pryz qoN bfad mYN qy imisjL,
mfrko sfihb dy Gr jFdy hF. bysmYNt ivc aKµz pfT cWl
irhf hY. imisjL mfrko iek pfsy kµbl lY ky bYTy socF
ivc gVUµd hn. ijQoN qWk mY Xfd hY, ieh pihlI
vfr hY ik mYN imisjL mfrko iekWilaF dyiKaf hY.
pihlF qF Auh hmysLf mnohr isµG mfrko dy nfl hI
huµdy sn, prCfvyN vFg.
mYN mWQf tyk ky imisjL mfrko
glvkVI pfAuNdf hF. Auh afKdy hn,quhfzy
dfr jI cly gey[[[[.
rokdy rokdy myrIaF DfhF inkl
jFdIaF hn. mYN AuhnF icµbV ky ikµnI dyr
roNdf rihµdf hY. Auh mY kih rhy hn,hOslf
rWKo byty jI, quhfzy dfr jI grysPuWl
lfeIP jI ky gey ny[[[.
imisjL mfrko dWsx lWgdy hn,Aus
idn asIN bYTy gWlF kr rhy sF. acfnk dfr jI AuWT ky
aµdr cly gey. jf ky lµmy pY gey. Gµty ku bfad
mY afvfjL idWqI,sLfnf sLfnf[[. mYN
aµdr jf ky puWiCaf qF bVI sihjmqI nfl kihx lWgy,myry
qoN AuWiTaf nhIN jf irhf[[[[. mYN byty
Pon kIqf. bytf af igaf. aYNbUlYNs af geI. aYNbUlYNs
ivc ies qrHF bYTy ny ijvyN bµdf srµzr
kr idµdf ey beI lE hux mYN jf irhF[[[[. imisjL
mfrko df glf Br afAuNdf hY.
mfrko sfihb stRok ho igaf
sI.
hPqf Br hspqfl ivc rih idn 25
apRYl 2006 sLfmIN 9 vjy icWTI af
geI. mfrko sfihb BrpUr ijLµdgI ijAUN ky, ichry
qy sµqusLtI dy pRBfv CWz ky zubdy sUrj dy
GsmYly cfnx vFg dunIaf dy aµbr qoN iqlkdy iqlkdy
axidK idshWidaF ivc Cpn ho gey.
imisjL mfrko dsdy hn,AuhnF
eynI lµmI Aumr BogI ey, kdy hspqfl nhIN sn gey. kdy
tIkf nhIN sI lWgf. bs ieko vfr hI hspqfl gey qy vfps
nhIN prqy[[[.
nvIN idWlI vrgy prdUsLx Bry sLihr
ivc rihµdy hoey vI mnohr isµG mfrko dI soc df inrml
diraf vgdf irhf sI. inAUXfrk vrgy ivAupfrk sBfa vfly
sLihr ivc vsidaF hoieaF vI Aus dy idl ivc suihrdqf dI
mOlsrI mOldI rhI sI.
mfrko vfsqy kuJ vI arQhIx,
mhWqvhIx qy inrfrQk nhIN sI. ijhnF cIjLF afm
lok axgOilaF kr jFdy hn hn, AuhnF mfrko bVI
nIJ nfl dyKdf sI. Auh ikWkr dy PuWlF eynI
brIkI nfl dyKdf ik AuhnF ivcoN ijLµdgI dy rhWs pRgt
hox lgdy hn:
cµnF vy! qfiraF vrgy ny PuWl
ikWkrF dy.
moty moty hµJU, ivCVy imWqrF dy.
