lyKk:
hrbIr isMG BMvr

icwqrkfr soBf isMG
nfl ibqfey 25 vrHy

icwqrkfr soBf isMG

-hrbIr isMG BMvr-

 

iksy vI mhfn ivakqI df sfzy jIvn ivc afAuxf vwzI Gtxf huMdf hY,ikEN jo Aus mhfn sKsLIaq df pRBfv sfzy jIvn qy jLrUr pYNdf hY. aksr ieh mhfn ivakqI sfzy aMdr CupI pRiqBf nUM pCfx ky sfzI rihnumfeI kr ky sfnUM apxI mMjLl qy phuMcx leI shfeI huMdy hn. sfnUM jIvn dI syD idMdy hn.sfzf jIvn hI bdl idMdy hn.

myrI sfied ieh KusiksmqI hI sI ik pRiswD icwqrkfr soBf isMG ( 29 nvMbr 1901—22 agwsq 1986) dy sMprk ivc afieaf. cVHdI jvfnI ivc jdoN ijLlf mogf ivc iek aiDafpk vjoN kYrIar sLrU kIqf, icwqrkfrI df sLOk sI. pMjfbI ivc kivqf qy khfxI ilKx vl vI rucI sI.myry bxfey kuJ zIjLfeIn pMjfbI pricaf aqy do pusqkf dy tfeItl vjoNN Cp cuky sn,keI aKLbfrF qy mYgjLInF ivc lYtirMg zIjLfeIn Cp rhy sn. AunHf idnF ivc mogf qy brnflf dIaf sfihq sBfvF bhuq pRBfvsLflI ZMg nfl kMm kr rhIaF sn qy nvyN AuBr rhy lyKkf dI agvfeI vI kr rhIaF sn. mYN donF QfvF qy aksr jFdf rihMdf sI. kuJ sfihqkfr dosqF ny slfh idqI ik iksy Auusqfd icwqrkfr pfs rih ky isiKaf lvF,qF jo hwQ hor sfP ho jfey qy zrfieMg ivc hor inKfr qy inpuMnqf af jfey.mYN Aus vyly dy cfr pMj pRmUK icqrkfrF nM pwqr ilKy ik mYnUM icqrkfrI df sLok hY,quhfzI rihnumfeI cfhUMdf hF,jo PIs afid kho gy dy idaf gf. ienHF coN isrP srdfr soBf isMG df jvfb afieaf,iek post kfrz qy ieh iliKaf sI, “quhfzf KLq imilaf. mYN iek mjLdUr afdmI hF, Ausqfd nhIN, qusI mYnUM kMm kridaf dyK skdy ho, icwqrkfrI bfry jo vI jfxkfrI mYN dy skdf hF, jLrUr idaf gf. irhfiesL afid df pRbMD quhfnUM afp krnf hoey gf.” icwTI pVH ky myrI KusLI dI koeI hwd nf rhI. mY Jwt hI pwqr iliKaf ik julfeI agwsq do mhIny mYnUM grmIaF dIaF CuwtIaF hoxIaF, AudoN mY NaMdryty afvF gf.myrI irhfiesL df kyvl do idn df pbMD kr idE,iPr mYN af ky afpy kr lvF gf.

