iksy
vI mhfn ivakqI df sfzy jIvn ivc afAuxf vwzI Gtxf
huMdf hY,ikEN jo Aus mhfn sKsLIaq df pRBfv sfzy jIvn
qy jLrUr pYNdf hY. aksr ieh mhfn ivakqI sfzy aMdr
CupI pRiqBf nUM pCfx ky sfzI rihnumfeI kr ky sfnUM
apxI mMjLl qy phuMcx leI shfeI huMdy hn. sfnUM jIvn
dI syD idMdy hn.sfzf jIvn hI bdl idMdy hn.
myrI
sfied ieh KusiksmqI hI sI ik pRiswD icwqrkfr soBf
isMG ( 29 nvMbr 190122 agwsq 1986) dy sMprk ivc
afieaf. cVHdI jvfnI ivc jdoN ijLlf mogf ivc iek
aiDafpk vjoN kYrIar sLrU kIqf, icwqrkfrI df sLOk sI.
pMjfbI ivc kivqf qy khfxI ilKx vl vI rucI sI.myry
bxfey kuJ zIjLfeIn pMjfbI pricaf aqy do pusqkf dy
tfeItl vjoNN Cp cuky sn,keI aKLbfrF qy mYgjLInF ivc
lYtirMg zIjLfeIn Cp rhy sn. AunHf idnF ivc mogf qy
brnflf dIaf sfihq sBfvF bhuq pRBfvsLflI ZMg nfl kMm
kr rhIaF sn qy nvyN AuBr rhy lyKkf dI agvfeI vI kr
rhIaF sn. mYN donF QfvF qy aksr jFdf rihMdf sI. kuJ
sfihqkfr dosqF ny slfh idqI ik iksy Auusqfd icwqrkfr
pfs rih ky isiKaf lvF,qF jo hwQ hor sfP ho jfey qy
zrfieMg ivc hor inKfr qy inpuMnqf af jfey.mYN Aus
vyly dy cfr pMj pRmUK icqrkfrF nM pwqr ilKy ik mYnUM
icqrkfrI df sLok hY,quhfzI rihnumfeI cfhUMdf hF,jo
PIs afid kho gy dy idaf gf. ienHF coN isrP srdfr soBf
isMG df jvfb afieaf,iek post kfrz qy ieh iliKaf sI,
quhfzf KLq imilaf. mYN iek mjLdUr afdmI hF,
Ausqfd nhIN, qusI mYnUM kMm kridaf dyK skdy ho,
icwqrkfrI bfry jo vI jfxkfrI mYN dy skdf hF, jLrUr
idaf gf. irhfiesL afid df pRbMD quhfnUM afp krnf hoey
gf. icwTI pVH ky myrI KusLI dI koeI hwd nf rhI.
mY Jwt hI pwqr iliKaf ik julfeI agwsq do mhIny mYnUM
grmIaF dIaF CuwtIaF hoxIaF, AudoN mY NaMdryty afvF gf.myrI
irhfiesL df kyvl do idn df pbMD kr idE,iPr mYN af ky
afpy kr lvF gf.