kihµdy ny jVHF vI PuWl hI
huµdIaF hn. Auh ijµnIaF jLmIn ivc nWp hoeIaF
huµdIaF hn Enf hI isPLqF, slfhF, ivKfivaF qoN
AuWcIaF AuWTIaF hµudIaF hn. iesy krky AuhnF ivc iCpy
rihx dI cfh huµdI hY. lok drKLq dIaF tfhxIaF
qy iKVy PuWlF dy KyVy df njLfrf lYNdy hoey ieh
iKLafl vI nhIN krdy ik iehnF PuWlF dI qfjLgI AuhnF
jVHF kfrn hY, ijhVIaF drKLq df smuWcf boJ shfrdIaF
hoeIaF vI jLmIn qoN pfxI dI bUµd bUµd cUs ky PuWlF
ivc rµgq, KLusLbU qy KyVf Brn ivc msrUPL rihµdIaF
hn. mWDkflI pµjfbI sfihq dy drKLq aflocnF aqy
aflockF dy axigxq PuWl PWl lWgy hoey hn. iksy ny
soicaf vI nhIN hY ik AuhnF aflockF KriVaF dy
rUp ivc sfDn jutfAux ipWCy mnohr isµG mfrko df ikWzf
vWzf hWQ hY!
mfrko Auh DOl sI, ijs dy isµgF
qy mWDkflI sfihq dy KojIaF dI Koj dI DrqI itkI
hoeI hY. mfrko AuhnF jVHF vFg hY, ijs ny QF QF qoN
KojF krky KriVaF rUpI pfxI iekWqr kIqf hY.
mfrko dI soc ivc qrk df aijhf
Cfxnf lWgf hoieaf sI ik mWDkflI sfihq ivc rly bnfvtI
roVF-kµkrF Cfx ky iek dm lFBy kr idµdf.
srsrI ijhI njLr mfr ky hI dWs idµdf,ieh gurU
goibµd isµG jI dI hWQ ilKq nhIN. aslI ilKq dI kfpI
myry kol hY. vWzy vWzy ivdvfn AusdI dI sihj
suBfa kIqI itpxI qy dµg rih jFdy.
mfrko pµjfbI mWDkflI sfihq dI
pVcol ivc hµs dI BUimkf inBfAuNdf hoieaf dWuD df
duWD qy pfxI df pfxI inqfr skx dI smrWQf rKdf sI.
icWTIaF ilK siqgurF vWl
pfeIaF mfrko dI pRXogsLIl sPLl vfrqk hY. afpxy
axvgy aWQrU, gly ivc atkIaF ihckIaF, dWibaf dWibaf
rox prgt krn df Auprflf hY. icWTIaF pVHdy pVHdy asIN
iKV iKVf ky hsdy hF. iPr buWDI JµjoVdI hY. asIN sLrm
nfl pfxI pfxI ho jFdy hF. asIN qF afpxy afp qy
hI hWs rhy hF.
[[[[kQf kIrqn rojL huµdy hn qy
jdoN jI kry, gurduafry ivc hI kusLqIaF df pRogrfm vI
sLfiml kr ilaf jFdf hY. (pµnf 33)[[[[[hWQf pfeI
sLurU ho jFdI hY aqy ies DINgf musLqI ivc isWK qF
cOrIaF aqy rbfbF df ilhfjL vI BuWl jFdy hn. (pµnf 35)
[[[[[aWj kWlH rfgI pfTI imldy
nhIN. asIN imQI qrIk qoN mhInF pihlF jF mhInF ipCoN
rfgIaF dI shUlq muWK rWK ky quhfzf jnm idn mnf
lYNdy hF. (pµnf 27) sgoN gurUaF nfl sµbµD jnm idnF
bfry vWK vWK rfvF aWj iek vrdfn sfbq ho rhIaF hn.