CutIaF imlx qoN agly hI idn mYN aMdryty leI cl ipaf qy pTfnkot qo awDI ku rfq nUM clx vflI gwzI lY ky aglI svyr 9-30 vjy dy krIb pMcruKI stysLn Auqr ky aMdryty pujf. ieh julfeI 1960 dy pihly hPqy dI gl hY.phfVI ielfkf mY apxI ijLMdgI ivc pihlI vfrI dyiKaf sI qy pihlI vfrI hI CotI lfeIn vflI gwzI ivc sPr kIqf sI jo swp vfgU vl KfdI lfeIn qy phfVF nUM cIrdI hoeI qy ndIaF nfilaF nUM pfr krdI hoeI bVI hI mnmohk lg rhI sI.ies sPr ny hI mYNnUM dIvfnf kr idqf sI.aMdryty phuMc ky jdoN tYgor vrgI sLKsIaq vfly ies mhfn icwqrkfr dy drsLn kIqy qf hor vI asr hoieaf.AunHf idnHF ivc do hor sLfigrd-gurdfspur qoN crnjIq qy alIgVH qoN dljIq isMG kMm isK rhy sn. Auh dovy pMjfbI nftk dI nwkVdfdI imisjL norf ircrzjL dy gvfZ ivc btflf invfsI ieMjnIar bsMq isLMG dI koTI ikrfey ‘qy lY ky rih rhy sn.myry rihx df pRbMD AunHf nfl kIqf igaf sI .ienHf do mhIinaf dorfn AunHf mYnUM zrfieMg dy muZly sbk idqy.jdoN AunHf kol ivhl huMdI, AunHF dIaf iPlfsPLI BrIaF glF suxdy.Auh pVHdy bhuq sn,ivsLys kr iPlfsPI dIaF pusqkf, so bhuqIaf glF iPlfsPI qy ijLMdgI dy apxy qjrby bfry krdy.AunHf mYnUM KlIl ijbrfn ,Qoro, jy[ikRsLnfmUrqI, vflt ivtmYn,afilv sLRInr dIaf pusqkF pVHx dI slfh idqI,qy mYN ienHF lyKkf dIaF keI pusqkF pVHIaf vI, KlIl ijbrfn dIaF anykF ilKqF pMjfbI ivc anuvfd vI kIqIaF,sLfied sB qoN pihlf mYN hI kIqIaf,jo keI aKLbfrF jF irsfilaF ivc CwpdIaF rhIaf .

aMdryty qoN muVx smy Auh mYNnUM kfPI dUr qk Cwzx afey qy glvwkVI pf ky ivdf kIqf. sfzf KLq pwqr cldf irhf,jdoN Auh jflMDr,pitaflf, PrIdkot jf huisLafrpur apxy imwqrF pfs afAuNdy,qF mYNnUM pihlF pwqr ilK idMdy,mYN AuQy jf ky iml afAuNdf.ijLlf kFgVf Aus smyN pMjfb df hI ihwsf sI,aprYl 1963 dy pihly hPqy mYN apxI bdlI gOrimMt hfeI skUl pprolLf dI krvf leI,irhfiesL aMdryty AunHf dy gvFZ pMzq mMgq rfm dy Gr rKI,agly vrHy jdo NAuh aMdryty af gey qF ipMz ivc iek mkfn ikrfey qy lY ilaf.jdoN bdlI krvf ky igaf, AunHf mYnUM ‘ jI afieaF’ afKidaf ikhf, ‘‘vYsy mYN nhI cfhuMdf koeI snyhI myry nyVy rhy.aMgryjLI dI iek khfvq hY –Blue are the hills that look beyond - Bfv dUr dy Zol hI suhfvxy huMdy hn. nyVy rih ky keI vfrI iek dUjy dIaF kmjLorIaF jfx jfdf hY ijs kfrn keI vfrI afpsI sbMD ivgV jFdy hn.” AunHf dI ieh gl iblkul TIk sI.asIN iek dUjy dy ieqny nyVy afeyik mYN AunHF dy sLfigr qoN AnHF df dfmfd bx igaf,qy iPr smyN dy bIqx nfl mqByd pYdf hoey qy vwDx lgy,ieQoN qk ik asIN iek dUjy qoN bhuq dUr cly gey,aMdryty nUN alivdf afK mYN aMimRqsr af igaf.