CutIaF
imlx qoN agly hI idn mYN aMdryty leI cl ipaf qy
pTfnkot qo awDI ku rfq nUM clx vflI gwzI lY ky aglI
svyr 9-30 vjy dy krIb pMcruKI stysLn Auqr ky aMdryty
pujf. ieh julfeI 1960 dy pihly hPqy dI gl hY.phfVI
ielfkf mY apxI ijLMdgI ivc pihlI vfrI dyiKaf sI qy
pihlI vfrI hI CotI lfeIn vflI gwzI ivc sPr kIqf sI jo
swp vfgU vl KfdI lfeIn qy phfVF nUM cIrdI hoeI qy
ndIaF nfilaF nUM pfr krdI hoeI bVI hI mnmohk lg rhI
sI.ies sPr ny hI mYNnUM dIvfnf kr idqf sI.aMdryty
phuMc ky jdoN tYgor vrgI sLKsIaq vfly ies mhfn
icwqrkfr dy drsLn kIqy qf hor vI asr hoieaf.AunHf
idnHF ivc do hor sLfigrd-gurdfspur qoN crnjIq qy
alIgVH qoN dljIq isMG kMm isK rhy sn. Auh dovy pMjfbI
nftk dI nwkVdfdI imisjL norf ircrzjL dy gvfZ ivc
btflf invfsI ieMjnIar bsMq isLMG dI koTI ikrfey
qy lY ky rih rhy sn.myry rihx df pRbMD AunHf
nfl kIqf igaf sI .ienHf do mhIinaf dorfn AunHf mYnUM
zrfieMg dy muZly sbk idqy.jdoN AunHf kol ivhl huMdI,
AunHF dIaf iPlfsPLI BrIaF glF suxdy.Auh pVHdy bhuq
sn,ivsLys kr iPlfsPI dIaF pusqkf, so bhuqIaf glF
iPlfsPI qy ijLMdgI dy apxy qjrby bfry krdy.AunHf
mYnUM KlIl ijbrfn ,Qoro, jy[ikRsLnfmUrqI, vflt
ivtmYn,afilv sLRInr dIaf pusqkF pVHx dI slfh idqI,qy
mYN ienHF lyKkf dIaF keI pusqkF pVHIaf vI, KlIl
ijbrfn dIaF anykF ilKqF pMjfbI ivc anuvfd vI
kIqIaF,sLfied sB qoN pihlf mYN hI kIqIaf,jo keI
aKLbfrF jF irsfilaF ivc CwpdIaF rhIaf .
aMdryty
qoN muVx smy Auh mYNnUM kfPI dUr qk Cwzx afey qy
glvwkVI pf ky ivdf kIqf. sfzf KLq pwqr cldf irhf,jdoN
Auh jflMDr,pitaflf, PrIdkot jf huisLafrpur apxy
imwqrF pfs afAuNdy,qF mYNnUM pihlF pwqr ilK idMdy,mYN
AuQy jf ky iml afAuNdf.ijLlf kFgVf Aus smyN pMjfb df
hI ihwsf sI,aprYl 1963 dy pihly hPqy mYN apxI bdlI
gOrimMt hfeI skUl pprolLf dI krvf leI,irhfiesL
aMdryty AunHf dy gvFZ pMzq mMgq rfm dy Gr rKI,agly
vrHy jdo NAuh aMdryty af gey qF ipMz ivc iek mkfn
ikrfey qy lY ilaf.jdoN bdlI krvf ky igaf, AunHf mYnUM
jI afieaF afKidaf ikhf, vYsy
mYN nhI cfhuMdf koeI snyhI myry nyVy rhy.aMgryjLI dI
iek khfvq hY Blue are the hills that look
beyond - Bfv dUr dy Zol hI suhfvxy huMdy hn. nyVy rih
ky keI vfrI iek dUjy dIaF kmjLorIaF jfx jfdf hY ijs
kfrn keI vfrI afpsI sbMD ivgV jFdy hn. AunHf dI
ieh gl iblkul TIk sI.asIN iek dUjy dy ieqny nyVy
afeyik mYN AunHF dy sLfigr qoN AnHF df dfmfd bx
igaf,qy iPr smyN dy bIqx nfl mqByd pYdf hoey qy vwDx
lgy,ieQoN qk ik asIN iek dUjy qoN bhuq dUr cly
gey,aMdryty nUN alivdf afK mYN aMimRqsr af igaf.
aMdryty
rih ky vI mYN icwqrkfr nf bx sikaf.myrf skUl Gr qoN
Cy iklomItr dUr sI,sfrf phfVI ielfkf qy rsqy ivc iqMn
vwzIaf ndIaF sn,ijnHf nUM brsfq dy idnF ivc pfr krnf
bVf musLkl huMdf sI.pYdl hI afAuxf jfxf pYNdf sI.sLfm
nUM Qk hfr ky Gr afAuxf qy iPr apxI kbIldfrI dy kMmF
ivc ruJ jfxf.AunHf mYNnUM iek vfrI slfh idqI ik mYN
do byVIaF ivc pYr nf rKF, icwqrkfrI vl sfrf iDafn
idaF jF ilKx vl.mYN pMjfbI XUnIvristI pitaflf qoN aYm[ey[
aqy jrniljLm df iek-sflf kors kr ky pwqrkfrI Kyqr ivc
af igaf.