[[[[[[ rYzImyz kpiVaF vFg
rYzImyz pfT vycxy sLurU kr idWqy hn[[[[[isr
sLrm nfl Juk jFdf hY, jdoN isWK QWbf pfT
qy cµUZI pfT vrgI igrfvt dI gWl afpo ivc
krdy suxINdy hn[[[[[pfTF dy axigxq Zµg pRclq ho gey
hn-aKµz pfT, spqfh pfT, sihj pfT, sµpt pfT, pqrf
pfT, 48 GµitaF df aKµz pfT, 24 GµitaF df aKµz pfT,
ieko pfTI rfhIN aKµz pfT, bhuq pfTIaF rfhIN aKµz
pfT, aKµz pfT dy nfl jpujI sfihb df inrµqr pfT[[[[[[pr
bfxI df pVHnf bfxI gRihx krn leI nhIN huµdf[[[[bfxI
vycI KrIdI jf rhI hY. Bytf jmHF krf idAu, pfT koeI
hor kr dyvygf, hukm zfk rfhIN quhf
phuµc jfvygf qy pfT df Pl quhf lWg
jfvygf. (pµnf 32)
icWTIaF ilK siqgurF vWl
pfeIaF vfrqk pusqk dy 30 dy nyVy aYzIsLn Cp
cuky hn. pr mfrko ny kdy hAUmYN nhIN
jqfeI. aiBmfn dy qF Aus arQ vI nhIN afAuNdy.
jdoN 1941 ivc ksLmIrI nyqf akflI kOr isµG ny mfrko
jLfqI sUck aiBmfn qoN vfikPL krvfieaf qF mfrko
ny afpxy nF nfloN BsIn lfh idWqf sI.
mnohr isµG mfrko df jnm PrvrI
1918 hoieaf. qrIk 16 jF 18 ivcoN iek hY. ipqf
sujfn isµG aqy mfqf df nfm mfieaf vµqI sI. hux Aus
df ipµz igaf, qihsIl cWk vfl pfiksqfn ivc rih igaf
hY. muWZlI ividaf ipµz dy pRfiemrI skUl qoN kIqI.
dsvIN ipµz muµzy qoN. Pyr Kflsf kflj cWkvfl ivc
dfKlf lY ilaf.
1947 qoN Auh idWlI af gey. ieQy
blvµq isµG gujrKfnI ny afeIs PYktrI ivc ieµcfrj
lgf idWqf.rojLI rotI dy cWkr ivc ilKx pVHn df kµm
bµd ho igaf. 1974 df sfl cVH ipaf. bfvf blvµq ny
afpxI ilKx vflI klm mfrko dy idWqI. ilKx dy
csLmyN Pyr vg qury.
1962 qoN lY ky mnohr isµG mfrko
ny amrIkf, kYnyzf, jfpfn, ieµglYNz, vYst jrmnI,
ietlI, PrFs, hflYNz, bYljIam, sivtjLrlYNz, svIzn,
nfrvy, zYnmfrk, astrIaf, trkI, XUnfn, eIrfn, ierfk,
imsr, kvyq, QfeIlYNz, hFgkFg, nypfl afid dysLF dI
Xfqrf krky afpxy igafn Kyqr ivsLflqr kIqf.
mnohr isµG mfrko ny sRI
afid gurU grµQ sfihb dIaF 500 pRfcIn bIVF
tolIaF. tolIaF hI nhIN, AuhnF dy Auqfry vI kIqy.
AuhnF kfgLjL, ijld, isafhI, hfsLIey dIaF vylF,
vylF dy rµgF dy afDfr qy priKaf pVcoilaf. loVINdy
Koj nqIjy vI kWZy.
mnohr isµG mfrko kol rfxI ijµdF
dIaF hWQ ilKq icWTIaF dy Auqfry, gurU sfihbfn dy
sYNkVy hukmnfmy, isWK rfj dy isWikaF df Bµzfr aqy
purfqn kµD-icWqrF dy AuqfiraF df BrpUr KjLfnf sI.
