ilKx-pRikiraf sbMDI kuJ hor lyK:
. aMgryj
iesqrI lyiKkf rIAUmr gozn ilKfrIaF leI rfh dsyrf hI qF hY: zf:
guridafl isMG rfey .
. lyKk
aqy ilKwq-1 . lyKk aqy ilKq-2 . pfTk ikAuN pVHdy ny? . ivcfr dy ivhVy c isrjxf qy sfDnf
aMgryj iesqrI lyiKkf:
mYj sivMzljL |
zf: guridafl isMG rfey
mYj sivMzljL, ies gwl qoN anjfx nhIN ik bhuqy lyKk, ijhnF nUM Auh jfxdI hY jF ijhnF sbMDI Ausny piVHaf hY, pRqI idn, ibnF iksy nfgy dy ilKdy hn. Auh smJdI hY ik iewk lyKk leI pRqIidn ilKxf bhuq jLrUrI hY . pr Auh kI kry? afiKr iewk iesqrI hY. AusdI mjLbUrI hY ik Auh hPLqy ivc iewk idn nhIN ilKdI. mYj ilKx qoN iek idn dI CuwtI ivc Gr dy inwky-vwzy sfry hI kMm krdI hY aqy prvfrk zIAUtIaF inBfAuNdI hY. pr Ausdf kihxf hY ik ies iewk idn dI CuwtI df, Ausdy agly idn dy ilKx kfrj Auqy bhuq hI gMBIr pRBfv pYNdf hY. hPLqy ivc kIqI geI iek idn dI CuwtI Aus dI kfrj-kusLlqf leI vfDk bx jFdI hY. iesqoN pfTk sihjy hI aMdfjLf lgf skdy hn ik iek lyKk leI lgfqfr ilKx df kfrj ikMnI mhwqqf rwKdf hY . pr pr lyiKkf mYj sivMzljL awj qoN cOdF vrHy pihlF bhuq hI Audfs aqy inr-AuqsLfihq sI . AudoN Ausdf Cwpx ihwq Byijaf dUjf nfvl rwd ho cuwikaf sI . iswty vjoN Ausny iewk nfvilst bxn dI sfrI afs lgpg lfh leI sI. afpxI ies asPLlqf kfrn Auh mr jfxf cfhuMdI sI. pr Auh mrI nhIN . ikAuN? mYj Auqy AudfsI df ieh Auh smF sI jd Ausdy iewk imwqr ny AusnMU Xogf afsx dIaF klfsF ivc jfx dI slfh idwqI. smfDI dI siQwqI leI, hdfieqkfr ny kuJ jLrUrI gwlF dI sUcI pVHI. AuhnF ivcoN iewk gwl sI: pRiqBf df ivkfs (dI groQ afPL dI tYlMt). Xogqf df ivkfs, pRiqBf dI qrwkI, jF buwDI dI AunwqI vrgy sLbd mYj dy idwl ivc KuwBH gey. Xogqf df ivkfs nfmI avlokn ny mYj sivMzljL dy sMpUrn jIvn dI Dfrf nUM hI bdl ky rwK idwqf. hux qk mYj Xogqf nUM suMdrqf nfl hI qulnf idMdI af rhI sI. bs, koeI suMdr hY jF iPr nhIN hY. pr Xogf klfs ivc prfpq pihly pfT ny hI AusnUM drsf idwqf ik suMdrqf vI pYdf kIqI jf skdI hY aqy pRiqBf vI. AusdI soc df idRsLtIkox bdlidaF hI, afpxy sbMDI kIqy gey inrIKx ny, AusnUM aihsfs krvfieaf ik ilKx leI Aus pfs do hor jLrUrI guwx qF pihlF hI mOjLUd hn: 1) sKq imhnq krn dI afdq aqy, 2) ilKx dI pRbl cfh. qF iPr mrn df iKafl ikAuN? mYj sivMzljL df pbilisLMg df DMDf sI. Ausdf sfrf sfrf idn pbilsLMg dy kfrjF ivc bIqdf. ies leI Auh rfq smyN ilKdI. iPr iliKaf pfV idMdI, iPr ilKdI, soDdI aqy iPr muV ky ilKdI. mYj nUM afpxI ilKx pRikiraf sbMDI ieh mMnx ivc jLrf ijMnI iJwJk nhIN ik: ieh Auh smF sI jdoN AusnUM plft bfry spsLt rUp ivc pqf hI nhIN sI. plft bfry qF AusnUM bhuq dyr bfad pqf lwgf. mYj smJdI sI ik plft iewk bhuq hI suMnsfn sVk huMdI