aMdryty rih ky vI mYN icwqrkfr nf bx sikaf.myrf skUl Gr qoN Cy iklomItr dUr sI,sfrf phfVI ielfkf qy rsqy ivc iqMn vwzIaf ndIaF sn,ijnHf nUM brsfq dy idnF ivc pfr krnf bVf musLkl huMdf sI.pYdl hI afAuxf jfxf pYNdf sI.sLfm nUM Qk hfr ky Gr afAuxf qy iPr apxI kbIldfrI dy kMmF ivc ruJ jfxf.AunHf mYNnUM iek vfrI slfh idqI ik mYN do byVIaF ivc pYr nf rKF, icwqrkfrI vl sfrf iDafn idaF jF ilKx vl.mYN pMjfbI XUnIvristI pitaflf qoN aYm[ey[ aqy jrniljLm df iek-sflf kors kr ky pwqrkfrI Kyqr ivc af igaf.
AunHf nfl sMprk ivc af ky mYnUM lgpg 25-26 sfl AunF nUM nyiVEN dyKx df mOkf imilaf.Auh vfkeI iek mhfn qy bhu-pwKI sLKsLIaq vfly icwqrkfr sn.afm lok AunHF nUM iek icwqrkfr vjoN hI jfxdy hn.gurU-Gr dy pRymI AunHF vloN icwqrIaF gurU sfihbfn dIaF qsvIrF nUM muK rK ky AunHF nUM sLrDf nfl Xfd krdy hn,klf-pRymI ‘sohxI-mhINvfl’ dy sLfhkfr kfrn AunHF nUM iek mhfn klfkfr smJdy hn.ieh qsvIr bhuq hI pRiswD hoeI hY aqy dysL ivdysL ivc afm pMjfbI GrF ivsLysL kr ky klf-pRymIaF dy Gr dyKI jf skdI hY.keI klf-aflock ies nuM AunHF df “mfstr-pIs” grdfndy hn.klf-aflockF anusfr ieh ieko qsvIr AunHF nUM kl-jgq ivc iek mhfn klfkfr vjoN amr rKx leI kfPLI hY.AunHF dy iek dosq mrhUm zf[krm isMG gryvfl ikhf jdy sn, “kOx kihMdf hY ik sohxI mhIvfl dI hY, sohxI qF myry Xfr dI hY.”

jI hF,Auh mhfn icwqrkfr sn.icwqrkfrI AunHF df pysLf nhI,Drm sI,ijLMdgI sI.koeI vI icwqr pyNt krn qoN pihlF sbMDq ivsLy jF sKLsLIaq bfry vwD qoN vwD aiDaYn krdy qy jfxkfrI pRfpq krdy,qy jdoN kMm krn bYT jFdy qf purI lgn,sfDnf qy idl dmfgL nfl Aus ivc guafc jFdy.keI keI GMty lgfqfr AusL Auqy kMm krdy rihMdy.iesy leI AunHf dy bxfey icwqrF ivc ieqnI jfn hY,ijvyN huxy mUMhoN bol pYx gy.aMdrytf ivKy AunHf dI afrt-gYlrI ivc sLsoiBq icwqr dyK ky iek afm pyNzU phfVx afp-muhfry kih AuTI, “ apxI ijLMd kwZ kwZ ky ienHF qsvIrF ivc pfeI jFdy hn.” hr icwqr Auqy keI keI hPLqy,keI vfrI mhIny kMm krdy rihMdy sn.AunHf dy rUhfnI bursL qoN bxy gurU sfihbfn dy icwqr pRmfxIk icwqr bx cky hn,hux lgpg hr icwqrkfr ienHF icwqrf nUM mUK rK ky hI gurU sfihb dy icwqr bxfAuNdf hY.AunHf dy bxy guru sfihbfn dy icwqr afm pMjfbI Grf ivc dyKy jf skdy hn.mYNnUM cfr mhIny leI kYnyzf jfx df mOkf imilaf,ijs pMjfbI Gr vI igaf,sRI drbfr sfihb qy ienHf dy bxy gurU nfnk dyv jI aqy guru goibMd isMG jI dy icwqr vyKy.

Auh ikhf krdy sn, “ klf klf leI jF jIvn klf leI nhINN ,sgoN klf jIvn leI hoxI cfhIdI hY.” ies dI imsfl Auh ies qrHF idaf krdy sn, “klf leI klf myrIaF njLrF ivc koeI mhwqv nhIN rKdI.ieh qF ieMvyN hI hY ik koeI pihlvfn kyvl aKfVy ivc Zol dI afvfjL ‘qy hI GulH skdf hY,lV skdf hY,pr iksy mjLlUm Auqy ibpqf pYx jF DI BYx dI iejLq ‘qy hmlf hox vyly kMm nhIN af skdf, sgoN keI vfrI Kud vI koeI Dwkf jF jLulm kr idMdf hY.” apxI ijLMdgI ivc AunHf klf nUM pUrI qrHF jIivaf qy mfixaf.AunHf df Gr, stuzIE, afrt-gYlrI hr cIjL ies dI gvfh hY.bgLIcy ivc lgy hoey Pul bUty vI ieko ijhy Pfsly qy iksy Kfs zIjLfeIn ivc lgy huMdy sn.Auh kiHhMdy sn ik jykr rsoeI ivc mFJx vfly jUTy Bfzy pey hn,Auh vI iksy qrqIb ivc rKy jfx.iek vfrI imwtI df iek kuwjf QoVf ijhf tut igaf.AunHF Aus ivc kYkts df bUtf lgvf ky iek Kfs aMdfjL ivc rKvf idqf,ijs nUM dyK ky zf[krm isMG gryvfl kihx lgy,“ afritstF dy Gr kuwjy vI afritstIklI tuwtdy hn.”

