sLok smfcfr

 

 

 

mnohr isµG mfrko

mYN GsmYlf cfnx zubdy sUrj df, jo aµbrF qoN hOlI hOlI iqlk irhf.

mnohr isµG mfrko
PrvrI 1918 qoN 25 apRYl 2006

 

29 apRYl 2006!

aWj inAUXfrk ivc isWK zya pryz hY. mYN pfrk ivc jFdf hF. pµj aYivinAU aqy 25 strIt vflf kfrnr mYƒ ijvyN hfk mfr ky bulfAuNdf hY. iek vfr isWK zya pryz vfly idn, iesy kfrnr ’qy mYƒ mnohr isµG mfrko aqy imisjL mfrko imly sn[[[[qy aWj sLfm ƒ, isWK zya pryz vfly idn mYN mnohr isµG mfrko dy Gr AuhnF df aPsos krn jf irhf hF. gLmgIn ieqPLfk bfry soc ky myrf mn Br afAuNdf hY.


mnohr isµG mfrko 21 jnvrI 2006 ƒ dljIq moKf dy Gr afpxy jIvn ’c afKrI vfr kivqf pVHdy hoey. nfl zf[ rfmjI dfs syTI qy rxjIq grovr vI njLr af rhy hn.

 

pryz qoN bfad mYN qy imisjL, mfrko sfihb dy Gr jFdy hF. bysmYNt ivc aKµz pfT cWl irhf hY. imisjL mfrko iek pfsy kµbl lY ky bYTy socF ivc gVUµd hn. ijQoN qWk mYƒ Xfd hY, ieh pihlI vfr hY ik mYN imisjL mfrko ƒ iekWilaF dyiKaf hY. pihlF qF Auh hmysLf mnohr isµG mfrko dy nfl hI huµdy sn, prCfvyN vFg.

mYN mWQf tyk ky imisjL mfrko ƒ glvkVI pfAuNdf hF. Auh afKdy hn,‘quhfzy dfr jI cly gey[[[[.’

rokdy rokdy myrIaF DfhF inkl jFdIaF hn. mYN AuhnF ƒ icµbV ky ikµnI dyr roNdf rihµdf hY. Auh mYƒ kih rhy hn,‘hOslf rWKo byty jI, quhfzy dfr jI ‘grysPuWl lfeIP’ jI ky gey ny[[[.’

imisjL mfrko dWsx lWgdy hn,‘Aus idn asIN bYTy gWlF kr rhy sF. acfnk dfr jI AuWT ky aµdr cly gey. jf ky lµmy pY gey. Gµty ku bfad mYƒ afvfjL idWqI,‘sLfnf sLfnf[[.’ mYN aµdr jf ky puWiCaf qF bVI sihjmqI nfl kihx lWgy,‘myry qoN AuWiTaf nhIN jf irhf[[[[.’ mYN byty ƒ Pon kIqf. bytf af igaf. aYNbUlYNs af geI. aYNbUlYNs ivc ies qrHF bYTy ny ijvyN bµdf ‘srµzr’ kr idµdf ey beI lE hux mYN jf irhF[[[[.’ imisjL mfrko df glf Br afAuNdf hY.

mfrko sfihb ƒ stRok ho igaf sI.

hPqf Br hspqfl ivc rih idn 25 apRYl 2006 ƒ sLfmIN 9 vjy ‘icWTI’ af geI. mfrko sfihb BrpUr ijLµdgI ijAUN ky, ichry ’qy sµqusLtI dy pRBfv CWz ky zubdy sUrj dy GsmYly cfnx vFg dunIaf dy aµbr qoN iqlkdy iqlkdy axidK idshWidaF ivc Cpn ho gey.

imisjL mfrko dsdy hn,‘AuhnF eynI lµmI Aumr BogI ey, kdy hspqfl nhIN sn gey. kdy tIkf nhIN sI lWgf. bs ieko vfr hI hspqfl gey qy vfps nhIN prqy[[[.’

nvIN idWlI vrgy prdUsLx Bry sLihr ivc rihµdy hoey vI mnohr isµG mfrko dI soc df inrml diraf vgdf irhf sI. inAUXfrk vrgy ivAupfrk sBfa vfly sLihr ivc vsidaF hoieaF vI Aus dy idl ivc suihrdqf dI mOlsrI mOldI rhI sI.