hY, muwK gyt dy ipwCy. aqy sVk vI aijhI ijhVI ikqy vI nf phuMcf skdI hovy. plft dy iesy DuMDly aqy a-spsLt afkfr, sLkl, rUp aqy prCfvyN mfqr dI syD ny AusnUM afpxy pihly nfvl: smr hfrvYst nUM ilKx leI AuqsLfh idwqf. smr hfrvYst kfrn hI mYj nUM amrIkf aqy brqfnIaf qoN ilKx dy hor iekrfr-nfmy imly. ies sPLlqf ny mYj nUM afpxf kuwl-vkqI pbilsLMg df ibjLnYs vycx aqy pUry smyN leI lyKk bnx df mOkf idwqf. hF-- pRiqBf dy ivkfs df kfrj qF sdf hI cldf irhf qy inrMqr hI jfrI hY. ilKx dy lfBF nUM jykr hfl dI GVI dr-gujLr kr ilaf jfvy qF ilKx pRikiraf dIaF bhuq sfrIaF GftF ivcoN do isr-kwZ GftF qoN mYj nfvfkPL nhIN. ieh GftF hn: 1) qnhfeI jF ieklfpf, aqy 2) smrpx. pfTk iehnF sbMDI afpxI vwKrI rfey rwKx dy hwkdfr hn. pr---- ieklfpf jF qnhfeI, iewk pRqIbwD aqy bcnbwD lyKk leI byhwd jLrUrI hY . pr ieklfpf jF qnhfeI kwtxI bhuq aOKI hY. ho skdf hY ik iewk afm lyKk, ijhVf ik ilKxf cfhuMdf hY, iewk cMgI rcnf ilwK sky, ijsdf plft shI hovy aqy Ausdy, rcnf leI cuxy ikrdfr vI pfTkF nUM jwc jfx dI smrQf rwKdy hox. rcnf sPLl ho skx dy Xog hovy. pr sfry hI lyKk jF lyKk bxn dy cfhvfn, lyKk dy ies kQn nfl sihmq hoxgy ik jykr iewk lyKk, sfrf sfrf idn aqy idn pRqI idn, hr hPLqy, hr mhIny, hr sfl; iekwlf, iekFq ivc bYTky nhIN ilwK skdf qF Blf ilKxf afrMB krn dI kI quwk bxygI? ilKx leI, lyKk nUM, afpxy ilKx sQfn Auqy iekwlf hI iekFq BogidaF ilKxf pvygf. jykr iewk lyKk aijhy bnvfs leI iqafr nhIN qF iPr Ausdy ilKx df supnf ikvyN pUrf hovygf? iewQy iewk BulyKf dUr krnf bxdf hY ik Aukq kQn df ieh arQ nhIN ik iewk lyKk afpxy ilKx sQfn dy sfry drvfjLy bMd kr lvygf jF sMsfr ivc ivcrygf hI nhIN. nhIN ieMJ nhIN, Auh sMsfr dy sfry jLrUrI kfrj krygf, hsygf, roeygf, Kfeygf, pIeygf aqy afpxI sfrI dYink ikRaf krygf. pr ilKx smyN Auh iewk bwJHvIN iekwlqf dI ijLMdgI gujLfrygf. aijhI iekwlqf df jIvn ibqfAux leI qwqpr rhy ibnF lyKk, ilK nhIN skygf. mYj sivMzljL ny ilKx leI aijhI iekwlqf nUM iKVy mwQy prvfn kIqf. dUjI gwl ilKx sbMDI ieh hY ik lyKk ivc ilKx dI ieMnI pRbl cfh hovy ik Auh jIvn df iewk vwzf Bfg ilKx dy kfrj nUM arpx krn leI qqpr hovy. ikAuNik mMnIey jF nf, iek lyKk pfs, afpxy prvfr nUM dyx leI loV nfloN vfDU smF nhIN huMdf, nf hIN hor vfDU dy jI-pRcfivaF leI koeI guMjfiesL huMdI hY. lyKk nUM kul-vkqI ilKx df ikwqf apnfAux leI bhuq sfrIaF pRfpq ho skx vflIaF suivDfvF df iqafg krnf pYNdf hY. mYj sivMzljL lyKk dI ies mUl loV qoN BlI BFiq vfkPL hY. mYj ies gwloN KusL hY ik AusnUM ilKx leI Ausdy prvfr vloN pUrf pUrf sihXog imilaf hoieaf hY. hF, AusdI DI aksr ies gwloN duKI hY ik AusdI mF, Aus leI loVINdf smF nhIN kwZ pf