AunHf nfl sMprk ivc af ky mYnUM lgpg 25-26 sfl AunF
nUM nyiVEN dyKx df mOkf imilaf.Auh vfkeI iek mhfn qy
bhu-pwKI sLKsLIaq vfly icwqrkfr sn.afm lok AunHF nUM
iek icwqrkfr vjoN hI jfxdy hn.gurU-Gr dy pRymI AunHF
vloN icwqrIaF gurU sfihbfn dIaF qsvIrF nUM muK rK ky
AunHF nUM sLrDf nfl Xfd krdy hn,klf-pRymI sohxI-mhINvfl
dy sLfhkfr kfrn AunHF nUM iek mhfn klfkfr smJdy hn.ieh
qsvIr bhuq hI pRiswD hoeI hY aqy dysL ivdysL ivc afm
pMjfbI GrF ivsLysL kr ky klf-pRymIaF dy Gr dyKI jf
skdI hY.keI klf-aflock ies nuM AunHF df mfstr-pIs
grdfndy hn.klf-aflockF anusfr ieh ieko qsvIr AunHF
nUM kl-jgq ivc iek mhfn klfkfr vjoN amr rKx leI kfPLI
hY.AunHF dy iek dosq mrhUm zf[krm isMG gryvfl ikhf
jdy sn, kOx kihMdf hY ik sohxI mhIvfl dI hY,
sohxI qF myry Xfr dI hY.
jI
hF,Auh mhfn icwqrkfr sn.icwqrkfrI AunHF df pysLf
nhI,Drm sI,ijLMdgI sI.koeI vI icwqr pyNt krn qoN
pihlF sbMDq ivsLy jF sKLsLIaq bfry vwD qoN vwD aiDaYn
krdy qy jfxkfrI pRfpq krdy,qy jdoN kMm krn bYT jFdy
qf purI lgn,sfDnf qy idl dmfgL nfl Aus ivc guafc jFdy.keI
keI GMty lgfqfr AusL Auqy kMm krdy rihMdy.iesy leI
AunHf dy bxfey icwqrF ivc ieqnI jfn hY,ijvyN huxy
mUMhoN bol pYx gy.aMdrytf ivKy AunHf dI afrt-gYlrI
ivc sLsoiBq icwqr dyK ky iek afm pyNzU phfVx afp-muhfry
kih AuTI, apxI ijLMd kwZ kwZ ky ienHF qsvIrF
ivc pfeI jFdy hn. hr icwqr Auqy keI keI
hPLqy,keI vfrI mhIny kMm krdy rihMdy sn.AunHf dy
rUhfnI bursL qoN bxy gurU sfihbfn dy icwqr pRmfxIk
icwqr bx cky hn,hux lgpg hr icwqrkfr ienHF icwqrf nUM
mUK rK ky hI gurU sfihb dy icwqr bxfAuNdf hY.AunHf dy
bxy guru sfihbfn dy icwqr afm pMjfbI Grf ivc dyKy jf
skdy hn.mYNnUM cfr mhIny leI kYnyzf jfx df mOkf
imilaf,ijs pMjfbI Gr vI igaf,sRI drbfr sfihb qy ienHf
dy bxy gurU nfnk dyv jI aqy guru goibMd isMG jI dy
icwqr vyKy.
Auh
ikhf krdy sn, klf klf leI jF jIvn klf leI
nhINN ,sgoN klf jIvn leI hoxI cfhIdI hY. ies dI
imsfl Auh ies qrHF idaf krdy sn, klf leI klf
myrIaF njLrF ivc koeI mhwqv nhIN rKdI.ieh qF ieMvyN
hI hY ik koeI pihlvfn kyvl aKfVy ivc Zol dI afvfjL
qy hI GulH skdf hY,lV skdf hY,pr iksy mjLlUm
Auqy ibpqf pYx jF DI BYx dI iejLq qy hmlf hox
vyly kMm nhIN af skdf, sgoN keI vfrI Kud vI koeI Dwkf
jF jLulm kr idMdf hY. apxI ijLMdgI ivc AunHf
klf nUM pUrI qrHF jIivaf qy mfixaf.AunHf df Gr,
stuzIE, afrt-gYlrI hr cIjL ies dI gvfh hY.bgLIcy ivc
lgy hoey Pul bUty vI ieko ijhy Pfsly qy iksy Kfs
zIjLfeIn ivc lgy huMdy sn.Auh kiHhMdy sn ik jykr
rsoeI ivc mFJx vfly jUTy Bfzy pey hn,Auh vI iksy
qrqIb ivc rKy jfx.iek vfrI imwtI df iek kuwjf QoVf
ijhf tut igaf.AunHF Aus ivc kYkts df bUtf lgvf ky iek
Kfs aMdfjL ivc rKvf idqf,ijs nUM dyK ky zf[krm isMG
gryvfl kihx lgy, afritstF dy Gr kuwjy vI
afritstIklI tuwtdy hn.