mfrko vfsqy kuJ vI arQhIx, mhWqvhIx qy inrfrQk nhIN sI. ijhnF cIjLF ƒ afm lok axgOilaF kr jFdy hn hn, AuhnF ƒ mfrko bVI nIJ nfl dyKdf sI. Auh ikWkr dy PuWlF ƒ eynI brIkI nfl dyKdf ik AuhnF ivcoN ijLµdgI dy rhWs pRgt hox lgdy hn:

cµnF vy! qfiraF vrgy ny PuWl ikWkrF dy.
moty moty hµJU, ivCVy imWqrF dy.

kihµdy ny jVHF vI PuWl hI huµdIaF hn. Auh ijµnIaF jLmIn ivc nWp hoeIaF huµdIaF hn Enf hI isPLqF, slfhF, ivKfivaF qoN AuWcIaF AuWTIaF hµudIaF hn. iesy krky AuhnF ivc iCpy rihx dI cfh huµdI hY. lok drKLq dIaF tfhxIaF ’qy iKVy PuWlF dy KyVy df njLfrf lYNdy hoey ieh iKLafl vI nhIN krdy ik iehnF PuWlF dI qfjLgI AuhnF jVHF kfrn hY, ijhVIaF drKLq df smuWcf boJ shfrdIaF hoeIaF vI jLmIn qoN pfxI dI bUµd bUµd cUs ky PuWlF ivc rµgq, KLusLbU qy KyVf Brn ivc msrUPL rihµdIaF hn. mWDkflI pµjfbI sfihq dy drKLq ƒ aflocnF aqy aflockF dy axigxq PuWl PWl lWgy hoey hn. iksy ny soicaf vI nhIN hY ik AuhnF aflockF ƒ KriVaF dy rUp ivc sfDn jutfAux ipWCy mnohr isµG mfrko df ikWzf vWzf hWQ hY!

mfrko Auh DOl sI, ijs dy isµgF ’qy mWDkflI sfihq dy KojIaF dI Koj dI DrqI itkI hoeI hY. mfrko AuhnF jVHF vFg hY, ijs ny QF QF qoN KojF krky KriVaF rUpI pfxI iekWqr kIqf hY.

mfrko dI soc ivc qrk df aijhf Cfxnf lWgf hoieaf sI ik mWDkflI sfihq ivc rly bnfvtI roVF-kµkrF ƒ Cfx ky iek dm lFBy kr idµdf. srsrI ijhI njLr mfr ky hI dWs idµdf,‘ieh gurU goibµd isµG jI dI hWQ ilKq nhIN. aslI ilKq dI kfpI myry kol hY.’ vWzy vWzy ivdvfn AusdI dI sihj suBfa kIqI itpxI ’qy dµg rih jFdy.

mfrko pµjfbI mWDkflI sfihq dI pVcol ivc hµs dI BUimkf inBfAuNdf hoieaf dWuD df duWD qy pfxI df pfxI inqfr skx dI smrWQf rKdf sI.

‘icWTIaF ilK siqgurF vWl pfeIaF’ mfrko dI pRXogsLIl sPLl vfrqk hY. afpxy axvgy aWQrU, gly ivc atkIaF ihckIaF, dWibaf dWibaf rox prgt krn df Auprflf hY. icWTIaF pVHdy pVHdy asIN iKV iKVf ky hsdy hF. iPr buWDI JµjoVdI hY. asIN sLrm nfl pfxI pfxI ho jFdy hF. asIN qF afpxy afp ’qy hI hWs rhy hF.

[[[[kQf kIrqn rojL huµdy hn qy jdoN jI kry, gurduafry ivc hI kusLqIaF df pRogrfm vI sLfiml kr ilaf jFdf hY. (pµnf 33)[[[[[hWQf pfeI sLurU ho jFdI hY aqy ies DINgf musLqI ivc isWK qF cOrIaF aqy rbfbF df ilhfjL vI BuWl jFdy hn. (pµnf 35)

[[[[[aWj kWlH rfgI pfTI imldy nhIN. asIN imQI qrIk qoN mhInF pihlF jF mhInF ipCoN rfgIaF dI shUlq ƒ muWK rWK ky quhfzf jnm idn mnf lYNdy hF. (pµnf 27) sgoN gurUaF nfl sµbµD jnm idnF bfry vWK vWK rfvF aWj iek vrdfn sfbq ho rhIaF hn.