rhI. lyKk ilKdf ikAuN hY? sbMDI mYj sivMzljL df ivcfr hY ik ilKx df kfrn, hr lyKk df inwjI aqy lukvF hY. pr iPr vI hr lyKk nUM ilKx df DMDf(ikwqf) apnfAux qoN pihlF ilKx dy hfx-lfB cMgI qrHF ivcfr lYxy cfhIdy hn. AusnUM ilKx df ikwqf (ivhly smyN df sLugl nhIN) apnfAux qoN pihlF ieh PYslf lYxf pvygf ik kI Auh afpxI sfrI ijMdgI Gto-Gwt bfrF bfrF GMty pRqIidn, ibnF iksy qrHF dI srIrk ksrq dy, iekFq ivc iekwilaF bYT ky ilKx df isrV kfiem rwK skygf. aqy iPr? kI lyKk afpMU hI afpxf rfh-dsyrf bxn nUM iqafr hY? ikAuNik lyKk afpxy afp qoN ijLafdf aqy dUjy qoN Gwt iswK skdf hY. lyKk df rihbr Kuwd afpUM lyKk hI huMdf hY koeI dUjf nhIN. aqy ies ivcfr nUM myj afpxy sfhmxy sdf hI rwKdI hY. mYj sivMzljL ies qwQ qo cMgI qrHF vfikPL hY ik iewk lyKk nUM afpxy ilKx kfrj ivc pUrI qrHF KuwB ky guafcxf pYNdf hY. isrjxf dI sfrQkqf leI lyKk nUM pfqrF aqy rcnf dy vrqfry nUM swc dy snmuwK ilafky klfmeI ZMg nfl swc dy sfcy ivc Zflx leI, iek lyKk nUM kyvl ilKxf hI nhIN pYNdf sgoN afpxI rcnf leI, Guwl-Guwl jIxf aqy Guwl Guwl mrnf pYNdf hY. mYj df iKafl hY ik ilKxf pYsy dy skdf hY. ilwK ky ApjIvkf kmfeI jf skdI hY. ilKx qoN pYsy kmfAuxf koeI burI gwl vI nhIN pr Auh isrPL pYsy leI hI nhIN ilKxf cfhuMdI. Ausdy ivcfr anusfr jdoN iek lyKk, afpxIaF ilKqF qoN cMgI kmfeI vI krdf hY qF drasl Aus lyKk pfs--jykr Auh scmuc hI lyKk hY--ies kmfey pYsy nfl smyN dy AuplbD afnMd luwtx df smF hI nhIN huMdf. mYj dI ieh soc keI pfTkF leI ikMqU df afDfr bx skdI hY. drasl lyKk nUM AusdI ilKq df ievjLfnf jLrUr imlxf cfhIdf hY. ievjLfnf aqy afmdx nUM sm-arQ ivc nf leIey qF asIN pfAuNdy hF ik lyKk df jIvn pYsy nfl kdy vI bhuqf afnMd-meI, rumFick, Auqyijk jLF qmfsLy vflf nhIN bx skdf. ieh iek hUMJf-PLyrU ibafn hY aqy ies Auqy ikMqU-prMqU kIqy jf skdy hn. lyKk jykr ilKx pRqI bcnbwD hY qF asIN afm qOr qy dyKdy hF ik Ausdy ilKx df kfrj BfvyN AusnUM afpxI isrjxf df isrmOr bxfAuNdf hY pr Auh iewk qrHF nfl KuMZf, susq aqy iPLkf vI bx jFdf hY. jLrf socIey, sfrf idn ilKx df kfrj krn vflf lyKk ivhl imlx qy kI gwl krygf? kyvl sfry idn ivc ilKI ikrq dy pMinaF sbMDI hI qF? ies gwl df suxn vfly leI kI mhwqv hovygf? sxn vflf qF mukMml pusqk pVH ky hI afnMd lY skygf. (pMjfbI ivc suxn aqy pVHn vfly hn hI ikMny ku aqy ivsLysL kr iek lyKk dy prvfr dy ikMny ku mYNbr.) mYj sivMzljL pRqI idn ilKdI hY. hF, hPLqy dy sqF idnF mgroN iek idn dI CuwtI krdI hY. Auh hr rojL dy pMj pMny ilKdI hY. pMj pMny? isrPL pMj pMny? jnfb! pMj pMny qF kI, inwq idhfVI df, iewk pMnf hI ilKxf gLnImq hY. ieh vI ho skdf hY ik pfTk smJx ik sfry idn ivc pMj pMny ilK lYxy ikhVI