpxf sfrf jLor ivakqI AuWpr hI nhIN lfAuxf
cfhIdf ik Auh hI afpxI jLubfn bfry iPkr kry, afpxy
bwicaF nUM pMjfbI pVHfvy[ ajoky jIvn dy bhuprqI
sMGrsL ivwc Pisaf afm ivakqI ieh sB kuJ krn dy smrwQ
nhIN huMdf. knyzf dy smfj ivc bwcy dI pVHfeI df pRbMD
krnf AuNj vI srkfr dI ijLMmyvfrI hY aqy pMjfbI BfsLf
dI pVHfeI vI smuwcI pVHfeI df ihwsf hoxI cfhIdI hY
aqy eyQy pMjfbI dI sFB qy ivkfs dI ijLMmyvfrI vI
srkfr dI hoxI cfhIdI hY. pr ikAuNik pMjfbI nUM Bfrq
aqy pfiksqfn ivc ajy qwk pUry hwk nhIN imly ies krky
sfzy BfeIcfry dy keI lok ieh mihsUs krdy hn ik knyzf
dI srkfr koloN pMjfbI leI koeI hwk mMgxf jfiejL nhIN,
BfvyN jIvn dy hor keI pwKF ivc Auh aijhf nhIN socdy.
pMjfbI bolI dy knyzf ivc ivkfs
sbMDI mYN AunHF dosqF dy suJfa nfl AuWkf sihmq nhIN
jo kih rhy hn ik pihlF afpxy lokF ivc pMjfbI pRiq
jfgrqI ilafAuxI cfhIdI hY Pyr knyzf dI srkfr qoN koeI
mMg krnI cfhIdI hY. myry ivcfr anusfr srkfr koloN mMg
mMgxI Aus aml df ihwsf hY ijs nfl lokF ivc jfgrqI
ilaFdI jf skdI hY[ bI sI qy Kfs kr srI ivc pMjfbI dI
pVHfeI sbMDI hoeIaF pRfpqIaF nUM ies dI Audfhrn
vjoNdyiKaf jf skdf hY. sfl 1992-93 dOrfn bI sI dI
srkfr qoN pMjfbI nUM mfnqf dyx dI mMg dy aml nfl bhuq
sfry afm lokF ivc vI pMjfbI pRiq jfgrqI afeI ik ies
nUM knyzf ivc sFBx dI loV hY aqy jdoN srkfr ny 1994
ivc pMjfbI bolI nUM skUlF ivc dUjI BfsLf vjoN pVHfey
jfx df drjf dy idwqf qF hr pMjfbI dy mn ivc afpxI
bolI vlF iek ivsLysL iksm df mfx qy siqkfr pYdf
hoieaf jo isrP afps ivc gwlF krn nfl nhIN sI ho skdf.
nvIN ividaf nIqI nUM lfgU krn dI QF srI (ijwQy vwzI
igxqI pMjfbI vsdy hn) skUl borz ny lMmy smyN qwk
aYilmYNtrI skUlF ivc pMjfbI lfAux qoN nFh kr rwKI. pr
jdoN pMjfbI lYNgUeyj aYjUkysLn aYsosIeysLn (plI) ny
srI skUl borz kol vfr vfr ieh mMg rwKI qF ies bfry
mIzIey ivc vI crcf hoieaf aqy skUl borz vloN vI
mfipaF nfl pMjfbI pVHfAux bfry mIitMgF kIqIaF geIaF.
ies qrHF srI ivc pMjfbI iek msly dy qOr qy
ivcfrI geI aqy ies aml dOrfn vwzI igxqI mfpy ies gwl
qoN sucyq hoey ik AunHF dy bwcy skUlF ivc pMjfbI pVH
skdy hn. nqIjy vjoN srI dy iqMn aYilmYNtrI aqy pMj
sYkMzrI skUlF ivc hux pMjfbI pVHfeI jf rhI hY aqy hor
bhuq sfry mfpy cfh rhy hn ik AunHF dy bwcy vI skUlF
ivc pMjfbI pVHn aqy ieh AumId kIqI jf skdI hY ik
afAux vfly sflF ivc pMjfbI pVHfAux vfly skUlF dI
igxqI ivc vfDf hovygf. plI vloN meI 16, 2004 nUM srI
ivc krvfey pMjvyN slfnf pMjfbI jsLn dy do ihwisaF ivc
pMj sO qoN AuWpr pMjfbI mfpy phuMcy aqy pMjfbI pVH
rhy ividafrQIaF ny vwzI igxqI ivc ihwsf ilaf. pr jy
asIN ieh soc ky bYTy rihMdy ik pihlF lokF ivc pMjfbI
pRiq cyqnf ilafE Pyr iksy srkfr jF skUl borz koloN
koeI mMg mMgo qF bhuqf kuJ hfisl nhIN sI kIqf jf skdf.