[[[[[[ rYzImyz kpiVaF vFg ‘rYzImyz’ pfT vycxy sLurU kr idWqy hn[[[[[isr sLrm nfl Juk jFdf hY, jdoN isWK ‘QWbf pfT’ qy ‘cµUZI pfT’ vrgI igrfvt dI gWl afpo ivc krdy suxINdy hn[[[[[pfTF dy axigxq Zµg pRclq ho gey hn-aKµz pfT, spqfh pfT, sihj pfT, sµpt pfT, pqrf pfT, 48 GµitaF df aKµz pfT, 24 GµitaF df aKµz pfT, ieko pfTI rfhIN aKµz pfT, bhuq pfTIaF rfhIN aKµz pfT, aKµz pfT dy nfl jpujI sfihb df inrµqr pfT[[[[[[pr bfxI df pVHnf bfxI gRihx krn leI nhIN huµdf[[[[bfxI vycI KrIdI jf rhI hY. Bytf jmHF krf idAu, pfT koeI hor kr dyvygf, ‘hukm’ zfk rfhIN quhfƒ phuµc jfvygf qy pfT df ‘Pl’ quhfƒ lWg jfvygf. (pµnf 32)

‘icWTIaF ilK siqgurF vWl pfeIaF’ vfrqk pusqk dy 30 dy nyVy aYzIsLn Cp cuky hn. pr mfrko ny kdy ‘hAUmYN’ nhIN jqfeI. aiBmfn dy qF Aus ƒ arQ vI nhIN afAuNdy. jdoN 1941 ivc ksLmIrI nyqf akflI kOr isµG ny mfrko ƒ jLfqI sUck aiBmfn qoN vfikPL krvfieaf qF mfrko ny afpxy nF nfloN ‘BsIn’ lfh idWqf sI.

mnohr isµG mfrko df jnm PrvrI 1918 ƒ hoieaf. qrIk 16 jF 18 ivcoN iek hY. ipqf sujfn isµG aqy mfqf df nfm mfieaf vµqI sI. hux Aus df ipµz igaf, qihsIl cWk vfl pfiksqfn ivc rih igaf hY. muWZlI ividaf ipµz dy pRfiemrI skUl qoN kIqI. dsvIN ipµz muµzy qoN. Pyr Kflsf kflj cWkvfl ivc dfKlf lY ilaf.

1947 qoN Auh idWlI af gey. ieQy blvµq isµG gujrKfnI ny afeIs PYktrI ivc ieµcfrj lgf idWqf.rojLI rotI dy cWkr ivc ilKx pVHn df kµm bµd ho igaf. 1974 df sfl cVH ipaf. bfvf blvµq ny afpxI ilKx vflI klm mfrko ƒ dy idWqI. ilKx dy csLmyN Pyr vg qury.

1962 qoN lY ky mnohr isµG mfrko ny amrIkf, kYnyzf, jfpfn, ieµglYNz, vYst jrmnI, ietlI, PrFs, hflYNz, bYljIam, sivtjLrlYNz, svIzn, nfrvy, zYnmfrk, astrIaf, trkI, XUnfn, eIrfn, ierfk, imsr, kvyq, QfeIlYNz, hFgkFg, nypfl afid dysLF dI Xfqrf krky afpxy igafn Kyqr ƒ ivsLflqr kIqf.

mnohr isµG mfrko ny ‘sRI afid gurU grµQ sfihb’ dIaF 500 pRfcIn bIVF tolIaF. tolIaF hI nhIN, AuhnF dy Auqfry vI kIqy. AuhnF ƒ kfgLjL, ijld, isafhI, hfsLIey dIaF vylF, vylF dy rµgF dy afDfr qy priKaf pVcoilaf. loVINdy Koj nqIjy vI kWZy.