Aus ny iekWly sLyarF inWT ky iliKaf.
sfihqk mihPLlF ivc afpxI gjLl jF
kivqf suxfAux dy nfl sLyarF dI JVI lfAuxf Aus dI
iPLqrq ivc sLfiml sI.
mfrko idWlI vflf hyar
iPksr mfrko krky vI jfixaf jFdf sI. Auh sPl ivAupfrI
sI. mfieafDfrI sI. pr Aus dI ivlWKxqf ieh sI ik Auh
aWq sujfKf mfieafDfrI sI. Aus ny ividaf aqy Koj dy
mhWqv jfixaf, pihcfixaf aqy prvfn cfiVHaf. Auh
ivAupfr aqy ividaf dIaF do byVIaF ivc svfr, sPlqf
sihq jIvn dy Bvsfgr ivc aWgy hI aWgy vWD irhf. ies df
Aus kol bVf Tos jvfb sI- myrI mF df nF mfieaf
sI qy mfsI df nF ividaf. mYN dohF dI inWGI mmqf df
pfqr hF.
PotogRfPI Aus df sLOk nhIN iesLk
irhf. Aus dy keI rfsLtrI-aµqrrfsLtrI pRqIXogqfvF ivc
ienfm pRfpq kIqy hn. Aus dI pusqk PuWl ikWkrF
dy ivc ienfm XfPLqf PotoaF dy nfl nfl ZukvyN
isLar drj hn. ieh pµjfbI dI sLfied ieko iek PotoaF
qy sLyarF dy sumyl dI pusqk hY. Poto qy sLyar afp ivc
ies qrHF Guly imly hoey hn ik iek dUsry qoN vWK krn
qy dohF dy rµg iPWky pY jFdy hn. mnohr isµG mfrko
jLmfny dI rg rg qoN cµgI qrHF vfikPL sI-
aWj koeI smJOqf hoieaf jfpdf,
qyjL JWKV, iPr vI dIvy jl rhy.
kfiv isrjxf bfry Auh iblkul
spWsLt sI-
do cfr aWKrF ivc, ijLµdgI dI gWl
kihxf,
isLarF dI isrjxf hY, pYgLµbrI df mfrg.
dunIaf df kfiedf hY, kuJ nf muPLq
imldf,
idl jlf ky qfhIEN, sLfbfsL mµg irhf hF.
mnohr isµG mfrko vfsqy rWb aqy
rWb dI isrjxF ivc koeI aµqr nhIN-
suPLny krdy rFgly, af jf iksy
sbWb.
shuµ Kfx kih skF, mYN vI qWikaf rWb.
mfrko mnuWK ivroDI injLfm ivc
mnuWK dIaF sWDrF dy huµdy Gfx qy aQrU kyrdf-
ijWQy hWs ky bolxy qy
bµidsLF,
Aus jgHf PuWl bIj ky, jLfieaf nf kr.
mfrko mfnvvfdI sLfier sI. Auh Drm
dIaF sµkIrx vlgxF lµG ky mnWuK hox dI duhfeI idµdf-
DrmF dy msilaF ivc, AulJf leI hY
dunIaf,
hr rojL dy bKyVy, TWgI hY jF KLudfeI.
DrmIaF dI lut KsuWt vyK ky,
mYN lutyry nfl XfrI lf leI.
AusdIaF njLrF ivc aslI Drm AuhI
hY ijs nfl mnuWKqf df Blf huµdf hovy. aijhy Drm leI
jfn dyxI krmF vfilaF hI nsIb huµdI hY-
nsIbF nfl hI koeI, Drm qy
jfn idµdf hY,
mgr by-mOq mrnf, cOqrP hI rojL qkdy hF.
mnuWKqf dy Bly leI jfn dyx vfly
lok qRyl vFg sWcI suWcI rUh dy mflk hI ho skdy hn-
mINh ipCoN iek zfl qy do qupky atky.