bhuq
Gwt lokF nUM pqf hoey gf ik Auh iek bhuq vwDIaF buwqqrfsL
vI sn .apxy imwqr ipRQvI rfj kpUr,zf[aYm[aYs[rMdfvf,aMimRqf
pRIqm qy hornf keI sLKsIaqF dy buwq qrfsLyy. zf
rMDfvf df buWq pMjfb KyqI bfVI XunIvristI luiDafxf dI
lfiebryrI ivc qy sRI kpUr df buwq aMdryty afrt gYlrI
dy bfhr dIvfr qy lgf hoieaf dyiKaf jf skdf hY.AunHF
iPlm buwq-qrfsL dI afrt-zfierYksLn idqI
sI . ies iPlm ivc idKfey gey sfry buwq AuNnHF Kud
qrfsLy sn.
AunHf
dI sfihq ivc bhuq rucI sI.apxy smkflI sfry pMjfbI
lyKkF nUM pVHx qoN ibnf aMgryjI dy keI pRmUK lyKkF
nUM aksr pVHdy rihMdy sn.apxy snyhIaF nUM cMgIaF
pusqkF pVHx dI isPLfirsL krdy,keI vfrI Kud cMgI pusqk
KrId ky snyhIaF nUM quhPLy vjoN Byt vI krdy.uAunHF
nUM ilKx df vI sLok sI.klf bfry anykF lyK ilKy qy
apxy smkflI pMjfbI lyKkf dy klmI ichry vI ilKy,jo
AunHF dI pusqk klf vfihgurU jI kI ivc
dyKy jf skdy hn.
pRfhuxy sfzy Gr bhuq afAuNdy sn.afrt gYlrI dyKx vfly
vI bVy lok afey rihMdy.AunHF dy kMm ivc ivwGx
pYNdf,sfzI pRfeIvyt ijLMdgI ivc dKl aMdfjLI huMdI.asIN
AunHF nUM afKdy ik apxf kMM Cwz ky hr bMdy nfl glbfq
krn lg jFdy ho,apxy suK afrfm df vI iKafl kiraf kro.
Auh afKdy ik ieh Gr gurU nfnk df Gr hY aq keI vfrI
kihMdy ,ijhVf bMdf vI afieaf hY ,Gto Gt pflmpur
qoN cl ky afieaf hY, 12-13 iklo mItr dUroN qF afieaf
hY,Aus vl iDafn dyxf cfhIdf hI hY.dUjy kfvF ivc kdI
koeI hMs vI af jFdf hY.
sLB qoN vzI gl AuHh bhuq vwDIaf iensfn sn,dusry dy
kMm afAux vfly qy nykI kr aor kUeyN myN zfl
dI pfilsI qy clx vfly.pMjfb,pMjfbI qy pMjfbIaq
nfl bVf ipafr sI. pMjfb df hr pwKoN ivkfs locdy
rihMdy sn.pMjfb nfl iksy qrHf df Dwkf huMdf,qF bVy
duKI huMdy sn.Auh pMjfb dy iek mhfn spUq sn.
myry BfvyN AunHF nfl keI msilaF qy iqwKy mqByd sn,iPr
vI myry jIvn qy AunHf df bVf pRBfv hY.pwqrkfrI Kyqr
ivc myrI apxI iek pCfx hY,myrI sPlqf ipCy AuNnHF df
vI hwQ hY.
jy-29/100, BfeI rxDIr isMG ngr, luiDafxf-141012,Pon:
3231506
e-mail:<harbir65@sify.com.>