koeI bhuq vwzI gwl hY. mYj dy rojL ilKy jFdy pMj pMinaF df vyrvf kuJ ieMJ hY. pRqI idn Auh afpxy ilKy jfx vfly pMinaF dI Xojnf bxfAuNdI hY. iPr pMjF pMinaF df kwcf msOdf iqafr krdI hY. iPr pMjF pMinaF nUM ilKdI hY, pVHdI hY, iPr soDdI hY aqy iPr pVHky soDdI aqy muVky aMqm rUp idMdI hY. ieMJ mukMml hoey pMj pMny, pUrn rUp ivc lyKk dI qswlI anusfr iqafr ho jFdy hn. ieMJ pMj pMny pRqIidn ilKy jfx qF hPLqy Bfv iek idn dI CuwtI AuprMq vI, iCaF idnF ivc qIh pMny, cfr hPLiqaF ivc iewk sO vIh pMny aqy ies ihsfb nfl hI iewk vrHy ivc 1565 pMny ilKy jfxgy. keI iehnF aMkiVaF sbMDI vI ikMqU krngy pr iewk gwl qF spsLt hY ik jykr scmuwc hI iksy lyKk ny kuwl-smyN df lyKk bxnf imwiQaf hoieaf hovy qF AusnUM qF aijhI kfrj ivwDI hI apnfAuxI pvygI. hF, rcnf dy ivsLy bfry asIN mqByd rwK skdy hF. nfvl rcnf sbMDI mYj dI slfh hY ik jykr scmuwc hI lyKk ilKxf cfhuMdf hY qF lyKk bxn df ieCuwk pihlF afpxf afp rihbr bxy. afpxf aiDafpk bnx leI ijMny vI vwD qoN vwD GMitaF leI Auh afpxy afp nUM kmry aMdr qfVky rwK sky, rwKy. ies smyN kyvl socy, socy aqy socy. iPr ilKx df aiBafs kry. AuNJ ilKxf afrMB krn dy, hr iek lyKk n,UM afpxy lwBy rfh hI apnfAuxy pYNdy hn. ieh vI ho skdf hY ik hr iewk dIaF loVF-QuVF vwK vwK hox. ieMj hr iek ilKfrI nUM afpxI loV anusfr hI kdm cuwkxy pYxgy. nfvl/khfxI ivc pfqr hoxgy, loVINdf cirqR vrnx vI hovygf aqy plft vI. pfqrF sbMDI mYj df ivcfr hY (aqy sfry hI ilKfrI pihlF hI sucyq hn?) ik ilKq ivc ikrdfr ijAuNdy jfgdy aqy swcy hoxy cfhIdy hn. pfTk rcnf pVHidaF hI pfqrF nUM pihcfx lvy. pfTk, pfqrF nfl hws sky, ro sky aqy pfqrF vloNN hMZfey jf rhy sfry hI sMqfpF nMU purI qrHF BogidaF rcnf ivc KuwiBHaf rhy. pfTk, pfqrF dI ijwq aqy hfr ivc BfeIvfl ho sky. pfTk rcnf pVHidaF, pfxI ivc qVPLdI Aus mwCI vFg anuBwv kry ijhVI afpxy sMGoN PsI kuMzI qoN KihVf nf Cuwzvf sky. pfqrF dI cox sbMDI iewk hor rfey vI mYj idMdI hY. cuxy gey pfqr afpxy afp pHqI swcy rihxy cfhIdy hn. ieh nhIN ho skdf ik khfxI dy awD ivc jf ky, plft dI shUlq leI jF AuNJ hI Auh afpxI pihcfx hI bdl lYx. ieh vI byhwd jLrUrI hY ik lyKk df cuixaf hoieaf hIro, srb klf sMpUrn nf hovy aqy ieMJ hI ivln smuwcy qOr qy hI BYVf. mnuwK cMigafeI aqy burfeI df sumyl hY, imsLrn hY. hIro hovy jF koeI hor pfqr, mnuwK hox dy nfqy cMgy pihlU vI rwKxgy aqy bury vI. hF, AuhnF dy hr iek pihlU ivc ieksfrqf hoxI jLrUrI hY. pihlF ijLkr kIqf sI ik mYj nUM plft sbMDI bhuq idwkq afAuNdI sI. awj mYj df akIdf hY ik lyKk df plft koeI nf koeI Byq KolHy aqy Brosf kr sKx Xog pfqrF rfhIN jIvn dIaF prqF dr prqF KolHidaF, pfTk dI pUrI qswlI kridaF XfdgfrI aMq