bhuq Gwt lokF nUM pqf hoey gf ik Auh iek bhuq vwDIaF buwq–qrfsL vI sn .apxy imwqr ipRQvI rfj kpUr,zf[aYm[aYs[rMdfvf,aMimRqf pRIqm qy hornf keI sLKsIaqF dy buwq qrfsLyy. zf rMDfvf df buWq pMjfb KyqI bfVI XunIvristI luiDafxf dI lfiebryrI ivc qy sRI kpUr df buwq aMdryty afrt gYlrI dy bfhr dIvfr ‘qy lgf hoieaf dyiKaf jf skdf hY.AunHF iPlm ‘buwq-qrfsL’ dI afrt-zfierYksLn idqI sI . ies iPlm ivc idKfey gey sfry buwq AuNnHF Kud qrfsLy sn.

AunHf dI sfihq ivc bhuq rucI sI.apxy smkflI sfry pMjfbI lyKkF nUM pVHx qoN ibnf aMgryjI dy keI pRmUK lyKkF nUM aksr pVHdy rihMdy sn.apxy snyhIaF nUM cMgIaF pusqkF pVHx dI isPLfirsL krdy,keI vfrI Kud cMgI pusqk KrId ky snyhIaF nUM quhPLy vjoN Byt vI krdy.uAunHF nUM ilKx df vI sLok sI.klf bfry anykF lyK ilKy qy apxy smkflI pMjfbI lyKkf dy klmI ichry vI ilKy,jo AunHF dI pusqk “ klf vfihgurU jI kI ” ivc dyKy jf skdy hn.
pRfhuxy sfzy Gr bhuq afAuNdy sn.afrt gYlrI dyKx vfly vI bVy lok afey rihMdy.AunHF dy kMm ivc ivwGx pYNdf,sfzI pRfeIvyt ijLMdgI ivc dKl aMdfjLI huMdI.asIN AunHF nUM afKdy ik apxf kMM Cwz ky hr bMdy nfl glbfq krn lg jFdy ho,apxy suK afrfm df vI iKafl kiraf kro. Auh afKdy ik ieh Gr gurU nfnk df Gr hY aq keI vfrI kihMdy ,“ijhVf bMdf vI afieaf hY ,Gto Gt pflmpur qoN cl ky afieaf hY, 12-13 iklo mItr dUroN qF afieaf hY,Aus vl iDafn dyxf cfhIdf hI hY.dUjy kfvF ivc kdI koeI hMs vI af jFdf hY.”
sLB qoN vzI gl AuHh bhuq vwDIaf iensfn sn,dusry dy kMm afAux vfly qy “ nykI kr aor kUeyN myN zfl ” dI pfilsI qy clx vfly.pMjfb,pMjfbI qy pMjfbIaq nfl bVf ipafr sI. pMjfb df hr pwKoN ivkfs locdy rihMdy sn.pMjfb nfl iksy qrHf df Dwkf huMdf,qF bVy duKI huMdy sn.Auh pMjfb dy iek mhfn spUq sn.
myry BfvyN AunHF nfl keI msilaF qy iqwKy mqByd sn,iPr vI myry jIvn qy AunHf df bVf pRBfv hY.pwqrkfrI Kyqr ivc myrI apxI iek pCfx hY,myrI sPlqf ipCy AuNnHF df vI hwQ hY.
jy-29/100, BfeI rxDIr isMG ngr, luiDafxf-141012,Pon: 3231506
e-mail:<harbir65@sify.com.>

 

hrbIr isMG BMvr dIaF hor rcnfvF pVHn leI kilwk kro:

sFJy pMjfb df icqyrf: icwqrkfr abdul rihmfn cugLqfeI

kfÈ! amrIkf-kYnyzf srhwd vFg bxy vfhgf srhwd Auqy vI iek “pIs afrk”
svY-kQn: DrqI hyTlf blHd
iek aBul Xfd: bs,iek muwTI lfhOr dI imwtI dI

 

e-mail:
ilKfrI


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2004