mnohr isµG mfrko kol rfxI ijµdF dIaF hWQ ilKq icWTIaF dy Auqfry, gurU sfihbfn dy sYNkVy hukmnfmy, isWK rfj dy isWikaF df Bµzfr aqy purfqn kµD-icWqrF dy AuqfiraF df BrpUr KjLfnf sI. Aus ny iekWly sLyarF ƒ inWT ky iliKaf.

sfihqk mihPLlF ivc afpxI gjLl jF kivqf suxfAux dy nfl sLyarF dI JVI lfAuxf Aus dI iPLqrq ivc sLfiml sI.

mfrko ƒ idWlI vflf hyar iPksr mfrko krky vI jfixaf jFdf sI. Auh sPl ivAupfrI sI. mfieafDfrI sI. pr Aus dI ivlWKxqf ieh sI ik Auh aWq sujfKf mfieafDfrI sI. Aus ny ividaf aqy Koj dy mhWqv ƒ jfixaf, pihcfixaf aqy prvfn cfiVHaf. Auh ivAupfr aqy ividaf dIaF do byVIaF ivc svfr, sPlqf sihq jIvn dy Bvsfgr ivc aWgy hI aWgy vWD irhf. ies df Aus kol bVf Tos jvfb sI- ‘myrI mF df nF mfieaf sI qy mfsI df nF ividaf. mYN dohF dI inWGI mmqf df pfqr hF.’

PotogRfPI Aus df sLOk nhIN iesLk irhf. Aus dy keI rfsLtrI-aµqrrfsLtrI pRqIXogqfvF ivc ienfm pRfpq kIqy hn. Aus dI pusqk ‘PuWl ikWkrF dy’ ivc ienfm XfPLqf PotoaF dy nfl nfl ZukvyN isLar drj hn. ieh pµjfbI dI sLfied ieko iek PotoaF qy sLyarF dy sumyl dI pusqk hY. Poto qy sLyar afp ivc ies qrHF Guly imly hoey hn ik iek dUsry qoN vWK krn qy dohF dy rµg iPWky pY jFdy hn. mnohr isµG mfrko jLmfny dI rg rg qoN cµgI qrHF vfikPL sI-

aWj koeI smJOqf hoieaf jfpdf,
qyjL JWKV, iPr vI dIvy jl rhy.

kfiv isrjxf bfry Auh iblkul spWsLt sI-

do cfr aWKrF ivc, ijLµdgI dI gWl kihxf,
isLarF dI isrjxf hY, pYgLµbrI df mfrg.

dunIaf df kfiedf hY, kuJ nf muPLq imldf,
idl ƒ jlf ky qfhIEN, sLfbfsL mµg irhf hF.

mnohr isµG mfrko vfsqy rWb aqy rWb dI isrjxF ivc koeI aµqr nhIN-

suPLny krdy rFgly, af jf iksy sbWb.
shuµ Kfx ƒ kih skF, mYN vI qWikaf rWb.

mfrko mnuWK ivroDI injLfm ivc mnuWK dIaF sWDrF dy huµdy Gfx ’qy aQrU kyrdf-

ijWQy hWs ky bolxy ’qy bµidsLF,
Aus jgHf PuWl bIj ky, jLfieaf nf kr.

mfrko mfnvvfdI sLfier sI. Auh Drm dIaF sµkIrx vlgxF lµG ky mnWuK hox dI duhfeI idµdf-

DrmF dy msilaF ivc, AulJf leI hY dunIaf,
hr rojL dy bKyVy, TWgI hY jF KLudfeI.
DrmIaF dI lut KsuWt ƒ vyK ky,
mYN lutyry nfl XfrI lf leI.

AusdIaF njLrF ivc aslI Drm AuhI hY ijs nfl mnuWKqf df Blf huµdf hovy. aijhy Drm leI jfn dyxI krmF vfilaF ƒ hI nsIb huµdI hY-

nsIbF nfl hI koeI, Drm ’qy jfn idµdf hY,
mgr by-mOq mrnf, cOqrP hI rojL qkdy hF.

mnuWKqf dy Bly leI jfn dyx vfly lok qRyl vFg sWcI suWcI rUh dy mflk hI ho skdy hn-
mINh ipCoN iek zfl ’qy do qupky atky.
Bgq isµG, suKdyv ijAuN PFsI ’qy ltky.