pysL kry. mYj ny iewk bhuq hI pqy dI gwl khI hY ik quhfzy pfTkF dI pwDr ikho ijhI vI hovy, qusIN afpxf plft GVH ky AuhnF nUM byvkUPL nhIN bxf skdy. lyKk ny ikqy pihlF afpxI iksy hor rcnf ivc ijLkr kIqf sI ik pwCm ivc hwQIN ilKky ilKqF Byjx aqy iehnF nUM Cfpx df rvfjL nhIN. awj hr lyKk leI iksy nf iksy ZMg dy vrz-pROsYsr jF tfeIp-rfeItr Auqy hI ilKIaF rcnfvF nUM Cfipaf jFdf hY. kMpIAUtr-Xuwg ny qF lyKk dI ilKx sLkqI nUM pihlF nfloN vDfieaF hY. soD-suDfeI dIaF shUlqF prdfn kIqIaF hn aqy nfl hI prkfsLnf nUM vI afsfn bxf idwqf hY. duwK dI gwl hY ik hflF pMjfbI jF hor BfrqI bolIaF ivc aijhIaF shUlqF nUM nf-kyvl sMdyh dI njLr nfl dyiKaf jFdf hY sgoNN keI bfrI pRoqsfihq vI nhIN kIqf jFdf. pr Auh idn dUr nhIN jdoN hr eiysLafeI iKwqy dy lyKkF nUM vI sMsfr dy hor lyKkF vFg hI vrz-pROsYisMg df shfrf jLrUr lYxf pvygf. mYj ny afpxI dUjI pusqk (Song of the Wind) sbMDI afpxy plft df ijLkr kridaF mMinaf ik sONg afP dI AuieMz AusnUM, ies ivc bhuq idwkq pysL afeIafpxy vrz-pROsYsr sfhvyN keI hPLqy bYTxf ipaf. Ausny vwKry vwKry . plft leI AusnUM keI bfr bdlF nUM ajLmfieafmukwdimaF qoN pRyrq ho ky ilKI geI jd ik nfjLI aprfDIaF nUM . ieh rcnf, PrFs dI lVfeI dy aprfDIaF dy sjLfvF idwqIaF geIaFik nfjLI aprfDIaF dy prvfr df iewk mYNbr bxidaF ikMJ anuBv . mYj ny ieh ilKq ieh klpnf kridaF ilKI hovygf aqy aprfDI dI bytI hox ivc Auh ikMJ mihsUs krygI? aijhf ho irhf mukwdmf Aus leI ikho ijhI sMBfvnf pYdf krygf? mYj dI, ilKxf cfh rhy, lyKkF nUM slfh hY ik ilKx dI klf jLrUr hI iswKxI cfhIdI hY. ilKxf, TIk AuNJ hI isKxf cfhIdf hY ijvyN koeI hor kfrj, ijvyN ik motr-mkYink df kMm, aYNjInIairMg df ikwqf, zfktrI df kfrj, qrKfxf, rfjigrI jF koeI hor ikwqf. pr idwkq dI ieh gwl hY ik koeI dUjf, iksy nUM vI ilKxf nhIN isKf skdf. ilKxf qF lyKk, lgfqfr ilwK ilwK ky iswK skdf hY. mYj df ivcfr hY ik ilKxf iswKx leI, lyKk nUM Gwto-Gwt pMj vrHy, lgfqfr pUrI bcn bwDqf nfl ilKxf aqy pVnf cfhIdf hY. lyKk klpnf-sLIl qF hoxf cfhIdf hI hY. pr Aus ivc inrUpx krn dI sLkqI dy nfl nfl sMklp, pUrnqf, aKMzqf aqy eImfndfrI BrI lgn vI loVINdI hY. lyKk nUM afpxy sfhmxy pey kMm nUM inbyVn leI jLurawq BrI qfkq drkfrI hY. ilKxf, ibnF iksy gfeIz aqy pgzMzIaF dy phfV dI cotI qy cVHn df kfrj hY. lyKk nUM mnoivigafn df vI pUrf igafn loVINdf hY qF jo lyKk pfTkF nUM akfvy nf. jOhn stYnivk (John Steinvick) df afiKaf mYj ny sdf hI cyqy rwKidaF afpxy pfTkF nUM sdf hI hsfeI rwiKaf, ruafeI rwiKaf aqy sB qoN vwD ky, anumfn lfAux ivc ruJfeI rwiKaf. ieho hI iek sPLl lyKk df ilKx-gur hY. |
![]()
© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003