hux vI BfvyN kuJ lokF nUM ieh koeI eyzI vwzI pRfpqI
nf jfpy pr ies dy kuJ pwK aijhy hn ik afAux vfly
simaF vfsqy afs bwJdI hY[ Audfhrn vjoN skUlF ivc
pMjfbI pVHf rhy bhuqy aiDafpk knyzf dy jMm pl hn aqy
AunHF ny Kud eyQy pMjfbI iswKI hY. dUjy sLbdF ivc
knyzf ivc rih rhI sfzI aglI pIVI ny pMjfbI dy ivkfs
ivc ihwsf pfAuxf sLurU kridwqf hY. ieh nOjvfn aiDafpk
eyQoN dy ZFcy nUM pUrI qrHF jfxdy hn aqy ies qoN vI
cMgI gwl ik AunHF dy mnF aMdr pMjfbI leI Aus iksm dI
nyVqf jF dUrI nhIN ijs df aDfr isrP Drm hovy. Auh
pMjfbI nUM iek bolI vjoN, afpxy ipCokV dI bolI vjoN,
siqkfrdy aqy ipafrdy hn. AunHF df bolI nfl ipafr sfP
suQrf qy qfjLypn vflf hY. plI dIaF srgrmIaF df ihwsf
hox kfrn ienHF ivcoN awDI ku drjn aiDafpk pihlF hI
pMjfbI leI srgrmI nfl kMm kr rhy hn, jfxI ik Auh
pMjfbI leI "aYkitivst" bx gey hn aqy hor
aiDafpk aqy ividafrQI sLfml ho rhy hn. BfvyN ieh aml
kfPI mDm rPqfr vflf hY pr ies ivc lgfqfrqf aqy
pRiqbwDqf hY. ies qoN vI vwD, AunHF dy mnF ivc pMjfbI
bolI dy BivwK leI iek ivXn hY, iek suPnf
hY. hux jd pMjfbI bolI AunHF df mslf bx geI hY qF Auh
ies vfsqy afpxy vqn knyzf ivc keI kuJ aijhf pRfpq kr
lYxgy jo sfzI pihlI afvfsI pIVI dy gyV ivc nhIN sI af
skdf. ies iksm dy sfP suQry ipafr dI iek byimsfl
Audfhrn bI sI dy isafsqdfn sRI moh shoqf dI hY ijs ny
bI sI ivc pMjfbI nUM mfnqf idvfAux ivc sB qoN vwD
Xogdfn pfieaf sI.
AuWpr idwqIaF AudfhrnF Aus aml df
ihwsf hn ijs nfl pMjfbI mfpy cyqn hoey hn aqy ho rhy
hn[ knyzf dI kyNdrI srkfr koloN pMjfbI leI mfnqf
mMgxI vI Aus aml df ihwsf hY ijs nfl pMjfbI afpxI
bolI bfry hor cyqn hoxgy. sMBv hY ik knyzf dy hor
bhuq lok vI sfzy vFg socdy hox aqy do srkfrI bolIaF
qoN ibnF dUjIaF bolIaF dy hwkF bfry sihmq hox. dUjIaF
bolIaF bolx vfly lokF dI vwD rhI igxqI hux hr iksy
nUM ies gwl leI mjbUr kr rhI hY ik Auh ies pfsy vwl
iDafn dyx. ieh bhuq KusLI qy mfx vflI gwl hY (hYrfnI
vflI nhIN) ik bI sI dy sB qoN vwzy aKbfr vYnkUvr sn
ny jUn 12, 2004 vfly idn cfr siPaF (sPf sI 1 qoN lY
ky sPf sI 4) AuWpr votF bfry jfxkfrI aMgRyjLI aqy
cInI dy nfl nfl pMjfbI ivc vI idwqI hY. pMjfbI vfsqy
ieh ieiqhfsk mhwqqf vflf idn hY aqy ies nfl vYnkUvr
dy hjLfrF pMjfbI pRymIaF nUM iek nvF hulfrf afieaf hY.
nfl hI ieh gwl sMkyq vI hY ik bolI dy sbMD ivc hux
hflfq bdl rhy hn jF bdl skdy hn.
ies gwl nUM iDafn ivc rwK ky
pMjfbI bolI nUM knyzf ivc mfnqf idvfAux dy msly nUM
AuTfAux df mOkf hux nfloN vDIaf kdy nhIN hovygf. ies
vfr coxF ivc dwKxI eysLIaf dy ipCokV vfly 36 ivakqI
coxF lV rhy hn aqy ienHF ivcoN sihjy hI do drjn qoN
vwD pMjfbI hn. ienHF pMjfbIaF koloN qF hr hflq ivc
ieh svfl puwCxf cfhIdf hY ik Auh knyzf ivc pMjfbI nUM
mfnqf idvfAux leI kI krngy? ieh lok - gurmMq gryvfl,
guljLfr cImf, Aujl dosFJ, swuK DflIvfl, moihMdr igwl,
jsvIr cImf, nInf gryvfl (ieh isrP bI sI dy hI kuJ nfm
hn) aqy hor pMjfbI AumIdvfr - jd vI mOkf imldf hY qF
pMjfbI bolI nfl afpxy ipafr dI gwl krdy hn. pMjfbI
pRiq ienHF dy ipafr bfry sLwk krn df vI koeI kfrn
nhIN. ies vyly loV isrP ies gwl dI hY ik ienHF koloN
ieh vfiedf ilaf jfvy ik cuxy jfx bfad Auh pMjfbI leI
kuJ krngy. ies ivc vI koeI sLwk nhIN ik afpo afpxIaF
isafsI pfrtIaF dy pRogrfmF c bwDy ieh bhuqf kuJ
kr nhIN skxgy. pr Gwto Gwt ienHF dy mnF aMdr ies gwl
df aihsfs qF hovygf ik jy kdy mOkf imly qF pMjfbI leI
kuJ krnf hY. sB qoN jLrUrI gwl pMjfbI dy msly nUM
ienHF dy eyjMzy qy ilafAuxf hY aqy ies kMm leI
hux hI vDIaf mOkf hY.
Sadhu Binning
4333 Portland Street
Burnaby, B.C. V5J 2N5
604-437-9014
sbinning@interchange.ubc.ca
and
Sadhu Binning
Dept of Asian Ltudies, Asian Centre, UBC
1871 West Mall, Vancouver, B.C. Canada, V6T 1Z2
Ph. 604 - 822-5362, E-ail: sbinnic.ca