Bgq isµG, suKdyv ijAuN PFsI qy ltky.
aijhy lokF kurbfnI qoN hI
ijLµdgI dI pgzµzI sLurU huµdI hY-
golIaF sIny c Kf ky muskrf
ky qur pey,
hoxI afpxI hfr qy rodIN rhI, roNdI rhI.
mfrko sµvydnsLIl sLfier hY. qur
igaF dI Xfd AusdI sµvydnF ivcoN mnPLI nhIN huµdI
qur gey, idl dy sOdfgr qur gey,
pr ajy glvkVIaF ivc syk hY.
mfrko afpxy isLarF ivc qnjL df
rµg Brdf qF isLar ivc kmfl pYdf ho jFdf-
muhWbq mfVI sLY hY mYN
quhfzy nfl sihmq hF,
AudoN sWcmuWc ieh cµgI sI, jdoN mYN ipafr kIqf sI.
mnohr isµG mfrko dI isrjxf dI
sUcI bhuq lµbI hY. icWTIaF ilK siqgurF vWl
pfeIaF aqy PuWl ikkrF dy qoN ielfvf
mfrko dIaF sRI anµdpurI bIV nfl muWZlf
pircY, bilhfrI gur afpxy, sO
isafixaF ieko mWq, gWlF co gWl, vyK kbIrf
roieaf pusqkF pRkfsLq ho cuWkIaF hn. kivqfvF,
gLjLlF, Dfrimk lyKF, mDkflI sfihq nfl sµbµiDq Koj
BrpUr Cpx iqafr pusqkF dI igxqI 20 dy krIb hY.
vIh dy krIb rfsLtrI aµqr rfsLtrI sµsQfvF dy nfl nfl
Aus BfsLf ivBfg pitaflf vloN vI snmfinq kIqf
igaf hY.
jdoN Bfg isµG dI ikqfb dsm
grµQ inrxY dubfrf pRkfsLq hoeI qF iek qrHF df
vfvylf hI KVHf ho igaf. Auh ikqfb igafnI jgqfr isµG
jfck horF ny mY pVHn leI idWqI. Aus ikqfb df
muWK-bµd mfrko sfihb ny iliKaf hoieaf sI. mYN
puWiCaf,dfr jI lok ies qrHF df vfvylf KVHf
ikAuN krdy ny?
bVy DIrj nfl mfrko sfihb boly,iehnF
lokF ny afp koeI kµm krnf nhIN huµdf. dUijaF
krn dyxf nhIN huµdf. ieh lok pµQ pRqI suihrd nhIN,
isrP afpxy inWjI suafrQF qWk hI sImq ny[[[.
Ksqf hoeI hflq vfly KrVy sFBidaF
sµBflidaF AuhnF dI pRmfixkqf qy sLWk sLuby
kridaF vI mfrko dI sµvydnsLIlqf KurdrI nhIN hoeI.
iehI kfrn hY ik Auh mihPLl ivc jdoN kivqf pVHdf-
duDIEN bWcy qruµz ky
ley nyijLaf ivc pro.
ro ro pYNdy pµKVU
aµbrI gey Klo.
-
cuµmxF co rWq isµmdI
buWlHIaF lhU luhfx.
cµnF qoN sLrmF dIaF
aWj ikQy nµg Cupfx.
qF Auh Bfvuk ho AuTdf. Aus dy
aQrU, Aus dy idWl dy drd ichry dy vrk qy pIV
dI ilWpI ivc ilK idµdy . ieh iebfrq isafsq dy mWQy
df klµk bx ky AuBrdI.
sWcI gWl afKx leI bdnfm ny
iek ivcfrf sLIsLf qy iek mfrko.
vrgy isLar kihx vfly mnohr isµG
mfrko df aks pµjfbI sfihq dy sLIisLaF ivc virHaF qWk
njLr afAuNdf rhygf.
asIN AuWTdy hF qF imisjL mfrko
mY glvkVI pfAuNdy ny,byty afpxy dfr jI dI
Xfd Bulf nf dyxf[[[. Auh vI aWKF Br lYNdy hn.
myrIaF aWKF iPr Br jFdIaF hn.
(suirMdr sohl) 8 meI 2006