aijhy lokF kurbfnI qoN hI ijLµdgI dI pgzµzI sLurU huµdI hY-

golIaF sIny ’c Kf ky muskrf ky qur pey,
hoxI afpxI hfr ’qy rodIN rhI, roNdI rhI.

mfrko sµvydnsLIl sLfier hY. qur igaF dI Xfd AusdI sµvydnF ivcoN mnPLI nhIN huµdI

qur gey, idl dy sOdfgr qur gey,
pr ajy glvkVIaF ivc syk hY.

mfrko afpxy isLarF ivc qnjL df rµg Brdf qF isLar ivc kmfl pYdf ho jFdf-

muhWbq mfVI sLY hY’ mYN quhfzy nfl sihmq hF,
AudoN sWcmuWc ieh cµgI sI, jdoN mYN ipafr kIqf sI.

mnohr isµG mfrko dI isrjxf dI sUcI bhuq lµbI hY. ‘icWTIaF ilK siqgurF vWl pfeIaF’ aqy ‘PuWl ikkrF dy’ qoN ielfvf mfrko dIaF ‘sRI anµdpurI bIV nfl muWZlf pircY’, ‘bilhfrI gur afpxy’, ‘sO isafixaF ieko mWq, gWlF ’co gWl, vyK kbIrf roieaf’ pusqkF pRkfsLq ho cuWkIaF hn. kivqfvF, gLjLlF, Dfrimk lyKF, mDkflI sfihq nfl sµbµiDq Koj BrpUr Cpx ƒ iqafr pusqkF dI igxqI 20 dy krIb hY. vIh dy krIb rfsLtrI aµqr rfsLtrI sµsQfvF dy nfl nfl Ausƒ BfsLf ivBfg pitaflf vloN vI snmfinq kIqf igaf hY.

jdoN Bfg isµG dI ikqfb ‘dsm grµQ inrxY’ dubfrf pRkfsLq hoeI qF iek qrHF df vfvylf hI KVHf ho igaf. Auh ikqfb igafnI jgqfr isµG jfck horF ny mYƒ pVHn leI idWqI. Aus ikqfb df muWK-bµd mfrko sfihb ny iliKaf hoieaf sI. mYN puWiCaf,‘dfr jI lok ies qrHF df vfvylf KVHf ikAuN krdy ny?

bVy DIrj nfl mfrko sfihb boly,‘iehnF lokF ny afp koeI kµm krnf nhIN huµdf. dUijaF ƒ krn dyxf nhIN huµdf. ieh lok pµQ pRqI suihrd nhIN, isrP afpxy inWjI suafrQF qWk hI sImq ny[[[.’

Ksqf hoeI hflq vfly KrVy sFBidaF sµBflidaF AuhnF dI pRmfixkqf ’qy sLWk sLuby kridaF vI mfrko dI sµvydnsLIlqf KurdrI nhIN hoeI. iehI kfrn hY ik Auh mihPLl ivc jdoN kivqf pVHdf-

duDIEN bWcy qruµz ky
ley nyijLaf ivc pro.
ro ro pYNdy pµKVU
aµbrI gey Klo.
ˆˆˆˆ-
cuµmxF co rWq isµmdI
buWlHIaF lhU luhfx.
cµnF qoN sLrmF dIaF
aWj ikQy nµg Cupfx.

qF Auh Bfvuk ho AuTdf. Aus dy aQrU, Aus dy idWl dy drd ƒ ichry dy vrk qy pIV dI ilWpI ivc ilK idµdy . ieh iebfrq isafsq dy mWQy df klµk bx ky AuBrdI.

sWcI gWl afKx leI bdnfm ny
iek ivcfrf sLIsLf qy iek mfrko.

vrgy isLar kihx vfly mnohr isµG mfrko df aks pµjfbI sfihq dy sLIisLaF ivc virHaF qWk njLr afAuNdf rhygf.

asIN AuWTdy hF qF imisjL mfrko mYƒ glvkVI pfAuNdy ny,‘byty afpxy dfr jI dI Xfd Bulf nf dyxf[[[.’ Auh vI aWKF Br lYNdy hn. myrIaF aWKF iPr Br jFdIaF hn.

(suirMdr sohl) 8 meI 2006

eI-myl:
ilKfrI
Likhari



© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2006